Мемлекет басшысының IV Ұлттық құрылтай отырысында берілген тапсырмасы шеңберінде Бала құқықтары жөніндегі уәкілмен бірлесіп, Парламент депутаттары мен жұртшылық өкілдерінің қатысуымен Балалардың құқықтарын қамтамасыз ету жөніндегі барлық шараны біріктіретін «Қазақстан балалары» бірыңғай бағдарламасын әзірлеу бойынша жұмыс жүргізілуде. Болашақ бағдарламаның құрылымында сапалы білімге қол жеткізу, балалардың денсаулығы, отбасыларды әлеуметтік қорғау және қолдау, қауіпсіздік, спорт, шығармашылық және балаларды қоғамдық өмірге тарту, отбасының рөлін нығайту, саналы ата-ана болу және әке болуды қолдау сияқты негізгі бағыттар бар. ҚР оқу-ағарту вице-министрі Еділ Оспан ОКҚ алаңында өткен дөңгелек үстелде осылай деді.
Оның айтуынша, «Қазақстан балалары» бірыңғай бағдарламасы – тең мүмкіндіктер, әрбір баланы қолдауға және қорғауға баса назар аудара отырып, балалар мүдделері үшін орнықты мемлекеттік саясаттың іргетасы.
«Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы аясында 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап 18 жасқа дейінгі қазақстандық балаларға Ұлттық қордың инвестициялық кірісінің 50% -ы жыл сайын автоматты түрде ашылған дербес шоттарға аударылатыны белгілі. 2024 жылы әр балаға 100,52 АҚШ долларынан есептелсе, 2025 жылы есептеулер сомасы 129 долларға дейін өсті. Сонымен қатар алушылар саны да өсуде - 2024 жылы 304 мың баладан 2025 жылы 324 430-ға дейін жетті», – деді вице-министр.
Сонымен қатар өскелең ұрпаққа сапалы білім алу үшін бөлінетін мемлекеттік гранттарға қосымша қаражат жинауға мүмкіндік беретін «Келешек» ерікті жобасы іске асырылуда. Осылайша, еліміздегі демографиялық өсім аясында «Ұлттық қор - балаларға» бағдарламасы «Келешек» жобасымен бірге қолжетімді білім беруді қамтамасыз етуге, лайықты мамандықты меңгеруге немесе тұрғын үй мәселесін шешуге мүмкіндік береді.
Мемлекеттің кішкентай азаматтарына қамқорлығының негізгі бағыттарының бірі – мемлекеттік мектеп оқушыларымен қатар, жекеменшік мектептердің 1-4 сыныптарының оқушыларын тегін ыстық тамақпен қамтамасыз ету, бұл 25 мыңнан астам баланы қамтуға мүмкіндік берді.
Сонымен қатар мектепте тамақтанудың жаңа стандарты жасақталды. Ол 2025 жылдың 1 қыркүйегінен бастап еліміздің барлық білім беру ұйымында күшіне енеді. Рационды жаңартумен қатар, тамақтану қауіпсіздігі мен мектеп асханаларының санитарлық жағдайына бақылау күшейтіледі. Білім беру саласындағы қолжетімділік пен теңдікті қамтамасыз ету үшін біздің елімізде инклюзивтік саясат халықаралық конвенциялар талаптарына сәйкес дамуда.
«Білім туралы» Қазақстан Республикасының Заңында білім берудің барлық деңгейінде ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды оқыту үшін арнайы жағдайлар жасау жөніндегі мемлекеттік кепілдіктер регламенттелген. Бүгінде жалпы білім беретін мектептердің 90%-дан астамында инклюзивті білім беру үшін жағдай жасалған. Инклюзивті білім беруді дамытудың басым бағыттары Қазақстан Республикасында мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2029 жылға дейінгі тұжырымдамасында көрсетілген.
Заңбұзушылықтарды болдырмау және балалар үшін қауіпсіз әрі сапалы жағдай жасау мақсатында 2025 жылғы 1 маусымнан бастап бірыңғай ваучер жүйесін енгізу бойынша пилоттық жоба іске қосылады. Ол Астана, Шымкент, Қарағанды, Қызылорда, Атырау және Ақтөбе қалаларында жүзеге асырылады.
Аталған жүйе мемлекеттік және жекеменшік спорттық секциялары, шығармашылық үйірмелері мен қосымша білім беру курстарын бірыңғай цифрлық платформаға біріктіреді.
Жаңа жүйенің басты қағидаты – ваучер білім беру ұйымына емес, тікелей балаға беріледі. Бұл баланың спорт, өнер және білім беру бағыттары арасында еркін ауысуына мүмкіндік береді және бұрынғыдай қайта кезекке тұру немесе қаржыландырудан айырылып қалу жағдайларын болдырмайды.
Платформаны әзірлеу барысында әр өңірдің ерекшелігі мен шығармашылық, спорттық және білім беру қызметтерініндегі айырмашылықтар ескерілетін болады.
Бірыңғай ваучердің екі түрі қарастырылған:
Жаңа ережелерге сәйкес, үйірмелер мен секцияларда балалардың қауіпсіз және сапалы дамуын қамтамасыз ету үшін қауіпсіз инфрақұрылым, санитарлық және өртке қарсы нормалардың сақталуы, бекітілген білім беру бағдарламалары мен білікті мамандар болуы қажет. Бюджеттік қаражат тек мақсатына сай пайдаланылуы тиіс. Қатысушылардың келуі күнделікті цифрлық форматта тіркеледі, ал бірыңғай платформа қаражаттың жұмсалуын ашық көрсетуді, процестерді автоматтандыруды, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық тәуекелдері мен алаяқтық схемаларын азайтуды қамтамасыз етеді.
