Мемлекеттік кірістер органдарындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің негізгі бағыттары
Бүгінгі таңда сыбайлас жемқорлық сияқты ұғым бүкіл әлемде кең таралды. Сыбайлас жемқорлық фактілерінің артуына байланысты бүкіл әлемде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес тақырыбы өзекті болып отыр. Мемлекеттер алдында " сыбайлас жемқорлық деген не?", күресудің қандай әдістері бар, " жемқорлықты қалай жеңуге болады?"Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес сияқты ұғым аясында сыбайлас жемқорлық сияқты жағымсыз элементтің алдын алу бойынша түрлі бағдарламалар мен заңдар әзірленуде.
Сыбайлас жемқорлық-жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адамдардың, лауазымды адамдардың өздерінің лауазымдық (қызметтік) өкілеттіктерін және соған байланысты мүмкіндіктерін жеке өзі немесе делдалдар арқылы жеке өзіне не үшінші тұлғаларға мүліктік (мүліктік емес) игіліктер мен артықшылықтар алу немесе табу мақсатында заңсыз пайдалануы, сол сияқты игіліктер мен артықшылықтарды беру арқылы осы адамдарды параға
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының барлық мемлекеттік органдары мен лауазымды адамдары "сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес өз құзыреті шегінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жүргізуде. Осы Заң азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауды, сондай-ақ Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігін сыбайлас жемқорлық көріністерінен туындайтын қатерлерден тиісінше қамтамасыз етуді көздейді.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес Мемлекет басшысы нақты белгілеген мемлекеттік саясаттың басымдықтарының бірі ретінде айқындалған.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы құқық бұзушылықтарға қарсы іс-қимыл жасау, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі бағдарламаны орындау және сапалы іске асыру мақсатында Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кірістер органдарындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес стратегиясын"әзірледі. Бұл стратегия тиімділігі жоғары мемлекеттік қызметті құру бойынша ахуал мен перспективаларды бағалауға негізделген.
Стратегияның негізгі мақсаты мемлекеттік кірістер органдарында сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жүйесін жетілдіру болып табылады.
Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс органдарының даму стратегиясын және Мемлекеттік кіріс органдарында сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес стратегиясын іске асыру мынадай негізгі үш бағыт бойынша жүзеге асырылады::
бюрократиялық кідірістерді болдырмау мақсатында мемлекеттік қызметтер көрсету мерзімдерін сақтау;
электрондық салық қызметтерінің санын ұлғайту жолымен салық органдары қызметкерлерінің салық төлеушілермен байланыстарын барынша азайту;
еңбек жағдайларын жетілдіру, мемлекеттік кірістер органдары қызметкерлерінің жалақысын арттыру және олардың кәсіпқойлығының өсуін ынталандыру мақсатында сыйақылаудың икемді жүйесін әзірлеу, бұл да сыбайлас жемқорлық деңгейін төмендетуге ықпал ететін болады.
Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық - бұл үшін заңда әкімшілік немесе қылмыстық жауаптылық белгіленген, сыбайлас жемқорлық белгілері бар құқыққа қайшы, кінәлі түрдегі іс-әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік). Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлерде Заң, егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта өзгеше көзделмесе, Қазақстан Республикасының азаматтарына және Қазақстан Республикасында тіркелген заңды тұлғаларға қатысты қолданылады.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат - сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуға, қоғамның мемлекеттік органдар қызметіне сенімін арттыруға бағытталған құқықтық, әкімшілік және ұйымдастырушылық шаралар және осы Заңға сәйкес өзге де шаралар.
Сыбайлас жемқорлық қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылық пен жаза - Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде, әкімшілік сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар үшін әкімшілік жауаптылық пен жаза-Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінде көзделген.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тиімді іс-қимыл мемлекеттік билік органдарының, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының және олардың қатысуымен компаниялардың ақпараттық ашықтығына (ашықтығына) тікелей байланысты. Қоғамдық бақылау субъектілеріне нақты тұлғаларға тиесілі (осындай тұлғалардың дербес деректерінсіз) жылжымайтын мүлік, әуе және су кемелері туралы жалпылама үзінді көшірмелер алу құқығы берілсін. Бүгінгі таңда проблема мемлекеттік шенеуніктердің туыстық байланыстары туралы мәліметтердің болмауы болып табылады.мұндай ақпаратсыз туыстарына қатысты мүдделер қақтығысының немесе протекционизмнің болуын анықтау қиын. Мұндай ақпарат Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мүддесінде де ашылуға тиіс.
