«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасының Заңына және Төраға бекіткен сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөніндегі әдістемелік ұсынымдарға сәйкес сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін ықтимал себептер мен жағдайларды анықтау және зерделеу мақсатында Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті алқасы хаттамасының 10.1, 10.2-тармақтарын орындау мақсатында Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің 2021 жылғы 7 сәуірдегі (бұдан әрі – Әдістемелік ұсынымдар) 22.07.2022 ж. Нұр-Сұлтан қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінде (бұдан әрі – Департамент) 2022 жылғы 22 тамыздағы № 225 бұйрығымен Департаменттің жеке құрылымдық бөлімшелерінің қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізілді.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдауды 22.08.2022 жылғы №225 бұйрықта айқындалған, салалық заңнаманы қолданудың практикалық тәжірибесі бар қызметкерлерден тұратын жұмыс тобы жүргізді: КМБ Департаменттің басшылары Бектемисова Т.К., Мемлекеттік қызметтер басқармасы Департаменттің басшылары – Гадаева С.С., Борышкерлермен жұмыс жөніндегі басқарма басшының м.а. Дәулетбаева Е.А., аудандық мемлекеттік кірістер басқармаларының басшылары Капдусултан Г.А., Мықтитан А.Ш., Алишева Ж.Е., Мемлекеттік кірістер басқармасы басшыларының м.а. Аманбаева Г.С. және Ербаева А.Б., кеден бекеттері басшылары Садықова А.Б, Жұмасеитова С.Д. және Есмағамбетова А.Р.
- Салық төлеушінің билік етуі шектелген мүлкін түгендеу түріндегі мәжбүрлеу шараларын қолдану тәртібі бөлігінде кепіл бөлімі;
- хабарламаны орындау шеңберінде банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру туралы өкім шығару тәртібі бөлігінде камералық мониторинг бөлімі;
- «СЭЗ «Астана-жаңа қала» , «Әуежай-Астана» кеден бекеттері және «Астана кедендік ресімдеу орталығы» тауарларды жалған декларациялауды анықтау мақсатында кедендік тексерулер жүргізу мәселесі бойынша.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау және ұсыныстар әзірлеу үшін ақпараттық жүйелердің деректері және талдау объектісінің басқа да ақпараттары қаралды.
Департаменттің аудандық басқармалары мен кеден бекеттеріндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау келесі кезеңдер бойынша бекітілген әдістемелік ұсынымдарға сәйкес жүзеге асырылды:
1.Талдау объектісі туралы ақпаратты жинау және жалпылау.
Департамент мемлекеттік кірістер комитетінің кеден ісі саласындағы мемлекеттік басқару және бақылау функцияларын жүзеге асыруға, салықтардың, кедендік және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің толықтығы мен уақтылы түсуін, есептеуді, шегерімдерді есептеуді қамтамасыз етуге уәкілетті аумақтық органы болып табылады. , әлеуметтік төлемдерді аудару, салық саясатын және кеден саласындағы саясатты іске асыруға қатысу және Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес басқа да функциялар.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің 2022 жылғы 22 шілдеде өткен алқа отырысында жарияланған 01.08.2022 ж. № КГД-06-2-15/11406-И хаты сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдауға негіз болды. Жоғарыда аталған хаттың дәлелдеріне сәйкес, Департамент қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдері бар.
Қызметкерлердің сыбайлас жемқорлыққа әкеп соқтыратын іс-әрекеттеріне жүргізілген талдау нәтижелері бойынша ықтимал сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталды.
Тәуекел.
Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 120-бабы борышкердің мүлкіне билік етуді шектеуді реттейді.
Салық кодексінің 120-бабының 7-тармағына сәйкес билік етуі шектелген мүлікті түгендеу салық төлеушіге мүлікке басшылық етуді шектеу туралы шешімді тапсырған күннен бастап 10 жұмыс күні өткен соң жүргізіледі.
Бұл ретте, заңды тұлғаның салық берешегін өндіріп алуды мәжбүрлеу шараларын қабылдау мынадай сыбайлас жемқорлық тәуекелін тудыруы мүмкін деп есептейміз.
Салық төлеушінің балансында өтімді де, өтімді емес мүліктер де болады.
Өз кезегінде аудандық мемлекеттік кірістер басқармасының қызметкері түгендеуді жасау кезінде салық төлеушілерге өтімсіз мүлікті (офистік техника, жиһаз, автокөлік қоқыс жәшіктері және т.б.) және өтімді мүлік болған жағдайда (көлік, жылжымайтын мүлік, жер учаскелері және т.б.) түгендеу жүргізу бөлігінде артықшылық беру мүмкіндігіне ие бола отырып, салық төлеушімен байланысады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелі мемлекеттік кірістер органдарының ақпараттық жүйелерінде заңды тұлғаның тіркелген мүлкі туралы мәліметтердің болмауына байланысты.
