1 тарау. Жалпы ережелер
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарт сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға бағытталған қоғамдық қатынастардың оқшауланған саласы үшін белгіленген ұсынымдар жүйесін білдіреді.
1) жекжаттар – ата-анасы бір және ата-анасы бөлек туған ағалы-інілер және апалы-сіңлілер, ата-аналары және жұбайының (зайыбының) балалары:
2) қонақжайлылық таныту – іскерлік қатынастарды орнатуға, нығайтуға немесе дамытуға арналған тамақтану (таңғы ас, түскі ас, кешкі ас және т.б.), қабылдаулар, ойын-сауық, қоғамдық немесе спорттық іс-шараларға билеттер ұсыну. Бұл ретте, қонақжайлылық таныту үшін шақырушы тараптың өзі қатысуы қажет, әйтпесе шыққан шығындар сыйлық деп есептеледі;
3) мүдделер қақтығысы – жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың, оларға теңестірілген адамдардың, лауазымды адамдардың жеке мүдделері мен олардың лауазымдық өкілеттіктері арасындағы қайшылық, мұндай жағдайда аталған адамдардың жеке мүдделері олардың өз лауазымдық міндеттерін орындамауына және (немесе) тиісінше орындамауына алып келуі мүмкін;
4) мемлекеттік сатып алу – тапсырыс берушілердің тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді толықтай немесе ішінара бюджет қаражаты, Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес Білім беру инфрақұрылымын қолдау қорынан бөлінген ақша және (немесе) меншікті кірістері есебінен сатып алуы;
5) отбасы мүшелері – жұбайы (зайыбы), ата-аналар, балалары (оның ішінде кәмелет жасына толған), сондай-ақ асырауындағы және онымен тұрақты тұратын адамдар;
6) сыбайлас жемқорлық тәуекелі – сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайлардың туындау мүмкіндігі;
7) сыйлық – өтеусіз берілетін/алынатын ақша қаражаты немесе өзге де мүлік, артықшылықтар, жеңілдіктер, көрсетілетін қызметтер, материалдық емес активтер;
8) сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін картаға түсіру – сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтауға, талдауға, бағалауға (ранжирлеуге) және оларды жою шараларын әзірлеуге бағытталған процесс;
9) сыбайлас жемқорлық картограммасы – сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің тізбесін, сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне шалдыққан лауазымдарды және ықтимал сыбайлас жемқорлық осалдықтары жөнінде белгі беретін басқа да мәліметтерді қамтитын, жаңартылмалы деректер жиынтығы.
1) заңдылық;
2) адамның және азаматтың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауды басымдыққа алу;
3) жариялылық пен айқындық;
4) мемлекет пен азаматтық қоғамның өзара іс-қимыл жасауы;
5) сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл шараларын жүйелі және кешенді пайдалану;
6) сыбайлас жемқорлықтың алдын алу шараларын басым қолдану;
7) сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсететін адамдарды қорғау және көтермелеу;
8) сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды жасағаны үшін жазаның бұлтартпастығы қағидаттары негізінде жүзеге асырылады.
2 тарау. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін картаға түсіру және сыбайлас жемқорлық картограммасын қалыптастыру
Картаға түсіру нәтижесі – сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне шалдығу деңгейін графикалық түрде бейнелейтін тәуекелдер картасы, ол Агенттік Төрағасының 2022 жылғы 30 желтоқсандағы №488 бұйрығымен бекітілген Ішкі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау әдістемелік ұсынымдарының (бұдан әрі – Ішкі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау әдістемесі) 43 - тармағына және осы Әдістемелік ұсынымдарға 1-қосымшасына сәйкес ресімделеді.
6) Картаға түсіру алгоритмі:
1) Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау
Әкім аппаратының ішкі процестерді, функцияларды, ұйымдастырушылық құрылымды, ұйым қызметін реттейтін заңнаманы, субъектілерді тексеруі нәтижелерін, әкім аппаратында тіркелген сыбайлас жемқорлық немесе мүдделер қақтығысы фактілерін және Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына қайшы келмейтін басқа да ақпарат көздері негізінде жүйелі талдауды (жылына кемінде 1 рет) көздейді.
Әкім аппаратында сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау әдістемесіне сәйкес жүзеге асырылады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою бойынша, Қазақстан Республикасының заңнамасы, әкім аппаратының ұйымдық-штаттық құрылым және (немесе) шаттық саны өзгерген жағдайда, сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне жатқызылған функцияларды іске асыратын қызметкерлердің лауазымдық міндеттері өзгерген кезде немесе сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ықпал ететін өзге де өзгерістер орын алған жағдайда тәуекелдер карталарын тұрақты түрде жаңартып отыру.
2) Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жіктеу.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің ішкі талдау әдістемесінің 43-тармағында көзделген критерийлер негізінде саралау.
3) Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою және барынша азайту.
Тәуекелдер картасының негізінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою жөніндегі жоспар әзірленеді, онда нақты іс-шаралар, мерзімдер, орындаушылар және іс-шараның аяқталу нысаны көрсетіледі, аталған жоспар бірінші басшының бекітуіне ұсынылып, оның бақылауында болады.
4) Тиісті мүдделі тараптарды ақпараттандыру.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою жөніндегі жоспар әкім аппаратының және облыс әкімінің аппаратының интернет-ресурстарында орналастырылады.
