Қапшағай су қоймасындағы балық шабақтары қырылуының алдын-ала себептері
Қапшағай су қоймасында балық шабақтарының қырылуы туралы бірінші ақпарат 2022 жылдың 2 қарашасында келіп түсті, содан кейін келесі күні «Еркін» демалыс базасы ауданында анықталды.
Осыған байланысты Балқаш-Алакөл облысаралық балық шаруашылығы бассейндік инспекциясы басшысының бұйрығымен балық шабақтарының (қаракөз) қырылу себептерін анықтау бойынша анықталған жерге барып, тексеріс жүргізу және сынама алу үшін балық шаруашылығы субъектілерінің құзыретті органдары мен қоғамдық бірлестіктің өкілдерінен тұратын Штаб құрылды.
Бұл ретте, Қонаев қаласы бойынша Санитарлық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы, Алматы облысы бойынша экология департаменті, «Балық шаруашылығының ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС, «Қазгидромет» РМК балық шабақтарының қырылу себептерін анықтау үшін тиісті зерттеулер бастады.
Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығының зертханасында су сынамаларына жүргізілген гидрохимиялық талдау нәтижелері бойынша Қапшағай су қоймасындағы су негізгі көрсеткіштер бойынша балықтардың тіршілік әрекеті үшін қауіпті емес.
«Қазгидромет» РМК 44 физико-химиялық көрсеткіштер бойынша жүргізген су сынамаларын талдау фосфордың, фосфаттардың және темірдің жоғары концентрациясын көрсетті, алайда мұндай асып кетулер шекті емес және балықтардың өліміне себеп бола алмайды.
Сонымен қатар, 2022 жылғы 4 қарашада Төтенше жағдайлар департаментінің сүңгуірлері ластанудың ықтимал көздерін (ластанған судың, қалдықтардың төгілуі, ЖЖМ, улы заттардың ағуы және т.б.) анықтау үшін тексеру ұйымдастырды. Күні балық шабақтары қырылған аудандарда 8 сүңгу жүргізілді, алайда судың ластануының су асты көздері табылған жоқ.
Айта кету керек, қырылудың себебі табиғи факторлар (оттегінің жетіспеушілігі немесе балықтың ерекше аурулары), сондай-ақ балықтардың тіршілік ету ортасының ластануы түріндегі шаруашылық қызметтің антропогендік әсері, сондай-ақ жүзу құралдарының немесе гидротехникалық құрылыстардың механикалық әсері болуы мүмкін.
Бұл жағдайда улы заттармен улану екіталай, өйткені су қоймасындағы басқа балық түрлеріне әсері байқалмады. Сондықтан балық шабақтарының қырылуының алдын ала себебі оның шығанақтағы шамадан тыс тығыз шоғырлануына байланысты оттегі жетіспеуі болуы мүмкін деген пікір бар - 1 текше метрге 544 дана, жаппай қырылу орындарында 1 текше метрге 1500 данаға дейін ұлғайды. Бұл ретте Қапшағай су қоймасының жағалауындағы қаракөз балығының орташа тығыздығы 1 текше метрге 3,6 данаға дейін ауытқиды. Бұған ағымдағы жылдың 29-30 қазан және 2 қараша кезеңінде дауылды жел ықпал етті. Бұл ретте, Қазгидрометтің мәліметі бойынша, желдің максималды екпіні секундына 18-20 метрге жетті, ал 29 қазанда 05 сағат 05 минуттан 06 сағат 30 минутқа дейін және дауыл толқындары балық щабақтарының шығанақтан су қоймасының ашық кеңістігіне өтуіне жол бермей, оның қырылуына бейім болды. Мұнда шығанақтың тұйық суындағы судың көрсеткіштеріне қырылған шабақтардың ыдырауы қосымша әсер етуі мүмкін.
Айта кету керек, қаракөз – топтасып тіршілік ететін балық түрі, оның сүйікті тіршілік ету ортасы-су қоймасының жағалау бөлігі болып табылады.
Тағы бір себеп, дамудың белгілі бір кезеңінде немесе табиғи сипаттағы кез-келген факторлардың әсерінен тек қаракөз балығына немесе оның шабақтарына тән аурудың өршуі болуы мүмкін.
Осы және басқа да себептердің нәтижелері жақын арада күтілетін қосымша зертханалық зерттеулердің қорытындылары бойынша зерттелетін болады.
Қырылған шабақтарды жинау және жою үшін 32 адамнан тұратын балықшылар бригадасы және балық шаруашылығы субъектілерінің қорықшылық қызметі ұйымдастырылды.
2022 жылғы 2-6 қараша аралығында 17 923 кг балық шабақтары жиналды. Балық шабақтарының өліміне байланысты залал 32 946 954 теңгені құрады.
Қапшағай су қоймасының жағалауын осыған ұқсас балық қырылуын тексеру мақсатында Балқаш-Алакөл облысаралық балық шаруашылығы бассейндік инспекциясының және Балық шаруашылығының ғылыми-өндірістік орталығының қызметкерлері жедел жұмылдырылды, олар бүгінгі күні су қойманың басқа жерлерінде балық қырылуының жаңа фактілері анықталмады.
Су қоймасы мен жағалау белдеуі акваториясының мониторингі жалғасуда, жаңа мәліметтер келіп түскен жағдайда ақпарат жаңартылатын болады.
Естеріңізге сала кетейік, Қапшағай су қоймасында балық шабақтарының қырылу фактісі бойынша қылмыстық тергеу қозғалған (03.11.2022 ж. №2216031000743 ЕҚДБ-да тіркелген) және себептерін анықтау осы қылмыстық іс шеңберінде жалғасуда.