Жобаны Мәдениет және ақпарат министрлігі (шығармашылық бағыт бойынша), Туризм және спорт министрлігі (спорттық секцияларды үйлестіру), Оқу-ағарту министрлігі (қосымша білім беру бойынша), Цифрлық даму министрлігі (техникалық сүйемелдеу) бірлесіп жүзеге асырады.
ОКҚ алаңында өткен баспасөз конференциясында ҚР Көлік министрлігі Теміржол және су көлігі комитетінің төрағасы Жәнібек Тайжанов туристік және халықаралық бағыттардың дамуына тоқталды. Бүгіннен бастап 7 маусымға дейін Сиянь – Алматы жолаушылар пойызы іске қосылады. Пойыз Қазақстан Республикасындағы Қытай туризм жылы аясында ұйымдастырылған.
Сонымен қатар Алматы – Түркістан – Ташкент – Самарқан – Бұхара бағыты бойынша «Jibek joly» және «Keruen Express» туристік пойыздары іске қосылды. 2024 жылдың қараша айынан бастап бұл пойыздар 5 сапар жасады. Туристік агенттіктердің өтінімдерінің түсуіне қарай бұл пойыз жүруді жалғастырады.
«Ішкі бағыттарға келетін болсақ, осы жылдың 1 наурызынан бастап Балқаш – Алматы пойызы тұрақты негізде жүреді. Қаңтар айынан Мемлекет басшысының Щучье-Бурабай курорттық аймағын дамыту жөніндегі тапсырмасы аясында жаңа вагондардан құрылған Астана-Бурабай курорты бағыты бойынша жедел электр пойызы іске қосылды. Жол жүру уақыты 2,5 сағатты құрайды. Осыған ұқсас жаңа электр пойызы маусым айынан бастап Қарағанды – Астана бағыты бойынша іске қосылады. Қосымша үшінші электр пойызы қыркүйек айынан бастап Астана-Бурабай курорты бағыты бойынша жүреді. 2024 жылдың 4 тоқсанынан бастап Қарағанды мен Павлодардан Бурабай курортына дейінгі электр пойыздарының маршруттары ұзартылды», – деп атап өтті спикер.
Жылжымалы құрамның жалпы паркінде 2600 вагон бар. Соңғы жылдары жолаушылар вагондарын жаңарту бойынша белсенді жұмыстар жүргізілуде. 2024 жылы 143 вагон сатып алынды. Соңғы 5 жылда тозу деңгейі 59-дан 42%-ға дейін төмендеді. Ағымдағы жылы сатып алу көлемі 226 бірлікке дейін ұлғайтылады.
«Вагондарды сатып алу негізінен отандық ЗИКСТО және Stadler вагон жасау зауыттары жүзеге асырады. 51 Stadler вагоны алғаш рет ағымдағы жылдың желтоқсан айында жеткізіледі, олар Астана – Алматы және Астана – Семей бағыттарына жіберіледі. 2026-2030 жылдар аралығында 873 вагон сатып алынады, бұл барлық вагонды ауа баптау жүйесімен қамтамасыз етуді ескере отырып, қолданыстағы паркті 90%-ға жаңартуға мүмкіндік береді. Осылайша, 2030 жылға қарай вагондардың орташа қолданыс мерзімі 10 жылды құрайды», – деді Жәнібек Тайжанов.
Комитет басшысының айтуынша, жазғы тасымалдау кезеңінде жолаушылар пойыздарын бақылау шаралары күшейтіледі. Атап айтқанда, ведомствоның аумақтық инспекциялары жолаушылар пойыздарын олардың кестелеріне сәйкес мезгіл-мезгіл тексеруді жүзеге асырады. Бұзушылықтар анықталған жағдайда тасымалдаушылар субсидиялау шарттары шеңберінде әкімшілік жауапкершілікке тартылып, тұрақсыздық айыппұлын төлейтін болады.
Сұранысы ең жоғары бағыттар бойынша тасымалдау ережелерінің сақталуын мониторингтеу үшін тасымалдаушылар мен Көлік министрлігінің өкілдері қатарынан мобильді топтар ұйымдастырылмақ. «Құпия сатып алушы» әдісі қолданылады. Денсаулық сақтау министрлігімен бірлесіп, вагондардың санитариялық-эпидемиологиялық жай-күйін тексеру жөніндегі бақылау шаралары күшейтіледі. Жолаушылар қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ерекше көңіл бөлінеді.
Қадірлі қонақтар!
Баршаңызбен Астана халықаралық форумында жүздескеніме қуаныштымын!
Бүгінгі басқосуға шетел үкіметтерінің басшылары, дипломатия, бизнес және академиялық ортадағы достарымыз бен әріптестеріміз қатысып отыр.
Мәртебелі меймандарымызға, атап айтқанда, Руанда Президенті Поль Кагамеге және Солтүстік Македония Президенті Гордана Силяновска-Давковаға, Еуропа Кеңесінің Бас хатшысы Ален Берсеге, БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Пан Ги Мунға, Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесінің жетекшілеріне, форумның өзге де қатысушыларына шынайы ризашылығымды білдіремін.
Форум аясында жаһандық экономика, өңірлік ынтымақтастық және халықаралық күн тәртібіндегі басқа да мәселелер жөнінде нәтижелі пікір алмасамыз деп үміттенеміз.
Бүгінгі жиын әлемде белгісіздік белең алған кезеңде өтіп отыр. Мұны жолайрық, халықаралық қатынастардағы сын сағаты деп сипаттасақ та болады. Алайда бұл тұжырымды тарихшылардың еншісіне қалдырған жөн. Қазір осы жағдайға қалай жауап беретініміз маңызды. Алдымызда таңдау тұр: қандай шешім қабылдаймыз, қандай құндылықтарды қорғаймыз?!
