ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау Вице-министрі Ержан Біржанов ҚР Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте Мемлекет басшысының қазақстандықтарды жұмыспен қамту және табысын арттыру жөніндегі тапсырмаларын іске асыру туралы айтты.
Өз сөзінің басында вице – министр Мемлекет басшысының Үкімет алдына қойған міндеттерін еске салды, оны іске асыру үшін ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі (бұдан әрі-ЕХӘҚМ) толық немесе ішінара жауап береді.
Біріншісі-"жастар практикасы" және "бірінші жұмыс орны" жобалары бойынша қатысу кезеңін және жалақыны ұлғайту, сондай-ақ бизнес-идеяларды дамыту үшін гранттар мөлшерін 400 АЕК-ке дейін ұлғайту.
Екіншісі-халықтың табысын арттыру бағдарламасын әзірлеу және қабылдау.
Үшіншісі-өңірлерде жыл сайын 10 мың тұрғынға 100 жұмыс орнын құру. Бұл халық санының өсуін ескере отырып, 2025 жылға дейін негізінен жеке секторда 780 мыңнан астам жұмыс орны бар.
"Бұдан басқа, ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің төртінші отырысында (2020 жыл) Мемлекет басшысы өңірлік жұмыспен қамту карталары арқылы жұмыс орындарын құру мониторингін қамтамасыз етуді тапсырды.
Сондай-ақ, Президенттің тапсырмасы бойынша 2020 жылдан бастап педагогтердің, 2021 жылдан бастап Медициналық және әлеуметтік қызметкерлердің жалақысын кезең – кезеңімен арттыру басталды, нәтижесінде 2023 жылға қарай олардың жалақысы 2 есеге ұлғаяды. Ал 2022 жылдың 1 қаңтарынан бастап ЕТЖ мөлшері 41% - ға, 42 500 теңгеден 60 000 теңгеге дейін ұлғайды, бұл шамамен 1 млн 650 мың жалдамалы қызметкердің ақшалай табысының өсуіне әкелді", – деп толықтырды Ержан Біржанов.
Жоғарыда көрсетілген тапсырмалардың біріншісін іске асыру шеңберінде ЕХӘҚМ ақпан айында нормативтік-құқықтық актілерге өзгерістер енгізілді, оларға сәйкес жастар практикасына қатысу кезеңі 6 айдан 12 айға дейін, "бірінші жұмыс орны" жобасында – 12 айдан 18 айға дейін ұлғайтылды. Жастар практикасына қатысушылардың жалақысы 20% – ға (25-тен 30 АЕК-ке дейін), "бірінші жұмыс орны" жобасына қатысушылардың жалақысы 50% - ға (20-дан 30 АЕК-ке дейін) өсті.
Жаңа бизнес-идеяларды іске асыруға арналған гранттардың мөлшері 2 есеге, 200-ден 400 АЕК-ке дейін (1,2 млн теңге) ұлғайтылды.
Вице-министр сондай-ақ 2021 жылдың қазан айында Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес Еңбекмині Нәтижелі жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерлікті дамытудың 2017-2021 "Еңбек" Мемлекеттік бағдарламасын қайта форматтау бойынша жұмыс жүргізілгенін, оның негізгі құралдары жобалық басқару жүйесін енгізе отырып, кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі 2021-2025 жылдарға арналған ұлттық жобаға кіргенін атап өтті.
"Ағымдағы жылы ұлттық жоба шеңберінде жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларына 700 мың адам тартылады, оның ішінде 36 мың адам кәсіптік оқытумен қамтылады, 50 мың адам кәсіпкерлік бастамаларды дамытуға жәрдемдеседі, 97,6 мың адам субсидияланатын жұмыс орындарына орналастырылады.
2022 жылдың екі айында Ұлттық жобаға қатысушылардың құрамына 115,6 мың адам енгізілді, оның ішінде: 31,6 мыңы тұрақты жұмыс орындарына орналастырылды; 36,4 мыңы қоғамдық жұмыстарға жіберілді; 8 мыңы әлеуметтік жұмыс орындарына орналастырылды; 3,3 мыңы жастар практикасына жіберілді; 326 адам "бірінші жұмыс орны" және "Ұрпақтар келісімшарты", - деді Ержан Біржанов.
