Қарағанды облысының табиғи ресурстар және
табиғат пайдалануды реттеу басқармасы» ММ сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау нәтижелері бойынша
аналитикалық анықтама
Қарағанды қаласы 28.09.2020 ж.
«Қарағанды облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы» ММ - нің 2020 жылғы 02 қыркүйектегі № 119 «Қарағанды облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы ММ-нің (бұдан әрі-Басқарма) қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу туралы» бұйрығымен бекітілген жұмыс тобы Басқарма қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізді.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау келесі бағыттар бойынша жүргізілді:
1) «Қарағанды облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы» мемлекеттік мекемесінің қызметін қозғайтын нормативтік құқықтық және құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау»;
2) «Қарағанды облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы» мемлекеттік мекемесінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
1.1.Басқарманың қызметін қозғайтын «нормативтік құқықтық және құқықтық актілердегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау» бағыты бойынша Орман, Су, Экологиялық кодекстер, «Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тәртібі туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы, «Құқықтық актілер туралы» 2016 жылғы 6 сәуірдегі, «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» 2013 жылғы 15 сәуірдегі, «Электрондық құжат және электрондық цифрлық қолтаңба туралы» 2003 жылғы 7 қаңтардағы және т.б. Қазақстан Республикасының заңдары зерделенді.
Жүргізілген талдау нәтижелері бойынша Басқарманың лауазымды тұлғаларының өз қалауы бойынша шешімдер қабылдауына ықпал ететін, жеке және заңды тұлғалардың өз құқықтары мен заңды мүдделерін іске асыру кезінде кедергілер жасауға, нормативтік құқықтық актілерді өз бетінше түсіндіруге мүмкіндік туғызатын құқықтық олқылықтар жасауға ықпал ететін нормалар белгіленбеген. Дискрециялық өкілеттіктер мен нормалардың болуы белгіленбеген. Құжаттаманы (кіріс және шығыс хат-хабарды) басқару Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жүргізіледі.
Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тәртібі туралы заңнамаға сәйкес жүргізіледі, өтініштерге жауап беру мерзімдері бұзылмаған.
1.2. Функцияларды тексеру жүргізу кезінде, басқарманың нормативтік құқықтық және құқықтық актілерін әзірлеуде іске асыру кезінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдері (сыбайлас жемқорлық-қауіпті функциялар) туындайтын мынадай функциялар анықталды):
жануарлар дүниесі саласында («Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы» ҚРЗ»):
- жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану саласындағы ведомстволық бағыныстағы органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру мен бақылауды жүзеге асыру,
- аумақтық органмен бірлесіп аңшылық алқаптардың резервтік қорында және балық шаруашылығы су айдындарында және (немесе) учаскелерінде қорғауды ұйымдастыру және қамтамасыз ету жөніндегі функцияларды іске асыру
- жануарлар дүниесін пайдалануға рұқсат беру кезінде;
- бір облыстың аумағында орналасқан Жергілікті, халықаралық және Республикалық маңызы бар балық шаруашылығы су айдындарын бекітіп беру бойынша конкурс өткізу кезінде;
- аңшылық және балық шаруашылығын жүргізуге шарт жасасу кезінде;
- аңшылық шаруашылығы қажеттіліктері үшін жануарлар дүниесін пайдаланушыларға аңшылық алқаптарды бекітіп беру жөніндегі конкурсты өткізу кезінде;
- Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жануарлар дүниесін пайдаланушыларға аңшылық алқаптар мен балық шаруашылығы су айдындарын және (немесе) учаскелерін бекітіп беру мен аңшылық және балық шаруашылықтарының қажеттіліктері үшін Сервитуттарды белгілеу жөнінде шешімдер қабылдау үшін қаулы жобаларын дайындау кезінде;
орман шаруашылығы саласында (ҚР Орман Кодексі):
- уәкілетті органның және облыстың жергілікті өкілді органының қатысуымен өздерінің функционалдық қарауындағы мемлекеттік орман қоры учаскелерінде орман ресурстарын ұзақ мерзімді орман пайдалануға беру жөніндегі тендерді ұйымдастыру және өткізу кезінде;
- орман ресурстары сауықтыру, рекреациялық, тарихи-мәдени, туристік және спорттық мақсаттар үшін ұзақ мерзімді орман пайдалануға берілген мемлекеттік орман қоры жерлерінде орман пайдаланушыларға құрылыс объектілері үшін учаскелер беру кезінде .