Бұл ретте қорғалуға жататын құпия ақпараттың, сондай-ақ инсайдерлік, коммерциялық ақпарат пен дербес деректердің жария етілу қаупі болған жағдайда жоспардың бір бөлігін ғана жариялауға жол беріледі.
5) кері байланыс механизмін құру.
Мүдделі тараптарды ақпараттандыру және жариялылықты қамтамасыз ету Қазақстан Республикасының мемлекеттік құпиялар және өзге де құпиялар, ақпаратқа қол жеткізу, дербес деректер және оларды қорғау туралы заңнамасының талаптарын сақтай отырып жүзеге асырылады.
Сыбайлас жемқорлық картограммаларында сыбайлас жемқорлық тәуекелдері олардың саралануымен, сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне шалдыққан лауазымдар тізбесі қамтылады, сондай-ақ сыбайлас жемқорлықтың алғышарттары туралы ақпаратты толықтыратын БАҚ-тағы жарияланымдар, шағымдар, өтініштер сынды басқа да деректерді талдау нәтижелері болуы мүмкін.
Сыбайлас жемқорлық картограммасы облыс әкімі аппараты мен басқармасының интернет-ресурсында орналастырылады.
3-тарау. Мүдделер қақтығысының алдын алу
Тыйым салынады:
1) мемлекеттік функцияларды орындаумен сыйыспайтын қызметті жүзеге асыруға;
2) өзінің жақын туыстары (ата-аналары (ата-анасы), балалары, асырап алушылары, асырап алынған балалары, ата-анасы бір және ата-анасы бөлек ағаінілері мен апа-сіңлілері (қарындастары), аталары, әжелері, немерелері), жұбайы (зайыбы) және (немесе) жекжаттары (жұбайының (зайыбының) ата-анасы бір және ата-анасы бөлек аға-інілері мен апа-сіңлілері (қарындастары), ата-аналары және балалары) атқаратын лауазымға тікелей бағынысты болатын лауазымды атқара алмайды, сондай-ақ жақын туыстары, жұбайы (зайыбы) және (немесе) жекжаттары тікелей бағынысында болуына;
3) квазимемлекеттік сектор субъектісінің бір басқару органында (байқау кеңесінде, атқарушы органында) өзінің жақын туыстарымен, жұбайымен (зайыбымен) және (немесе) жекжаттарымен бірге лауазымдарды атқаруына;
4) мүліктік және мүліктік емес игіліктер мен артықшылықтар алу немесе табу мақсатында, ресми таратылуға жатпайтын қызметтік және өзге де ақпаратты пайдалануға;
5) өзіне қызметтік өкілеттіктерін іске асыруы (немесе іске асырмауы) үшін артықшылықтар ұсынған адамдардың пайдасына жасаған іс-әрекеттері (әрекетсіздігі) үшін материалдық сыйақы, сыйлықтар немесе көрсетілетін қызметтерді қабылдауға;
6) Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерде орналасқан шет елдік банктерде шоттарды (салымдарды) ашу және иеленуге, Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерде орналасқан шет елдік банктерде қолма-қол ақша мен құндылықтарды сақтауға;
7) өкілді органның депутаты болуға;
8) педагогтiк, ғылыми және өзге де шығармашылық қызметтi қоспағанда, басқа да ақы төленетін қызметпен айналысуға;
9) кәсiпкерлiк қызметпен айналысуға, оның iшiнде коммерциялық ұйымды басқаруға тiкелей қатысу Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес оның лауазымдық өкілеттіктеріне кiрмейтiн болса, ұйымдық-құқықтық формасына қарамастан, коммерциялық ұйымды басқаруға қатысуға;
10) өзi қызмет iстейтiн не өзiне тiкелей бағынысты немесе өзiнiң тікелей бақылауындағы мемлекеттік органда үшiншi тұлғалардың істерi бойынша өкiл болуға;
11) материалдық-техникалық, қаржылық және ақпараттық қамтамасыз ету құралдарын, басқа да мемлекеттік мүлік пен қызметтік ақпаратты қызметтік емес мақсаттарда пайдалануға;
12) ереуiлдi қоса алғанда, мемлекеттiк органдардың қалыпты жұмыс iстеуiне және лауазымдық мiндеттердi орындауға кедергi келтiретiн әрекеттерге және санкцияланбаған митингілерге қатысуға;
13) лауазымдық өкiлеттiктерiн атқаруына байланысты азаматтар мен заңды тұлғалардың көрсетілетiн қызметтерін жеке мақсаттарында пайдалануға;
14) «Ойын бизнесі туралы» Қазақстан Республикасының Заңында көзделген анықтамаға жататын ойын мекемелерінде құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысу, сол сияқты құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге сол үшін бөлінбеген орындарда қатысу немесе телекоммуникация желілерін, 11 оның ішінде Интернет желісін пайдалану арқылы өткізілетін құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуға;
15) мүдделер қақтығысын туындататын шешімдерді әзірлеуге, талқылауға немесе қабылдауға қатысуға не қандай да бір тәсілмен қабылданатын шешімдерге ықпал етуге;
16) мүдделер қақтығысы туындаған жағдайда лауазымдық міндеттерін атқаруға;
17) қызметтік өкілеттіктерін жеке мүддеде пайдалануға;
18) бұрын атқарған лауазымының артықшылықтарын жеке мүддесінде пайдалануға тыйым салынады.