Дүние жүзін қақтығыстар мен соғыс өрті жайлап барады. Былтырғы мәліметке сәйкес, 52 мемлекет қарулы қақтығыс жағдайында тұрған. Ал осындай қатыгез әрекеттерден келген экономикалық шығын 19 триллион долларға жетті. Бұл, шамамен, әлемдік ІЖӨ-нің 13,5 пайызы.
Дегенмен осы сандардың арғы жағындағы ахуал одан да қорқынышты: қазіргі қақтығыстар анағұрлым ұзақ әрі күрделі сипатқа ие. Оған көптеген «ойыншылар», тіпті, ешқандай мемлекетке қатысы жоқ топтар араласады. Бұдан бөлек, мұндай қақтығыстардың тамырында түрлі қайшылықтар жатыр.
Аталған факторлар бейбітшіліктің берік орнауына кедергі келтіруде. Айрықша алаңдаушылық туғызатын тағы бір дүние бар. Ол – әлемдегі осы тектес шиеленістердің жаһанға мүлдем жаңа түсінік пен құндылықтар ұсынып, адамзатты түбегейлі түлеген, бірақ әзірге беймәлім келешекке бастап бара жатқан жасанды интеллектінің даму трендімен еш үйлеспеуі.
Бұл орайда тарихи тұжырымдар мен саяси араздыққа негізделген әскери қақтығыстар мен соғыстар мүлдем орынсыз, тіпті ақылға қонбайды.
Соғысудың орнына біз халқымызды, әсіресе, жастарымызды саналы әрі өркениетті қоғам құруға үндеуіміз керек.
Әрине, қақтығыстардың қай-қайсысы да жіті назар аударуды қажет етеді. Әйтсе де, ядролық қаруды иеленген мемлекеттер арасындағы шиеленіске айрықша мән бергеніміз жөн.
Бүгінде тоғыз елдің арсеналында жалпы саны 13 мың ядролық оқтұмсық бар. Сарапшылар оны қолдану ықтималдылығы артып келе жатқанын ескертеді. Тіпті, бұған жазатайым қателік, оқыс оқиға немесе эскалация себеп болуы мүмкін.
Бір ғана жарылыстың салдары жойқын болмақ. Ғалымдар атом бомбасы түскен жерін күл-талқан етіп қана қоймай, жаһандық ауқымдағы климат апатына әкеп соғуы, егістік атаулыны жойып жіберуі мүмкін екенін айтады.
Оның қасіретін біз жақсы білеміз. Жерімізде жасалған 450 ядролық сынақтың зардабымен Қазақстан әлі күнге дейін бетпе-бет келіп отыр. Біз бейбітшілік үшін Кеңес өкіметінен мұраға қалған ядролық арсеналдан өз еркімізбен бас тарттық. Бүгінде жаппай қырып-жоятын ядролық және биологиялық қаруды таратпау ұстанымын жақтаймыз.
Жаһандық қауіпсіздікке төнген қатерге тек геосаяси сипат тұрғысынан қарамау керек. Мұны мойындаған жөн.
Әлемдегі қазіргі ахуал өзгеріп жатыр. Мультилатерализмнің үні құмыққанда, протекционизм өршиді.
Осынау бей-берекет кезеңдегі біздің міндетіміз – ынтымақты қатаң сақтау, ыдыраған тұсын қайта қалпына келтіру.
Қазақстан қазіргідей алмағайып заманды сындарлы ықпалдастық тұрғысынан қарастырады. Сыртқы саясатта жікке бөлінбей диалогқа келуді, кез келген елдің егемендігін құрметтеуді басшылыққа аламыз.
Әсіреұлтшылдық танытып, өзге халықтардың тарихы мен мәдени дәстүрлерін менсінбеуге жол берілмейді.
Аз халықтардың ана тілінде сөйлеп, төл мәдениетін дәріптеуіне құрметпен қарау қажет. Сондықтан Қазақстанда «Бірлігіміз – әралуандықта» қағидатын қатаң ұстанамыз.
Құрметті достар!
Соңғы бірнеше жылда Қазақстанда ауқымды экономикалық және институционалдық реформалар жүргізілді. Біздің мақсатымыз айқын – барынша әртараптандырылған, инклюзивті және келешекке бағдарланған экономика құру. Экономикалық өсім орнықты болумен қатар, оның игілігі әр азаматқа әділ бөлінуге тиіс.
Елімізді түбегейлі жаңғыртып, Әділетті Қазақстанның негізін қалау үшін мемлекеттілікті нығайтуға көп күш-жігер жұмсап жатырмыз.
Жалпыұлттық референдум арқылы Конституциямызға өзгеріс енгізіліп, басты билік институттарына реформа жасалды.
Біз суперпрезиденттік жүйеден бас тарттық. «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» қағидасын басшылыққа алатын, тежеу мен тепе-теңдік жүйесі бар президенттік республика жолын таңдадық.
Бұл тұжырым Қазақстандағы саяси жүйенің ерекшеліктеріне мейлінше лайықты модель екеніне кәміл сенемін.
Президент өкілеттілігі бір реттік 7 жылдық мерзіммен шектелді. Қазақстанда ғана емес, біздің аймақта мұндай шешім бұрын-соңды қабылданбаған. Менің ойымша, бұл қадам еліміздің саяси жүйесін нығайтуға, экономикасын дамытуға және өркениетті қоғам құруға негіз болады.
Президент – халықтың белгілі бір мерзімге, біздің жағдайымызда жеті жылға жалдаған менеджері.
