"Зияткерлік меншік" терминінің пайда болуы, әдетте, XVIII ғасырдың аяғындағы Француз заңдарымен байланысты, бұл көбінесе әділ.
Зияткерлік меншік деген не деген сұраққа жауапты халықаралық-құқықтық көздерден де, еліміздің заңнамаларынан да алуға болады.
Зияткерлік меншік – бұл оны жасаушыға оған айрықша құқық беретін, ресми түрде берілген тиісті құжаттармен - патенттермен немесе куәліктермен-өнеркәсіптік меншікпен немесе заңмен белгіленген авторлық құқық нормаларымен қорғалатын ақыл-ой қызметінің материалдық нәтижесі.
Кеден органдары зияткерлік меншік объектілерінің кедендік тізіліміне енгізілген зияткерлік меншік объектілеріне және Кеден одағына мүше мемлекеттердің зияткерлік меншік объектілерінің бірыңғай кедендік тізіліміне енгізілген, сондай - ақ осындай кедендік тізілімдерге енгізілмеген зияткерлік меншік объектілеріне құқықтарды қорғау жөнінде шаралар қабылдайды.
Құқық иеленушінің зияткерлік меншік объектілеріне құқықтарын қорғау мерзімі құқық иеленушінің тиісті зияткерлік меншік объектісіне құқықтарының қолданылу мерзімінен аспауға тиіс.
Зияткерлік меншік құқықтарын қорғау жөнінде шаралар қабылдау мақсатында кеден ісі саласындағы уәкілетті орган зияткерлік меншік объектілерінің кедендік тізілімін жүргізеді және оның, оның ішінде кеден ісі саласындағы уәкілетті органның ресми интернет-ресурсында, веб-порталында жариялануын қамтамасыз етеді.
Егер тауарларды кедендік рәсімдермен орналастыруға байланысты кедендік операцияларды жасау кезінде кеден органы зияткерлік меншік құқықтарының бұзылу белгілерін анықтаса, мұндай тауарларды шығару он жұмыс күні мерзімге тоқтатыла тұрады.
Кеден органы зияткерлік меншік объектілері бар тауарлардың шығарылуын тоқтата тұру туралы шешім қабылданған күннен кейінгі бір жұмыс күнінен кешіктірмей декларантты және құқық иеленушіні немесе олардың мүдделерін білдіретін тұлғаларды осындай тоқтата тұру, тоқтата тұрудың себептері мен мерзімдері туралы хабардар етеді.
Кеден органына тауарлардың алынғанын, тыйым салынғанын не тәркіленгенін растайтын құжаттарды ұсыну не зияткерлік меншік объектілеріне құқық иесінің құқықтарының бұзылуы туралы талап қою бойынша азаматтық іс қозғау туралы судьяның ұйғарымы жағдайларын қоспағанда, зияткерлік меншік объектілері бар тауарларды шығаруды тоқтата тұру мерзімі өткеннен кейін мұндай тауарларды шығару осы Кодексте белгіленген тәртіппен қайта басталады және жүргізіледі. Зияткерлік меншік объектілеріне құқық иесінің құқықтарының бұзылуы туралы талап қою бойынша азаматтық іс қозғау туралы судьяның ұйғарымы ұсынылған кезде осы баптың 1-тармағында белгіленген зияткерлік меншік объектілерімен тауарларды шығаруды тоқтата тұру мерзімдері, сондай-ақ көрсетілген тауарларды уақытша сақтау мерзімдері талап қою бойынша соттың шешімі заңды күшіне енгенге дейін ұзартылады.