Солтүстік Қазақстан облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі-Департамент) жұмыс тобы СҚО бойынша МКД басшысының 2023 жылғы 02.05. № 84 бұйрығының негізінде Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының бұйрықтарымен бекітілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына сәйкес
Департаменттің құрылымдық бөлімшелерінің қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізді.
Өткізу мерзімі: 10.05.2023 ж. басталып, 13.07.2023 ж. аяқталды.
Байқалған кезең: 2022 жыл және 2023 жылдың 1 тоқсаны.
Әдістемелік ұсынымдарға сәйкес Департаменттің сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылды:
Департаменттің қызметіне қатысты нормативтік-құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдауды жұмыс тобының құрамы жүргізді, бұл ретте тәуелсіз сарапшылар (мамандар) тартылмады.
Департаменттің және оның аумақтық бөлімшелерінің ұйымдық-басқару қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
Департаментте Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау келесі мәселелер бойынша жүргізілді:
1) персоналды басқару, оның ішінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ұшыраған лауазымдарды айқындау;
2) мүдделер қақтығысын реттеу;
3) мемлекеттік қызметтер көрсету;
4) рұқсат беру функцияларын іске асыру;
5) бақылау функцияларын іске асыру;
6) бюджет және қаржы қаражатын игеру және бөлу;
7) жеке және заңды тұлғалармен шарттар жасасу;
8) ақпараттық жүйелерді әзірлеу және пайдалану;
9) талдау объектісінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметінен туындайтын өзге де мәселелер.
01.04.2023 ж. жағдай бойынша Департаменттің бекітілген штат саны 385 бірлік, оның ішінде облыстық аппарат СО – 180, аумақтық аудандық басқармалар және Петропавл қаласы бойынша CR - 205.
01.04.2023 ж. әкімшілік мемлекеттік қызметшілердің нақты саны 369, облыстық аппарат бойынша 5 және аудандық басқармалар бойынша 11 бос жұмыс орнын құрады.
01.01.2022 жылдан бастап 31.03.2023 жылға дейінгі кезеңде 46 қызметкер, оның ішінде өз қалауы бойынша – 24, теріс себептер бойынша – 1 (М.А. Ағажанов), басқа мемлекеттік органдарға – 6, көшуге байланысты – 6, қайтыс болуына байланысты – 2, жеке секторға – 2, зейнеткерлікке-2, денсаулық жағдайы бойынша – 2, еңбек шартының мерзімі-1.
Ведомстволық бағынысты білім беру ұйымында 280 маман, оның ішінде облыстық аппараттан-170, АМКБ – 110 маман біліктілігін арттырды.
Сонымен қатар, Департаменттің 16 қызметкері біліктілігін арттыру мақсатында «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет және парасаттылық» тақырыбында семинар өткізді.
Мемлекеттік қызметке кір келтіретін іс-әрекеттер мен мемлекеттік қызметшілердің Әдеп кодексінің нормаларын бұзғаны үшін тәртіптік жауаптылыққа тартылған қызметкерлердің 2022 жылғы және 2023 жылғы 1 тоқсандағы кезеңі үшін, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасау фактілері жоқ.
Департаментте және оның аумақтық бөлімшелерінде мемлекеттік қызмет өткеру үдерістерін зерделеу (бос лауазымдарға конкурстар өткізу, тәртіптік жазалар қолдану, қайта даярлау және біліктілікті арттыру, тәлімгерлік және т.б.) олардың тұтастай алғанда мемлекеттік қызмет туралы заңнаманың белгіленген талаптарына сәйкес келетіндігін көрсетті.
Солтүстік Қазақстан облысы Мемлекеттік кірістер органдарының қызметкерлері, оның ішінде мемлекеттік қызметке алғаш рет қабылданған «сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» ҚРЗ 3-тармағының, 12-бабының талаптарын толық көлемде орындайды, қол қойғызып сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер қабылданды.
