Мықты президенттік институт: адамдар Көшбасшыға сенді
«Қазақстан Тәуелсіздігі туралы 100 әңгіме» кітабынан
Нұртай ӘБІҚАЕВ, мемлекеттік, саяси қызметкер дипломат, «Отандастар Қоры» МЕАҚ президенті
Қазір 1980 жылдардың аяғы-1990 жылдардың басы барлық жағынан ерекше кезең болды деп сенімді түрде айта аламыз. Әдеттегі саяси және өмірлік ұстанымдар тез құлдырады, Коммунистік партия биліктен айырылды. Горбачевтік қайта құрылымдарға қарамастан, жоспарланған экономика құлдырады. Өндірістің апатты түрде қысқаруы, ақша айналымы жүйесінің құлдырауы сөзсіз халықтың өмір сүру деңгейінің күрт төмендеуіне, кедейлік пен тапшылыққа әкелді. Кеңестік жүйенің күйреуі жақындап келе жатқаны анық болды.
Бұған дейін де, қалыптасқан жағдайды нақты түсініп, жарқын келешекті ескермей, Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев халық тілегін қабылдады және сол кезде Қазақ КСР Президенті болып сайланды. Бірден ол маңызды міндеттер кешенін шешуге мәжбүр болды. Биліктің түбегейлі жаңа жүйесін қалыптастыруды бастау, президенттік институтты нақты мазмұндағы толықтырулар қажет болды. Экономикалық реформалар тұжырымдамасын әзірлеп, іске асыруды бастау, азық-түлік және тұтыну нарықтарын толықтыру проблемасын шешу, іс жүзінде бос бюджет кезінде әлеуметтік саясат жүргізу керек болды.
Ол кезде халықтың наразылық әлеуеті шегіне жетті. Ереуілге шығатындар өздігінен жиналып, кәсіпорындар мен бүкіл қалалардың ереуілдері жарияланды. Осындай Қарағандыдағы ауқымды митингілердің бірін еске алуға болады, ондағы негізгі діңгегі кеншілер мен металлургтер. Қайнап тұрған күндердің бірінде республика басшысы өзі адамдарға тікелей шықты. Ол өзін таныстырды және сөз сөйледі, Қарағанды және облыс кәсіпорындарының мәселелерімен жақсы танысқанын және оларды шешу жолдарын білетінін айтты; ол жақын арада өзгерістер басталады деп уәде берді. Адамдар Көшбасшыға сенді, көп ұзамай Карметкомбинаттың, көмір шахталарының және басқа да кәсіпорындардың жұмысы басталды. Бұл адамдарға тек кәсіпорын басшылары ғана емес, сонымен қатар бүкіл салалар, қалалар мен облыстардың басшыларының да шығуға қорқатын кезі еді.
Алайда, мұның бәріне 1991 жылы Ресейдегі «Тамыз төңкерісі» оқиғасы еді. Қазір тіпті «Беловеж троицасының» қастығын жою үшін саяси ерік-жігер, стратегиялық даналық және адамның батылдығының қаншалықты қажет болғанын елестетудің өзі қиын. Елбасына Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының тең құқығын құру оңайға тиген жоқ, әлі күнге дейін өзіне жүктелген тұрақтандыру қызметтерін орындап келеді.
Бүгін біз 1991 жылғы 16 желтоқсанда Тұңғыш Президент Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігі туралы жарлық шығарған кезде дұрыс және қатаң тексерілген жол таңдалды деп нық айта аламыз.
Мен Елбасының жұмысын өз көзіммен көріп, сезініп, қолымнан келгенінше көмектесуге, ал ең бастысы Нұрсұлтан Әбішұлымен қабылданған көзқарастары, ұстанымдары мен шешімдерінің қалай қалыптастырғанын және өзге де көқарастарын бақылап қана қоймай, оны түсініп бағындыруға бақытты мүмкіндік алдым.
1990 жылдардың басында маған Қазақстан Республикасының Президенті мен Премьер-Министрінің аппаратын басқару сеніп тапсырылды. Бұл ретте Мемлекет басшысының, әсіресе, бастапқы кезеңдерде жауапкершіліктің толықтығы мен ауырлығын өз мойнына алғанын атап өткім келеді. Ол сырттан келетін күшті қарсылыққа, өз қарсыластарының және тіпті әріптестерінің наразылығына қарамастан, жауапкершіліктен ешқашан қорықпады. Іс жүзінде ол мемлекетті жеке және терең басқарды, мәселелерді түпкілікті түсіне отырып биліктің барлық тармақтарының жұмысына кірісті.
Бір ғана мысал келтірейін. Қажетті өкілеттіктерге ие болған «парламенттік уақытсыздық» кезеңінде Елбасы заңды күші бар 147 Жарлықты қабылдауға мәжбүр болды. Олар тек экономика мен әлеуметтік салада ғана емес, басқа да өмірлік маңызды бағыттар бойынша реформаларды «шектелген нүктесінен» қозғады.
Ең күрделі сын-қатерлерге лайықты жауаптардың ауқымды тізбесіне, оның ішінде халықаралық ауқымда Нұрсұлтан Әбішұлының оннан астам тарихи шешімдері мен нақты бастамаларын да енгізуге болады.
Бүгін біз басқан қадамдарымыздың ешқайсысы да босқа кетпегенін көреміз, әр шешім өз жемісін береді. Атап айтатын болсақ, осы тәуелсіздік жылдарында қол жеткізілген нәтижелер жаһандық дағдарыс пен бүкіл әлем күресіп жатқан COVID-19 пандемиясының салдарын еңсеруге мүмкіндік береді. Нұрсұлтан Әбішұлын әлемдік саясаткерлер мен біздің азаматтарымыз Тәуелсіз Қазақстанның негізін қалаушы-әкесі деп атайды.