Парламент азаматтық қоғам және жаңа саяси партиялардың мүшелерімен толықты. Сондай-ақ әйелдерге, жастарға және әлеуметтік тұрғыдан осал топтың өкілдеріне қосымша квота берілді.
Адам құқықтарын қорғаудың нақты тетіктері болмаса, ілгері жылжу мүмкін емес. Бұл жүйе «Заң мен тәртіп» қағидатында көрініс тапқан.
Біз аталған реформаларды геосаяси ахуал тұрақсыз кезеңде қолға алғанымызды білеміз. Бірақ «Жол мұраты – жету». Осы стратегиялық бағдарымыздан айнымаймыз, реформаларды тоқтатпаймыз.
Жаһандағы сын-қатерлерге қарамастан, экономикамыз былтыр 5,1 пайызға өсті. Шетелден тартылған тікелей инвестицияның көлемі рекордтық көрсеткішке жетті. Транскаспий халықаралық көлік бағытымен тасымалданған жүк 62 пайызға артты.
Дейтұрғанмен біздің стратегиялық мұратымыз цифрмен ғана өлшенбейді. Бұл реформалар жұртшылықтың өркендеуіне жол ашатын жаңа қоғамдық келісімді орнатуды көздейді.
Біз адам капиталына инвестиция салып, жас мамандардың қалыптасуына жағдай жасаймыз. Ең басты міндетіміз – аймақтар арасындағы алшақтықты азайту және орта тапты нығайту.
Сол себепті цифрлық технология мен жасанды интеллектіден бастап жасыл энергетика мен қосымша құны жоғары өндіріске дейінгі негізгі секторлардағы әлеуетімізді күшейте береміз.
Біз цифрлық трансформацияда елеулі табысқа қол жеткіздік. Мақсатымыз – Еуразиядағы жетекші IT хабқа айналу.
Әсіресе, жасанды интеллектіні дамытуға айрықша мән беріп отырмыз. Бірқатар шетелдік университеттің филиалы бар, зерттеу мен әзірлеу саласындағы серіктестік жолға қойылған академиялық және инновациялық хабқа айналғымыз келеді.
Қазақстан ең қуатты суперкомпьютерді іске қосуға кірісті. Қазірдің өзінде бұл жұмыс басталып кетті.
Бұдан бөлек, СryptoCity деп аталатын жаңа пилоттық жобаны жүзеге асыруды жоспарлап отырмыз. Мұнда криптовалютаны азық-түлік сатып алуға, қызмет төлеміне және басқа да мақсаттарда пайдалануға жағдай жасалады.
Әлемдегі уран қорының 40 пайызы Қазақстанның еншісінде. Сондықтан еліміз атом энергетикасын дамытуды ұлттық стратегияның басым бағыты ретінде қарастырады.
Алайда климат дағдарысы шешілмей, ешқандай орнықты даму болмайды. Орталық Азия – планетадағы климат өзгерістеріне осал өңірлердің бірі. Мұнда ғаламдық жылыну деңгейі әлемдегі орташа көрсеткішпен салыстырғанда екі есе жоғары.
Аталған қиындықтарды еңсеру үшін өңірлік тұрғыдан үйлестірілген, прагматикалық бағыттағы климат күн тәртібін ілгерілетуге бейілміз. Оның аясында еліміз бірқатар халықаралық ұйымға мүше болып, келісімдерге қосылды.
Келесі жылы Қазақстан БҰҰ-мен бірге Өңірлік экологиялық саммитін өткізеді. Бұл алаң Орталық Азия елдерінің стратегиясын жаһандық мақсатпен ұштастыруды көздейді.
Қазақстан өзара құрмет пен аймақтық ықпалдастықты арқау еткен Орталық Азияның тұрақтылығы берік, ынтымағы бекем, болашағы айқын болғанын қалайды.
Екі ай бұрын БҰҰ Бас Ассамблеясы Алматыда Орталық Азия мен Ауғанстан үшін Орнықты даму мақсаттары жөніндегі БҰҰ-ның аймақтық орталығын құру туралы қарарды ресми түрде қабылдады.
Бұл – біздің көпжақты дамуға үлес қосқан маңызды жетістігіміз. Аталған орталық бірлескен жобаларға қолдау көрсетіп, техникалық сараптамаларды қамтамасыз етеді және халықаралық ынтымақтастықты үйлестіреді.
Қадірлі қонақтар!
Сөзсіз, біз бетпе-бет келіп отырған сын-қатерлер трансұлттық сипатқа ие. Десек те оған қарсы әрекетімізде бірізділік жоқ. Әлемдегі ахуал өте шетін, тұрақсыз әрі кереғарлыққа толы. Сондықтан жаһандық ынтымақтастық үшін құрылған институттар осы жағдайларға сай болуға тиіс.
Қазақстан орта державалар әділетті әрі инклюзивті әлемдік тәртіптің орнауына мүдделі болуы керек деп санайды. Қазіргі жүйені мұқият саралап, тың әдіс-тәсілдерге сүйену қажет. Соған сәйкес, орта державалар да жауапкершілік жүгін көтеруге дайын болуға тиіс.
Жыл соңына таман Нью-Йоркте БҰҰ-ның 80 жылдығын атап өтеміз. 1945 жылы, яғни, дүние жүзіндегі сұрапыл соғыстан кейін 51 мемлекет бірге құрған бұл Ұйым бейбіт әрі қауіпсіз әлемді құрудың батыл жолын ұсынды.
Бүгінде Ұйымға 193 ел мүше. Осылайша, ол әлемдегі құрамы әралуан, күрделі әрі өзара тығыз байланысқан қоғамдастыққа айналды.
Әйтсе де БҰҰ-ның негізгі тармақтары, әсіресе, Қауіпсіздік Кеңесі мүлдем өзгерген жоқ.
