Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы

Сыбайлас жемқорлық мемлекет пен қоғамның тұрақтылығына және Қазақстан қауіпсіздігіне жүйелі қатер төндіреді.

Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев өз сөзінде Сыбайлас жемқорлыққа қарсы келісімді күрес мемлекеттік саясаттың негізгі басымдықтарының бірі болып табылатынын атап өтті. Оның пікірінше, заңның үстемдігін орнату және осы құқықтық мемлекетті құру үшін, ең алдымен, сыбайлас жемқорлықты жою қажет.

2022 жылғы 02 ақпанда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен оның тапсырмасы бойынша дайындалған Қазақстан Республикасының 2022-2026 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатының Тұжырымдамасы бекітілді. Алайда, жұмыстың тиімділігі белгілі бір нәтиже бойынша бағаланады. Түпкі мақсат-сыбайлас жемқорлықтан таза қоғам қалыптастыру.

Парасатты бизнесті қалыптастыруға жәрдемдесу мақсатында Тұжырымдама жобасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттарды ерікті түрде енгізу жөніндегі шаралар блогы көзделген – компаниялардың өнімдерін "таза толқын" белгісімен таңбалау, тіркеуден кейінгі бірінші жылы ісін жаңа бастаған кәсіпкерлерді сүйемелдеу, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың ішкі бағдарламаларын әзірлеу және іске асыру, контрагенттермен жасалған шартқа сыбайлас жемқорлыққа қарсы ескертпелерді енгізу және тағы басқалар.

Ол, бір жағынан, адал бизнес мәдениетін қалыптастыруды және оны ынталандыру шараларын көздейді.

Заң бойынша жұмыс істейтін және өзіне сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттарды енгізуді қолдайтын компаниялар үшін мемлекеттік қолдаудың түрлі шаралары көзделген. Бұл жеңілдіктер мен преференциялар, сатып алу саласындағы шартты жеңілдіктер. Мұндай жағдайда әрбір кәсіпкер бюджеттік ақшамен жұмыс істеген кезде өз бизнесінің толық ашықтығын қамтамасыз етуі тиіс.

Екінші жағынан, сыбайлас жемқорлық схемаларын қолданатын, шенеуніктерге пара беруге жүгінетін компаниялар үшін жауапкершілік шаралары күшейтілетін болады.

Мұндай арам бизнес әділ бәсекелестік принциптерін бұзады. Заң бойынша жұмыс істейтін кәсіпкерлер көрінеу ұтылған жағдайға қойылады. Мұны қатаң түрде тоқтату керек.

Аталған шаралар Бизнестің сыбайлас жемқорлыққа және мемлекеттік және құқық қорғау органдары тарапынан заңсыз әрекеттерге қарсы иммунитетін арттыруға алып келуі тиіс.

Сонымен қатар, кәсіпкерлердің парасаттылығын ынталандыру да маңызды.

Біздің еліміздің әртүрлі аймақтарында адал кәсіпкерлер мемлекеттік сатып алуды жеткізуші бола отырып, лауазымды тұлғаларға заңсыз сыйақы мен қайтарым беруге мәжбүр болған тәжірибе бар. Мұның себебі іс жүзінде көлем мен мемлекеттік тапсырыстарсыз қалудан қорқу, сондай-ақ уәкілетті органдар тарапынан ықтимал кейіннен қудалау болып табылады.

Бұл ретте, кәсіпкерлер қылмыстық қудалау орбитасына тартылмауы үшін, жұмыс орындарына, салық аударымдарына, бюджетке және жалпы адамдардың және олардың жақындарының тағдырына теріс әсер ететінін түсінуі қажет.

Бөлінген ақшаны қысқарту және оларды мақсатсыз пайдалану нәтижесінде, жеткізілетін тауарлар мен қызметтердің сапасы зардап шегеді, жеке ұйымдардың имидждік шығындары және мемлекеттің беделіне орасан зор зиян келтіріледі.

Осыған байланысты, сондай-ақ мұндай кәсіпкерлерді тергеу орбитасына тартуға жол бермеу мақсатында сыбайлас жемқорлық қылмыстарының барлық жауапкершілігі мен салдарын түсіну қажет.

Сондай-ақ, Президент кәсіпкерлер мен жұртшылықтың сыбайлас жемқорлық фактілері туралы өтініштері бойынша жүйелі жұмыс жүргізу қажеттігін айтты.

2015 жылғы 18 қарашадағы "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" ҚР Заңының 16-бабына сәйкес кәсіпкерлік субъектілері өз қызметін жүзеге асыру кезінде сыбайлас жемқорлықтың алдын алу, оның ішінде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды барынша азайту жөнінде шаралар қабылдайды:

1) шешімдер қабылдау рәсімдерінің есептілігін, бақылануын және ашықтығын қамтамасыз ететін ұйымдық-құқықтық тетіктерді белгілеу;

2) адал бәсекелестік қағидаттарын сақтау;

3) мүдделер қақтығысын болғызбау;

4) Іскерлік әдеп нормаларын қабылдау және сақтау;

5) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру жөнінде шаралар қабылдау;

6) Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мәселелері бойынша мемлекеттік органдармен және өзге де ұйымдармен өзара іс-қимыл жасау.

 

Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар үшін жауапкершілік Қылмыстық кодексте және сыбайлас жемқорлық қылмыстардың бірнеше құрамын көздейтін әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы Кодексте көзделген. Бұл сеніп тапсырылған мүлікті ысырап ету, пара алу және беру ғана емес. Лауазымдық өкілеттіктерді асыра пайдалану немесе қызметтік жалғандық және қызметте әрекетсіздік жасау. Осы қылмыстар үшін заң жазаның әртүрлі дәрежесін белгілейді.

Егер азамат сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтың құрбаны немесе куәгері болды деп есептесе, ол жүгіне алады:

- Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметке жазбаша.

- Call-орталықтың тегін нөміріне 1424.

- Электрондық өтініштер порталы арқылы eotinish.kz

"Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" ҚР Заңының 24-бабының 3-тармағына сәйкес сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық фактісі туралы хабарлаған немесе сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға өзге де жолмен жәрдемдесетін адам мемлекеттің қорғауында болады және Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен көтермеленеді.

Осы тармақтың ережелері заңға сәйкес жауаптылыққа жататын сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық фактісі туралы көрінеу жалған ақпарат хабарлаған адамдарға қолданылмайды.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың маңызды шараларының бірі - сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар туралы хабарлау болып табылады. Бұл қоғамның сыбайлас жемқорлықты жоюға белсенді қатысуын білдіреді. Көп жағдайда қоғамдағы сыбайлас жемқорлыққа екі негізгі әрекет етуші - Үкімет пен жеке сектор тартылады. Әдетте, халық сыбайлас жемқорлықтың басты құрбаны болып табылады. Сыбайлас жемқорлықпен күресу үшін қоғамның барлық топтарының жүйелі күш-жігері қажет.

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен бекітілген 2022 - 2026 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат тұжырымдамасында Қазақстан сыбайлас жемқорлыққа қарсы әдеттегі іс-қимылдан қоғамдық сананың түбегейлі өзгеруіне, халықтың сыбайлас жемқорлық пен непотизмнің кез келген нысандарын қабылдамауына, алдын алу шараларының басымдығына көшуге бағытталғаны айқындалған.

Баяндалғанды қорытындылай келе отырып, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі қызмет мемлекетіміздің әрбір азаматына әсер етеді және бірлескен күш-жігермен іске асырылуы тиіс.

 

Балқаш қаласының әкімі

Сатаев С.Қ.