қоршаған ортаны қорғау саласында (Экологиялық кодекс):
- II, III, IV санаттағы объектілерге мемлекеттік экологиялық сараптаманы ұйымдастыру және жүргізу кезінде;
- II, III, IV санаттағы объектілер үшін қоршаған ортаға эмиссияға рұқсат беру кезінде;
Мемлекеттік сатып алу саласында («Мемлекеттік сатып алу туралы» ҚРЗ):
- Мемлекеттік сатып алуды ұйымдастыру және өткізу.
Осылайша, жоғарыда аталған функцияларды көрсету кезінде мемлекеттік қызметшінің сыбайлас жемқорлық мінез-құлқының туындау ықтималдығы бар, ол: мемлекеттік қызметті өткеруге байланысты мемлекеттік қызметшілер үшін белгіленген лауазымдық міндеттерді, тыйым салулар мен шектеулерді сақтамаудан және т. б. туындауы мүмкін.
2.2.Персоналды басқару, мүдделер қақтығысын реттеу, Мемлекеттік қызметтерді көрсету және ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметтен туындайтын өзге де мәселелер бойынша «Басқарманың ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау» бағыты бойынша мүдделер қақтығысының болу фактілері анықталған жоқ, мемлекеттік қызметшілерден туындаған мүдделер қақтығысы немесе оның туындау мүмкіндігі туралы өзінің тікелей басшысына немесе мемлекеттік органның басшылығына жазбаша нысанда өтініш түскен жоқ.
Мемлекеттік қызметке кіру кезінде мемлекеттік қызметшілер сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер қабылдайды, бұзушылықтар анықталған жоқ.
Мемлекеттік қызметшінің педагогтік, ғылыми және өзге де шығармашылық қызметтен басқа ақы төленетін қызметпен айналысуға, кәсіпкерлік қызметпен айналысуға, оның ішінде ұйымдық-құқықтық нысанына қарамастан, коммерциялық ұйымды басқаруға қатысуға, өзі қызметте тұрған не өзіне тікелей бағынысты немесе бақылауындағы мемлекеттік органда үшінші тұлғалардың істері бойынша өкіл болуға, өзінің қызметтік жұмысын материалдық-техникалық, қаржылық және ақпараттық қамтамасыз ету құралдарын қызметтік емес мақсаттарда пайдалануға құқығы жоқ., басқа да мемлекеттік мүлік пен қызметтік ақпарат, мемлекеттік органдардың қалыпты жұмыс істеуіне және лауазымдық міндеттерді орындауға кедергі келтіретін іс-әрекеттерге қатысу, ереуілді қоса алғанда, лауазымдық өкілеттіктерін орындауға байланысты азаматтар мен заңды тұлғалардың көрсетілетін қызметтерін жеке мақсаттарда пайдалануға және т.с.с., алайда бұл норма бұзылмаған.
Коммерциялық ұйымдарды және пайдаланылуы табыс алуға әкеп соғатын өзге де мүлікті сенімгерлік басқаруға беру фактілері жоқ. Мемлекеттік қызметшілердің жеке істерін, жақын туыстарының, жұбайларының, жекжаттарының бірге қызмет ету фактілері анықталған жоқ.
Мемлекеттік қызметшілер белгіленген біліктілік талаптарына сәйкес келеді.
Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық туралы, оны басқа адамдардың мемлекеттік қызметшілерден сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға көндіру жағдайлары туралы ақпарат мемлекеттік органның басшылығына, уәкілетті мемлекеттік органдарға түскен жоқ.
Қаржылық бақылау шараларын жүзеге асыру мақсатында қызметшілер мен олардың жұбайлары Мемлекеттік кіріс органдарына декларацияларды уақтылы табыс етті.
Мемлекеттік қызметшілердің мемлекеттік қызметке кір келтіретін тәртіптік теріс қылық жасау фактілері жоқ.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу кезінде Басқармада бос жұмыс орындары жоқ
2 ішкі конкурс және 5 жалпы конкурс, оның ішінде төменгі емес лауазымдарға - 3, төменгі лауазымдарға - 2 конкурс. Барлық конкурстар бақылаушылардың қатысуымен өткізілді.
Мемлекеттік қызметшілердің мемлекеттік қызметке кір келтіретін тәртіптік теріс қылық жасау фактілері жоқ. Басқарма басшысының бұйрығы бойынша конкурстық комиссияның төрағасы болып басқарма басшысының орынбасары тағайындалды.
Басқарманың мемлекеттік қызметшілерінің қызметі Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет туралы, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.