80 жыл бұрын жасалған институционалды құрылым мен қазіргі заман арасында алшақтық көп. Бұл Ұйымға және оның тиімділігіне деген сенімге селкеу түсіреді.
Миллиардтаған адамның тағдырына әсер ететін аса маңызды шешімді бірнеше елдің қабылдағаны дұрыс емес.
Сондықтан Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын кеңейтіп, оған әлемнің әр өңірінен өкіл қосу туралы ұстанымды қолдайды.
БҰҰ өзектілігін жоғалтпай, қазіргі заманның талаптарына сай болуы үшін Қауіпсіздік Кеңесіне құрылымдық реформа жасалуға тиіс.
Алпауыт елдер бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтауға бейіл екенін анық білдіруі керек. Әрі барлық мемлекеттің территориялық тұтастығын қорғау туралы ең басты қағидаттан айнымауға тиіс.
Бәріміз БҰҰ Жарғысын мүлтіксіз сақтауымыз қажет. Оның негізгі принциптеріне үстірт немесе немқұрайлы қараудан аулақ болуымыз керек. Сонда ғана Біріккен Ұлттар Ұйымының абырой-беделіне деген сенімді қалпына келтіре аламыз.
Қадірлі достар!
Сіздер Астанаға әлемнің түкпір-түкпірінен келдіңіздер. Әрқайсысыңыз тәжірибелеріңізді, дүниетанымдарыңызды және құндылықтардың ықпалымен қалыптасқан көзқарастарыңызды ортаға саласыздар.
Аталған форумның мәні осындай интеллектуалдық әралуандықта жатыр.
Алдымызда келешектің түрлі сценарийі күтіп тұр. Бірі үміт ұялатады, бірі қауіп-қатерге толы. Бәріне ортақ өркениет жолын таңдаймыз ба, әлде жікке бөлініп құрдымға кетеміз бе? Оны үркердей топтың мәлімдемесі емес, көптің ауызбіршілігі шешуі қажет.
Астана халықаралық форумы осы ынтымақтастыққа қолдау білдіру үшін құрылды. Аталған алаң өзара құрметке негізделген және ашық пікірталас мүмкіндігін ұсынады.
Биылғы форум тақырыбы – «Ақыл-ой қосу арқылы келешекті бағдарлау» ( Connecting Minds, Shaping the Future) Бұл – біздің үндеуіміз әрі қалтқысыз сеніміміз.
Жаһандық сын-қатерді жалғыз еңсеру мүмкін емес. Дипломатия ресми протоколдың тар шеңберінен шығып, анағұрлым терең әрі адами қалыптағы қарым-қатынасқа төр ұсынуға тиіс.
Біз дүниежүзілік дамудың жаңа кезеңіне қадам бастық. Мұнда адамдар арасындағы сенім, білім-тәжірибемен бөлісу және азаматтық қоғамның ынтымақтастығы халықаралық қатынастардың жаңа іргетасын қалайды. Сондықтан ықпалдастықтың аясын кеңейте беруіміз керек.
Қазақстан идеяның кені, араағайындық шешімдердің архитекторы және түрлі өңірлер мен мәдениеттердің серіктесі ретінде осы өзгерістерге үлес қосуға дайын.
Бұл форум тың ойлар айтылатын ғана емес, батыл қадамдар жасалатын алаңға айналсын. Баршаңызды мазмұнды диалог орнатуға шақырамын.
Алдағы пікірталастар қызықты, форум жұмысы нәтижелі болуына тілектестік білдіремін.
Рақмет!
Форумға мемлекет, үкімет басшылары, халықаралық ұйымдар мен ірі компания жетекшілері, саяси қайраткерлер мен сарапшылар тобының өкілдері қатысады.
Форумға 7000-нан астам қатысушы тіркеліп отыр. Еуропа, Орталық Азия, Таяу Шығыс пен Африка елінен БҰҰ, ААҰ, ХКҰ және ДЗМҰ сияқты жетекші халықаралық ұйымдардың атынан 160-тан астам спикер бар. Екі күн бойы олар түрлі саланың сарапшыларымен бірлесіп, мемлекетаралық ынтымақтастық моделін, жаңа жаһандық әріптестік құрудың келешегін қарастырады.
Форумның құрметті қонақтары арасында мыналар бар:
Жоғары мәртебелі Пол Кагаме, Руанда Республикасының Президенті;
Жоғары мәртебелі Гордана Сильяновска Давкова, Солтүстік Македония Республикасының Президенті;
Пан Ги Мун, Жаһандық жасыл өсу институтының (GGGI) Президенті және төрағасы, Біріккен Ұлттар ұйымының (БҰҰ) 8-бас хатшысы;
Ален Берсе, Еуропа Кеңесінің бас хатшысы;
Цюй Дунъюй, Азық-түлік және ауылшаруашылық ұйымының (ФАО) бас директоры;
Эми Э. Поуп, Халықаралық көші-қон ұйымының (ХКҰ) бас директоры;
Дарен Танг, Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымының (ДЗМҰ) бас директоры; • Каха Имнадзе, БҰҰ Бас хатшысының арнайы өкілі және Орталық Азия үшін алдын алу дипломатиясы жөніндегі аймақтық орталығының (БПДАО) басшысы.
АХҰ негізгі бағыты:
– Сыртқы саясат пен халықаралық қауіпсіздік;
– Энергетика және климаттың өзгеруі;
– Экономика мен қаржы.
Бағдарламада 40-тан аса панельдік сессия, бейресми пікірталастар мен басқа да бағдарламадан тыс шаралар бар.