2022 жыл және 2023 жылдың 1 тоқсаны кезеңінде 91 қызметкер тәртіптік жауапкершілікке тартылды (ескерту - 32, сөгіс – 56, қатаң сөгіс – 1, толық емес қызметтік сәйкестік туралы ескерту - 2).
Жаңа теріс қылық жасаған кезде тәртіптік жазаларды мерзімінен бұрын алу фактілері анықталған жоқ.
Департамент қызметінде персоналды басқару мәселелері бойынша жүргізілген талдау барысында сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
Мемлекеттік қызметтегі этикалық бақылау сыбайлас жемқорлық көріністерінің, қызметтік этиканы бұзудың және мүдделер қақтығысын реттеудің маңызды тетігі болып табылады.
Орталық және жергілікті мемлекеттік органдарда әдеп жөніндегі уәкілдер институтын енгізу мемлекеттік қызметшілердің қызметтік тәртібі мен жауапкершілігін арттыру, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың қосымша тетігі үшін жағдайлар қалыптастырды.
Департамент қызметкерлерінің лауазымдық нұсқаулықтары мен функционалдық міндеттерін зерделеу қорытындысы бойынша мүдделер қақтығысы фактілері, жақын туыстарына, жұбайларына және жекжаттарына тікелей бағыныштылықта мемлекеттік лауазымға орналасу анықталған жоқ.
Департаментте Әдеп жөніндегі уәкілдің функциялары Департамент басшысының орынбасары Бауыржан Мергенбайұлы Шайкеновке жүктелген.
Әдеп жөніндегі уәкілдің 2022 жылғы және 2023 жылғы 1 тоқсандағы қызметін талдау барысында Департаменттің әдеп жөніндегі уәкілі есепті кезеңдерде ҚР Президентінің 2015 жылғы 29.12. №153 Жарлығымен бекітілген
Әдеп жөніндегі уәкіл туралы Ережемен өзіне жүктелген функцияларды орындау шеңберінде жұмыс жүргізгені анықталды.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы заңнамасын және Әдеп кодексін бұзудың алдын алу және болдырмау, сондай-ақ мемлекеттік қызметтің оң имиджін қалыптастыру мақсатында азаматтық қоғам институттарымен және мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл бар.
Департаменттің әдеп жөніндегі уәкілі Б.М. Шайкеновтың төрағалығымен Департаменттің 13 мемлекеттік қызметшісіне жеке қабылдау барысында Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет, сыбайлас жемқорлықтың алдын алу саласындағы заңнамасын, Әдеп кодексін түсіндіру бойынша жұмыс жүргізді. СҚО сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметімен бірлесіп 2023 жылдың 1 тоқсанында МКД және МКБ қызметкерлері арасында «сыбайлас жемқорлық жоқ!» бұл іс-шара БАҚ-та кеңінен жарияланды (Департаменттің әлеуметтік желілеріндегі Жарияланымдар және «Қазақстан Петропавл»телеарнасындағы бейнесюжет).
Бұдан басқа, 01.01.2022 жылдан бастап 31.03.2023 жылға дейінгі кезеңде сыбайлас жемқорлыққа қарсы тақырыпта іс – шаралар өткізілді (МКБ ұжымдары арасында техникалық оқу – 411, БАҚ-тағы мақалалар – 12, интернет-ресурстар-400).
«Еститін» мемлекеттік органның тұжырымдамасын іске асыру шеңберінде Департаменттің әдеп жөніндегі уәкілі Президенттің 2015 жылғы 29.12. №153 Жарлығымен бекітілген Әдеп жөніндегі уәкіл туралы Ереженің 3-бөлімінің 9-тармағына сәйкес Департаменттің интернет-ресурсында орналастырылған жеке тұлғаларды, заңды тұлғалар өкілдерін қабылдау кестесіне сәйкес азаматтарды жеке қабылдауды жүргізеді.