19) ресми құжаттарға көрінеу жалған мәліметтер не олардың нақты мазмұнын бұрмалайтын түзетулер енгізуге міндетті;
Бұл ретте, осы тармақтың бірінші бөлігінде көрсетілген тұлғалар Мемлекеттік қызмет өткерген күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде өзінің меншігіндегі коммерциялық ұйымдардың жарғылық капиталындағы үлестерді, акцияларды (акцияларды) және ақшаны қоспағанда, пайдаланылуы табыс алуға әкеп соғатын өзге де мүлікті (заңды түрде тиесілі ақшадан және жалға берілген мүліктен басқа) сенімгерлік басқаруға беруі қажет.
4 тарау. Мүдделер қақтығысын анықтау
Қызметкердің жеке деректеріне қолжетімділік мемлекеттік құпиялар және өзге де құпия, ақпаратқа қол жеткізу, дербес деректерді қорғау туралы заңнама талаптарын сақтай отырып жүзеге асырылуға тиіс.
Персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) үшін ақпараттық жүйеге қолжетімділік мемлекеттік органның бірінші басшысының және ақпараттық қауіпсіздік жөніндегі лауазымды тұлғаның келісімі болған жағдайда, тиісті шектеулерді қабылдай отырып ресімделетін қызметтік жазба негізінде, осыған жауапты тұлға арқылы беріледі.
1) сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы және ішкі талдау немесе сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг;
2) мүдделер қақтығысы туралы өтініштермен немесе өзге де ақпаратпен, сондай-ақ ішкі актілермен жұмыс істеу;
3) уәкілетті мемлекеттік органдар мен ұйымдардың тексерулерін, тексерулерін немесе аудитін;
4) акцияларға, компаниялардың капиталындағы үлестерге иелік ету сияқты қызметкерлердің жеке мүдделерін қоса алғанда, мүдделер қақтығысының ықтимал көздері туралы деректерді жинау және талдау; контрагенттерде туыстарының болуы; лауазымдық міндеттермен байланысты болуы мүмкін қосымша табыс көздері;
5) қызметкерлердің іс-әрекеттері мен шешімдерін қалауларының немесе біржақтылығының болуына талдау жасау;
6) сыртқы көздерден алынған деректерді қызметкерлер ұсынған деректермен салыстыру;
7) мүдделер қақтығысына әкеп соғуы мүмкін ресурстарды бөлуге, қаржыны басқаруға, сатып алуға, бағалауға және бақылауға байланысты процестерге, сондай-ақ Сотқа дейінгі тергеп-тексеру, қылмыстық, азаматтық, әкімшілік сот ісін жүргізу және әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізу нәтижелері бойынша неғұрлым ықпалды лауазымдарды талдау және бөлімшелер мен лауазымдарды айқындау.
Қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілеріне жататын фактілер анықталған жағдайда, Әкім аппараты Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу заңнамасына сәйкес сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға тиісті ақпаратты береді.
5 тарау. Мүдделер қақтығысының алдын алу шаралары
1) «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес қызметкерлер сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің профилактикасы жөніндегі құрылымдық бөлімшені туындаған мүдделер қақтығысы туралы немесе оның туындау мүмкіндігі туралы бір мезгілде хабардар ете отырып, тікелей басшыны не Әкім аппаратының басшылығын жазбаша нысанда хабардар етуге міндетті.
Тікелей басшы болмаған жағдайда келесі жоғары тұрған адамды хабардар ету қажет. Қажет болған жағдайда бірінші басшының мүдделер қақтығысы фактілері туралы хабардар ететін адамдарды қабылдау мүмкіндігі қамтамасыз етіледі.
Егер мүдделер қақтығысы саяси қызметшілерге қатысты орын алса немесе орын алуы мүмкін болса, бірінші басшыға хабарлама жіберу ұсынылады;
2) мүдделер қақтығысы туралы хабарлама немесе ақпарат келіп түскен басшы оларды үш жұмыс күні ішінде персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) қарауына жібереді;
3) Персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) көрсетілген хабарламаларды немесе мүдделер қақтығысы туралы өзге де ақпаратты қарау қорытындылары бойынша он жұмыс күні ішінде басқарма басшылығына мүдделер қақтығысын болғызбау және реттеу жөніндегі ұсынымдарды немесе оның жоқтығы туралы қорытындыны ұсынады;
4) мүдделер қақтығысы расталған кезде Әкім аппаратының басшылығы ұсыным алған күннен бастап он жұмыс күні ішінде мүдделер қақтығысын болғызбау және реттеу жөнінде мынадай шаралар қолдануға міндетті:
- мүдделер қақтығысы туындаған мәселе бойынша лауазымдық міндеттерді орындауды басқа адамға тапсыруға;
- лауазымдық міндеттерін өзгерту;
- мүдделер қақтығысын жою жөнінде өзге де шаралар қабылдау;
5) Бірінші басшыға мүдделер қақтығысы туындаған мәселе бойынша объективті шешім қабылдау үшін өкілеттіктерді осы факт анықталған сәттен бастап уәкілетті тұлғаға беру ұсынылады;
6) Мүдделер қақтығысын болдырмау және реттеу мүмкін болмаған жағдайда, мүдделер қақтығысы орын алған немесе орын алуы мүмкін адам оны анықтаған сәттен бастап 3 айдан кешіктірмей, мүдделер қақтығысына жол бермейтін тең дәрежелі лауазымға тағайындалады.