Сонымен қатар Apple-мен уағдаластықтардың арқасында Қазақстанда есту қабілеттері бұзылғандарға, апноэ эпизодтарын бақылауды қоса алғанда, денсаулық мониторингі функциялары қолжетімді болды. Бұл өзін-өзі басқару мүмкіндіктерін кеңейтеді және проблемаларды ерте анықтауға көмектеседі. Дәрі-дәрмектерді таңбалап, оларды науқастарға беру бағытында да біршама оң өзгеріс бар.
«Біз фармацевтикалық нарықтың барлық қатысушыларын ДЗ таңбалау жүйесіне біріктіруді аяқтадық. Жүйеде қазірдің өзінде 36 отандық өндіруші және дистрибьюторлар, 8 мыңға жуық дәріхана және 1900-ден астам медициналық ұйым жұмыс істейді. 360 млн астам дәрі-дәрмек таңбаланған. Жүйе жалған өніммен күресуге көмектеседі және 2025 жылдың 1 тоқсанында дәрілік заттар нарығына қатысушылардың айналымын 15%-ға арттырды», – деді спикер.
Өткен жылдың қараша айынан бастап пациенттер «Әлеуметтік әмиян» жобасы аясында дәрі-дәрмек алуда. Тұтастай алғанда, жыл басынан бері жазылған рецептердің жалпы санынан 75%-дан астамы әлеуметтік әмиян арқылы қамтамасыз етілген.
Денсаулық сақтау министрлігі енгізген жаңашылдықтар аясында қазір әр медициналық ұйым өз бетінше дәрі-дәрмек сатып алуға құқылы. Осыған дейін сатып алу құжаттары тек қағаз күйінде ғана болған. Қаржы министрлігімен бірлесіп, арнайы цифрлық механизм іске асты. Енді дәрі-дәрмек сатып алу туралы ақпарат барлығына қолжетімді. Электронды порталдың арқасында биылғы 4 айдың ішінде 750 млн теңгеге дейін қаражат үнемделді.
Сондай-ақ тегін берілетін дәрі-дәрмектерді жеке әр адам басына есептеу механизмі іске асып жатыр. Алдағы уақытта тегін берілетін дәрілерді жеке меншік дәріханалар арқылы қамтамасыз ету жоспарда бар. Пилоттық жоба Астанада 1 шілдеден бастап жүргізіледі.
Дәрі-дәрмектер мен бұйымдарды тіркеу мерзімі 210-нан 100 жұмыс күніне дейін қысқартылды. Жетекші реттеушілер (АҚШ, ЕО, Жапония) мойындаған препараттарға бұл мерзім небәрі 15 күнді құрайды.
Челленджге еліміздің барлық өңірлеріндегі балалар мен жасөспірімдер қатыса алады. Қатысушылар ұзақтығы 1 минуттан аспайтын қысқа бейнежазба жолдайды немесе мәтіні бар фото-пост форматында мына сұрақтардың біріне жауап беруге тиіс:
• Өз мектебіңде, қалаңда немесе еліңде нені өзгерткің келеді?
• Сенің үнің естіледі дегенді қалай түсінесің?
• Қазақстандағы балалардың болашағын қалай елестетесің?
• Арманыңдағы мектепті сипаттап жаз немесе суретін сал.
Жарияланымдар әлеуметтік желілерде #БалаларҮні хэштегімен жарияланады. Ең үздік идеялар өңірлік және республикалық деңгейде қолдау тауып, көпшілікке ұсынылады.
Биыл ерекше назар аударылған басты бағыттардың бірі — балалардың құқықтық жағынан қорғалу деңгейі болды. Жинақталған деректерге сәйкес, бұл көрсеткіш 90%-ға жетіп, өткен жылмен салыстырғанда тұрақты оң динамиканы көрсетіп отыр.
Көрсеткіштің өсуі алдын алу және ақпараттық түсіндіру шараларының артуымен байланысты. Атап айтқанда, 2024 жылдың басынан еліміздің барлық мектептерінде балалардың құқықтық сауаттылығын арттыру, құқықтық диалог мәдениетін дамыту және құқықтарды қорғау жүйесіне сенімдерін нығайту мақсатында «Мен өз құқығымды білемін» ақпараттық айдары іске қосылды.
Әлеуметтік зерттеулер нәтижесінде оқушылардың басым бөлігі өз құқықтарын білетінін және олар бұзылған жағдайда қайда жүгіну керектігін жақсы түсінетінін көрсеткен.
Балалар әл-ауқаты индексі Мемлекет басшысының тапсырмасымен үш жыл бұрын енгізілген және елдегі бала жағдайын бағалаудың стратегиялық құралы болып табылады. Бұл құрал жағдайды ел бойынша ғана емес, өңірлік деңгейде де саралауға, сондай-ақ ұлттық деректерді халықаралық стандарттармен салыстыруға мүмкіндік береді.
Индекстің әдістемесі 56 индикатор бойынша төрт бағыт бойынша жүргізіледі: «Бала», «Отбасы және қоғам», «Мемлекеттік саясат» және «Елдің әл-ауқаты». Олар денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қолдау, дамуға жағдай жасау және бала тәрбиелеп отырған отбасылардың жалпы өмір сүру деңгейі сияқты негізгі салаларды қамтиды.
Бала құқықтары мен мүдделерін қорғау жұмысы — мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі.
По предварительным данным Бюро национальной статистики (БНС) АСПиР РК, за январь–апрель 2025 года реальный ВВП Казахстана вырос на 6% — заметнее, чем в январе–марте (плюс 5,6%), и почти вдвое превысив темп аналогичного периода 2024-го (плюс 3,4%). Третий месяц подряд динамика улучшается: плюс 3,8% в январе, плюс 5,4% — по итогам двух месяцев, плюс 5,6% — по итогам трёх. Такой результат обеспечен одновременным укреплением производства товаров и расширением сферы услуг.
