Қарағандылықтар жаңа қысқы спорт түрі – керлингпен айналыса алады
Қарағанды облысында биыл 58 спорт нысаны ашылмақ. Өткен жылы біздің өңірдің 22 670 өкілі түрлі дәрежедегі 661 жарысқа қатысып, 7 641 медальға, оның ішінде 2 489 алтын медальға ие болды. Сондай-ақ қарағандылықтар енді жаңа спорт түрі – керлингпен айналыса алады.
Бұл туралы Дене шынықтыру және спорт басқармасының басшысы Темірхан Абылаев айтып берді.
– Темірхан Серікбайұлы, бұқаралық және балалар спортын дамыту бағытындағы басым бағыттағы жұмыс туралы айтып берсеңіз.
– 2021 жылы дене шынықтырумен және спортпен айналысатын тұрғындарды қамту 33,28%-ды немесе 456 839 адамды құрады, оның ішінде 145 мыңнан астамы балалар, 2022 жылы 37,11%-ға жетуі тиіс. Бұл көрсеткіштердің негізінде басты мақсат – бұқаралық және әсіресе балалар спортын дамыту бойынша нақты жұмыс жатыр. Президенттің тапсырмасына сәйкес халықты дене шынықтырумен қамту 50%-ды құрауы тиіс.
Өңірдің барлық аудандары мен қалаларында спорт мектептері жұмыс істейді. Онда 33 мың адам тегін жаттығады. Облыста 7 404 спорт секциясы бар. Соңғы екі жылда Қарағанды, Теміртау, Балқаш, Осакаров, Қарқаралы және Бұқар Жырау аудандарында 339-ы ашылды. Өткен жылы мемлекеттік спорттық тапсырысты жан басына қаржыландыру енгізілді. Бүгінгі күні спорттың 24 түрі бойынша секциялар ашылды, олардың екеуі мүгедектерге арналған, оларда 11 мыңнан астам бала Қарағанды, Теміртау, Қарқаралы, Шахтинск, Саран, Абай, Бұқар жырау, Осакаров және Жаңаарқа аудандарында тегін жаттығады. Секция ашамыз деп ниет білдірушілерден әлі де өтінімдер белсенді түрде келіп түсуде. 2022 жылы осы бағдарлама бойынша спортпен шұғылданатын балалар саны ғана емес, оның қолданылу географиясы да кеңейтіледі – жобаға өңірдің барлық ауылдық аудандары қатысуы тиіс.
Өткен жылдың желтоқсан айында бұқаралық және балалар спорт орталығы құрылды. Ол жан басына қаржыландыру бағдарламасының үйлестірушісі, спартакиадалардың, түрлі біріншіліктер мен басқа да іс-шаралардың ұйымдастырушысы болады.
Өңірдің әрбір тұрғыны, ең алдымен балалар, қалаларда да, шалғайдағы ауылдық аудандарда да қолайлы жағдайларда спортпен шұғылдануға мүмкіндік алуы тиіс. Бұл халық аз қоныстанған жерлерде қажет емес үлкен ДСК болмаса да, мектеп спортзалы болуы тиіс. Алайда оның өзі жақсы жабдықталған, барлық қажетті жабдықтармен қамтамасыз етілгені жөн. Ондағы сабақтарды жаңа, заманауи жүйелер бойынша жаттықтырушылар жүргізеді, олар кейбір балаларда болашақ жұлдызды көре алады, мысалы, бокс немесе күрестен, ал басқаларын спортпен айналысып, салауатты өмір салтын ұстануға шақырады.
– Биыл біздің облыста қандай жаңа спорт нысандары пайда болады?
– Бүгінгі таңда өңірде 3 280 спорт ғимараты жұмыс істейді, оның 1 267-сі ауылдық жерлерде. Өткен жылы олардың саны 125 бірлікке артты – бұл жаңа спорт кешендері, залдар, алаңдар мен корттар. 2022 жылы өңірде осындай 58 нысан ашу жоспарлануда.
Келесі қалалар мен аудандарда 10 спорт ғимаратының құрылысы жалғасуда:
- Шахтинск қаласында бассейні бар 160 орындық ДСК;
- Жезқазғанда бассейні бар 320 орындық ДСК;
- Ұлытау ауданы Жезді кентіндегі 160 орындық ДСК;
- Бұқар Жырау ауданы Ботақара кентіндегі 320 орындық ДСК;
- Қарқаралы ауданы Егіндібұлақ ауылындағы 100 орындық ДСК;
- Нұра ауданы Нұра кентіндегі бассейннің;
- Жаңаарқа ауданы Жаңаарқа кентіндегі бассейннің;
- Нұра ауданының Нұра кентіндегі жабық хоккей корты;
- Нұра ауданы Шахтерское ауылындағы жабық хоккей корты;
- К. Байшолақов атындағы спорт кешені.
– Биыл өңіріміз үшін жаңа спорт түрлері қолжетімді бола ма?
