Мемлекеттік қызметшілердің әдеп нормалары — бұл мемлекеттік қызметті жүзеге асыратын тұлғалар ұстануға тиіс моральдық қағидаттардың, мінез-құлық нормалары мен кәсіби стандарттардың жиынтығы. Ол қоғамның мемлекеттік институттарға деген сенімін қалыптастыруда, басқарудың ашықтығын қамтамасыз етуде және сыбайлас жемқорлықтың алдын алуда маңызды рөл атқарады.
Ең алдымен, мемлекеттік қызмет қоғам алдындағы ерекше жауапкершілікті білдіреді. Мемлекеттік қызметші өз атынан емес, мемлекет атынан әрекет етеді, сондықтан ол адалдықтың, бейтараптықтың және заңдылықтың жоғары стандарттарын сақтауы тиіс.
Әдептің негізгі қағидаттарына адалдық, шыншылдық, әділдік, ашықтық, сыпайылық және азаматтарға бағдарлану жатады.
Мемлекеттік қызметші қолданыстағы заңнама нормаларын қатаң сақтауға және өз өкілеттіктерінен тыс әрекеттерге жол бермеуге міндетті.
Мемлекеттік қызметші адамның қадір-қасиетін құрметтеуге, кемсітушілікке жол бермеуге және азаматтардың мемлекеттік қызметтерге тең қолжетімділігін қамтамасыз етуге тиіс. Бұл ереже Қазақстан Республикасының Конституциясында көрініс тапқан, онда адам құқықтары мен бостандықтарының негізгі қағидалары бекітілген және оларды барлық мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалар сақтауына міндетті.
Әдеп нормалары қызметтік мінез-құлыққа қойылатын талаптарды да қамтиды. Мемлекеттік қызметшілер мүдделер қақтығысынан аулақ болуы тиіс — бұл жеке мүдделердің қызметтік міндеттерді объективті орындауға әсер етуі мүмкін жағдай.
Қазақстан Республикасының заңнамасы қызметшінің мүдделер қақтығысы туындаған жағдайда бұл туралы хабарлауға және оны реттеу шараларын қабылдауға міндеттейді. Бұл сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің алдын алуға және мемлекеттік институттарға деген сенімді арттыруға ықпал етеді.
Маңызды аспектілердің бірі — сыбайлас жемқорлыққа қарсы әдеп. Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңы мемлекеттік қызметшілер үшін бірқатар шектеулер мен тыйымдарды белгілейді, соның ішінде сыйлықтар алуға, кәсіпкерлік қызметпен айналысуға және қызметтік жағдайын жеке мақсатта пайдалануға тыйым салынады.
Сонымен қатар, табыстар мен мүлікті декларациялау талабы енгізілген, бұл қызметшілердің қызметінің ашықтығын қамтамасыз етеді. Мемлекеттік қызметшінің әдеп нормалары іскерлік қарым-қатынас пен қызметтік этикет талаптарын сақтауды да көздейді.
Сыпайылық, әдептілік, азаматтар мен әріптестерге құрметпен қарау кәсіби мінез-құлықтың міндетті элементтері болып табылады. Осы нормаларды бұзу тәртіптік жауапкершілікке әкеп соғуы мүмкін.
Мемлекеттік қызметші өзінің біліктілігін үнемі арттырып, қызметтік міндеттерін тиімді орындауға қажетті дағдылар мен білімдерін дамытуға міндетті. Бұл мемлекеттік қызметтердің сапасын және басқару тиімділігін арттыруға ықпал етеді.
Осылайша, мемлекеттік қызметшілердің әдеп нормалары тиімді мемлекеттік басқарудың маңызды элементі болып табылады. Ол заңдылықтың сақталуын, азаматтардың құқықтарының қорғалуын және қоғамның билікке деген сенімінің нығаюын қамтамасыз етеді.
Бұл саладағы заңнамалық реттеу кәсіби, адал әрі жауапты мемлекеттік аппаратты қалыптастыру үшін қажетті құқықтық негізді жасайды.
Қазіргі жағдайда мемлекеттік қызмет әдептілігін дамыту ерекше өзекті болып отыр, өйткені қоғам биліктің ашықтығы мен жауапкершілігіне барған сайын жоғары талаптар қояды.
Әдеп нормаларын сақтау мемлекеттік органдар жұмысының тиімділігін арттырып қана қоймай, тұтастай алғанда мемлекеттің орнықты дамуына да ықпал етеді.
ҚР ҚМ МКК БДБ
Әдеп жөніндегі уәкіл
Айнакулов Б.