Реальный сектор: промышленность и стройка задают тон.
Производство товаров прибавило 7,5% и осталось главным локомотивом экономики.
Промышленный выпуск увеличился на 6,4%, из них рост обрабатывающей промышленности составил 7,2%.
Увеличилось также производство подсолнечного масла, муки, сахара, риса, природного урана, бензина, дизельного топлива, товарного бетона, удобрений, стали, чугуна, плоского проката, грузовых вагонов, дизельных и железнодорожных локомотивов.
Горнодобывающая промышленность ускорилась до 7,1% (за первый квартал — плюс 6,1%) благодаря росту добычи нефти (плюс 8,8%), угля (плюс 11,2%) и металлических руд (плюс 1,4%).
Строительство обеспечило существенный вклад.
Объём работ вырос на 16,2%, введено 4,9 млн кв. м жилья (плюс 6,8%). Драйверами стали следующие проекты: опреснительный комплекс в Мангистауской области, завод KIA в Костанайской, химический завод «Састобе» в Туркестанской, мост через Иртыш в Павлодарской, биофармацевтический и содовый заводы в Жамбылской области, а также школы, инженерные сети, дороги и жилые здания.
Сфера услуг: торговля и транспорт на разгоне.
Услуги увеличились на 5,3%, при этом торговля выросла на 7%, транспорт — на впечатляющие 22,4% (эффект восстановления логистики и роста грузопотоков). Рост в транспортной отрасли был обеспечен, в первую очередь, увеличением объёмов услуг по перевозке грузов железнодорожным транспортом, доля которых в общем объёме отрасли составила 20,5%. 65% грузооборота в стране обеспечивает АО «НК „Қазақстан темір жолы“» (КТЖ). За январь–апрель нетто-грузооборот компании составил 92,1 млрд ткм — на 9,8% больше, чем за аналогичный период прошлого года.
Перевозка грузов по сети КТЖ по итогам января–апреля 2025 года выросла на 4,5%, достигнув 85 млн тонн. Из этого объёма внутри страны перевезли 54,6 млн тонн, а на экспорт было отправлено 30,4 млн тонн — на 12,7% больше по сравнению с аналогичным периодом 2024-го.
Финансовая подпитка и фокус на кластеры:
8 трлн тг — объём льготного финансирования через холдинг «Байтерек» в 2025 году (прибавит до 1,3 п. п. к росту ВВП). Средства идут на МСБ, жильё и национальные проекты.
Определены 17 крупных проектов глубокой переработки, от нефте- и газохимии до туризма.
Цели:
доля МСБ — 40% ВВП к 2030 году;
экспорт IT‑услуг > 1,5 млрд долл. США;
ПИИ ≥ 24-25 млрд долл. США ежегодно.
Внешние риски и макроориентиры.
С апреля условия на внешних рынках ухудшились: тарифная политика США, решение OPEC+ увеличить добычу (+411 тыс. баррелей в сутки), логистические сбои и высокая волатильность финансовых рынков давят на цены на нефть и глобальный спрос. Правительство удерживает курс на макростабильность, стимулируя инвестиции, экспорт и интеграцию компаний в мировые цепочки.
Перспектива.
Устойчивый рост в первые четыре месяца 2025 года подтверждает эффективность диверсификации: индустриальный рывок сочетается с оживлением услуг, а стройка создаёт мультипликативный эффект. Ключевая задача — повышение конкурентоспособности через модернизацию, инновации и расширение экспортных рынков.
Такой сдвиг эксперты рассматривают как важный сигнал: диверсификация, о которой говорили больше десяти лет, начала переходить из планов в практику. Однако для закрепления успеха государству предстоит ускорить развитие инфраструктуры и обеспечить малому и среднему бизнесу (МСБ) удобный выход на экспорт и доступное финансирование.
«Рост в 6%, где большая часть вклада не от нефтегазодобычи, — это хороший результат. В условиях непредсказуемого поведения сырьевых рынков нефть уже не может быть надёжным двигателем. Диверсификация экономики — единственный выход. Пока же без серьёзных вложений в логистическую и финансовую инфраструктуру говорить о стабильном росте МСБ в ближайшие три года рано. Государству нужно обеспечить бизнесу доступный экспорт и финансирование, чтобы компании повышали производительность, не опасаясь внешних рисков. В ближайшие 5–7 лет драйверами роста, вероятнее всего, станут логистика, хранение, сельское хозяйство и горно-металлургический комплекс с углублённой переработкой внутри страны», — отмечает финансист Расул Рысмамбетов.
«Уверенный прирост экономики на 6% — позитивная новость, но особенно важно, что обрабатывающая промышленность растёт опережающими темпами. Пока рано говорить о полноценном структурном сдвиге, но тренд очевиден: структура экономики улучшается. Главная задача — усложнение производства и экспорт продукции с высокой добавленной стоимостью. Только сложная промышленная продукция способна обеспечить устойчивый рост, менее зависимый от сырьевой волатильности, создать хорошо оплачиваемые рабочие места и запустить мультипликативный эффект по всей цепочке поставок. Сегодня опережающий рост демонстрируют металлоизделия, нефтепереработка, машиностроение, пищевая и химическая промышленность — именно на эти сектора Казахстану стоит делать ставку», — подчёркивает макроэкономист, партнёр Dasco Consulting Group Эльдар Бейсимбеков.