Мүдделер қақтығысының алдын алу, сондай-ақ мемлекеттік қызметке басқа да шектеулерді сақтау бойынша іс-шараларды әдеп жөніндегі уәкіл жыл сайынғы үлгілік жұмыс жоспарына сәйкес, мемлекеттік қызмет істері жөніндегі уәкілетті органның бірінші басшысымен бекітілген әдеп жөніндегі уәкіл өткізеді.
6 тарау. Мемлекеттен кейінгі жұмыспен қамту
Мемлекеттік қызметтен кейінгі еңбек қызметі («айналмалы есіктер феномені») мүдделер қақтығысы тәуекелін туындатады, себебі бұрынғы мемлекеттік қызметшілер (зейнеткерлікке шыққан, жұмыстан босатылған) жеке сектордың мүддесі үшін қызметтік байланыстарын және құпия ақпаратты пайдалануы мүмкін. Осыған байланысты Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінде оларды жұмыстан босатылғаннан кейін бір жыл ішінде қызметтік міндеттері бойынша байланысты болған коммерциялық ұйымдарға жұмысқа орналасуға тыйым салатын шектеу белгіленген, ал аталған талап бұзылған жағдайда еңбек шарты бұзылуға жатады.
7 тарау. Сыйлықтар, саяхаттар және қонақжайлылық туралы ереже
Қызметкерлерге қызметтік міндеттерін орындауға байланысты кез келген сыйлықтар мен іссапарға шақырулардыңң, сондай-ақ қонақжайлылық танытудың, пара ретінде қабылдануы мүмкін жағдайларынан барынша аулақ болу ұсынылады.
1) Қазақстан Республикасының заңнамасында өзгеше көзделмесе, мемлекеттік қызметті беделсіз ететін тәртіптік теріс қылықтар қатарына ұйымдарда (онда аталған адам тиісті функцияларды орындамайды) не жеке тұлғаларда мемлекеттік немесе оларға теңестірілген функцияларды орындағаны үшін ақша, көрсетілетін қызмет және басқа да формалардағы кез келген сыйақыны қабылдау жатады;
2) егер аталған іс-әрекет (әрекетсіздік) мұндай адамның қызметтік өкілеттігіне кіретін болса және Қылмыстық кодексте көзделген қылмыстық жазаланатын әрекет белгілері болмаса, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген не оған теңестірілген адамның өзі не делдал арқылы заңсыз материалдық сыйақыны, сыйлықтарды, жеңілдіктерді немесе көрсетілетін қызметтерді алуына әкімшілік жауапкершілік көзделген;
3) жауапты мемлекеттік лауазымдағы адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілгендердің, оларға теңестірілген адамдар мен лауазымды тұлғалардың және олардың отбасы мүшелерінің келісімінсіз шоттарына аударылған ақша қаражаты анықталған сәттен бастап екі аптадан кешіктірілмей республикалық бюджетке ақша аударылуға жатады. мұндай қаражаттың түсу мән-жайлары туралы мемлекеттік кірістер органына түсініктеме ұсынылуға тиіс;
4) өздерінің мемлекеттік немесе соған теңестірілген функцияларын атқаруға байланысты қызмет бабында өздеріне тәуелді мемлекеттік қызметкерлерден және өзге де адамдардан жалпы қамқорлығы немесе қызмет бабында бетімен кетушілік үшін сыйлықтар немесе көрсетілетін қызметтерді қабылдауға тыйым салынады;
5) жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдарға, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілгендерге, оларға теңестірілген адамдарға лауазымды тұлғаларға және олардың отбасы мүшелеріне хабардар етілмей келіп түскен, сондай-ақ олар тиісті функцияларды орындауына байланысты алған сыйлықтар сыйлықтың алған күннен бастап не жоғарыда аталғанадамдардың сыйлықтың келіп түскен туралы мәлім болған кездегі күннен бастап күнтізбелік 7 күн ішінде мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі уәкілетті органға өтеусіз берілуге жатады, ал нақ сондай жағдайларда көрсетілген 16 қызметтерді осы адамдар республикалық бюджетке тиісті қаржыны 7 күнтізбелік күн ішінде аудару жолымен төлеуі тиіс;
6) өздеріне сыйлықтар келіп түскен жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдар, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілгендер, оларға теңестірілген адамдаржоғары тұрған лауазымды адамды хабардар ете отырып, уәкілетті мемлекеттік мүлікті басқару органымен сатып алу-сату шарты негізінде «Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес анықталған құны бойынша оларды сатып алуға құқылы. Сыйлықтарды сатудан түскен ақша республикалық бюджетке аударылады;
7) Мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдарға немесе оларға теңестірілген адамдарға, сондай-ақ олардың отбасы мүшелеріне мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі уәкілетті органға келіп түскен сыйлықтарды, егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса, жекелеген негіздер бойынша толық емес және уақтылы бермеуге штраф әкеп соғады;
8) жеке және заңды тұлғалардың есебінен ел ішіндегі және шет елдегі туристік, емдеу-сауықтыру және басқа да іссапарларға шақыруларды қабылдауға тыйым салынады. Жұбайының (зайыбының), туыстарының шақыруы бойынша олардың есебінен қаржыландырылатын сапарлар; қызметіне қатысы жоқ өзге жеке тұлғалардың шақырулары (жоғары тұрған лауазымды тұлғаның немесе органның келісімімен); халықаралық шарттарға немесе шет мемлекеттермен өзара дағдыластыққа сәйкес; ғылыми, спорттық, шығармашылық, кәсіби, гуманитарлық іс-шараларға қатысу үлкен сапарлар, соның ішінде осындай ұйымдардың жарғылық қызметі шеңберінде жүзеге асырылатын сапарларды қоспағанда;
9) жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілгендердің, оларға теңестірілген адамдар мен лауазымды тұлғалардың отбасы мүшелері оларға қызмет бойынша тәуелді жеке және заңды тұлғалардың есебінен ұсынылатын сыйлықтар мен қызметтерді, туристік, сауықтыру және басқа да сапарларға шақыруларды қабылдауға құқылы емес.