Азаматтардың мемлекеттік жүйеге деген сенімсіздігі өз ұстанымдарында сыбайлас жемқорлықты нығайту жөніндегі әрбір жаңа қадаммен күшейе түсуде. Бұл мән-жайлар азаматтардың өздерінің сыбайлас жемқорлық мінез-құлық актілерін жасағанын мойындағысы келмеуімен күрделене түседі, өйткені олар өз әрекеттерін қылмыс, тіпті одан да көп сыбайлас жемқорлық деп санамайды. Өз кезегінде, бұл мәселені шешу үшін азаматтардың да, мемлекеттің де екіжақты қатысуы қажет екенін ескере отырып, лауазымды тұлғаны пара алу да қылмыстық жаза болып табылатындығын түсіну өте маңызды.
Сыбайлас жемқорлық әлеуметтік құбылыс ретінде мемлекеттік кірістер органдарының имиджіне теріс әсер етеді, халықтың сеніміне нұқсан келтіреді, сонымен қатар, мемлекеттің нарықтық экономикасының дамуына қауіп төндіреді, мемлекетіміздің экономикалық және ұлттық қауіпсіздігіне үлкен зиян келтіреді.
Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарын болдырмау мақсатында Мемлекеттік кірістер органдарының бөлімшелерінде барлық жерде лауазымды тұлғаға пара бергені үшін қылмыстық жауапкершілік туралы халықты ескертетін ақпарат орналастырылған, сондай-ақ басқа құқық қорғау органдарымен бірлесіп осындай фактілердің жолын кесу бойынша іс-шаралар жүргізілуде. Қабылданып жатқан шаралар мемлекет үшін осындай қауіпті құбылысқа қарсы күресте оң нәтижелер береді, алайда сыбайлас жемқорлықты толық жою үшін бізге осы құбылысқа төзбеушілік көрінісінде көрсетілген халық тарапынан қолдау және түсіністік қажет.
Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер Департаменті Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске ерекше көңіл бөледі, сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және жол бермеу бойынша шаралар қабылдайды, сондай-ақ Департамент қызметкерлері арасында сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілікке тәрбиелеу бойынша тұрақты негізде жұмыс жүргізеді. Жалпы алғанда, мемлекеттік кірістер органдары келесі жұмыстарды жүргізеді: халықты заңнамадағы өзгерістер туралы ақпараттандыру мақсатында Департамент қызметкерлері заңнаманың әртүрлі бағыттары бойынша түсініктемелер, кеңестер береді, кез келген азамат өз қалауы бойынша Мемлекеттік кірістер органдарына өзі келу тәртібімен де, Интернет-ресурстар арқылы да жүгіне алады. Осы мақсатта Мемлекеттік кірістер органдарында "электрондық үкімет" порталы жұмыс істейді, оның көмегімен өтініштер мен шағымдар жіберілуі мүмкін. Сонымен қатар Департамент сайтында kgd.gov.kz. " сұрақ-жауап "бөлімі жұмыс істейді, онда кез-келген адам сұрақ қойып, білікті жауап ала алады. Халықты ақпараттандыру мақсатында Департамент сайтында заңнамадағы өзгерістер туралы ақпарат жарияланатын арнайы бөлімшелер жұмыс істейді.
Сыбайлас жемқорлық деңгейі неғұрлым төмен елдердің сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатын зерделеу олар жүргізетін шаралардың базалық негіздері мемлекеттік органдар қызметінің ашықтығы және жазаның бұлтартпастығы, мемлекеттік органдардың жұмысына азаматтық қоғам тарапынан ұйымдастырылған бақылау, мемлекеттік қызметшілердің жоғары жалақысы, тиімді профилактикалық және бекітетін жұмыс болып табылатынын көрсетеді.
Бүгінгі күні Қазақстан Республикасында қандай да бір шамада сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске қатысты заңнама бар және дамуда, оған тікелей сыбайлас жемқорлыққа қарсы заң, түрлі сыбайлас жемқорлыққа қарсы мемлекеттік бағдарламалар кіреді, сыбайлас жемқорлық қылмыстар үшін қылмыстық жауапкершілік көзделген. Қазіргі кезеңнің өзінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың негіздері қаланды. Бұл мәселені шешу үшін мемлекеттің де, азаматтардың да екіжақты қатысуы қажет екенін және лауазымды адамды пара алу да қылмыстық іс екенін түсіну қажет екенін ескеру қажет.
Егер әрбір азамат сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұруға батылдық танытпаса, ал мемлекеттік басқару құзыретті және тиімді болмаса, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес нәтижелі болмайды.