«2024 жылға арналған салықтық және кедендік
әкімшілендіруді жетілдіру бойынша ҚР ҚМ МКК
қызметінің қорытындысы»
2024 жылға арналған бюджеттің кіріс бөлігінің атқарылуы
Мемлекеттік бюджетке салық түсімдерінің жоспары 101,7%-ға орындалды (19,7 трлн. теңге түсті).
Түсім 788,3 млрд теңгеге (4,2%) өсті.
Мемлекеттік бюджетке ең ірі төлемдердің динамикасы
Салық бойынша динамикада пайдалы қазбаларды өндіру салығы 29,3%-ға, жеке табыс салығы 23,1%-ға, әлеуметтік салық 19,5%-ға, үшінші елден импортталатын ҚҚС 6,9%-ға өскен.
«Электрондық шот-фактуралар» АЖ-да биометриялық сәйкестендіру құралдарын қолдану бойынша пилоттық жоба
Тауарларды іс жүзінде өткізбей немесе жұмысты орындамай құжаттарды беру түріндегі теріс пайдалану адал кәсіпкерлік субъектілері үшін қаржылық операциялардың қауіпсіздігі мен сенімділігіне қатер төндіруде.
Осылайша, тек 2021 жылдан бері тәуекелдерді басқару жүйесі негізінде компанияны тіркеуге қатысы жоқ 2,6 мыңнан астам құрылтайшылар мен менеджерлер анықталды.
Осы және өзге де негіздер бойынша сот органдары заңды тұлғаларды тіркеуді және қайта тіркеуді жарамсыз деп тану туралы шамамен 3,9 мың қаулы шығарды.
Мұндай кәсіпорындар бойынша шот-фактуралар бойынша жалған айналым көлемі 1 триллион теңгеден астам соманы құрады.
Салықтық әкімшілендіруді жаңғырту және жетілдіру мақсатында, сондай-ақ көлеңкелі экономикаға қарсы күрес шеңберінде 2023 жылғы 5 қазаннан бастап «Электрондық шот-фактуралар» АЖ-да биометриялық сәйкестендіру құралдарын қолдану енгізілді.
2023 жылдың қазан айынан бастап Пилоттық жобаның бірінші кезеңінде 283 мыңнан астам пайдаланушы ЭШФ АЖ тіркеу кезінде биометриялық сәйкестендіруден сәтті өтті.
2024 жылдың 10 қаңтарынан бастап биометриялық сәйкестендіру тәуекелі жоғары салық төлеушілерге электрондық шот-фактураларды беру кезінде қолданылады. Мұндай салық төлеушілерге биометрикадан өту қажеттілігі туралы хабарламалар жіберіледі.
Екінші кезең шеңберінде ТБЖ бойынша жоғары тәуекел деңгейімен анықталған 8 419 салық төлеушінің ішінде 4 991 салық төлеуші немесе 59,3% ҚҚС сомасы 230,6 млрд теңгеге электрондық шот-фактураларды беру кезінде биометриялық сәйкестендіруден сәтті өтті.
Бұл ретте 155 салық төлеуші (1,8%) биометриялық сәйкестендіруден өтпеді және 34,9 млрд теңге (1,5%), оның ішінде ҚҚС 2,7 млрд теңге (1,1%) сомасына электрондық шот-фактураларды бере алмады, бұл жалған шот-фактураларды жазып беру әрекетінің болуы мүмкін екенін көрсетеді (орта есеппен 1 салық төлеушіге шаққанда 225 млн теңгені құрайды және ҚҚС сомасы шамамен 17,4 млн. теңге).
Қалған 3 255 салық төлеуші (38,7%) электрондық шот-фактураларды жазып бермеді, бұл биометриялық сәйкестендіруді қолданудың тиімділігін растайды және адал салық төлеушілерге ҚҚС сомасы шамамен 2,7 млрд теңгені құрайтын орташа 733,0 млрд теңгеге күмәнді жеткізушілермен мәміле жасамауды ескертеді.
Бұл жүйе бақылау шараларын, оның ішінде камералдық бақылау хабарламаларын жіберуді, тексерулер тағайындауды және мәмілелерді жарамсыз деп тану үшін сотқа талап қоюды қысқартуға мүмкіндік береді.