Қызметтік әдеп нормаларының сақталуына, сондай-ақ ұжымдағы моральдық-психологиялық ахуалдың жай-күйіне мониторинг жүргізу мақсатында, Солтүстік Қазақстан облысы Мемлекеттік кірістер органдарының қызметкерлері арасында бірнеше рет анонимді сауалнама жүргізілді. Жалпы, Департамент ұжымының ұжымдағы моральдық-психологиялық ахуал мәніне қанағаттану деңгейі және Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Әдеп кодексінің мінез-құлық стандарттарының нормаларын сақтау деңгейі тиісті деңгейде.
Мемлекеттік қызметтерді сапалы көрсету мемлекеттік кірістер органдары қызметінің маңызды және стратегиялық міндеті болып табылады, өйткені мемлекеттік қызметтер сапасының деңгейі елдің экономикалық және әлеуметтік дамуының көрсеткіштерінің бірі болып табылады.
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрінің м.а. 2020 жылғы 31 қаңтардағы № 39/НҚ бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер Тізіліміне Мемлекеттік кірістер органдары мемлекеттік көрсетілетін қызметтерінің 44 түрі енгізілген.
Оның ішінде:
27 қызмет-салық саласында,
17 қызмет-кеден саласында.
Оның ішінде облыстық және аудандық деңгейде мемлекеттік қызметтердің 36 түрі көрсетіледі, оның ішінде: 22 - Салық, 14 - кеден қызметтері.
01.01.2022 жылдан бастап 31.03.2023 жылға дейінгі кезеңде Солтүстік Қазақстан облысының мемлекеттік кіріс органдарымен 708 246 Мемлекеттік қызмет көрсетілді. Оның ішінде:
салық саласында - 691 881 қызмет;
кеден саласында-16 365 қызмет.
Көрсетілетін қызметті алушылардың санаттары бөлінісінде жалпы жеке тұлғаларға – 411 694 қызмет, заңды тұлғаларға – 296 552 қызмет көрсетілді.
Облыста мемлекеттік қызметтер көрсетудің сапалық көрсеткіштерін жақсартуға ықпал ететін электрондық қызметтерді пайдаланушылар санын ұлғайту үшін салық төлеушілермен электрондық қызметтерді алудың артықшылықтары туралы түсіндіру жұмыстары тұрақты негізде жүргізіледі. Оның ішінде электрондық салық есептілігін кезең-кезеңімен жіберу бойынша оқыту семинарлары өткізіледі. «Бірыңғай консультациялық күндер» жұмыс істейді, электрондық есептілікті кезең - кезеңімен толтыру және жіберу бойынша семинарлар, БАҚ-та, Facebook-те сөз сөйлеу өткізіледі, онда мемлекеттік қызметтерді электрондық түрде алудың артықшылықтары түсіндіріледі, брошюралар, буклеттер таратылады. Мемлекеттік кірістер органдары жалпы салық төлеушілер мен МКБ үшін қызметтердің сапасын арттыру және СЗ, КЗ түсіндіру мәселелері бойынша 1 183 іс-шара өткізді.
Департаментте мемлекеттік қызмет көрсету мерзімдерін бұзуға жол берілмеді.
Мемлекеттік қызмет көрсету сапасына шағымдар жоқ.
Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын арттыру және қызмет көрсету мерзімдерін бұзушылықтарға жол бермеу мақсатында мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын ішкі бақылау тұрақты негізде жүзеге асырылады.
Осылайша, «құпия тұтынушы» әдісімен тексерулер жүргізілді. Оның ішінде 2022 жылы 9 тексеру:
Петропавл қ. бойынша МКБ (30.03.2022 ж. анықтама);
Қызылжар ауданы бойынша МКБ (20.04.2022 ж. анықтама);
Мамлют ауданы бойынша МКБ (16.05.2022 ж. анықтама);
Ғ. Мүсірепов ауданы бойынша МКБ (14.07.2022 ж. анықтама);
Айыртау ауданы бойынша МКБ (20.07.2022 ж. анықтама);
Шал-ақын ауданы бойынша МКБ. (11.08.2022 ж. анықтама) ;
М. Жұмабаев ауданы бойынша МКБ. (15.09.2022 ж. анықтама) ;
Есіл ауданы бойынша МКБ (анықтама 03.11.2022 ж.) ;
Тимирязев ауданы бойынша МКБ (17.11.2022 ж .анықтама).
