Қазақстан Республикасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жүйелі және кешенді негізде жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңына (бұдан әрі – Заң) сәйкес, бұл үдерісте сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың алдын алуға, анықтауға және жоюға бағытталған өзара байланысты шаралар кешені негізгі рөл атқарады.
Заңның 6-бабына сәйкес, жүйе келесі бағыттарды қамтиды:
1. Мониторинг және талдау
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау проблемалық салаларды анықтауға, қабылданған шаралардың тиімділігін бағалауға және ықтимал қауіптерге уақтылы ден қоюға мүмкіндік береді.
2. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру
Қоғамда сыбайлас жемқорлықты қабылдамаудың тұрақты көзқарасын қалыптастыруға ерекше назар аударылады. Бұл ағарту жұмыстары, құқықтық мәдениетті тәрбиелеу және адалдық қағидаттарын енгізу арқылы жүзеге асырылады.
3. Заңнаманы жетілдіру
Нормативтік құқықтық актілер жобаларына сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптама жүргізу, сондай-ақ құқықтық сараптама барысында сыбайлас жемқорлыққа ықпал ететін нормаларды анықтау маңызды элемент болып табылады. Бұл заңнама әзірлеу кезеңінде сыбайлас жемқорлыққа жағдай туғызатын факторлардың алдын алуға мүмкіндік береді.
4. Стандарттарды белгілеу және бақылау
Бұл шараларға сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттарды қалыптастыру және сақтау, қаржылық бақылау, сондай-ақ мемлекеттік қызметшілер үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер енгізу жатады. Аталған құралдар қызметтік өкілеттіктерді теріс пайдаланудың алдын алуға бағытталған.
5. Мүдделер қақтығысын реттеу
Мүдделер қақтығысының алдын алу және оны реттеу лауазымды тұлғалардың шешім қабылдау кезінде объективтілік пен бейтараптылықты қамтамасыз етеді.
6. Кәсіпкерлік саласындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл
Заң кәсіпкерлік ортадағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетуге және адал бәсекелестік үшін жағдай жасауға бағытталған шараларды көздейді.
7. Құқық бұзушылықтарды анықтау және жолын кесу
Жүйенің негізгі элементі сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды анықтау, жолын кесу, ашу және тергеп-тексеру, сондай-ақ жауапкершіліктің бұлтартпау қағидатын қамтамасыз ету болып табылады.
8. Азаматтардың өтініштері және хабарлау
Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар туралы хабарлау тетігі азаматтардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске қатысуына мүмкіндік береді.
9. Салдарларды жою және қоғамды ақпараттандыру
Жүйе сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың салдарын жою шараларын, сондай-ақ қоғамды ақпараттандыруды қамтамасыз ететін Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі ұлттық баяндаманы қалыптастыруды қамтиды.