Салық органдары биометриялық деректерді жинамайды, себебі тексеру электронды үкімет порталында қолданылатын сервистер бойынша жүргізіледі.
Айта кету керек, екі жылдан астам уақыттан бері дәл осындай технология Қазақстанда мемлекеттік қызметтерді алу үшін қолданылып келеді.
«Tax Free» пилоттық жобасы
Қазақстан Республикасында туристік қызметті дамыту шеңберінде «Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің аумағы арқылы тауарларды әкетуді қоспағанда, тауарларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағының шегінен тыс жерге әкету кезінде шет мемлекеттердің азаматтары болып табылатын жеке тұлғаларға қосылған құн салығы сомасының өтемақысы бойынша пилоттық жобаны іске асыру қағидаларын және мерзімдерін бекіту туралы ("такс фри" пилоттық жобасы)» Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің міндетін атқарушының 2019 жылғы 13 тамыздағы № 871 бұйрығына сәйкес шетелдік туристерге (ЕАЭО азаматтарын басқа) ҚҚС өтеу бойынша пилоттық жоба жүзеге асырылуда.
«Tax Free» пилоттық жобасы туристік ағынды арттыруға, сондай-ақ Қазақстан Республикасындағы тауар айналымын арттыруға және шағын және орта бизнесті дамытуға бағытталған.
Пилоттық жобаның қатысушылары Алматы, Астана, Шымкент және Түркістан қалаларының Сауда үйлерінде орналасқан «Tax Free» жүйесінде жұмыс істейтін субъектілер, сондай-ақ «Tax Free» жүйесінің операторы – «Global Blue» ЖШС және мемлекеттік кірістер органдары.
ҚҚС сомасын өтеу тауарлардың құны құжаттарда (түбіртектерде) көрсетілген азық-түлік емес тауарларға ғана жүргізіледі, Алматы, Астана, Шымкент және Түркістан қалаларының сауда орындарында сатып алынатын кемінде 20 АЕК болуы тиіс.
Шетелдік туристерге тауарды өткізу бойынша айналым 2020 жылдан бастап 2024 жылға дейін 28,9 миллион теңгеден 52 есеге өсіп, 1 505,8 миллионнан астам теңгені құрады, ал ҚҚС қайтару сомасы 2,2 миллион теңгеден 144,4 миллион теңгеге өсті.
Пилоттық жоба кезеңінде барлығы 236,5 млн теңге ҚҚС өтеу сомасымен тауарларды өткізу бойынша айналым 3 099,1 млн теңгені құрады.
Туристік ағынды одан әрі дамыту шеңберінде Қазақстан Республикасының Туризм және спорт министрлігімен бірлесіп, Пилоттық жобаның географиясын Ақтау, Атырау, Өскемен (Катонқарағай), Балқаш сияқты қалаларға және Бурабай ауылына кеңейту мәселесі қарастырылуда.
«Цифрлық ҚҚС» пилоттық жобасы
2024 жылы цифрлық теңгені қолдану арқылы «Цифрлық ҚҚС» пилоттық жобасы енгізілді, ол ҚҚС қайтару рәсімін оңайлатуға бағытталған.
«Бюджеттен қосылған құн салығын қайтару» («Цифрлық ҚҚС») мемлекеттік қызмет көрсетуді жаңғырту және жетілдіру жөніндегі пилоттық жобаны іске асыру қағидалары мен мерзімдерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2024 жылғы 16 қыркүйектегі № 628 және Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрінің 2024 жылғы 23 қыркүйектегі бірлескен бұйрығымен бекітілген.
«Цифрлық ҚҚС» жобасы шеңберінде екінші деңгейлі банктердегі пилоттық бағдарламаға қатысушы салық төлеушілердің шоттарында электрондық шот-фактуралар негізінде ҚҚС сомасына цифрлық теңгені белгілеу жоспарлануда.
2024 жылдың 4-тоқсанында 2 экспорттаушы пилоттық жобаға қатысты, олар электрондық шот-фактураларға байланысты цифрлық теңгедегі тауарларды сатып алу бойынша есеп айырысуларды жүзеге асырды, оларға ҚҚС сомасы 3,9 млн теңге көлемінде салықтық тексерусіз оңайлатылған тәртіппен қайтарылды. 2025 жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша пилоттық жоба шеңберінде қайтарым сомасы 10,9 млн теңгені құрады.