Күзетпен ұстауға балама ретінде органдардың кепілді қолдану тәжірибесі туралы

Ақтөбе көлік прокуратурасы сотқа дейінгі іс жүргізуде адамның және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, әсіресе бұлтартпау шараларын қолдану мәселелеріне басымдық тәртіпте қадағалауды жүзеге асырады.

Жаңа қылмыстық іс жүргізу заңнамасы күзетпен ұстауға байланысты емес бұлтартпау шаралары қолданылған сезіктілер мен айыпталушыларға қатысты қылмыстық істерді кедергісіз тергеуді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Осындай шаралардың бірі кепіл болып табылады. Бұл бұлтартпау шарасы қылмыстық қудалау орбитасына түскен адамның құқық қорғаушы мінез-құлқының материалдық стимуляторы болып табылады.

Осы бұлтартпау шарасын қолданудың тиімділігі туралы мынадай мәліметтер куәландырады.

Ағымдағы жылдың басынан бері Ақтөбе көлік прокурорының санкциясымен көліктегі құқық қорғау органдары 11 тұлғаға қатысты кепіл қолданды. Бұл ретте барлық адамдар қылмыстық қудалау органдары мен сотқа уақтылы болып табылады. Тергеу мен соттан жасырыну ниеттері жоқ.

Кепіл дегеніміз не және оны қалай қолданады?

Кепіл сот депозитіне күдіктінің, айыпталушының сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адамға, прокурорға немесе сотқа олардың шақыруы бойынша келу жөніндегі міндеттерін орындауын қамтамасыз ету үшін ақша енгізуден тұрады.

Дәлелсіз себептермен қылмыстық қудалау органына келу туралы міндеттеме бұзылған кезде сот кепіл нысанасы мемлекет кірісіне жүгінеді.

Кепілді күдіктінің, айыпталушының өзі не олардың мүддесі үшін үшінші адам енгізуі мүмкін. Соңғы жағдайда, енгізілген кепіл сомасын жоғалту тәуекелін осы үшінші тұлға көтереді. Бірақ қылмыстық процестің кез келген сатысында кепіл затын қайтару құқығы қалады. Оған күдіктінің немесе айыпталушының қылмыстық процесті жүргізуші органға келуін қамтамасыз етудің мүмкін еместігі туралы жазбаша өтінішпен жүгінуге жеткілікті. Бұзушылықтар болмаған кезде кепіл заты оған дереу қайтарылады, ал күдікті мен айыпталушыға қатысты өзге де бұлтартпау шарасы таңдалған болады.

Кепіл мөлшері заңды түрде 50-ден 500 АЕК-ке дейін өзгереді және қылмыстың санатына, қылмыстық әрекеттің сипатына, күдіктінің жеке басына, кепіл берушінің мүліктік жағдайына байланысты болады. Кепіл ретінде ақша, жылжымалы және жылжымайтын мүлік, басқа да құндылықтар қабылдануы мүмкін. Кепіл нысанасы үшінші тұлғалардың ауыртпалықтардан бос болуға тиіс.

Аталған ізгілікті бұлтартпау шарасы аса ауыр қылмыс жасаған, мысалы, кісі өлтіру, аса ірі мөлшерде есірткі заттарын өткізу және т. б. кезінде қолданылмайды.

Кепілмен қамтамасыз етілген міндеттемелер сақталған жағдайда қылмыстық процесс аяқталғаннан кейін кепіл дереу кепіл берушіге қайтарылады.

 

Ақтөбе көлік прокуратурасының прокуроры М. Қ. Тасмағамбетова