Қазақстанның төлем жүйесінің ISO 20022 халықаралық стандартына көшуі елдің қаржы инфрақұрылымын жаңғыртудың аса маңызды кезеңдерінің бірі болды. Бұл қадам ұлттық төлем қызметтерінің технологиялық тұрақтылығын күшейтіп, оларды үздік әлемдік тәжірибеге жақындатты.
Стандартты енгізу бойынша жұмыс Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкімен бірлесе отырып басталған болатын. Осы уақыт ішінде көшу тұжырымдамасы қалыптастырылды, қаржы нарығына қатысушылар үшін оқыту семинарлары өткізілді, сондай-ақ банктерге, мемлекеттік органдарға және басқа да қатысушыларға өздерінің ақпараттық жүйелерін бейімдеуге мүмкіндік беретін тестілік орта құрылды.
2025 жылдың 13 қаңтары — Ұлттық Банк пен төлем жүйесінің барлық қатысушылары синхронды түрде MX хабарлама форматтарын қолдануға көшкен күн болды. Мұндай бір сәттік ауысу нарықтың барлық қатысушыларының жоғары дайындығы мен үйлестіруін талап етті.
Бұл үдерісте ҚР Қаржы министрлігінің мемлекеттік қазынашылық комитеті ерекше рөл атқарды. Қазынашылықтың ақпараттық жүйелері айтарлықтай жаңғыртылды: төлем хабарламаларының 100-ден астам форматы қайта өңделді, қызмет көрсетілетін ұйымдар үшін сервистер бейімделді, "Ұлттық төлем корпорациясы" АҚ дайындаған инфрақұрылыммен үйлесімділік қамтамасыз етілді. Қазынашылық жаңа форматтарды енгізуді сәтті аяқтаған және жаңартылған ортада жұмыс істеуге өзінің технологиялық дайындығын растаған алғашқы мемлекеттік органдардың бірі болды.
Неліктен ISO 20022 Қазақстан үшін маңызды ISO 20022 Еуропалық Одақ елдерінен бастап оңтүстік — шығыс Азия мемлекеттеріне дейінгі жетекші әлемдік нарықтар біртіндеп енгізіп келе жатқан қаржылық хабарламалар алмасудың халықаралық стандартына айналды?
Қазақстан осы стандартты енгізу туралы шешім қабылдаған Орталық Азияда алғашқы ел бола отырып, іс жүзінде жаһандық қаржы процестеріне неғұрлым тиімді қатысуға жол ашты. Бұл трансшекаралық есептеулерді жеңілдетеді, шетелдік банктермен өзара іс-қимылды жеделдетеді және елдің халықаралық серіктестер үшін тартымдылығын арттырады.
ISO 20022 беретін артықшылықтар жаңа стандарттың негізгі артықшылықтары нарық қатысушыларына қазірдің өзінде байқалады. Біріншіден, ISO 20022 бір транзакция аясында айтарлықтай көбірек ақпарат беруге мүмкіндік береді. Төлем хабарламаларында енді төлеуші, алушы, Төлем мақсаты және онымен байланысты құжаттар туралы толық мәліметтер бар. Мұндай егжей-тегжей операциялардың дәлдігін арттырады және төлемдерді өңдеудің барлық кезеңдерінің ашықтығын қамтамасыз ете отырып, қателіктердің ықтималдығын азайтады. Екіншіден, стандарт форматтардың біртұтастығын қамтамасыз етеді және қаржылық операциялардың барлық түрлері үшін бірыңғай тіл жасайды — қарапайым төлемдерден бастап бағалы қағаздармен мәмілелерге дейін. Бұл банктер, мемлекеттік органдар және халықаралық төлем жүйелері арасындағы өзара әрекеттесуді жеңілдетеді, процестерді үйлесімді және технологиялық етеді.
Сонымен қатар, ISO 20022 қаржылық операциялардың мүмкіндіктерін айтарлықтай жақсартады. Құрылымдалған және деректерге бай хабарламалар AML/CFT, KYC және Санкциялар мониторингінің сәйкестігін тексеруді дәлірек және жылдам жүргізуге көмектеседі. Жаһандық реттеуші нормалардың қатаңдауы жағдайында бұл қаржылық қауіпсіздіктің маңызды элементіне айналады.
Ақырында, жаңа стандарт автоматтандыру деңгейін айтарлықтай арттырады. XML құрылымдарын пайдалану және заманауи API интерфейстерімен интеграциялау мүмкіндіктерінің арқасында транзакцияларды өңдеу жылдамырақ, дәлірек және қолмен араласуға азырақ тәуелді болады. Бұл қаржылық процестерді тиімділіктің жаңа деңгейіне шығарады.
Авторы: Әлия Байгенжина
ҚР ҚМ Мемлекеттік Қазынашылық комитеті төрағасының орынбасары