Мазмұны
Ескерту. Мазмұны алынып тасталды-ҚР 2021.12.20 № 83-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
1 бөлім. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР
1 тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ӘКІМШІЛІК РӘСІМДЕР ТУРАЛЫ ЗАҢНАМАСЫ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ӘКІМШІЛІК СОТ ІСІН ЖҮРГІЗУ ТУРАЛЫ ЗАҢНАМАСЫ
1-бап. Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдер туралы заңнамасы және Қазақстан Республикасының Әкімшілік сот ісін жүргізу туралы заңнамасы
1. Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдер туралы заңнамасы осы Кодекстен және Қазақстан Республикасының Конституциясына және халықаралық құқықтың жалпыға бірдей танылған қағидаттары мен нормаларына негізделген Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерінен тұрады.
2. Әкімшілік рәсімдерді жүзеге асыру ерекшеліктері Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленеді.
Осы Кодекс Әкімшілік рәсімдерді жүзеге асыруға байланысты қатынастарды Қазақстан Республикасының заңдарында реттелмеген бөлігінде реттейді.
3. Қазақстан Республикасының аумағында әкімшілік сот ісін жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының конституциялық заңдарында, осы Кодексте Қазақстан Республикасының Конституциясына және халықаралық құқықтың жалпыға бірдей танылған қағидаттары мен нормаларына негізделген айқындалады.
Әкімшілік сот ісін жүргізуде, Егер осы Кодексте өзгеше тәртіп көзделмесе, Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің ережелері қолданылады.
Әкімшілік сот ісін жүргізуді реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де заңдарының ережелері осы Кодекске енгізілуге тиіс.
4. Қазақстан Республикасының халықаралық шарттық және өзге де міндеттемелері, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының және Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары әкімшілік және әкімшілік-процестік құқықтың құрамдас бөлігі болып табылады.
Ескерту. 1-бапқа өзгеріс енгізілді-ҚР 2022.11.05 № 157-VII (2023.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
2-бап. Әкімшілік сот ісін жүргізуде басым күші бар құқықтық нормаларды қолдану
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы жоғары заңдық күшке ие және республиканың бүкіл аумағында тікелей қолданылады.
2. Осы Кодекстің нормалары мен Қазақстан Республикасының конституциялық заңы арасында қайшылық болған жағдайда Конституциялық заңның ережелері қолданылады.
Осы Кодекстің нормалары мен өзге де заңдар арасында қайшылық болған жағдайда осы Кодекстің ережелері қолданылады.
3. Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттардың осы Кодекстің алдында басымдығы болады. Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта Қазақстан Республикасының Әкімшілік сот ісін жүргізу туралы заңнамасында көзделгеннен өзгеше қағидалар белгіленсе, онда халықаралық шарттың қағидалары қолданылады.
3-бап. Осы Кодекспен реттелетін қатынастар
1. Осы Кодекс мемлекеттік органдардың ішкі әкімшілік рәсімдерін, әкімшілік рәсімдерді, сондай-ақ әкімшілік сот ісін жүргізу тәртібін жүзеге асыруға байланысты қатынастарды реттейді.
2. Осы Кодекспен реттелетін қатынастардың қатысушылары мемлекеттік органдар, әкімшілік органдар, лауазымды адамдар, сондай-ақ жеке және заңды тұлғалар болып табылады.
3. Осы Кодексте көзделген мемлекеттік органдардың ішкі әкімшілік рәсімдерін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерімен реттелмеген бөлігінде жүзеге асыру тәртібі қызметте қолданылады:
1) Қазақстан Республикасы Президентінің, Мемлекет басшысының қызметін қамтамасыз ететін мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдардың, Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдардың;
2) Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті-Елбасы Кеңсесі;
3) Қазақстан Республикасы Парламенті Палаталарының аппараттарының, Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының;
4) Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының, Қазақстан Республикасы Жоғары Сот Кеңесінің, Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің, Жоғарғы Сотының аппараттары мен Қазақстан Республикасы соттарының кеңсесі;
5) Қазақстан Республикасының Үкіметі, Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты, Қазақстан Республикасының орталық атқарушы органдары және олардың құрылымдық және аумақтық бөлімшелері;
6) Қазақстан Республикасының жергілікті өкілді органдары аппараттарының;
7) Қазақстан Республикасының жергілікті атқарушы органдары.