2.3. Бақылау-қадағалау функциялары.
Ағымдағы жылдың наурыз айында Қарағанды облысы әкімдігінің 2020 жылғы 19 наурыздағы №17/01 қаулысы жалпы таралған пайдалы қазбаларды өндіру, кен іздеушілік бойынша операцияларды жүргізуге мемлекеттік бақылау жүргізу бойынша функция берілді.
2.4. Мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою шеңберінде мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарының ҚР заңнамасына сәйкестігіне талдау жүргізілді.
Талдау нәтижелері бойынша қайшылықтар мен сәйкессіздіктер анықталған жоқ.
Мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасы зерделенді.
Басқарма мемлекеттік көрсетілетін қызметтер Тізіліміне сәйкес 4 (төрт) Мемлекеттік қызмет көрсетеді, оның ішінде мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді электрондық форматқа ауыстыру арқылы толық автоматтандырылған 3 қызмет:
АШМ 2015 жылғы 30 сәуірдегі і 18-03/390 бұйрығымен бекітілген «Ағаш кесу және орман билетін беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының нормаларына сәйкес мемлекеттік қызметті мемлекеттік орман иеленушілер жеке және заңды тұлғаларға көрсетеді.
ҚР Орман кодексіне, ҚР АШМ-нің 30.06.2015 ж.№18-02/596 «Мемлекеттік орман қоры учаскелерінде ағаш кесу қағидаларын бекіту туралы» бұйрығына және мемлекеттік орман қоры учаскелерінде өсіп тұрған сүректі босату қағидаларына сәйкес мемлекеттік орман қоры учаскелерінде орман пайдалануды жүзеге асыруға рұқсат беру құжаттары: ағаш кесу билеті және орман билеті негізінде ғана жол беріледі.
Ағаш кесу билеті орман пайдаланушы мен орман иеленушіге сүрек, кесілген ағаш қалдықтарын (ұшар басынан алынған отын), шайыр, ағаш шырындарын және қосалқы сүрек ресурстарын дайындауды және кеспеағаш аймағынан ағаштар, шыбықтар немесе сортименттер түрінде тасып әкетуді жүргізуге құқық беретін құжат болып табылады.
Мемлекеттік орман иеленуші аралық пайдалану үшін ағаш кесуді және басқа да ағаш кесуді, жанама орман пайдалануды жүргізген кезде ағаш кесу билетін және (немесе) орман билетін орман иеленуші орманшылық басшысына жазып береді.
Демек, орман иеленушілер, яғни қызмет көрсетушілер ағаш кесу билеті негізінде ағаш кесуді жүргізеді және орман иеленуші (қызмет көрсетуші) ағаш кесу билетінсіз осы жұмысты жүргізуге құқылы емес. Бұл жағдайда орман иеленуші қызмет көрсетуші де, қызмет алушы да болып табылады.
Мемлекеттік қызмет көрсету кезіндегі келесі проблема - өтініш берген кезде көрсетілетін қызметті алушы белгіленген нысандағы өтінішті, жеке басын куәландыратын құжаттар туралы, заңды тұлғаны тіркеу (қайта тіркеу) туралы, дара кәсіпкер ретінде мемлекеттік тіркеу туралы мәліметтерді ұсынады, көрсетілетін қызметті беруші «электрондық үкімет» шлюзі арқылы тиісті жүйелерден алады.
Көрсетілетін қызметті беруші, егер көрсетілетін қызметті алушы ұсынған құжаттардың дұрыс еместігі, көрсетілетін қызметті алушының және (немесе) мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті ұсынылған материалдардың, объектілердің, деректер мен мәліметтердің Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2015 жылғы 26 қаңтардағы № 18-02/40 бұйрығымен бекітілген ағаш кесу билеті мен орман билетін есепке алу, сақтау, толтыру және беру қағидаларында белгіленген талаптарға сәйкес келмеуі анықталса, мемлекеттік қызметті көрсетуден мынадай негіздер, көрсетілетін қызметті алушыға қатысты қызметке немесе Мемлекеттік көрсетілетін қызметті алуды талап ететін жекелеген қызмет түрлеріне тыйым салу туралы заңды күшіне енген сот шешімінің (үкімінің) болуы, көрсетілетін қызметті алушыға қатысты оның негізінде көрсетілетін қызметті алушы мемлекеттік көрсетілетін қызметті алуға байланысты арнайы құқығынан айырылған заңды күшіне енген сот шешімінің болуы.