Еңбекмині халықтың табысын 2025 жылға дейін арттыру жөніндегі бағдарлама шеңберінде жаңа жұмыс орындарын құру, халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесу, еңбек ресурстарының дағдыларын жетілдіру және жастардың кәсіптік бағдарлануы бойынша жұмыстар жүргізілетін болады. Бағдарламаның 38 іс-шарасы Еңбекминінің қатысуымен іске асырылады, оның 17-сі тікелей Министрлікпен жүзеге асырылады.
Вице-министр халықтың табысын арттыру бағдарламасында көзделген әрбір бағыт бойынша жүргізіліп жатқан және жоспарланып отырған жұмыстар туралы егжей-тегжейлі айтып берді.
Бірінші. Жаңа жұмыс орындарын құру.
Фрилансерлердің қызметін Еңбекминінің цифрлық форматына ауыстыру мақсатында "платформалық жұмыспен қамту" электрондық сервисі әзірленетін болады. Бұл өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтардың қызметін әртүрлі платформаларда оңай тіркеуге, қажетті мамандарды тез табуға, еңбек құқықтарын қорғауға және Тапсырыс берушілермен қарым-қатынасты ресми түрде рәсімдеуге мүмкіндік береді.
Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша 3 және 4 санат бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға квота 4,7 мың адамға қысқартылды.
Бұл шаралар халықты жұмыспен қамту деңгейін арттыруға және ішкі еңбек нарығын қорғауға мүмкіндік береді.
Екінші. Халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесу.
Еңбек нарығында арнайы тәсілдерді қажет ететін бірнеше топтарды атап өтуге болады (жұмыссыз жастар және NEET санатындағы жастар, көп балалы және аз қамтылған отбасылар, сондай-ақ мүгедек балаларды тәрбиелеп отырған отбасылар).
Осыған байланысты мемлекеттік және жеке деректер базасын интеграциялау және олардан алынған ақпаратты талдау арқылы әлеуметтік қолдау мен жұмыспен қамтуға мұқтаж азаматтарды "ерте анықтау жүйесін" енгізу жоспарлануда.
Жастарды жұмысқа тарту және ынталандыру үшін еңбек заңнамасына "жас қызметкер" ұғымын енгізу, олар үшін сынақ мерзімін алып тастау, басқа өңірлерден жұмысқа келген жастар үшін тұрғын үй жалдауға көтерме жәрдемақы енгізу жөнінде шаралар қабылданатын болады.
Көп балалы отбасылар (76,8 мың) және мүгедек балаларды тәрбиелеп отырған отбасылар (7 мың) үшін барлық өңірлерде қолданыстағы үлгідегі әйелдерді қолдау орталықтарын құру жоспарлануда. Бұл орталықтарда жыл сайын 20 мыңға жуық әйелге кешенді қолдау көрсетіледі.
Жоғарыда аталған шаралар нақты қажеттіліктер бойынша әлеуметтік қолдауға мұқтаж азаматтарды анықтауға, жастарды жұмыспен қамтуға, балалары бар отбасыларға көмек көрсетуге мүмкіндік береді.
Үшінші. Жастардың еңбек ресурстары мен кәсіби бағдарлау дағдыларын жетілдіру.
Еңбек нарығына талдау жүргізілді және назар аударуды қажет ететін негізгі аспектілер анықталды, атап айтқанда жұмыспен қамтылғандардың 15,2% - только тек Орта білім бар, түлектердің 40% - дан астамы мамандық бойынша жұмыс істемейді, жастардың 34,1% - ы мамандықты өз бетінше таңдамады. Сарапшылардың болжауынша, алдағы 5 жылда жұмысшылардың дағдылары мен талаптардың шамамен 40% өзгереді.
