"Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 413 – бабының негізінде Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2018 жылғы 14 ақпандағы № 188 бұйрығымен бекітілген кедендік тексеріп қарау және қарап тексеру жүргізу қағидаларының (бұдан әрі – қағидалар) ережелерін сақтай отырып, кедендік бақылау нысаны-кедендік тексеріп қарау қолданылады.
Бұл ретте, көрсетілген Қағидалардың 2-тарауында регламенттелген:
2 тарау. Кедендік тексеріп қарауды (тексеріп қарауды) жүргізу туралы шешім қабылдауды ұйымдастыру)
Кедендік тексеріп қарауды жүргізу алдында уәкілетті лауазымды адам, егер бұл тұлғалар анықталған болса, декларантты немесе тауарларға қатысты өкілеттіктері бар өзге тұлғаны хабарламаны алу фактісін растауға мүмкіндік беретін кез келген тәсілмен кедендік тексеріп қарауды жүргізу орны мен уақыты туралы хабардар етеді.
Тәуекелдерді басқарудың автоматтандырылған жүйесінің тиісті ұсынымдары болған жағдайда, басып шығарылады және ақпараттық жүйе арқылы тәуекелдерді болдырмау және (немесе) азайту (кедендік бақылау) жөніндегі шараларды қолдану туралы хабарлама жіберіледі.
Егер тауар өзге мемлекеттік орган тарапынан бақылауға жататын және (немесе) осындай органнан тиісті хабарлама алынған жағдайда, жете тексеру (қарап тексеру) осындай мемлекеттік органның өкілдерімен бірлесіп жүргізіледі.
Тәуекелдерді басқарудың автоматтандырылған жүйесі оларға қатысты кедендік тексеріп қарауды (қарап тексеруді) жүргізу арқылы тәуекелді барынша азайту жөнінде шаралар қабылдау қажет тәуекел объектілерін көрсетеді.
Бұдан басқа, тәуекелдерді басқарудың автоматтандырылған жүйесі ішінара тексеріп қарауды (қарап тексеруді), оның ішінде тауарлар партияларының белгілі бір санын не кедендік тексеріп қарауға (қарап тексеруге) жататын тауарлардың жалпы көлемінен пайыздық арақатынаста жүргізуді көздейді.
Егер оларды ЕАЭО аумағынан әкетуді көздейтін кедендік рәсіммен орналастырылатын тауарлардың орналасқан жері белгісіз және (немесе) тауарлар кедендік бақылау аймағынан тыс болған жағдайда, кедендік тексеріп қарауды (қарап тексеруді) жүргізу туралы шешім қабылдаған уәкілетті лауазымды адам тауардың орналасқан жерін және кедендік тексеріп қарауды (қарап тексеруді) жүргізу үшін тауарларды ұсынбау мән-жайларын анықтау бойынша тиісті шаралар қабылдайды.
Кедендік декларациялаудың көлеміне және штат санына қарай Мемлекеттік кірістер органы басшысының шешімі бойынша уәкілетті лауазымды тұлғалар айқындалады не кедендік сараптаманы тағайындау кезінде кедендік тексеруді (қарап тексеруді) және сынамалар мен үлгілерді іріктеуді жүзеге асыратын мамандандырылған бөлімше (бұдан әрі – қарап тексеру тобы) құрылады.
Кодекстің 412 және 413-баптарына сәйкес декларант, тауарларға қатысты өкілеттіктері бар өзге де тұлғалар және олардың өкілдері болмаған кезде кедендік тексеріп қарауды (тексеріп қарауды) жүргізуге жол беріледі.
Көрсетілген жағдайда кедендік тексеріп қарау фото (Бейне) тіркеуді қолдана отырып, екі тәуелсіз куәгердің (куәгерлердің) қатысуымен жүргізіледі. Фото (бейне) тіркеу тәуекелдерді басқарудың автоматтандырылған жүйесінің ұсынымдарына қарамастан, осы Қағидалардың 6-тарауында белгіленген тәртіппен жүргізіледі.
Дипломатиялық өкілдіктер мен консулдық мекемелер өткізетін және ресми пайдалануға арналған тауарларға қатысты жете тексеру дипломатиялық агенттің немесе оның уәкілетті өкілінің қатысуымен жүргізіледі.
Кедендік тексеріп қарауды (қарап тексеруді) жүргізетін тұлғаның рұқсатымен және декларант не тауарларға қатысты өкілеттіктері бар тұлға келіскен кезде уақытша сақтау орнының өкілдері не кедендік тексеріп қарауды (қарап тексеруді) жүргізу мақсатында қажетті тауарлармен жүк және өзге де операцияларды жүзеге асыратын өзге де тұлғалар қатысады.
Мемлекеттік кірістер органдарының уәкілетті лауазымды адамдары кедендік тексеріп қарауды оны толық аяқтау үшін жеткілікті, бірақ Кодекстің 193-бабына сәйкес тауарларды шығару мерзімін ұзарту және кедендік транзит кедендік рәсімін аяқтау кезінде көзделген мерзімдерден аспайтын мерзімде жүзеге асырады.
Кедендік тексеріп қарауды (қарап тексеруді) жүргізу орнына келгеннен кейін уәкілетті лауазымды адам:
1) кедендік тексеріп қарауды (қарап тексеруді) жүргізу кезінде қатысатын тұлғалардың өкілеттіктерін, сондай-ақ олардың кедендік бақылау аймағында болу негіздерін тексереді;
2) кедендік тексеріп қарауды (қарап тексеруді) жүргізу кезінде қатысуы немесе қатысуы Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге де мемлекеттік органдар өкілдерінің қатысу (болмау) фактісін анықтайды;
3) тауарларды, көлік құралдарын, жүк ыдыстарын, контейнерлерді, жеке тұлғалардың багажын, сәйкестендіру құралдарын (бұдан әрі – тауарлар) кедендік тексеруге (қарап тексеруге) ұсыну фактісін анықтайды.
Егер ұсынылған тауарлар кедендік тексеріп қарауды (қарап тексеруді) жүргізу үшін жайластырылған арнайы жабдықталған алаңда, уақытша сақтауға арналған үй-жайларда немесе уәкілетті лауазымды адам кедендік тексеріп қарауды (қарап тексеруді) жүргізетін Мемлекеттік кірістер органының кедендік бақылау аймағында орналасқан жағдайда, уәкілетті лауазымды адам кедендік тексеріп қарауды (қарап тексеруді) жүргізуді бастау туралы шешім қабылдайды.
Тауарларды тікелей контейнерде немесе көлік құралының жүк бөлігінде кедендік тексеріп қарауды жүргізу туралы шешімді уәкілетті лауазымды адам, егер:
іске қосылған тәуекел бейінінде тауарларды контейнерден немесе көлік құралының жүк бөлігінен толық түсіру көзделмеген;
мұндай кедендік тексеріп қарауды жүргізу-тауарлардың жоғалуына немесе олардың жай-күйінің өзгеруіне әкеп соқпайды;
мұндай кедендік тексеріп қарауды жүргізу кедендік тексеріп қарауды жүргізетін не кедендік тексеріп қарау кезінде қатысатын адамдардың өмірі мен денсаулығына зиян келтіруге әкеп соқпайды.
Тауарларды көрсеткен және олармен тауарларды сәйкестендіру жөніндегі операцияларды жүзеге асырған кезде барлық мүдделі тұлғалар қатысқан жағдайда уәкілетті лауазымды адам кедендік тексеріп қарауды (қарап тексеруді) жүргізуге кіріседі.