– Біздің облыста спорттың 100 түрі дамып келеді, оның 44-і олимпиадалық спорт түрі. Бізде 47 мемлекеттік спорт мектептері мен ұйымдары, 72 федерация бар. Яғни, таңдау өте үлкен және олар айтқандай, ассортимент жыл сайын артып келеді. Жан басына қаржыландыру бағдарламасы бойынша ғана спорттың 71 түрі ұсынылады. Жаңаларының ішінде кёрлингті атауға болады. Қазіргі уақытта федерация осы спорт түрі бойынша аккредитациядан өтуде. Олар тез дамып, жекпе-жектің алуан түрлілігімен таң қалдырады. 2021 жылы құрылған олимпиадалық емес спорт түрлері бойынша жоғары спорт шеберлігі мектебі және федерациялармен тығыз байланыста жұмыс істейтін жауынгерлік өнер қауымдастығы жастар мен жасөспірімдер кезеңінен кейін спортпен шұғылдануға, жарыстарға қатысуға және салауатты өмір салтын ұстануға мүмкіндік берді. Өйткені, бұл жастарды зиянды әсерлер мен әдеттерден қорғауға қабілетті спорт. Жаңа ЖСШМ қолдауымен біздің спортшылар көптеген республикалық және халықаралық жарыстарға қатысып, медальдарға ие болды. Бұл Чемпиондар жасөспірімдер мен жастарға үлгі болады. Қазір ЖСШМ-де 204 жас спортшы мен 27 жаттықтырушы бар.
– Жоғары жетістіктер спортының жағдайы қалай? Республикалық және халықаралық жарыстарда жоғары нәтиже көрсететін және келешегі зор спортшыларды қалай көтермелейді?
– Қарағанды облысы жоғары жетістіктер спортында көшбасшы орынға ие, 1 471 спортшы Қазақстан ұлттық құрамасына кіреді. 2021 жылы облысымыздың 22 670 өкілі түрлі дәрежедегі 661 жарысқа қатысты, олар 7 641 медальға ие болды, оның ішінде 2 489 – алтын. Қазақстанның 287 чемпионатында қарағандылықтар 670 рет бірінші орындарды иеленді! 129 халықаралық біріншілікте біздің спортшыларымыздың 120 жоғары марапаты бар. Айта кету керек, олардың ең жақсысына елеулі қолдау көрсетіледі. Ай сайынғы ақшалай қаражатты спорттың 30 түрінен 162 спортшы және 91 жаттықтырушы алады. Сонымен қатар, чемпиондар мен жаттықтырушыларды ынталандыру үшін облыс әкімінің жыл сайынғы сыйлығы тағайындалды, ол халықаралық аренадағы ең жоғары жетістіктері үшін төленеді.
– Өңірде ұлттық спорт түрлері қалай дамуда?
– Облыста ұлттық спорт түрлерін дамытуға ерекше көңіл бөлінеді. Шұғылданушылар саны 45 мыңнан асады. Өңірде 10 спорт түрі дамуда (тоғызқұмалақ, саят, бәйге, жекпе-жек қазақ күресі, асық ату, қыз қуу, теңге алу, аударыспақ, көкпар, жамбы ату). Ұлттық спорт түрлерін, әсіресе ат спортын қарқынды дамыту өткен жылы дене шынықтыру басқармасының басым міндеттерінің бірі болды. Мәселен, ұзақ уақыт ішінде алғаш рет өңір аудандарынан келген ең әлеуетті көкпаршылар үшін оқу-жаттығу жиындары ұйымдастырылды. Таразда көкпардан Қазақстан чемпионаты өтті. Қарағанды облысының құрамасы бірінші лигада екінші орын алып, жоғары лигада ойнау құқығына ие болды. Бұл нағыз жетістік. Біздің көкпаршылар мұндай нәтижеге осыған дейін қол жеткізе алмаған еді.
Шет ауданының командасы көкпардан облыстық чемпионаттың жеңімпазы атанды. Қатысушылардың пікірінше, жарыс жоғары деңгейде өтті және ешқашан мұндай ауқымды болған емес. Өңірлік біріншілікте өңір аудандарынан келген он команда жеңіс үшін күресті. Бұл өткен жылдары ұйымдастырылған облыстық чемпионаттармен салыстырғанда рекордтық көрсеткіш.
2021 жылдың қаңтарында біздің аймақтың ұлттық спорт түрлерінің қауымдастығы құрылды. Ол Қарағандыда өте жоғары деңгейде өтіп, өңір тұрғындарының қызығушылығын тудырған бәйге ұйымдастыруға үлкен көмек көрсетті. Ұлттық спорт түрлерін дамытуға айтарлықтай серпін Ипподром болмақ, ол іс жүзінде қала ішінде, Үштөбе кенті ауданында пайда болады. Бұл нысан бойынша жобалық-сметалық құжаттама әзірленуде. Ипподром спортшылардың жаттығуы үшін тамаша база болады. Оған қоса, бұл республикалық және тіпті халықаралық деңгейдегі жарыстарды өткізу мүмкіндігі, олар, әрине, қызығушылық тудырады және ұлттық спорт түрлерін жақсы насихаттайтын болады.
