2021 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексі қолданысқа енгізіледі.
ӘРПК (Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс) әкімшілік орган мен өзіне қатысты осы әкімшілік органның заңда белгіленген жария функциялары іске асырылатын адам арасында туындайтын жария-құқықтық қатынастарды реттеуге бағытталған.
Бұл ретте ӘРПК (Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс) ережелері қолданылмайтын қатынастар тізбесі көзделеді.
Әкімшілік рәсімдік-процестік әрекеттер мыналармен байланысты қатынастарды реттемейді:
1)ҚІЖК (Қылмыстық іс жүргізу кодексі), АІЖК (Азаматтық іс жүргізу кодексі) және ӘҚБтК (Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодекс);
2) Конституциялық Кеңес және Жоғары Сот Кеңесі туралы заңдармен;
3) Мемлекеттік және бюджеттік жоспарлау түрлерін жүзеге асыру тәртібі бөлігінде бюджет заңнамасымен;
4) Қазақстан Республикасының заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілерін әзірлеу, ұсыну, талқылау, қолданысқа енгізу және жариялау тәртібі бөлігінде "Құқықтық актілер туралы" Заңымен;
5) Сайлау және республикалық референдум туралы заңдармен;
6) Сыртқы барлау, қарсы барлау, жедел-іздестіру қызметі туралы, сондай-ақ күзетілетін адамдар мен объектілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және күзет іс-шараларын жүргізу жөніндегі заңнамасымен;
7) Нотариат туралы нотариаттық іс-әрекеттер жасау бөлігіндегі заңнамасымен.
Қалған жағдайларда әкімшілік рәсімдерді жүзеге асыру бөлігінде Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс қоятын талаптардың сақталуы әкімшілік органдар үшін бұл салалық (арнайы) заңнамамен реттелмеген бөлігінде міндетті.
Сонымен қатар, өтпелі ережелерде Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс қарастырылған ереже бұл шара Әкімшілік рәсімдерді бірыңғай стандарттарға сәйкес шоғырландыру үшін қажет.
Кодекстің тұжырымдамалық аппаратында халықаралық стандарттарға сәйкес келетін әкімшілік процедураны орнатуда шешуші рөл атқаратын "әкімшілік орган" және "Әкімшілік акт" ұғымдарының анықтамалары бекітілген.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексте қолданылатын "әкімшілік орган" ұғымының анықтамасы Қырғызстан, Әзірбайжан, Армения, Латвия, Грузия және басқа да халықаралық стандарттарға сәйкес Әкімшілік рәсімдер туралы заңдар қабылдаған Еуропа елдері мен бірқатар посткеңестік елдердің тәжірибесіне сәйкес келеді.
Мәселен, жоғарыда аталған елдердің Әкімшілік рәсімдер туралы заңнамасында әкімшілік орган деп Мемлекеттік орган ғана емес, сондай-ақ мемлекеттік басқару саласында өкілеттіктер (жария функциялар) берілген өзге де субъектілер түсініледі.
Бұл тәсіл басқа мемлекеттік емес ұйымдар мен адамдарға мемлекеттік функцияларды беруге мүмкіндік беретін біздің заңдарымыз үшін өте қолайлы.
Сәйкес Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс Әкімшілік рәсім-әкімшілік органның, лауазымды адамның әкімшілік істі қарау, ол бойынша шешім қабылдау және орындау жөніндегі, өтініш негізінде немесе өз бастамасы бойынша жасалатын қызметі, сондай-ақ оңайлатылған әкімшілік рәсім тәртібімен жүзеге асырылатын қызмет.
Әкімшілік рәсімнің нәтижесі Әкімшілік акт немесе әкімшілік органның әкімшілік актіні қабылдауға байланысты емес әрекеті (әрекетсіздігі) болып табылады.
Әкімшілік акт деп, өз кезегінде, әкімшілік орган, лауазымды адам жария-құқықтық қатынастарда қабылдайтын, белгілі бір тұлғаның немесе жеке-дара айқындалған тұлғалар тобының Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген құқықтары мен міндеттерін іске асыратын шешім түсініледі.
Бұл ретте Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс шеңберінде әкімшілік акт жазбаша ғана емес, өзге де нысанда (ауызша сөйлеу, ымдау немесе сигнал беру және т.б., мысалы, ТЖ (төтенше жағдайда) құжаттарды тексеру туралы ауызша өкім; полиция қызметкерінің қимылы) қабылдануы мүмкін, өйткені актіні әкімшілік деп танудың негізгі шарты (оның нысанына қарамастан) оған қатысты Әкімшілік акт қабылданған адам үшін құқықтық салдардың туындауы болып табылады.
Әкімшілік органдардың өтініштерді қарау тәртібін оңайлату мақсатында әкімшілік акт қолайлы және ауыртпалық түсіретін (теріс) болып бөлінеді.
Ауыртпалықты Әкімшілік акт деп іске асырудан бас тартатын, әкімшілік рәсімге қатысушының құқығын шектейтін, тоқтататын немесе оған міндет жүктейтін, сондай-ақ, оның жағдайын өзге де, түрде нашарлататын акт түсініледі.
Өз кезегінде, әкімшілік рәсімге қатысушының құқығын жүзеге асыратын немесе өзіне жүктелген міндетті тоқтататын, сондай-ақ оның жағдайын басқаша жақсартатын акт қолайлы болып табылады.
Әкімшілік актілердің ұсынылып отырған аражігін ажырату қолайлы әкімшілік актілерді қабылдау кезінде әкімшілік рәсімдерді оңтайландыруға мүмкіндік береді, өйткені бұл жағдайда қабылданатын актінің міндетті негіздемесі, өтініш берушіні (әкімшілік актінің адресатын) тыңдау, әкімшілік актіні қабылдау үшін дәлелдемелер мен материалдарды жинау бойынша Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекске қойылатын талаптарды сақтаудың қажеті жоқ.Сонымен қатар, мұндай айырмашылық сенім құқығын қорғау қағидатын іске асыру үшін қажет.
Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс барлық әкімшілік органдардың сақтауы үшін міндетті жаңа қағидаттарды бекітеді.