Қарағанды облысының Топ-5 тізіміне кіретін киелі жерлері

Домбауыл кесенесі
Домбауыл кесенесі – Қабір үстіне тұрғызылған ғимарат, Қарағанды облысындағы ортағасырлық сәулет ескерткіші. Ғалымдардың пікірінше, Орталық Қазақстандағы ең көне құрылыстардың бірі. Жезқазған қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 50 км жерде, Қаракеңгір өзенінің сол жағасында орналасқан.
Астыңғы қабаты шаршы пішіндес, үстіне киіз үй тәріздес күмбез салынған. Астыңғы бөлігінің аумағы 8,9×7,9 м, қабырғасының қалыңдығы 2 м-дей, ішінің аумағы 4x4 м, есігі сопақшалау етіліп оңтүстік-шығыс жақтан шығарылған. Бұған жалпы биіктігі 1,2 м болатын төрт баспалдақ арқылы кіреді. Кешеннің еденіне тас аралас топырық жайып, оның үстіне жалпақ тақта тастар төселген. Қабырғалары Зм-ге көтеріліп барып, көлденең бөренелермен жабылған.Ғимараттың жалпы биіктігі- 6 м. Құрылыстың авторы, құрылысшылары, тапсырыс берушілері және салыну тарихы туралы мәліметтер жоқ.
Домбауыл кесенесі туралы бірінші рет аталған Ш. Уәлихановтың "қырғыз-қайсақ қабірлері және жалпы ежелгі қалалар туралы"мақаласында кездеседі. Ғалымдар Домбауылды исламға дейінгі кезеңге (8-9 ғғ.) жатқызады. Қазақ арасында мұндай киіз үйге ұқсата созып барып қүмбезделген тас қесенелерді "үйтас", "дың" деп те атаған, бұлар әр аймақтарда белгілі және көбірек тараған жері Орталық Қазақстан, әсіресе, Торғай өз-нің бойы.

Алаша хан күмбезі

Атақты қазақстандық кесенелердің бірі болып табылатын Алаша хан күмбезі Қарағанды облысының Малшыбай ауылының маңында орналасқан. Кесене 12—13 ғғ. халық шеберлерінің қолымен салынған бірден-бір ерекше архитектуралық мазар. Кесене есімін қазақтың үш жүзінің пайда болуымен байланыстыратын Алаша ханның құрметіне көтерген. Ол XV ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген батыр, би және қолбасшы болған.
Көшпенді түркілердің басын біріктіріп, алғашқы алаш (қазақ) мемлекетін құрған.
Әбілғазының жылнамасында Алаша ханның әкесі Көк ханболған, оның ұрпақтарының бірі - Қарахан, ал немересі Оғыз хан болған.
Алаша хан кесенесі 19-20 ғасырлардың басында қазақ ақсүйектері үшін мазар салудағы дәстүрге айналған ортағасырлық кесенелердің жалғыз архитектуралық еліктеуі болып табылады.

Бұланты шайқасы өткен орын

Бұланты шайқасы (1728 жыл) – қазақ-жоңғар соғысының ең ірі шайқастарының бірі. Ол Бұланты (Байқоныр) және Билеуті (қалмаққырған) өзендерінің аралығында Қара сыйыр жерінде болған.
Қазақ жасақтары жауды далаға терең қаратып, одан кейін бірден артқа бұрып, екі қапталдан соққы беріп, қарсы бағытқа көшті. Басқыншыларға жойқын соққы жасалды: жоңғарлардың көпшілігі қаза тапты, көпшілігі тұтқынға түсті, тек бірең-сараңдары ғана қашып құтылды.
Алайда, мұнымен оқиға аяқталған жоқ. Жоңғар салт аттарының бір бөлігі Бұланты өзенінің жоғарғы ағысына бет алып, шабуыл жасады. Бірақ мұнда да оларға қазақ әскерінің жауынгерлері қарсылық көрсетті. Жоңғарлар бұл қиылыста да қирап, жеңіліп қалды. Тек жекелеген топтар ғана тауға қарай, Май төбе мен Қурайлы маңына Ұлытау жағына қарай шыға алды. Шайқастың орны «қалмақтардың қаза болған жері» деген атпен тарихқа енді.

Халықтың тарихи беттерінде Қаратау, Ұлытаутың таулы аудандарын, Сарыарқа мен жетісу жерлерін жау қолынан босату туралы естеліктер мәңгіге қалған. Шайқас қазақ халқының өткен күндеріндегі ерлік символына айналды.

Тәттімбет Қазанғапұлының кесенесі

Таттимбет Казангапулы – күйші-композитор, домбырашы, шертпе күй орындаушылық мектебінің негізін қалаушылардың бірі, халық күй өнерінің классигі. Тәттімбет күйлері сезімнің жомарттығымен, тереңдігімен, лирикалық бастаудың басымдығымен ерекшеленеді, кейбіреулерінде даланың шынайы рухы мен оның эпикалық өрлеуі бар.

Ол Қарағанды облысының Қарқаралы ауданында дүниеге келген.
Тәттімбеттің шығармашылығы қазақтардың өмірінің басым бағыттарын қамтыған. оның ішінде қазақ қоғамының әлеуметтік-экономикалық өмір сүруі аспектілері. Композитордың қоғамдағы әлеуметтік және саяси үдерістердің дамуына өз көзқарасы болған.

Тәттімбет шығармашылығының шыңы композитор өмірінің соңғы жылдары құрылған "Көкейтесті" күйі болып табылады. Онда халықтың ерекше рухани және мәдени келбеті, сондай-ақ күйшінің өмір жолы, оның өмірге деген көзқарасы беріледі. Бұл күй домбырадағы ерекше орындау өнерін талап ететін күрделі шығарма.

Кесене Ақтасты ауылына жақын жерде Тәттімбет қабірінде салынған.

Теректі-Әулие петроглифтері
Теректы-Аулие — Орталық Қазақстандағы ежелгі жартастағы кескіндеме сақталған археологиялық ескерткіш. Теректі әулие Жезқазған қаласынан 85 км және Теректі станциясынан 20 км қашықтықта орналасқан.
Мұнда биік емес жартасты шоқылардың жанында неолит дәуірінің, қола ғасыры, орта ғасыр мен жаңа дәуірдің бірнеше бұлақтары, қоныстары мен қорымдары, сондай-ақ петроглифтер шоғырланған.
Көптеген бұлақтар, көркем ландшафт және ата-бабалардың қастерлі қабірлері мен ежелгі жартас бейнелері уақыт өте келе қажылық ету нысанына айналған.
Теректі тастарында күннің тік және иілген сызықтары бар қызықты суреттері бар, олардың арасында түрлі жануарлар мен адамның бейнесі кездеседі.
Зерттеушілер Теректі әулие петроглифтері осы жерде әртүрлі тарихи дәуірде тұрған адамдар: қола ғасыры, одан кейін б.з. д. XII ғасыр (скиф-сақ кезеңі) және б.з. І ғасыр, және Орта ғасырлар. Осылайша, ежелгі жартастағы кескіндеме біздің ата-бабаларымыздың әртүрлі тарихи уақыт бөліктеріндегі өмір салты туралы мәліметтерді естелік ретінде сақтайды.
Өткен бірнеше мыңжылдықтар ішінде жартас шыңындағы бейнелердің көп бөлігі жоғалған болды. Бүгінде ескерткіште 27 бетке бөлінген 300-ге жуық петроглиф сақталған.