Қазақстанда мемлекеттік қаржыны цифрландыру үрдісі жекелеген бастамалардан бастап, ендігі кезекте жүйелі трансформацияға ауысып, жаңа деңгейге көшуде.
Бүгінгі таңда Қазақстанның мемлекеттік қазынашылығы еліміздегі ең ірі қаржы инфрақұрылымдарының бірі болып табылады. Мәселен, 2025 жылы Мемқазынашылық органдарында 49 млн. астам қаржы құжаттары өңделіп, ҚР Ұлттық Банкі жүйесі арқылы 31 млн. астам төлем жүргізілді.
Қазынашылық мемлекеттік мекемелерді, квазимемлекеттік сектор субъектілерін және Мемлекеттік сатып алуға қатысушыларды қоса алғанда, 15 мыңнан астам ұйымға қызмет көрсетеді. Бюджеттің атқарылу көлемі де әсерлі: республикалық деңгей бойынша шамамен 29,6 трлн теңге және жергілікті бюджеттер бойынша 18,2 трлн теңге.
Мұндай масштабтар тек цифрландыруды ғана емес, қаржы ағындарының жылдамдығын, ашықтығын және басқарылуын қамтамасыз ете алатын жүйенің сапалы жаңа архитектурасын қажет етеді.
Трансформацияның негізгі бағыттарының бірі-бақылаудан Қазынашылықтың сервистік моделіне көшу. Бүгінгі таңда жүйе операцияларды тіркеп қана қоймайды, сонымен қатар бұзушылықтардың алдын алады. 2025 жылы Профилактикалық бақылаудың арқасында 20 трлн теңгеден астам сомаға қаржылық құжаттар қайтарылды, бұл тәуекелдерді ерте анықтау тетіктерінің жоғары тиімділігін көрсетеді. Реформалардың орталық элементі бірлесіп әзірленетін цифрлық теңге болып табылады Қазақстан Ұлттық Банкі.
Цифрлық теңгенің басты айырмашылығы-оның бағдарламалануы. Бұл мемлекет бюджет қаражатын пайдалану шарттарын белгілей алатынын білдіреді.
Іс жүзінде бұл мынандай мүмкіндіктер береді:
2025 жылы экономиканың нақты секторларында — ауыл шаруашылығынан инфрақұрылымға дейін цифрлық теңгені пайдалана отырып, пилоттық (сынақ) жобалар сәтті іске асырылды. Сынақ шеңберінде:
Қол жеткізілген жетістіктерге қарамастан, қолданыстағы жүйе жаңғыртуды талап етеді. Алдағы жылдары Қазынашылықтың ақпараттық жүйесінің жаңа архитектурасын құру жоспарда бар. Ол дегеніміз:
Басқа мемлекеттік жүйелермен интеграциялауға, биометриялық сәйкестендіруді енгізуге және процестерді автоматтандыруға — орындалған жұмыстар туралы мәліметтер негізінде төлемдерді қалыптастыруға дейін ерекше назар аударылады.
Тағы бір трансформацияның бағыты - өтімділікті басқару құралдарын дамыту болып табылады. Қазірдің өзінде мемлекеттік қазынашылық кассалық олқылықтарды жабу үшін уақытша бос бюджет қаражатын қайта бөлу тетіктерін қолданады. Болашақта бұл процестер толығымен цифрландырылып, аналитика жүйесімен интеграцияланатын болады, бұл мемлекеттің қаржы ағындарын дәлірек басқаруға мүмкіндік береді.
Рахат Токбаев
Мемлекеттік қазынашылық комитетінің төрағасы