Осы проблемаларды шешу үшін жоспарлануда:
- бизнеспен бірлесіп кәсіпорындар жанындағы оқу орталықтарының базасында жаппай қайта даярлау, біліктілікті арттыру "фабрикаларын" құру. Жастарды сұранысқа ие мамандықтарға оқытуға ерекше назар аудару жоспарлануда;
- сұранысқа ие дағдыларды тану жүйесін енгізу. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Еңбекмині "кәсіптік біліктілік туралы" заң жобасын әзірледі. Оның шеңберінде біліктілікті танудың тәуелсіз орталықтарын құру үшін тиімді жағдайлар жасау, жыл сайынғы сертификаттаудан өту үшін ізденушілерге кемінде 1000 Ваучер ұсыну көзделеді. Яғни бір реттік Ваучер негізінде жұмыссыздар кейіннен жұмысқа орналасу үшін өз біліктіліктерін растай алады;
- платформа арқылы жаңа білім мен дағдыларды игеру үшін жағдай жасау skills.enbek.kz. Портал 2021 жылы жалпы ел халқының білім деңгейі мен кәсібилігін арттыру, мансаптық дамуды ынталандыру және "өмір бойы оқыту"тұжырымдамасын ілгерілету мақсатында іске қосылды. Бұл Coursera сияқты халықаралық онлайн оқыту платформаларының аналогы;
- оқушылар мен жастар арасында кәсіптік бағдарлауды ұйымдастыру үшін мансаптық ілгерілету бойынша кемінде 100 нұсқаулық әзірлеу. Сұранысқа ие кәсіптер мен перспективалық дағдылардың тізімі жыл сайын жаңартылып отырады.
Бұл шаралар жұмыс берушілердің сұранысы бойынша кадрлар даярлауға, жастарды еңбек нарығында сұранысқа ие мамандықтар мен дағдылар туралы хабардар етуге, оларға мамандық таңдауда қолдау көрсетуге мүмкіндік береді.
Сондай-ақ, вице-министр ағымдағы жылдан бастап мемлекеттік жоспарлаудың жаңа жүйесіне сәйкес экономиканың басым салалары бойынша ұлттық жобаларды іске асыру басталғанын, олардың негізгі міндеті жұмыс орындарын құру болып табылатынын атап өтті.
"Өңірлік жұмыспен қамту карталары қалыптастырылды, олар орта мерзімді кезеңге Өңірлерді дамыту перспективаларымен жұмыс орындарын құру жөніндегі міндеттерді интеграциялауды қамтамасыз ететін кешенді құжаттар болып табылады.
Жалпы, 2025 жылға дейін 2 млн-нан астам жұмыс орны, оның ішінде 600 мыңнан астам тұрақты және 1,4 млн-нан астам уақытша жұмыс орны құрылады. Барлық құрылған жұмыс орындары "жұмыс орындарын құрудың интеграцияланған картасы" ақпараттық жүйесінде көрсетілетін болады. Жергілікті атқарушы органдардың алдына жүйені сапалы толтыру міндеті қойылды.
Екі айдың қорытындысы бойынша шамамен 65 мың жұмыс орны немесе жылдық жоспардың 15% – ы (444,4 мың) құрылды, оның ішінде 16 мыңнан астамы тұрақты", - деді Ержан Біржанов.
Сөз соңында ол Еңбекмині жаңа трендтерге сәйкес халықты жұмыспен қамту саласын цифрландыру бойынша жүйелі жұмыс жүргізіліп жатқанын атап өтті.
"Негізгі мақсат-бизнес-процестерді толығымен қайта қарау, проактивті форматқа көшуді жүзеге асыру. Ол үшін біз мынадай сервистерді қамтитын бірыңғай цифрлық экожүйені құратын боламыз: электрондық еңбек биржасы – enbek.kz. қысқа мерзімді онлайн курстар порталы – skills.enbek.kz, фрилансерлерге арналған жұмыс іздеу қызметі – freelance.enbek.kz. еңбек шарттарын есепке алудың электрондық жүйесі – ehr24.kz. кәсіпкерлікті дамыту шараларын көрсетудің автоматтандырылған жүйесі – business.enbek.kz. Бұл сервистерді Еңбекмині "Еңбек ресурстарын дамыту орталығы" АҚ мамандарымен бірлесіп дербес әзірлейді", - деп қорытындылады Ержан Біржанов.
