Тексеру комиссиясының 2025 жылға арналған жұмыс жоспарына сәйкес екінші жартыжылдықта «Қостанай облысының мемлекеттік мекемелері мен ұйымдарының бухгалтерлік есепті автоматтандыруды талдау»сараптамалық-талдау іс-шарасы өткізілді.
Сараптамалық-талдамалық іс-шара шеңберінде бюджеттік бағдарламалардың барлық әкімшілерінің жалпы көлемінен рандомдық критерийді пайдалана отырып, автоматтандырылған есепке алу жүйелері арқылы Бухгалтерлік есеп жүргізуді жүзеге асыратын Қостанай облысының 44 мемлекеттік мекемелері мен ұйымдарының мәліметтері іріктеліп, талданды. Зерттелген ұйымдар бюджеттік саланың әртүрлі салаларына жатады, бұл алынған нәтижелерді аймақтағы бухгалтерлік есепті автоматтандырудың жалпы деңгейін бағалаудың репрезентаттығы ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
Деректерді жалпылау нәтижелері бойынша зерттелген ұйымдардың 100% - ы автоматтандырылған бухгалтерлік есеп жүйесін қолданатыны анықталды. Барлық жағдайларда «1С: Кәсіпорын 8. Мемлекеттік мекемелерге арналған бухгалтерия» және «Парус КАЗ» АЖ бағдарламалық өнімі қолданылады, бұл пайдаланылатын шешімдердің біріздендірілуінің жоғары дәрежесін көрсетеді.
Автоматтандырылған бухгалтерлік есеп жүйелерінің жүз пайыз болуына қарамастан, оларды пайдаланудың нақты деңгейі ұйымдар арасында айтарлықтай ерекшеленеді. Ұсынылған мәліметтерді талдау лицензия мен орнатылған бағдарламалық өнімнің болуы бухгалтерлік есепті толық автоматтандырудың жеткілікті шарты емес екенін көрсетті.
Мемлекеттік мекемелерге арналған бағдарламалық өнімдердің функционалын нақты пайдалану дәрежесі бойынша барлық зерттелген ұйымдар шартты түрде үш топқа бөлінді.
Функционалды толық пайдалану тобына 14 ұйым (32%) кіреді, онда автоматтандырылған жүйе бухгалтерлік есептің негізгі учаскелерін қамтиды, есептілікті қалыптастыру негізінен жүйенің құралдарымен жүзеге асырылады.
Функционалды ішінара пайдалану тобына ұйымдардың ең көп бөлігі — 21 ұйым (48%) кіреді. Бұл мекемелер 1С-ны негізінен кассалық және нақты операцияларды көрсету үшін көмекші есептеулер мен аналитикалық процедураларды жүйеден тыс сақтау үшін қолданумен сипатталады.
Ресми пайдалану тобына автоматтандырылған жүйе шектеулі пайдаланылатын 9 ұйым (20%) кіреді. Аспаптық жолмен бухгалтерлік есеп процестерінің едәуір бөлігі қолмен немесе мүлдем орындалмайтындығы анықталды. Соңғысы бойынша деректер ақпараттық жүйенің ұсынылған логтарында көрсетілмейді.
Бағдарламалық өнімдердің функционалын толық пайдаланбау себептері персоналды даярлау деңгейінің жеткіліксіздігі, автоматтандыру тереңдігіне қойылатын әдістемелік талаптардың сақталмауы, сондай-ақ бухгалтерлік қызметтерді есепті функциялардың ең аз қажетті орындалуына бағыттау болып табылады.
2023-2025 жылдары бухгалтерлік қызметтердегі кадрлардың ауысуы ұйымдардың 43%-ы (44-тен 19-ы) байқалды, онда 53 бухгалтер ауыстырылды. Соңғы 3 жылда 19 ұйымдағы 53 бухгалтердің ауысуы қиын жағдай және кадр әлеуетінің тұрақтылығын және мемлекеттік секторда жүйелі проблемалардың болуын көрсетеді, мұнда жыл сайын мемлекеттік мекемелер мен ұйымдардың 40% - дан астамында бухгалтерлік қызмет қызметкерлері ауысады.
Бұл көрсеткіш кадрлар құрамының тұрақсыздығын және институционалдық жадының жоғалуын көрсетеді, бұл әсіресе практикалық дағдылар мен жұмыс тәжірибесін қажет ететін автоматтандырылған жүйелерді пайдалану жағдайында өте маңызды.
Бұл жағдайлар кадрлармен қамтамасыз ету және ұйымдардың едәуір бөлігіндегі персоналды даярлау деңгейі бухгалтерлік есепті толыққанды автоматтандыру міндеттеріне сәйкес келмейді, бұл тұрақты операциялық және қаржылық тәуекелдерді қалыптастырады деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік мекемелердің едәуір бөлігінде бухгалтерлік есептің автоматтандырылған жүйелерін сүйемелдеуге арналған шығыстар бюджет қаражатын тиімсіз пайдалану тәуекелдерін қалыптастыратын сәйкес басқарушылық және қаржылық әсерді қамтамасыз етпейді.
Тиімділікті арттырудың маңызды резерві пайдаланушылардың құзыреттерін дамыту болып табылады. Бухгалтерлерді практикалық қолдануға бағытталған орталықтандырылған оқытуды ұйымдастыру бухгалтерлік есеп сапасын арттыруға мүмкіндік береді.
Сараптамалық талдау қорытындысы бойынша Қостанай облысының әкімдігіне ұсынылды:
1) Оларды сүйемелдеуге арналған шарттарды қалыптастыру және ұзарту кезінде ақпараттық жүйелерді пайдаланудың нақты деңгейін бағалауды енгізуге міндетті.
2) Бухгалтерлік қызметкерлердің кадрлық даярлығына, оның ішінде автоматтандырылған жүйелермен жұмыс істеу бойынша біліктілігін тұрақты арттыруды қоса алғанда, талаптарды күшейтуге міндетті.
3) Бухгалтерлерді қайта даярлау үшін тұрақты жұмыс істейтін алаң ретінде Қостанай жоғары оқу орындарының бірінің немесе Мемлекеттік басқару академиясының филиалының базасында Құзыреттілік орталығын құруға құқылы.
4) Қостанай облысының білім беру саласында бұлтты бухгалтерияны қолданудың оң тәжірибесін ескере отырып, пилоттық жоба - тиісті аудан әкімдігінің мемлекеттік мекемелеріне қызмет көрсететін облыс аудандарының бірінде орталықтандырылған бұлтты бухгалтерия құрылсын.