Өткен жылыту маусымында халық пен коммуналдық-тұрмыстық сектор толығымен көмірмен қамтамасыз етілді – 7,9 млн тонна, оның ішінде халыққа 5,7 млн тонна көмір жеткізілді, деп хабарлады Ерсайын Нағаспаев. Өңірлердегі қатты отын қоры шамамен 350 мың тоннаны құрайды. Алдағы күзгі-қысқы маусымға дайындық аясында еліміздегі электр стансаларында 10 энергоблок, 63 қазандық және 39 турбинаға жөндеу жұмыстары жоспарланған. Энергетика министрлігінің мәліметінше, бүгінде 4 энергоблок, 19 қазандық пен 10 турбинада түрлі кезеңдердегі жұмыстар жүргізіліп, 1 энергоблок, 2 қазандық пен 1 турбинада жұмыс аяқталды. Орталықтандырылған жылумен қамту аймағында 66 қазандыққа арналған 44 қазандықты реконструкциялау жоспарланып отыр.
Премьер-министр Өткен жылыту маусымы қалыпты деңгейде өткенін, ал қыста технологиялық бұзушылықтар саны 10%-ға төмендегенін атап өтті. Қабылданған шаралар жылу стансаларын жаңғырту жұмыстарын қаржыландыруды 44%-ға, жылу желілеріне шамамен 30%-ға ұлғайтуға мүмкіндік берді.
«Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша ең алдымен 19 жылу орталығын жаңғырту жұмыстары аяқталды. Тозығы жеткен қалған барлық жылу станциялары мен желілерін жөндеуді жалғастыру қажет. Біздің міндетіміз – халықты жылумен және электр энергиясымен сапалы қамтамасыз етіп, қолданыстағы жабдықтардың пайдалану мерзімін қауіпті деңгейге жеткізбеу. Ал, ол үшін энергия көздері мен желілердің негізгі жабдықтарын жөндеу және ауыстыру жұмыстарын тұрақты әрі жоспарлы түрде жүргізу қажет. Жөндеу науқанының белсенді кезеңі енді басталып жатыр, сондықтан алдағы жаз айларында күшейтілген режимде жұмыс істеу қажет. Арқаны кеңге салатын уақыт жоқ. Барлық жұмыс белгіленген мерзімде және толық көлемде орындалуға тиіс. Талап қатаң болады», — деп атап өтті Олжас Бектенов.
Үкімет тарапынан қажетті қолдау көрсетіліп жатқаны баса айтылды. Премьер-министр осы айда Астана, Көкшетау, Риддер және Қызылорда қалаларындағы жылу көздерін жаңғырту үшін резервтен 25 млрд теңге бөлу туралы қаулыға қол қойды. Олжас Бектенов Үкімет бұл қаражаттың тиімді жұмсалуын және одан алынған нәтижені бақылайтынын атап өтті.
Премьер-министр бірқатар өңірдегі энергия көздерін жөндеу жұмыстарының кешеуілдеу қаупіне назар аударды. Мәселен, Семей қаласында қазандықтарды жөндеу жұмыстары әлі басталған жоқ. Ал, Маңғыстау облысында «МАЭК-тің» 2-ші Жылу орталығындағы турбинаны жөндеу тиісті жұмыс тәжірибесі жоқ құрылыс компаниясына берілген. Қостанай облысында Рудный жылу электр орталығындағы турбинаны жөндеу 10 сәуірден бері басталған жоқ. Арқалық жылу станциясындағы қазандық бойынша да осындай жағдай қалыптасып отыр. Ұлытау облысы Сәтбаев қаласындағы қазандықтарды жөндеу жұмыстарының қарқыны да тым баяу.
«Мұндай кемшіліктер өңірлердің бәрінде дерлік кездеседі және ол тиісті бақылаудың жоқтығын білдіреді. Әкімдіктер министрліктерге сілтеп немесе қаражаттың жоқтығын, конкурстарды сылтауратып, бұл жұмысты назардан тыс қалдыруға болмайды. Жылыту маусымына дайындық – әкімдіктердің алдағы үш ай ішіндегі негізгі міндеті», — деп атап өткен Премьер-министр бірқатар тапсырма берді.
Өңір әкімдіктеріне барлық конкурстық рәсімдерді екі апта мерзімде аяқтап, жөндеу жұмыстарына нақты кірісу қажеттігі жүктелді. Биыл іске қосу жоспарланып отырған жаңа жылу нысандары бойынша барлық жұмысты тамыз айынан кешіктірмей аяқтау қажет.
Әкімдерге жылу нысандарына апта сайын барып, жағдайды жеке бақылауға алуды және барлық туындаған тәуекелдер бойынша шұғыл әрекет етуді тапсырылды.
Энергетика және Өнеркәсіп министрліктері, өңір әкімдіктері 10 маусымға дейін жылыту маусымына дайындық жоспарларын нақтыласын. Солтүстік, орталық және шығыс өңірлерде барлық инженерлік инфрақұрылым мен тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық нысандары 15 қыркүйекке дейін, ал қалған өңірлерде – 15 қазанға дейін толықтай әзір болуға тиіс.
«KEGOC» компаниясына Энергетика министрлігімен бірлесіп, 15 маусымға дейін алдағы жылыту маусымында ұлттық маңызы бар стансаларға арналған жабдықтардың жұмыс режимдерін бекіту тапсырылды. Жөндеу мерзімдерін ауыстыруға немесе жұмыс көлемін азайтуға жол берілмейді. Премьер-министр әрбір факт бойынша меншік иелеріне, сол сияқты басқарушы компанияларға қатысты шаралар қабылданатынына назар аударды.
Энергетика министрлігі Көлік министрлігімен және әкімдіктермен бірлесіп, 1 қыркүйекке дейін жылу көздері мен тұйықтарда отын қорын алдын ала жинақтауды қамтамасыз етуі қажет.
Үкімет Аппаратына өңірлердің жылу беру маусымына әзірлік барысына тұрақты негізде бақылау жасау міндеті жүктелді.