Ұсыныстар: автоматты түрде адам ресурстарының қатысуынсыз шектеулер орнату, сондай-ақ борышкерге тіркелген мүліктің болуы/болмауы туралы ақпаратқа сұрау салуды жібермей-ақ қолжетімділікті қамтамасыз ету мақсатында мүлікті сату кезінде уәкілетті тіркеуші органдардың ақпараттық жүйелерін мемлекеттік кірістер органының ақпараттық жүйелерімен біріктіру мүмкіндігін қарастыру қажет деп санаймыз.
Тәуекел.
Салық берешегін мәжбүрлі айыппұл алу жөніндегі шараларды қабылдау шеңберінде мүліктік тізімдемені одан әрі жасау мақсатында мемлекеттік кірістер органдары уәкілетті органдарға салық төлеушінің мүлкінің болуын (болмауын) растау туралы сұрау салулар жолдайды.
Талдау барысында салық төлеушінің мүлкінің болуын (жоқтығын) растау мақсатында аудандық мемлекеттік кірістер басқармаларының қызметкерлері уәкілетті тіркеуші органдарға сұрау салуларды кешіктіріп жіберетіні немесе мүлде жіберілмейтіні анықталды, бұл өз кезегінде лауазымды тұлғаның таңдаулы тәсілі түріндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сақтайды.
Ұсынымдар: уәкілетті тіркеуші органдардың ақпараттық жүйелерін мемлекеттік кірістер органының ақпараттық жүйелерімен интеграциялау мүмкіндігін қарастыру.
Тәуекел:
«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 118-бабы салық төлеушінің банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру тәртібін реттейді.
Сонымен қатар, бүгінгі күні ҚР БСАЖ мен ОБЖШ арасындағы операциялық күнді синхрондау жаңартылмағандықтан, банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру өкімі автоматты түрде қалыптастыруда техникалық ақаулар орын алды, атап айтқанда, банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру өкімі ҚР БСАЖ-де құрылған, бірақ екінші деңгейлі банк кідіріспен жіберілді.
Бұл ретте, банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру өкімі банкке жеткізілмегендіктен, жүйе оны автоматты түрде сол хабарламаға сәйкес қайта жасайды. Қолмен режимде мамандар «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 118-бабының 5-тармағында белгіленген мерзімде банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру өкімі кері қайтарып алуды шығарады.
Ұсыныстар: автоматты режимде банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру өкімі қалыптастыру және қайтарып алу кезіндегі кідірістерді жою мақсатында ОБЖШ АЖ мен ҚР БСАЖ арасындағы өзара әрекеттесу үшін операциялық күнді жаңарту мәселесін қарастыру, сондай-ақ ҚР БСАЖ-де банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру өкімін қолмен кері қайтарып алуға рұқсатты алып тастауды ұсынамыз. сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою.
Тәуекел:
«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 118-бабы салық төлеушінің банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру тәртібін реттейді.
Салық кодексінің 96-бабына сәйкес салық міндеттемелерінің орындалмауына байланысты салық төлеушіге камералдық бақылау хабарламасы жіберіледі, ол орындалмаған жағдайда банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру өкімі қалыптастырылады, сонымен қатар хабарламаны қол режимде орындағаннан кейін банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру өкімі кері қайтарып алу жүргізіледі. Бұл ретте бүгінгі күні ОБЖШ АЖ жұмысындағы іркілістерге байланысты бұрын кері қайтарып алынған банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру өкімі мен банктік шоттар бойынша операцияларды автоматтандырылған режимде қайта жабу фактілері бар, осылайша салық төлеушінің құқықтарын және банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру өкімін кері қайтарып алу шараларын қабылдау үшін оны мемлекеттік кірістер органының қызметкеріне жүгіну қажеттілігін бұзады, сол арқылы банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру өкімін кері қайтарып алу шараларын қабылдау үшін мәселені бейресми түрде шешу мүмкіндігі берілетіндігіне байланысты сыбайлас жемқорлық тәуекелі бар.
Талдау объектісінің қызметі Нормативтік-құқықтық актілердің мынадай тізбесімен реттеледі.
- "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасының 2017 жылғы 25 желтоқсандағы №120-VI кодексі (бұдан әрі-Салық кодексі);
- "Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы" 2017 жылғы 26 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексі (бұдан әрі-Кеден кодексі);
-Комитет төрағасының 22.07.2019 жылғы №350 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Нұр-сұлтан қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің құрылымдық бөлімшелері туралы ереже 222-қосымша.