Сондай-ақ, өткен жылы Ә. Молдағұлова атындағы мектеп-интернат жанынан қазақ күресінен үздік спортшыларға арналған бөлім ашылды. Жалпы, ұлттық күрес 16 спорт мектебінде бар, онда 66 жаттықтырушының жетекшілігімен 2 483 адам жаттығады. Басқа да ұлттық спорт түрлері табысты дамуда, мұны біздің облысымыздың өкілдері республикалық және халықаралық жарыстарда жеңіп алған наградалар растайды.
– Ауылдағы спорт. Ауыл тұрғындарын спортқа қалай тартады, бұл үшін қандай жағдайлар жасалады? Оларға қандай спорт түрлері қолжетімді? Ауылдық жерлерде кадр мәселесі қалай шешілуде?
– Біріншіден, әрбір ауылдық ауданда балалар тегін жаттығатын мемлекеттік спорт мектебі бар. Жұмысқа шалғай елді мекендердегі, әдетте, мектеп спортзалдарындағы секцияларды жүргізетін жаттықтырушылар тартылады. Сонымен қатар, жыл сайын өңірде 40-тан астам спорт алаңдары орнатылады. 2021 жылы рекордтық көрсеткіш – облыстың қалалары мен аудандарында 100 жазық нысан орнатылды. Екіншіден, халықты, әсіресе ауылдық жерлерде, дене шынықтырумен айналысуға тартуда спорт нұсқаушыларының маңызы зор. Өткен жылы облыста осындай мамандар саны 543 адамды құрады. Аудандарда 295 нұсқаушы жұмыс істейді. Спорт алаңдары мен залдар бос болмауы керек. Бұл нұсқаушылардың басты мақсаты. Бұл бағыттағы жұмыстар жалғасуда.
– Жалпы облыс бойынша жаттықтырушылармен проблемалар бар ма?
– Әрине, әсіресе ауылдық жерлерде бар. Қарағанды жоғары оқу орындары жаттықтырушыларды емес, дене шынықтыру оқытушыларын даярлайды. Сол себепті біз Ә. Молдағұлова атындағы облыстық мектеп-интернаттың базасында колледжді де ұйымдастырдық. Биыл алғашқы түлектер шығады – 30 адам, олар «спорт түрінен жаттықтырушы-оқытушы» мамандығы бойынша диплом алады. Бұл жастар, әдетте, өздері шалғай аудандардан шыққан, ауылда жұмыс істей алады. Сонымен қатар, аудандық спорт мектептері, жергілікті әкімдіктердің басшылығы осындай мамандарды қолдайды.
– Спортпен айналысу үшін денсаулығына байланысты шектеулері бар балалармен қандай жұмыс жүргізіледі? Тиісті мамандар дайындалуда ма?
– Мүгедектер спортын қолдау мәселесі облыс әкімдігі мен басқарманың ерекше бақылауында. Бүгінгі таңда өңірде мүмкіндігі шектеулі 4 086 тұрғын секцияларға қатысуда. Қазақстан ұлттық құрамасына біздің 92 спортшы кіреді. Облыста 450 адамға арналған мүгедектер спорты бойынша мамандандырылған мектеп жұмыс істейді. Олармен 22 жаттықтырушы-оқытушы жұмыс істейді. Мектепте спорттың 16 түрі бар. Бірақ біз спортпен шұғылданатын мүгедектігі бар адамдардың, әсіресе балалардың айтарлықтай өсуі үшін барлық жағдайды жасауымыз керек.
Қарағанды облысының әкімдігі мен «Тең мүмкіндіктер әлемі» ҚҚ арасында «Саламатты болашақ» әлеуметтік жобасы бойынша меморандумға қол қойылды, ол ерекше балаларға спорт басқармасының залдарында, манеждері мен бассейндерінде тегін айналысуға мүмкіндік берді. Қазіргі уақытта аутистік спектрдің бұзылуы және менталдық бұзылулары бар 92 бала таэквондо, хореография, бочче және жүзу секцияларында жаттығады. Жүзу, әрине, қалпына келтіретін әсер береді, сондықтан ең танымал. Биыл әлеуметтік мемлекеттік тапсырыс бойынша АСБ және менталды бұзылыстары бар 80 баланы қосымша қамту жоспарлануда. Бейімдік дене шынықтыру бойынша кәсіптік даярлау курстарынан өтетін және топтармен жұмыс істей бастайтын он жаттықтырушы тартылатын болады. Сондай-ақ, облыстық мүгедектер спорты мектебіне қосымша 100-ден астам баланы қабылдайтын жаттықтырушы-оқытушылардың 12 ставкасы бөлінеді.