4-тарау. Қаржылық бақылау шаралары
1) персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) функционалдық міндеттерін бекіте отырып, мыналарды жүзеге асырады:
- активтер мен міндеттемелер, кірістер мен мүлік туралы декларацияларды тапсыру туралы хабарламаларды жинау бойынша іс-шаралар жүргізеді;
- қызметкерлерді Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген мерзімдерде олардың және олардың жұбайының/зайыбының декларацияларды тапсыру қажеттілігі туралы, сондай-ақ декларацияларда мәліметтерді ұсынбағаны немесе дұрыс емес мәліметтерді ұсынғаны үшін жауапкершілік туралы жазбаша нысанда хабардар етеді;
- декларация беруге міндетті адамдарды айқындау тұрғысынан Қазақстан Республикасы заңнамасының өзгерістеріне тұрақты мониторингті жүзеге асырады;
- декларацияларды тапсыру мәселелері бойынша нормативтік құқықтық актілерге енгізілген өзгерістер туралы қызметкерлерді олар қолданысқа енгізілген сәттен бастап отыз жұмыс күні ішінде жазбаша нысанда хабардар етеді;
2) персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) декларацияларды тапсыру мерзімі аяқталғанға дейін кемінде бір ай бұрын қызметкерлерді Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген мерзімдерде декларацияларды тапсыру қажеттілігі туралы, сондай-ақ мәліметтерді ұсынбағаны немесе декларацияларда анық емес мәліметтерді ұсынғаны үшін жауапкершілік туралы жазбаша нысанда хабардар етуге тиіс.
Декларацияларды тапсыру туралы хабарламалар қызметкерлердің жеке ісіне қоса тіркеледі.
1) Қазақстан Республикасының Президенттігіне, Қазақстан Республикасы Парламенті мен мәслихаттарының депутаттығына, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдеріне, сондай – ақ жергілікті өзін-өзі басқарудың сайланбалы органдарының мүшелігіне және олардың жұбайларына кандидат ретінде тіркелгенге дейін кандидаттар;
2) Осы тармақтың 1) тармақшасында көрсетілген адамдарды қоспағанда, мемлекеттік лауазымға не мемлекеттік немесе оларға теңестірілген функцияларды орындауға байланысты лауазымға кандидаттар болып табылатын адамдар және олардың жұбайлары – лауазымға тағайындау құқығы бар лауазымды адамның (органның) лауазымға тағайындау туралы актісі шығарылғанға дейін (осы тармақтың 1) тармақшасында көрсетілген декларация табыс етілген айдың бірінші күніндегі жағдай).
1) жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдар және олардың жұбайлары;
2) мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдар және олардың жұбайлары;
3) лауазымды адамдар және олардың жұбайлары;
4) мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адамдар және олардың жұбайлары.
Есепті күнтізбелік жыл ішінде Қазақстан Республикасының салық заңнамасында айқындалған мүлікті сатып алған жағдайда жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдар және олардың жұбайлары; мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдар және олардың жұбайлары; лауазымды адамдар мен олардың жұбайлары; мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адамдар және олардың жұбайлары. кірістер мен мүлік туралы декларацияда көрсетілген мүлікті сатып алуға арналған шығыстарды жабу көздері туралы мәліметтерді көрсетуге міндетті.
Активтер мен міндеттемелер туралы Декларация Декларациялау жүйесіне кірген кезде (декларация кандидат ретінде ұсынылатын «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасының заңдарында және «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы», «Қазақстан Республикасындағы банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларды қоспағанда) 1 рет табыс етіледі банктің, сақтандыру ұйымының, инвестициялық портфельді басқарушының ірі қатысушысы болғысы келетін тұлғалар).
Декларацияда декларация табыс етілген жылдың алдындағы жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша қолда бар активтер мен міндеттемелер туралы мынадай мәліметтер көрсетілуі қажет:
1) шет мемлекетте тіркелген не тіркелуге жататын жылжымайтын мүлік, көлік құралдары;
2) Қазақстан Республикасынан тыс шетелдік банктердегі банк шоттарындағы ақша, егер барлық банк салымдары бойынша жиынтығы 1000 еселенген АЕК-тен асып кетсе.