2023 жылдың 1 тоқсанында 3 тексеру жүргізілді:
Петропавл қ. бойынша МКБ (31.01.2023 ж. анықтама);
Аққайың ауданы бойынша МКБ (16.02.2023 ж. анықтама);
Қызылжар ауданы бойынша МКБ (29.03.2023 ж.анықтама).
Жүргізілген тексерулердің нәтижелері бойынша жалпы осы МКБ-да қызмет көрсету орталығының жұмысын ұйымдастыру ҚР ҚМ МКК 2016 жылғы 09.06. №326 бұйрығымен бекітілген орталықтардың жұмыс тәртібінің талаптарына сәйкес келетіндігі анықталды.
Департамент қызметінде Мемлекеттік қызмет көрсету мәселелері бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу барысында сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
Департамент қызметінде рұқсат беру функцияларын іске асыру мәселелері бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу барысында сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын (тауарлардың импорты, экспорты) кесіп өту кезінде (01.04.23 ж.бастап) ТАІЖ ресімдеу міндеттілігін енгізуге байланысты ЕАЭО шеңберінде ҚҚС әкімшілендіру басқармасының қызметкерлері тасымалданатын жүкке жазылған ТАІЖ бар-жоғын тексеруге және оларды МЭК ЭШФ АЖ-да растауға міндетті. ТАІЖ -дің болмауы жүкпен АКҚ-ны өткізбеу үшін негіз болып табылмайды, бұл ретте ТАІЖ-дің болмауы фактілері туралы посттардан мәліметтер ішкі электрондық пошта арқылы Департамент қызметкеріне ҚР ӘҚБтК-нің 283-1-бабы бойынша, әкімшілік материал жасау кейін сот қарауына жіберу туралы мәселені қарау үшін жіберіледі. Бұл ретте осы іс-қимылдардың алгоритмі нормативтік-құқықтық құжатпен бекітілмеген.
Бұл бөлімде адами фактордың тәуекелдері бар, қызметкерлердің ешқайсысы ТАІЖ-дің жоқтығы туралы ақпарат бермеген жағдайда, СТ-де әкімшілік жауапкершіліктен кету мүмкіндігі бар.
Ұсынымдар: ЕАЭО шеңберінде ҚҚС ӘБ қызметкерлерінің ТАІЖ ресімдеусіз өткізілетін тауарларға қатысты іс-қимыл алгоритмін әзірлеу, МКБ тарапынан әкімшілендіру және бақылау мақсатында жоғарыда көрсетілген салық төлеушілер бойынша мәліметтерді көрсету және жолдау бойынша МЭК ЭШФ АЖ жаңғырту.
ҚР ҚМ МКК-нің 2021 жылғы 16.06. №361 қбп бұйрығымен тауарға ілеспе құжаттарда көрсетілген мәліметтерге салыстыру жүргізу көзделген. ҚР Салық кодексінің 443 - бабының 3-тармағына сәйкес тауарға ілеспе құжаттар деп мыналар түсініледі: халықаралық автомобиль жүкқұжаты, теміржол көлігінің жүкқұжаты, тауар көлігінің жүкқұжаты, бірыңғай үлгідегі жүкқұжат, багаж ведомосы, пошта ведомосы, багаж түбіртегі, авиакомпания, коносамент, сондай-ақ тауарларды құбыр көлігімен және электр беру желілері арқылы өткізу кезінде пайдаланылатын құжаттар және өзге де құжаттар акцизделетін тауарлардың жекелеген түрлерін өткізу кезінде пайдаланылатын, сондай-ақ тасымалдау кезінде ілеспе тауарлар мен көлік құралдары, Қазақстан Республикасының заңдарында және Қазақстан Республикасы қатысушысы болып табылатын халықаралық шарттарда көзделген; шот - фактуралар, ерекшеліктер, тиеп-жөнелту және буып-түю парақтары, сондай-ақ тауарлар туралы мәліметтерді, оның ішінде тауарлардың құнын растайтын және Қазақстан Республикасы қатысушысы болып табылатын халықаралық шарттарға сәйкес пайдаланылатын басқа да құжаттар.
