Мемлекет басшысының Бес институционалды реформасын жүзеге асыру бойынша 100 қадам "Ұлт жоспарының 26 қадамын жүзеге асыру туралы»

2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілген Азаматтық іс жүргізу кодексі тараптардың өз құқықтарын қорғау процесінде белсенділігін арттыруға, тараптардың жарыспалылығы мен тең құқықтылығы сияқты азаматтық сот ісін жүргізу қағидаттарының рөлін күшейтуге бағытталған.

Бұл идеяны дамытуда "мемлекет Басшысының Бес институционалды реформасын іске асыру бойынша 100 қадам" Ұлт жоспарының 26-қадамы прокурордың азаматтық процеске қатысуын қысқарту белгіленді.

Қазіргі кезеңде прокурордың азаматтық процеске қатысуы тарылып жатқан себептер:

- сот қорғауының мүмкіндіктерін дамыту, оның қолжетімділігі және азаматтардың сот билігіне сенімін арттыру;

- дауларды сотқа дейін реттеуді кеңейту;

- бітімгершілік рәсімдерді, оның ішінде дауларды медиация тәртібімен реттеу туралы келісімдер мен әлемдік келісімдер жасасу жолымен егжей-тегжейлі регламенттеу;

- қазіргі заманғы технологияларды енгізу және қолдану (барлық сот отырыстарын аудио-бейне тіркеу, электрондық сот ісін жүргізу, Сот кабинетін кеңінен пайдалану, сот актілерінің базасына қол жеткізу және т. б.).

Жоғарыда көрсетілген себептер жиынтығында сот ісін жүргізуді жеңілдетеді, бюрократиялық кедергілерді жояды және әрқайсысына сот төрелігіне қолжетімділікті ашады.

Бірақ қазіргі уақытта прокурордың азаматтық процеске қатысу қажеттілігі бар.

Әңгіме адам объективті себептерге байланысты өз құқықтары мен заңды мүдделерін өз бетінше қорғай алмайтын жағдайлар туралы болып отыр. Бұл мүгедектер, зейнеткерлер, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған кәмелетке толмағандар, олар дене және психикалық мүмкіндіктеріне байланысты азаматтық процесте өз құқықтарын толыққанды қорғай алмайды.

Прокурор қоғам мүддесі, белгісіз адамдар тобының құқықтары мен мүдделері туралы сөз болғанда да, мысалы, қызметкерлерге жалақыны жаппай төлемеген жағдайда да қажет.

Ақырында, прокурор мемлекеттің өзін қорғау үшін қажет, өйткені сотта оның мүдделерін білдіру - прокурордың Конституциялық функциясы. Олардың ішінде ұлттық қауіпсіздік (қоғамдық, экономикалық, ақпараттық, экологиялық және т.б.), мемлекеттік бюджеттен ақша өндіріп алу немесе мемлекетке міндеттемелер жүктеу және т. б. мәселелері бар.

Бүгінгі таңда көлік прокурорларының азаматтық істер жөніндегі соттарға қатысуы барынша азайтылып, жылдан жылға қысқарып келеді.Прокурорлар шаруашылық, Еңбек, тұрғын үй дауларына, зиян мен материалдық залалды өтеу туралы дауларға араласпайды.Процеске қатысушыларға прокурордың араласуынсыз соттарда өз құқықтарын қорғауға өз бетінше қол жеткізу мүмкіндігі берілген.

Егер статистикаға жүгінсек, 2014 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін прокурордың қатысуы үш есеге қысқарды.

Бұл біздің назарымызды мемлекеттің экономикалық мүдделерін қорғауға шоғырландыруға мүмкіндік берді және осы жылы 5 млрд. теңгеден астам сомаға мемлекеттік бюджет шығындарының алдын алды.

Бас прокуратура жоғары тұрған прокуратура органы ретінде азаматтардың құқықтық сауаттылығының өсуіне және олардың сот билігіне сенімінің артуына байланысты прокурордың қатысуы артық және орынсыз болып табылатын істер бойынша прокурорлардың сотқа қатысуын жоспарлы түрде қысқартуды жалғастыруда.

Осыған байланысты "100 қадам"Ұлт жоспарының 26-қадамы заманауи үрдістер мен елдің құқықтық жүйесінде болып жатқан өзгерістерді ескере отырып, тиімді іске асырылуда деп ойлаймыз.

 

Баспасөз қызметі

Бас көлік

прокуратурықазақстан