Кепілдіктер бойынша тексеру және басқа да қызмет
АЭХА кепілдіктерді қолдануға пәндік тәсіл негізінде жыл сайынғы жүзеге асыру жоспарын әзірлейді, онда Агенттік көрсетілген жылы тиісті мемлекетке қатысты өткізуді жоспарлап отырған Венадағы жергілікті жерлерде де, Орталық мекемелерде де кепілдіктер бойынша қызмет түрлері көрсетілген.
Кепілдіктер бойынша қызметті жоспарлау, жүзеге асыру және бағалау
Қызметтің қандай да бір түрін жүргізгеннен кейін Агенттік қызметтің осы түрі шеңберіндегі техникалық мақсатқа немесе мақсаттарға қол жеткізу дәрежесін бағалайды және одан әрі қызметті қажет ететін кез келген мәселелерді, сәйкессіздіктер мен ауытқуларды анықтайды, содан кейін ол жаңартылған жоспарда көрсетілуі мүмкін.
АЭХА мемлекеттердің есептері мен өтініштерін тексеру үшін кепілдіктер бойынша қызметті жергілікті жерлерде жүзеге асырады. Бұл қызмет өте маңызды, өйткені АЭХА ақпарат алады, соның негізінде ол фактілерді анықтай алады және мемлекеттің кепілдіктер бойынша өз міндеттемелерін орындауы туралы тәуелсіз қорытынды жасай алады, атап айтқанда, мемлекет барлық ядролық материалды дұрыс есепке алды ма және ол туралы мәлімдеді ме және ол ешқандай мәлімделмеген қызметті жүзеге асырмайды.
АЭХА инспекторлары жергілікті жерлерде пайдаланатын құралдар мен жұмыс әдістері
Жергілікті жерлердегі инспекциялар АЭХА инспекторлары ядролық қондырғыларда немесе кепілдікке берілген және қойылған ядролық материалдың әлі де бейбіт ядролық қызметте пайдаланылатынын немесе тиісті түрде ескерілгенін тексеру үшін қондырғылардан тыс жерлерде жүргізетін іс‑шаралар кешенін қамтиды.
АЭХА инспекторлары жергілікті жерлерде тексеру бойынша қызметтің әртүрлі түрлерін орындайды.
Ядролық материалды есепке алуды тексеру банктегі аудитке ұқсас; инспектор ядролық материалды есепке алу жөніндегі құжаттамада, журналдарда және қондырғыдағы есептерде жазылған ақпаратты осы мемлекеттің АЭХА-ға мәлімдегенімен салыстырады және ең бастысы, ядролық материалдың шын мәнінде қондырғыда тұрғанын тексереді.
Конструкция туралы ақпаратты тексеру кезінде инспекторлар АЭХА мемлекет берген қондырғының конструкциясы туралы ақпаратты мемлекет берген ақпараттың дұрыс және толық болып табылатынын және қондырғы мақсаты бойынша пайдаланылмайтынын растау мақсатында жергілікті жерлердегі бақылаулармен салыстырады.
Қондырғының пайдаланылуын тексеру мақсатында талдау үшін өтінішке сәйкес қоршаған ортаның сынамаларын іріктеу де жүргізілуі мүмкін. Осы сынамаларға қатысты АЭХА-да мәлімделмеген ядролық материал (мысалы, қондырғыда бөлінген плутонийдің немесе жоғары байытылған уранның болуы туралы) немесе қызмет туралы ақпаратты ашуы мүмкін материалдардың іздерін талдау мүмкін болады.
Ядролық материалдың инвентарлық мөлшерін тексеру үшін инспекторлар өлшеудің алуан түрлі әдістерін қолданады. Бұл әдістерге есептік бірліктерді/заттарды есептеу, өлшеу, радиациялық детекторларды қолдана отырып бұзбайтын талдау, сондай-ақ АЭХА зертханаларында егжей-тегжейлі бұзушы талдау үшін сынамалар алу жатады. Бұзбайтын талдау әдісін заттың өзінде физикалық өзгерместен ядролық материалдың бар-жоғын немесе мөлшерін анықтау үшін қолдануға болады. Деструктивті талдау кезінде қондырғыда алынған материалдың кішкене сынамасындағы ядролық материалдың концентрациясы өте дәл анықталады. Өлшеу процесінде материал сынамасы сақталмайды.
Мөрлерді қолдану және қондырғыға орналастырылған камералар мен детекторларды пайдалану сияқты сақтау және бақылау әдістері ядролық материал мен қондырғылар туралы "ақпараттың үздіксіздігін" қамтамасыз ету үшін ядролық материалға Анықталмайтын қол жеткізуді немесе қондырғының жарияланбаған пайдаланылуын болдырмау арқылы инспекциялар арасындағы аралықта пайдаланылуы мүмкін. Сонымен қатар, 300-ге жуық автономды жүйе (олардың кейбіреулері АЭХА-ның орталық мекемелеріне деректерді жібереді) ақпарат алудың өнімді және тиімді үздіксіздігін қамтамасыз етеді.
Толық мәтінмен төмендегі сайтта танысуға болады:
https://www.iaea.org/ru/temy/proverka-i-drugaya-deyatelnost-po-garantiyam