Сонымен қатар, ҚР ҚМ 2019 жылғы 28.06. № 654 бұйрығына сәйкес шекарадан өту кезінде тасымалдаушыға тауар-көлік жүкқұжатын (CMR) беру жеткілікті.
Іс жүзінде МКО ақпараттық жүйелеріне мәліметтерді дұрыс енгізу үшін тасымалдаушылар бойынша мынадай ақпаратты, атап айтқанда көлік құралының нөмірлерін (АКҚ-ға техникалық паспортты талап ету қажет), шот - фактураны немесе өткізілетін тауардың құны туралы мәліметтерді қамтитын өзге де коммерциялық құжатты, қос мақсаттағы тауарларға жатқызу/жатқызбау кезінде-техникалық құжаттаманы енгізу қажет.
Ұсынымдар: сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту және ЕАЭО шеңберінде автомобиль өткізу пункттері арқылы жүктерді өткізу бойынша мониторинг жүргізу мақсатында тауарларды мемлекеттік шекара арқылы өткізу үшін қажетті құжаттар тізбесіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу бойынша Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында экспорттық бақылауды жүзеге асыру кезіндегі лауазымды адамдардың іс-әрекеттерін реттейтін нормативтік-құқықтық құжатқа өзгерістер енгізу қажет.
Салық төлеуші салық есептілігін табыс ету мерзімдерін бұзған жағдайларда салық органдарының қызметкерлері әкімшілік материал жасайды және әкімшілік жаза қолданады.
Әкімшілік материалдарды жасауды маман қолмен жүргізеді, бұл ретте қаржылық салық есептілігін ұсыну мерзімдері бойынша бұзушылыққа жол берген тұлғаларды 100% қамтымау ықтималдығы бар, бұл сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін тудырады.
Ұсынымдар: сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту және адами факторды болдырмау мақсатында СЕӨЖ АЖ-да әкімшілік жаза қолдану процестерін автоматтандыруды және полиция органдарының әкімшілік жаза қолдану процесіне ұқсастығы бойынша әкімшілік жаза қолдану туралы қаулыларды таратуды ұсынамыз (жол қозғалысы ережелерін бұзушылықтарды фото-, бейнетіркеу нәтижелері бойынша).
Департамент қызметінде бюджет және қаржы қаражатын игеру және бөлу мәселелері бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу барысында сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
Департамент қызметінде жеке және заңды тұлғалармен шарттар жасасу мәселелері бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу барысында сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
Салық есептілігін ұсынбау туралы хабарламалар беру.
Қазіргі уақытта салық есептілігін ұсынудың толықтығын талдау тіркеу есебінің болуы туралы мәліметтерді, салық салу режимдерін, қызметті тоқтата тұру, тарату, Банкроттық туралы мәліметтерді қолмен салыстыру арқылы жүргізіледі.
Мұндай талдау барысында Мемлекеттік кірістер органдары мамандарының қате немесе әдейі дұрыс емес әрекеттеріне байланысты салық төлеушілерді толық қамтымау ықтималдығы бар.
Ұсынымдар: СЕН ұсыну бойынша бақылаудың толықтығын қамтамасыз ету, адами факторды болдырмау және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту мақсатында СЕӨЖ және БСАЖ ақпараттық жүйелерінің өзара байланысының арнасын жолға қоюды, ұсынылмаған салық есептілігі және салық есептілігін ұсынбау туралы хабарламалар беру фактілері бойынша іздеу процестерін автоматтандыруды ұсынамыз.
Банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру туралы өкімдерді кері қайтарып алу.
Салық есептілігін ұсынбайтын салық төлеушілермен жүргізілетін жұмыс барысында хабарламаны белгіленген мерзімде орындамаған кезде салық органдары банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру туралы өкім (бұдан әрі – ШОТӨ) қалыптастырады.