Алайда, көрсетілетін қызметті берушінің «электрондық үкімет» шлюзі арқылы ақпарат алуға техникалық мүмкіндігі жоқ, өйткені бұл ақпараттық жүйе орман иеленушілерде белгіленбеген.
Осыған байланысты, Мемлекеттік қызметтерді көрсету кезінде мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы заңнаманың қағидаттары мен нормалары бұзылады, көрсетілетін қызметті беруші Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарына сәйкес мемлекеттік қызметтерді көрсетуге міндетті, стандарттың 9-1-тармағы бұзылады.
Сондай-ақ берілген рұқсаттар туралы мәліметтер «Е-лицензиялау» мемлекеттік деректер қоры ақпараттық жүйесіне енгізілуі тиіс, алайда бұл АЖ орман иеленушілерде белгіленбеген.
Осы мемлекеттік қызметті көрсету үшін «Е-лицензиялау» АЖ қосу мүмкіндігі ведомстволық бағынысты мекемелерді БКО (бірыңғай көлік ортасы) қосқан кезде ғана қолжетімді болады.
«ҰАТ» АҚ Қарағанды филиалының ақпаратына сәйкес, бұл жүйеге қызмет көрсету ақылы негізде жүзеге асырылады, бұл жылына шамамен 3 400,0 мың теңгені құрайды, сондай-ақ ведомстволық бағынысты орман мекемелеріне байланыс арнасын орнату бойынша қосымша шығындарды талап етеді. (Қазіргі уақытта БКО тек бір Қызылорда облысында орнатылған)
Бұл бағытта жұмыстар жүргізілуде.
Ағымдағы жылдың 9 айында жеке және заңды тұлғалардан мемлекеттік қызмет көрсету сапасына шағым түскен жоқ. Мемлекеттік қызмет көрсету процесінде рәсімдердің (іс-қимылдардың) реттілігі, көрсетілетін қызметті берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) өзара іс-қимылдары бойынша бұзушылықтар анықталған жоқ.
Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарында өтініш беру үшін қажетті құжаттар тізбесі, құжаттарды қабылдаудан бас тарту және мемлекеттік қызметті көрсетуден бас тарту негіздерінің тізбесі айқындалған. Осыған байланысты сыбайлас жемқорлық тәуекелі аз.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелін азайту, мемлекеттік қызмет көрсету сапасын және көрсетілетін қызметті алушылардың қанағаттану деңгейін арттыру мақсатында тұрақты негізде мемлекеттік қызмет стандарттарының нормалары зерделенеді, кәсіби біліктілік деңгейін арттыру, 2020 жылдың 9 айында мемлекеттік қызмет көрсетуге тікелей тартылған орындаушылар мемлекеттік қызмет көрсету мерзімдерін бұзуға жол бермеді деп санаймыз.
Мемлекеттік қызмет көрсетуді бақылау Басқарма басшылығына және бөлім басшыларына жүктелген.
2.4.Азаматтық қызметке кіру мәселелері
Басқарманың қарамағында 5 «Орман және жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі шаруашылық» коммуналдық мемлекеттік мекемесі және «Қарағанды су қоймалары» КМК бар.
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 139-бабына сәйкес азаматтық қызметке кіру тағайындау тәртібімен не біліктілік талаптарына сәйкес конкурс бойынша жүзеге асырылады.
Қарағанды облысының Табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының қызметіне жүргізілген сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг барысында ақпаратты жинау, өңдеу, жинақтау, талдау және бағалау тәсілімен сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы заңнама нормаларын, басқарманың функционалдық қызметіне қатысты заңдарды түсіндіру, «Нұр Отан» ХДП облыстық филиалымен өткізілетін сыбайлас жемқорлыққа қарсы тақырыптағы науқандар мен акцияларға қатысу, Басқарма құзыретіне кіретін мәселелер бойынша теріс материалдарға бұқаралық ақпарат құралдарына мониторинг жүргізу, басқарма қызметі туралы ақпаратты сайтта уақытылы орналастыруды қамтамасыз ету бойынша құқықтық жалпы оқытуды ұйымдастыру бойынша жұмыс жүргізіледі.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде жұмыс тобы Қарағанды облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ деген қорытындыға келді.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін
ішкі талдауды өткізу бойынша
жұмыс тобының жетекшісі Санбаев Б. Ж.
Омарова С.Т.
Шайхина А.М.
Макажанов Б.Б.
Аскаров Д.Н.
Омаров Е.А.
Абдикаримова Б.Ш.
Апакова Г.Г.