Қазақстан Республикасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес кiнәлiлердi жазалауға ғана емес, заңсыз алынған кiрiстер мен мүлiктердi қайтаруға да бағытталған. «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңның 25-бабы мұндай қаражатты өндіріп алу және мемлекет кірісіне қайтару тетігін реттейді.
Оның мақсаты - әділеттілікті қалпына келтіру және сыбайлас жемқорлық әрекеттері арқылы жеке басы баюының алдын алу.
25-баптың негізгі ережелері:
1. Заңсыз мүлікті өндіріп алу
Егер адам мүлікті, ақшаны, қызметті немесе өзге де пайданы сыбайлас жемқорлық жолымен алса және оны өз еркімен қайтармаса, мемлекеттік органдар мүлікті немесе оның құнын сот арқылы өндіріп алуға құқылы.
Мысалы: лауазымды адам қымбат телефон түрінде пара алды және оны қайтармады - мүлік мемлекет кірісіне өндіріліп алынады.
2. Мүліктің сақталуын қамтамасыз ету
Сот шешіміне дейін құзырлы органдар құқық бұзушының мүлкін жоғалтып алмау, сатылмау немесе жасырылмау үшін сақтау шараларын қабылдайды.
Мысалы: істі қарау аяқталғанға дейін мүлікке тыйым салынуы мүмкін.
3. Лауазымды тұлға жұмыстан шығарылғаннан кейінгі әрекеттер
Егер заңсыз мүлік лауазымды тұлға жұмыстан шығарылғанға немесе қызметінен босатылғанға дейін тәркіленбесе, тиісті органдар оны кейіннен өндіріп алу үшін тұратын жері бойынша мемлекеттік кірістер органдарына хабарлауға міндетті.
Мысалы: Қызметінен кеткеннен кейін бұрынғы басшының заңсыз алған жеңілдіктері қалса, оны тексеру және өндіріп алу үшін ақпарат жіберіледі.
4. Мүлікті пайдалану тәртібі
Қайтарылған мүлікті есепке алу, сақтау, бағалау және пайдалану ҚР Үкіметінің қаулысымен реттеледі. Бұл тәркіленген активтермен барлық операциялардың ашықтығы мен заңдылығын қамтамасыз етеді.
ҚР «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңының 25-бабы сыбайлас жемқорлық әрекеттерінен келтірілген залалды нақты өтеуде маңызды рөл атқарады. Ол заңсыз алынған кірістердің бұзушыларда қалмай, мемлекетке қайтарылуын қамтамасыз етеді.
Мұндай тәсіл қоғамдық сенімді нығайтады және қоғамның барлық деңгейінде сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілікті қалыптастыруға ықпал етеді.