4. Осы Кодексте белгіленген әкімшілік рәсімдердің тәртібі реттелетін қатынастарға қолданылмайды:
1) Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік, азаматтық процестік заңнамасымен және Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамасымен;
2) Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты туралы, Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі туралы, Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл туралы Қазақстан Республикасының заңнамасымен;
3) мемлекеттік және бюджеттік жоспарлау түрлерін жүзеге асыру тәртібі бөлігінде Қазақстан Республикасының Бюджет заңнамасымен;
4) "құқықтық актілер туралы" Қазақстан Республикасының Заңымен Қазақстан Республикасының заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілерін әзірлеу, ұсыну, талқылау, қолданысқа енгізу және жариялау тәртібі бөлігінде;
5) Қазақстан Республикасының сайлау және республикалық референдум туралы заңнамасымен;
6) Қазақстан Республикасының Сыртқы барлау, қарсы барлау, жедел-іздестіру қызметі туралы, сондай-ақ күзетілетін адамдар мен объектілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және күзет іс-шараларын жүргізу жөніндегі заңнамасымен;
7) нотариаттық іс-әрекеттер жасау бөлігінде Қазақстан Республикасының Нотариат туралы заңнамасымен жүзеге асырылады.
8) Қазақстан Республикасының заңсыз сатып алынған активтерді мемлекетке қайтару туралы заңнамасымен жүзеге асырылады.
Осы Кодексте белгіленген әкімшілік рәсімдердің тәртібі Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық өкілеттіктеріне және Мемлекет басшысының қызметін қамтамасыз ететін органның қызметіне қолданылмайды.
5. Осы Кодекстің 12, 13, 14 және 15-тарауларын қоспағанда, әкімшілік рәсімдерді жүзеге асыру тәртібіне байланысты осы Кодекстің күші Қазақстан Республикасының арнаулы мемлекеттік органдар туралы заңнамасымен реттелетін қатынастарға қолданылмайды.
6. Осы Кодекстің 1, 2, 12, 13, 14 және 15-тарауларын қоспағанда, әкімшілік рәсімдерді жүзеге асыру тәртібімен байланысты осы Кодекстің күші әкімшілік актіні қабылдауға байланысты емес әкімшілік іс-әрекет (әрекетсіздік) жасау тәртібімен байланысты қатынастарға қолданылмайды.
7. Әкімшілік сот ісін жүргізу тәртібімен қарауға жатпайды:
1) қарау тәртібі Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты туралы заңнамасында көзделген өтініштер;
2) іс жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу, азаматтық іс жүргізу заңнамасында және Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамасында көзделген істер.
Ескерту. 3-бапқа өзгеріс енгізілді-ҚР 2021.12.29 № 91-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 2022.11.05 № 157-VII (2023.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі); 19.04.2023 № 223-VII (күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) заңдарымен алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін); 12.07.2023 № 23-VIII(алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).
4-бап. Осы Кодексте пайдаланылатын негізгі ұғымдар
1. Осы Кодексте қамтылған ұғымдар мынадай мағынада қолданылады:
1) өтініш-әкімшілік рәсімге қатысушының өз құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін немесе басқа адамдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін іске асыруға жәрдемдесу туралы өтінішхатын қамтитын өтініш нысандарының бірі;
2) өтініш беруші-әкімшілік рәсімді жүзеге асыру үшін әкімшілік органға, лауазымды адамға өтініш берген адам, сондай-ақ өзіне қатысты Әкімшілік акт қабылданатын, әкімшілік әрекет (әрекетсіздік) жасалатын адам (әкімшілік актінің адресаты);
3) ауыртпалық түсіретін Әкімшілік акт-іске асырудан бас тартатын, әкімшілік рәсімге қатысушының құқығын шектейтін, тоқтататын немесе оған міндет жүктейтін, сондай-ақ оның жағдайын өзге де жолмен нашарлататын акт;
4) Әкімшілік акт-әкімшілік орган, лауазымды адам жария-құқықтық қатынастарда қабылдайтын, белгілі бір адамның немесе жеке белгілі бір адамдар тобының Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген құқықтары мен міндеттерін іске асыратын шешім;
5) әкімшілік іс-әрекет (әрекетсіздік – -Әкімшілік акт болып табылмайтын, әкімшілік органның, лауазымды адамның жария-құқықтық қатынастардағы іс-әрекеті (әрекетсіздігі) ;
6) әкімшілік қалау-әкімшілік органның, лауазымды адамның Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген мақсаттарда және шектерде олардың заңдылығын бағалау негізінде ықтимал шешімдердің бірін қабылдау өкілеттігі;
7) әкімшілік орган-Мемлекеттік орган, жергілікті өзін-өзі басқару органы, мемлекеттік заңды тұлға, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес әкімшілік актіні қабылдау, әкімшілік іс-әрекет (әрекетсіздік)жасау жөніндегі өкілеттіктер берілген өзге де ұйым;
8) әкімшілік рәсім-әкімшілік органның, лауазымды адамның әкімшілік істі қарау, ол бойынша шешім қабылдау және орындау жөніндегі өтініш негізінде немесе өз бастамасы бойынша жасалатын қызметі, сондай-ақ оңайлатылған әкімшілік рәсім тәртібімен жүзеге асырылатын қызмет;