Департаменттің аудандық басқармалары мен кеден бекеттерінің қызметіне қатысты нормативтік құқықтық актілерде жүргізілген талдау сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін дискрециялық өкілеттіктер мен нормаларды анықтаған жоқ.
| № | Анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелі | Тәуекел ықтималдығын бағалау | Тәуекелдің әсерін бағалау | Тәуекел аймағы |
| 1 | Сыбайлас жемқорлық тәуекелі заңды тұлғаның мемлекеттік кірістер органдарының ақпараттық жүйелерінде тіркелген мүлкі туралы мәліметтердің болмауына байланысты, уәкілетті тіркеуші органдарға сұрау салулар уақтылы жіберілмейді немесе мүлдем жіберілмейді, бұл өз кезегінде лауазымды тұлғаның сайлау тәсілі түріндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сақтайды. | 5 | 4 | Қызыл аймақ |
| 2 | РПРО - ны автоматты түрде қайта құрудағы сыбайлас жемқорлық тәуекелі, бұл НП-ның МҚҚ қызметкеріне қайта жүгінуіне және "бейресми жағдайда"шот ашу мәселесін шешуге әкеп соғады. | 4 | 3 | Сары аймақ |
| 3 | ҚР БСАЖ-да РПРО-ны қолмен кері қайтарып алуға қол жеткізудегі сыбайлас жемқорлық тәуекелі | 5 | 4 | Қызыл аймақ |
| ТӘУЕКЕЛ КАРТАСЫ | |||||||||||||||||||||||||||
| Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы | |||||||||||||||||||||||||||
| Сыбайлас жемқорлық тәуекелі заңды тұлғаның мемлекеттік кірістер органдарының ақпараттық жүйелерінде тіркелген мүлкі туралы мәліметтердің болмауына байланысты, уәкілетті тіркеуші органдарға сұрау салулар жіберілмейді, бұл өз кезегінде лауазымды тұлғаның сайлау тәсілі түріндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сақтайды. | |||||||||||||||||||||||||||
| Қызыл аймақ | |||||||||||||||||||||||||||
| Әсері | 5 | ||||||||||||||||||||||||||
| 4 | + | ||||||||||||||||||||||||||
| 3 | |||||||||||||||||||||||||||
| 2 | |||||||||||||||||||||||||||
| 1 | |||||||||||||||||||||||||||
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | |||||||||||||||||||||||
| Ықтималдығы | |||||||||||||||||||||||||||
| Ықтималдығы: | 5 балл | ||||||||||||||||||||||||||
| Әсері: | 4 балл | ||||||||||||||||||||||||||
| ТӘУЕКЕЛ КАРТАСЫ | |||||||||||||||||||||||||||
| Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы | |||||||||||||||||||||||||||
| РПРО - ны автоматты түрде қалыптастырудағы сыбайлас жемқорлық тәуекелі, бұл НП-ның МҚҚ қызметкеріне қайта жүгінуіне және мәселені "бейресми жағдайда" шешуге әкеп соғады | |||||||||||||||||||||||||||
| Сары аймақ | |||||||||||||||||||||||||||
| Әсері | 5 | ||||||||||||||||||||||||||
| 4 | |||||||||||||||||||||||||||
| 3 | + | ||||||||||||||||||||||||||
| 2 | |||||||||||||||||||||||||||
| 1 | |||||||||||||||||||||||||||
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | |||||||||||||||||||||||
| Ықтималдығы | |||||||||||||||||||||||||||
| Ықтималдығы: | 4 балл | ||||||||||||||||||||||||||
| Әсері: | 3 балл | ||||||||||||||||||||||||||
| ТӘУЕКЕЛ КАРТАСЫ | |||||||||||||||||||||||||||
| Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы | |||||||||||||||||||||||||||
| ҚР БСАЖ-да РПРО-ны қолмен кері қайтарып алуға қол жеткізудегі сыбайлас жемқорлық тәуекелі | |||||||||||||||||||||||||||
| Қызыл аймақ | |||||||||||||||||||||||||||
| Әсері | 5 | ||||||||||||||||||||||||||
| 4 | + | ||||||||||||||||||||||||||
| 3 | |||||||||||||||||||||||||||
| 2 | |||||||||||||||||||||||||||
| 1 | |||||||||||||||||||||||||||
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | |||||||||||||||||||||||
| Ықтималдығы | |||||||||||||||||||||||||||
| Ықтималдығы: | 5 балл | ||||||||||||||||||||||||||
| Әсері: | 4 балл | ||||||||||||||||||||||||||