Бұл ретте, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес, Қазақстан Республикасының аумағынан тыс орналасқан шет елдік банктерде шоттар (салымдар) ашуға және иеленуге тыйым салатын жемқорлыққа қарсы шектеуді қабылдайтын адамдар активтер мен міндеттемелер туралы декларацияда шет елдік банктерде (Қазақстан Республикасынан тыс) сақтаулы ақшаның бар-жоғын банк салымының сомасына қарамастан көрсетуге тиіс;
3) тұрғын үй құрылысына үлестік қатысу шарты бойынша тұрғын үй ғимаратындағы үлесі; Қазақстан Республикасынан тыс құрылған заңды тұлғаның жарғылық капиталындағы үлесі;
4) бағалы қағаздар, туынды қаржы құралдары (базалық активті сатып алу немесе өткізу арқылы орындалатын туынды қаржы құралдарын қоспағанда);
5) цифрлық активтер;
6) инвестициялық алтын;
7) зияткерлік меншік, авторлық құқық субъектілері;
8) активтер мен міндеттемелер туралы декларация тапсырылатын жылдың алдындағы 31 желтоқсанда қолданыста болған республикалық бюджет туралы заңмен белгіленген 10 000 АЕК шегіндегі сомада көрсетілетін қолма-қол ақша;
9) дебиторлық немесе кредиторлық берешек (екінші деңгейлі банктер алдындағы берешектен басқа), егер нотариалды куәландырылған шарт немесе міндеттеме не талап етуге негіз болатын өзге де құжат болса.
Активтер мен міндеттемелер туралы декларацияны (250.00-форма) тапсырған жылдан кейінгі жылдан бастап жыл сайын кірістер мен мүлік туралы декларация (270.00- форма) тапсырылады, онда мыналар туралы ақпарат көрсетіледі:
1) жеке тұлғаның өзі дербес салық салуға жататын кірістері (жеке кәсіпкердің кәсіпкерлік қызметінен түсетін декларациялауға жататын кірістерінен басқа);
2) салық шегерімдері;
3) Қазақстан Республикасының шегінен тыс мүлікті, оның ішінде ақылы немесе қайтарымсыз негізде сатып алу және (немесе) иеліктен шығару;
4) Қазақстан Республикасының шегінен тыс шет елдік банктердегі банк шоттарындағы ақша (есептік салық кезеңінің 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша), егер ол барлық шоттар бойынша жиынтығында республикалық бюджет туралы заңмен белгіленген және есептік салық кезеңінің 31 желтоқсанында қолданыста болған 1000 еселенген АЕК-тен асып кетсе;
5) есептік салық кезеңінің 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша жеке тұлғаның меншік құқығындағы мүлік;
6) мемлекеттік немесе өзге де тіркеуге (есепке) жататын, сондай-ақ шет мемлекеттің заңнамасына сәйкес құқығы және (немесе) мәмілелері шет мемлекеттің уәкілетті органында тіркеуге (есепке) жататын мүлік;
7) эмитенттері Қазақстан Республикасынан тыс тіркелген бағалы қағаздар, цифрлық активтер;
8) инвестициялық алтын;
9) Қазақстан Республикасынан тыс тіркелген заңды тұлғаның жарғылық капиталындағы үлес; 1
10) өзге адамдардың жеке тұлға алдындағы берешегі (дебиторлық берешек) және (немесе) жеке тұлғаның өзге адамдар алдындағы берешегі (кредиторлық берешек), егер заңды немесе өзге де міндеттемеге негіз болатын, нотариалды куәландырылған (расталған) шарт болса, «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес құрылған банктер мен банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар алдындағы берешектен басқа.
1) мемлекеттік саяси лауазымдарды атқаратын адамдар;
2) «А» корпусының мемлекеттік әкімшілік лауазымдарын атқаратын адамдар;
3) квазимемлекеттік сектор субъектілерінде басқарушылық функцияларды орындайтын адамдар.
Жариялауға жататын мәліметтер тізбесін сыбайлас жемқорлыққа қарсы ісқимыл жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.
1) Бірінші басшының бұйрығымен персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) жұмыскерлерінің арасынан, сондай-ақ әдеп жөніндегі уәкіл, комплаенс-қызмет немесе кадр қызметінің басқа да жұмыскерлері қатарынан шет елдік банктерде (Қазақстан Республикасының шегінен тыс) сақтаулы ақша туралы деректерге қолжетімділігі бар лауазымды адамдардың, сондай-ақ шет елдік банктердегі шоттар туралы ақпаратты талдау мен мониторингтеуге жауапты адамдардың тізбесін бекіту;
2) жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдармен, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адамдар, лауазымды адамдар персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) Қазақстан Республикасының шегінен тыс орналасқан шет елдік банктерде шоттар (салымдар) ашуға және иеленуге, сондай-ақ ол банктерде қолма-қол ақша мен құндылықтарды сақтауға тыйым салынатыны туралы жазбаша келісімге қол қояды не бұл талаптарды ұйымның еңбек шарттарында немесе актілерінде көрсетеді;
3) Қазақстан Республикасының шегінен тыс орналасқан шетелдік банктердегі ақша туралы деректерге қолжетімділігі бар немесе ұйымның персоналды басқару қызметінің уәкілетті жұмыскері жылына бір рет салық органдарына жұмыскерлердің шет елдік банктерде шоттарының 22 бар-жоғын тексеруге сұрау жібереді. Сұрауға ЖСН түрінде олардың сәйкестендіру деректері көрсетілген барлық жұмыскердің тізімін қосу қажет;
4) салық органдарынан аталған мәліметтерді алғаннан кейін персоналды басқару қызметі(кадр қызметі) оларды әдеп жөніндегі уәкілге, комплаенс-қызметке мониторинг жүргізу үшін береді;
5) жұмыскерлерде шет елдік банкте шотының бар екендігі анықталған жағдайда, жемқорлықтың алдын алуға жауапты адам 2 жұмыс күні ішінде бір мезгілде мемлекеттік органның бірінші басшысын, персоналды басқару қызметін (кадр қызметін) және шет елдік банкте шоты анықталған қызметкерді хабардар етеді. Хабарламада шоттың бар екендігі анықталған сәттен бастап 6 ай ішінде шотты жапқанын растайтын құжаттарды ұсыну туралы соңғы мерзім көрсетіледі;
6) жұмыскер растайтын құжаттарды ұсынбаған жағдайда, бірінші басшы немесе оны алмастыратын адам Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген шараларды қабылдайды.
