Меню
Қазіргі уақытта әлемнің барлық елдері, оның ішінде Қазақстан да дағдарыстан шығу жолдарын іздестірумен - қаржы жүйесін тұрақтандырумен, халықтың жұмыспен қамтылу деңгейін арттырумен айналысып жатқан кезде, ел экономикасы ғана емес, бүкіл әлемдік экономика да қаржы дағдарысына ұшырап отырған кезде, оны оңалту рәсімі арқылы сауықтыру туралы мәселе бұрынғыдан да өзекті бола түсуде.
ҚР қолданыстағы "оңалту және банкроттық туралы" заңнамасына сәйкес кәсіпорындардың банкроттық (тарату) рәсімінен басқа дәрменсіз (төлемге қабілетсіз) кәсіпорындарға қатысты оңалту рәсімі көзделген.
Заңда төлем қабілеттілігін қалпына келтіруге және борышкердің мүлкін сақтауға бағытталған осы рәсім жеткілікті түрде егжей-тегжейлі жазылған. Сот рәсімдерінің бірі бола отырып, оңалту рәсімі олардың арасында ерекше орын алады. Бұл, ең алдымен, процедураның ерекшеліктерінен, оның мақсаттары мен енгізу салдарларынан туындайды. Оңалту процедурасын бейнелі түрде сипаттай отырып, бұл кәсіпорын үшін дағдарысты еңсерудің соңғы мүмкіндігі деп айта аламыз. Олай болмаған жағдайда, төлем қабілеттілігін қалпына келтіру мүмкін болмаған кезде сот борышкерді банкрот деп жариялайды және банкроттық рәсімі жүреді.
Заңға сәйкес оңалту рәсімі – сот тәртібімен қолданылатын рәсім, оның шеңберінде борышкерге төлем қабілеттілігін қалпына келтіруге бағытталған қайта ұйымдастыру, ұйымдастыру-шаруашылық, басқару, инвестициялық, техникалық, қаржы-экономикалық, құқықтық және Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келмейтін өзге де шаралар қолданылады.
Азғантай қарыздар болған жағдайда, қаржылық дәрменсіздік әлі қайтымсыз бола қоймаған бастапқы кезеңдерде оңалту рәсімі жеткілікті түрде тиімді болып табылады. Бұл кәсіпорынға бизнесті жандандыруға, оны реформалауға және өндірісті қайта құруға қосымша мүмкіндіктер береді.
Заңға енгізілген өзгерістерге сәйкес борышкер мен кредитор (салықтар мен кедендік төлемдер бойынша кредиторды қоспағанда) уақытша төлем қабілетсіздігі кезінде және берешегі болған жағдайда оңалту рәсімін қолдану туралы өтінішпен сотқа жүгінуге құқылы.
Оңалту рәсімі міндетті рәсім болып табылмайды, сондықтан оны енгізу туралы кредиторлар жиналысының шешімі қажет. Бұл шешім борышкердің төлем қабілеттілігін қалпына келтірудің нақты мүмкіндігіне негізделуі керек, оның қызмет ету мерзімін ұзарту туралы ғана емес.
Оңалту рәсімін қолданудың ерекшелігі, оны енгізген сәттен бастап берешектің барлық түрлері бойынша, оның ішінде банктік қарыздар мен салықтар бойынша тұрақсыздық айыбын (өсімпұлдарды, айыппұлдарды) есептеу тоқтатылады. Яғни, кәсіпорынның барлық қолда бар берешегі бекітілген жоспарға сәйкес кәсіпорын үшін де, кредиторлардың өздері үшін де ыңғайлы кесте бойынша оңалту рәсімінің шеңберінде және мерзімдерінде өтелетін болады.
Банкроттықтың зерттелген кезеңіндегі барлық іс-шаралардың ұйымдастырушылық-экономикалық бірлігін қамтамасыз ететін негізгі құжат кәсіпорынды оңалту жоспары болып табылады. Бұл құжаттың ерекшелігі-кәсіпорынның төлем қабілеттілігін қалпына келтіру жобасының бизнес-жоспары бола отырып, ол заң талаптарына сәйкес келуі және кредиторлар жиналысында бекітілуі керек.
Белгілі болғандай, оларды жүргізу кезеңінде оңалту рәсімін жүзеге асыру мақсаттарына қол жеткізу үшін компанияны басқару құқығы оңалтушы басқарушыға беріледі. Алайда, "оңалту және банкроттық туралы" ҚР Заңында борышкердің мүлкі мен істерін меншік иесінде, яғни оңалту және банкроттық туралы заңнамада белгіленген оңалтуды басқарушының өкілеттіктері мен жауапкершілігі қолданылатын дәрменсіз борышкердің басшысында немесе құрылтайшыларында (қатысушыларында) басқару құқығын сақтау көзделген.
Осылайша, құрметті кәсіпкерлер егер бүгін сіздің кәсіпорындарыңызда кредиторлық берешекті төлеу бойынша күрделі жағдай қалыптасқан болса, сіз өзіңіздің құқықтарыңызды оңалту рәсімі арқылы іске асыра отырып, өзіңіз үшін дұрыс шешім қабылдайсыз.