ШОТӨ – ны кері қайтарып алу талап етілетін есептілікті қолмен ұсынғаннан кейін-салық есептілігін ұсынбау туралы хабарламаға «орындалды» мәртебесін беру жолымен жүргізіледі.
Салық кодексінің 118-бабының 5-тармағына сәйкес ШОТӨ -ны салық органы шығыс операцияларын тоқтата тұру себептері жойылған күннен кейінгі бір жұмыс күнінен кешіктірмей күшін жояды.
Іс жүзінде ШОТӨ -ны кері қайтарып алу автоматтандырылмаған процесс болып табылады және жұмыс істеп тұрған ШОТӨ-ға күнделікті мониторинг, хабарламалар мен еңбек шығындарына байланысты ұсынылған декларациялардың болмауы себебінен кешіктірілуі мүмкін.
Екінші жағынан, көптеген салық төлеушілер үшін ШОТӨ-ны кері қайтарып алу жедел шешімді қажет ететін мәселе болып табылатындығын ескере отырып, сыбайлас жемқорлық тәуекелдері хабарламалардың орындалу мониторингінің еңбек шығындарының негіздемесімен жасырылуы мүмкін.
Ұсынымдар: адами факторды болдырмау және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту мақсатында СЕӨЖ ақпараттық жүйесінен БСАЖ-ға салық есептілігін ұсыну туралы мәліметтерді беру арқылы ШОТӨ -ны кері қайтарып алу процесін автоматтандыруды ұсынамыз.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті Төрағасының 2018 жылғы 31 желтоқсандағы №221 және ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті Шекара қызметі директорының 2018 жылғы 06.06. №405-ПА «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті мен Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметінің Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасында Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасына сәйкес келмейтін бақылауды жүзеге асыру кезіндегі өзара іс-қимыл тәртібін бекіту туралы» бірлескен бұйрығымен», өзгерістер мен толықтырулармен, Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті Төрағасының 2018 жылғы 08.10. №462 және ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті Шекара қызметі директорының 2018 жылғы 09.10. №699-ПА бұйрықтарымен енгізілген 6-тармақта көзделген, ҚР ҚМ МКК аумақтық органдары мен ҚР ҰҚК ШҚ шекара құрылымдарының мемлекеттік бақылауы және мемлекеттік шекара арқылы өткізілетін тауарлар мен өзара іс-қимылы көлік құралдарын, жүктерді,жүктерді бірлесіп тексеру нысанында жүзеге асырылады..
Бұл ретте, ҚР ҚМ Мемлекеттік кірістер комитеті төрағасының 2021 жылғы 16.06. №361-қбпп бұйрығымен бекітілген «Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасына сәйкес келмейтін Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында автомобиль өткізу пункттері арқылы өткізілетін тауарлар мен көлік құралдарына мониторинг жүргізу регламентіне» сәйкес жүктерді тексеріп қарау функциялары көзделмеген, ал жүктерді тексеріп қарау функциялары Шекара қызметі Мемлекеттік шекараны кесіп өтетін барлық көлік құралдары бойынша тексеру көзделген.
Сонымен қатар, салық төлеушілер тарапынан тауарларды мемлекеттік шекара арқылы өзге тауар түрімен әкелу немесе әкету, тауардың аз массасын (көлемін) көрсету немесе «бос» деген түрдегі фактілер болуы мүмкін.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде жүктің ТАІЖ/CMR-де көрсетілген мәліметтермен сәйкестігін тексеру және тіркеу мүмкіндіктері болмаған кезде салық төлеуден жалтару және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасау үшін жағдайлар туындайды.
Ұсынымдар: мемлекеттік шекарадан өту кезінде және автомобиль өткізу пункттерін тексеру кешендерімен, АВТО таразылармен және өзге де техникалық құралдармен, оның ішінде кеудеге арналған бейнетіркегіштермен жарақтандыра отырып, автокөлік құралдарын тексеру (қарау) жөніндегі нормативтік-құқықтық актіні заңнамалық деңгейде әзірлеуді ұсынамыз.