2020 жылғы 6 қазанда Қазақстан Республикасының Президенті Қ.Тоқаев "Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды. Заң сыбайлас жемқорлықтың алдын алу бойынша қосымша шаралар енгізуге бағытталған.
Заңда мемлекеттік қызметшілер мен олардың отбасы мүшелеріне сыйға тартушының пайдасына жасаған әрекеттері үшін сыйлықтарға, материалдық сыйақыға және қызмет көрсетуге толық тыйым салынған.
Қазіргі уақытта Қылмыстық кодекстің 367-бабына сәйкес ("парақорлық") мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға не оған теңестірілген адамға және жауапты мемлекеттік лауазымды адамдарға немесе лауазымды адамдарға құқықтық әрекеттері (әрекетсіздігі) үшін 2 айлық есептік көрсеткіштен астам мөлшерде сыйлықтар тарту қылмыстық жауаптылыққа әкеп соғады. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 676, 678-баптарына сәйкес жоғарыда аталған лауазымды адамдарға жеке немесе заңды тұлғалардың заңсыз сыйлықтары әкімшілік сыбайлас жемқорлық актісі болып табылады. Осылайша, қолданыстағы заңнама сыбайлас жемқорлық субъектілеріне олардың қызмет жағдайына байланысты қандай да бір бағалы сыйлықтар беруге тыйым салады (2 айлық есептік көрсеткішке дейінгі сомадағы сыйлық әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады, 2 айлық есептік көрсеткіштен асатын сомадағы сыйлық қылмыстық жауаптылыққа әкеп соғады). Баяндалғанды негізге ала отырып, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы Заң өздеріне қатысты сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер қолданылатын адамдардың отбасы мүшелеріне материалдық сыйақылар, сыйлықтар немесе көрсетілетін қызметтер алуға тыйым салады.
Сыбайлас жемқорлық субъектілері болып табылатын квазимемлекеттік сектордың лауазымды тұлғаларының шеңбері кеңейтілді. Бұдан былай сатып алуды ұйымдастыру және өткізу бойынша шешімдер қабылдауға уәкілетті, мемлекеттік бюджеттен және Ұлттық қордан қаржыландырылатын жобаларды іріктеу мен іске асыруға жауапты, дербес құрылымдық бөлімшенің басшысынан төмен емес лауазымды атқаратын квазимемлекеттік компаниялардың қызметкерлері сыбайлас жемқорлық субъектілеріне жатады. Яғни, олар "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" заңда көзделген сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді толық көлемде өзіне қабылдайтын болады, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасаған жағдайда неғұрлым елеулі жауапкершілікке ие болады.
Бұрын мұндай нормалар квазимемлекеттік компаниялардың бірінші басшыларына ғана қатысты болатын. Енді бұл шеңбер айтарлықтай кеңейтілді. Бұл түзету сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтерді енгізумен бірге квазимемлекеттік сектор қызметкерлері тарапынан теріс пайдалануды болдырмаудың және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмаудың тиімді шарасы болады. Квазимемлекеттік сектор ұйымдарында корпоративтік сақтық стандарттарын сақтауға жауап беретін сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет институты енгізілуде. Комплаенс-батыстың тұжырымдамасы. Бұл тікелей бірінші басшыға бағынатын және кез-келген ұйымда сыбайлас жемқорлықтың алдын алу үшін жан-жақты жұмыс жасайтын құрылымдық бөлімше.
"Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" заңда және басқа да бірқатар заңдарда мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдар мен оларға теңестірілген адамдар жақын туыстары, ерлі-зайыптылар немесе жекжаттар атқаратын лауазымдарға тікелей бағынысты лауазымдарды атқара алмайтыны ғана емес, сонымен бірге жақын туыстары, жұбайлары немесе жекжаттары тікелей бағыныста бола алмайтындығы көрсетілген. Мемлекеттік лауазымға не мемлекеттік немесе оларға теңестірілген функцияларды орындауға байланысты лауазымға кандидаттар болып табылатын адамдар үшін өздері лауазымға орналасуға үміткер болып отырған ұйымның басшылығына осы ұйымда жұмыс істейтін жақын туыстары, жұбайы және (немесе) жекжаттары туралы жазбаша нысанда хабарлау міндеті енгізіледі.
Мемлекет басшысының тапсырмасын іске асыру шеңберінде заңда жедел-іздестіру қызметін немесе сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын лауазымды адамдардың арандатушылық әрекеттері үшін қылмыстық жауаптылық көзделген. Қылмыстық кодекске парақорлықты ғана емес, кез келген қылмысты да қамтитын "Қылмыс жасауға арандату" деген 412-1-бап қосылды. Бұл жағдайда жедел-іздестіру қызметін немесе сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын лауазымды адамның құқыққа қарсы әрекеттері, адамды кейіннен ашу және қылмыстық қудалау немесе қорқытып алу мақсатында оны қылмыс жасауға көндіру арандатушылық әрекеттер деп есептеледі.
Бұл түзетуді қабылдау азаматтардың конституциялық құқықтарын қорғауды күшейтеді, лауазымды тұлғалардың заңсыз әрекеттеріне қарсы қосымша тосқауыл болады.
«Семей» кеден бекеті