5-тарау. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру
1) Білім беру шаралары – жұмыскерлердің жемқорлық құқық бұзушылықтарды, мүдделер қақтығысын болдырмау жолдары және басқа мәселелер бойынша хабардарлығын арттыруға бағытталған тұрақты семинарлар мен тренингтерді қамтуы мүмкін;
2) ақпараттық шаралар сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат бойынша нақты нұсқаулықтар мен нұсқаулар әзірлеу және оларды жұмыскерлер арасында тарату, сондай-ақ , бейнероликтер, таныстырылымдар және буклеттер сияқты оқыту материалдарын дайындауды қамтиды. Осы мақсатта корпоративтік таратулар, ішкі порталдар және ақпараттық стендтер пайдаланылуы мүмкін;
3) ұйымдастырушылық шаралар сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттарды енгізу, жемқорлықтың алдын алуға жауапты жұмыскерлерді 23 тағайындау, жемқорлық фактілері туралы хабарлау арналарының құрылуы, сатып алу, лауазымдарға тағайындау және жұмыскерлердің тиімділігін және басқа да тәуекелді салаларды бағалау рәсімдеріне сыбайлас жемқорлыққа қарсы талаптарды интеграциялауды қамтуы мүмкін.
Қызметкерлердің дайындық деңгейі, оларды оқытудың тиімділігі және оқу бағдарламаларының жекелеген элементтерін пысықтау қажеттілігі тестілеу, сауалнамалар және бақылаудың басқа түрлері арқылы анықталады.
Іс-шаралар жоспарын әзірлеу кезінде қызметкерлердің алған білімдерін міндетті түрде өлшей отырып, оларды жарты жылда кемінде бір рет жүргізуді көздеу қажет.
Жоғарыда аталған жоспардың нысаналы көрсеткіші ретінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы оқыту қорытындылары бойынша тест тапсырған (алған білімдерін тестілеу қорытындылары бойынша 100% - дан кем емес 60% жинаған) қызметкерлердің саны туралы көрсеткішті қосу.
6-тарау. Ақпаратқа қол жеткізу
11 тарау. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсететін (көрсеткен) адамдарды қорғау
1) сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық фактісі туралы хабарлама уәкілетті органдарға келіп түскен сәттен бастап үш жыл ішінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсететін (көрсеткен) адам тәртіптік комиссияның немесе алқалы органның ұсынымдарынсыз жұмыс берушінің немесе басшылықтың бастамасы бойынша жұмыстан шығарылмайды, басқа лауазымға ауыстырылмайды немесе тәртіптік жауаптылыққа тартылмайды;
2) көрсетілген кезеңде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсететін (көрсеткен) адамнан оның еңбек құқықтарының ықтимал бұзылуы туралы өтініш келіп түскен жағдайда, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган тексеру жүргізеді және қорытындыны еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органға немесе прокуратураға жібереді;
3) еңбек даулары ұйым шеңберінде құрылатын келісім комиссиясының немесе тәртіптік алқалы органның отырысында қаралуға тиіс, оның отырысына сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган өкілінің қатысуы міндетті;
4) алқалы орган сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсететін (көрсеткен) адамдардың құқықтарының ықтимал бұзылуына байланысты істің мән-жайларын жан-жақты және объективті түрде қарауға және өтініш келіп түскен күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде шешім қабылдауға міндетті. Алқалы орган отырысының хаттамасы шешімімен сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға үш жұмыс күні ішінде жіберіледі. Шешімге отырысқа қатысатын алқалы органның барлық мүшелері қол қояды;
5) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсететін (көрсеткен) адам тәртіптік комиссияның немесе алқалы органның шешімімен келіспеген жағдайда, ол шешімді қайта қарау үшін сотқа немесе сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға жүгінуге құқылы. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган құқықтары бұзылған жағдайда істі одан әрі қарау үшін еңбек жөніндегі мемлекеттік органдарға немесе прокуратураға тиісті хабарлама жібереді;
6) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсететін (көрсеткен) адамдарға оның жеке басының және хабарлама мазмұнының толық құпиялылығына кепілдік беріледі. Осыған байланысты, ол мен мемлекеттік органның басшылығы не сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган арасында ақпаратты жария етпеу туралы келісім жасалады.
Бұл ретте алқалы органдардың басшылары мен мүшелерін қоса алғанда, процеске қатысушы тараптар ақпараттың құпиялылығын сақтауға міндетті. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсететін (көрсеткен) адамның сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықты тергеп-тексерудің кез келген кезеңінде жария етпеу туралы келісім жасасу процесіне бастамашылық жасауға құқығы бар;
7) сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсететін (көрсеткен) адамның еңбек даулары сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган өкілдерінің қатысуымен келісу комиссияларының отырыстарында қаралады. Шешім қабылданғаннан кейін үш жұмыс күні ішінде отырыс хаттамасының көшірмесі орындалуын бақылау үшін уәкілетті органға жіберіледі.
1) сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар туралы олардың хабарламаларын қарау барысы мен нәтижелері туралы ақпарат алуға;
2) уәкілетті органдардың шешімдері мен әрекеттеріне, егер олар негізсіз немесе олардың құқықтарын бұзады деп санаса, шағымдануға;
3) уәкілетті органдармен өзара іс-қимылдың кез келген кезеңінде ақпаратты жария етпеу туралы келісім жасасуды талап етуге міндетті;
4) сыбайлас жемқорлық фактісі туралы хабарланған сәттен бастап 3 жыл ішінде, егер осы мәселелерді келісу комиссиясы бұрын қарамаған болса, тәртіптік әсерлер немесе еңбек бұзушылықтар жағдайында өз құқықтарын қорғау үшін уәкілетті органдарға жүгінуге құқылы. Уәкілетті органдар хабарлаушының өтінішін күнтізбелік он бес күннен кешіктірілмейтін мерзімде қарауға және оның құқықтарын қорғау жөнінде ұсынымдар беруге міндетті.
12-тарау. Персоналды басқару процестеріндегі сыбайлас жемқорлықтың алдын алу
"Б" корпусының мемлекеттік әкімшілік лауазымдарына орналасуға арналған конкурстарды "мемлекеттік әкімшілік лауазымға орналасудың кейбір мәселелері туралы" Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасының 2017 жылғы 21 ақпандағы №40 бұйрығымен көзделген "eQyzmet"интеграцияланған ақпараттық жүйесі арқылы өткізу ұсынылады.
Конкурс туралы хабарландыруларда жұмысқа қабылдау процесіне байланысты бұзушылықтар туралы хабарлау үшін байланыстарды көрсету қажет.
13 тарау. Мемлекеттік сатып алу саласында сыбайлас жемқорлықтың алдын алу
Мемлекеттік сатып алуды жоспарлау және жүзеге асыру кезінде «Мемлекеттік сатып алу туралы»" Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабында белгіленген қағидаттарды басшылыққа алу қажет, атап айтқанда:
1) Мемлекеттік сатып алу үшін, оның ішінде баға арақатынасын қамтамасыз ету жолымен пайдаланылатын ақшаны оңтайлы және тиімді жұмсау
және сатып алынатын тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің сапасы;
2) «Мемлекеттік сатып алу туралы» Қазақстан Республикасының Заңында көзделген жағдайларды қоспағанда, әлеуетті өнім берушілерге мемлекеттік сатып алуға қатысу үшін тең мүмкіндіктер беру;
3) әлеуетті өнім берушілер арасындағы адал бәсекелестік;
4) мемлекеттік сатып алу процесінің ашықтығы мен ашықтығы;
5) Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға қайшы келмейтін шамада қазақстандық тауар өндірушілерге, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді өндірушілерге қолдау көрсету;
6) мемлекеттік сатып алу субъектілерінің жауапкершілігі;
7) сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарға, мүдделер қақтығысына жол бермеу;
8) Тұрақты Мемлекеттік сатып алуды дамыту.
Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді тікелей шарт жасасу жолымен бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алуды тек Төтенше және ерекше жағдайларда ғана жүзеге асыру қажет.
жоғары тәуекелдер тобына жататын мемлекеттік сатып алу бойынша «Қоғамдық бақылау туралы» Қазақстан Республикасының Заңында көзделген қоғамдық мониторинг жүргізу үшін қоғамдық бақылау субъектілері тартылуы мүмкін.
49 Персоналды басқару қызметтері (кадр қызметі). Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыратын құрылымдық бөлімшеге:
1) Мемлекеттік сатып алудың барлық кезеңдерінде жоғары тәуекелге жататын мемлекеттік сатып алудың қоғамдық мониторингін жүзеге асыру үшін қоғамдық бақылау субъектілерін тартуға;
2) сатып алу тиімділігін өлшеу үшін көрсеткіштер әзірлеу. Мысалы, «Бір көзден алу тәсілімен тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді сатып алу үлесін төмендету», «Сатып алудың бәсекелестік тәсілдерінің үлесін ұлғайту (конкурс, аукцион, баға ұсыныстарын сұрату, Электрондық дүкен арқылы)» және басқалар;
3) сатып алу процесіне тартылған қызметкерлерді жарты жылда кемінде бір рет өзекті тақырыптар бойынша оқытуды қамтамасыз етуге міндетті.
4) Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу жөніндегі құрылымдық бөлімшеге жылына бір рет бір ұйымның немесе байланысты ұйымдардың келісімшартты немесе оның елеулі үлесін алу фактілерін анықтау тұрғысынан сатып алуға талдау жүргізу ұсынылады.
Талдау нәтижелері бірінші басшыға ол аяқталған сәттен бастап 3 күн ішінде хабарланады. Әкімшілік немесе қылмыстық құқық бұзушылық белгілеріне жататын фактілер анықталған жағдайда, субъект бұл туралы Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес уәкілетті органдарға хабарлауға тиіс.