Қостанай облысы бойынша
Тексеру комиссиясының
26.12.2025 ж. № 21
Қаулысымен бекітілген
АУДИТОРЛЫҚ ҚОРЫТЫНДЫ
Кіріспе бөлім
1.1. Аудиторлық іс-шараның атауы: салықтық әкімшілендірудің тиімділігі.
1.2. Мемлекеттік аудиттің мақсаты: салықтық әкімшілендірудің тиімділігін арттыру.
1.3. Мемлекеттік аудит объектілері: «Рудный қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасы»РММ.
1.4. Мемлекеттік аудитпен қамтылған кезең: 2023 жылғы 01 қаңтардан 2024 жылғы 31 желтоқсанға дейін.
2.1. Аудиттелетін саланың жай-күйін қысқаша талдау:
Салықтық әкімшілендіру салықтық бақылауды жүзеге асырудан, мерзімінде орындалмаған салық міндеттемесінің орындалуын қамтамасыз ету тәсілдерін және салық берешегін мәжбүрлеп өндіріп алу шараларын қолданудан, сондай-ақ мемлекеттік қызметтер көрсетуден және салықтық әкімшілендірудің өзге де нысандарынан тұратын салық органдары мен бюджетке төленетін салықтар мен төлемдерді жинау жөніндегі басқа да уәкілетті мемлекеттік органдар жүзеге асыратын шаралар мен тәсілдер жүйесі (жиынтығы) болып табылады, заңнамада белгіленген. Салықтар кез-келген мемлекеттің жұмыс істеуінің қаржылық негізі болып табылады.
Рудный қаласында 7 324 шағын және орта кәсіпкерлік субъектісі жұмыс істейді. Шағын және орта бизнес субъектілерінің жалпы санында дара кәсіпкерлердің үлесі 84%, заңды тұлғалардың үлесі 16% құрады.
Рудный қаласының бюджетіне түсімдерді қамтамасыз етуді талдау оң динамиканы көрсетеді.
Салық түсімдерінің құрылымында негізгі үлесті жеке табыс салығы (2022 жылы – 28,4 %, 2023 жылы – 29% және 2024 жылы – 30 %), Әлеуметтік салық (2022 жылы - 21,4 %, 2023 жылы – 22% және 2024 жылы-24 %), сондай-ақ заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығы алады ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда (2022 жылы – 20,7 %, 2023 жылы - 19% және 2024 жылы – 16 %).
Осылайша, жергілікті бюджет кірістерінің орындалуы салық салудың бірыңғай базасы бар екі салыққа, атап айтқанда ұйымдардың еңбекақы төлеу қорына және корпоративтік табыс салығына байланысты болады.
Салық түсімдерінің мөлшеріне әсер ететін факторлардың бірі-төлеушілердің салықтар мен төлемдер бойынша берешегі.
Берешекті талдау қаланың салық төлеушілері бойынша бюджет алдындағы міндеттемелер бойынша берешектің тұрақты үрдісі жоқ екенін көрсетеді.
Берешектің негізгі өсуі 101111 «Ірі кәсіпкерлік субъектілері мен мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан алынатын корпоративтік табыс салығы» БСК (бұдан әрі – КТС) есебінен болды.
Мәселен, 2022 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша КТС бойынша берешектің жалпы берешектегі үлесі 94% - или немесе 825 020,0 мың теңгені құрады, 2023 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 61,6% - или немесе 103 892,0 мың теңгені, 2024 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 97,5% - на немесе 1 896 027,0 мың теңгені, 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 74,9 % немесе 889 577,0 мың теңге.
Өсімнің себебі ұсынылған декларация бойынша бір заңды тұлғаның 1 836 005,6 мың теңге сомасында есептеуі болып табылады.
2.2. Мемлекеттік аудиттің негізгі нәтижелері:
Бюджетке түсетін түсімдер бойынша белгіленген қаржылық бұзушылықтардың жалпы сомасы 6 413,6 мың теңгені құрады. Процедуралық бұзушылықтар-3 бірлік, жүйелік кемшіліктер-5 бірлік.
Салық түсімдері мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер болжамының орындалу нәтижелілігін талдау және бағалау. Түсімдер болжамын орындамау немесе елеулі түрде асыра орындау себептерін ашу.
2023 жылға арналған салық түсімдері бойынша болжам жалпы сомасы 32 972,3 млн. теңгеге жеткізілді, оның ішінде: облыстық бюджетке 2 920,6 млн.теңге, Рудный қаласының бюджетіне 30 051,7 млн. теңге.
Бекітілген параметрлер күтілетін түсімдердің төмендеуі есебінен 2022 жылғы нақты түсімдерден 3 785,6 млн. теңгеге немесе 10,3% - ға аз.
2023 жыл ішінде болжам 2 203,8 млн.теңгеге ұлғайтылып, 35 176,1 млн. теңгені құрады (облыстық бюджет 3 658,1 млн. теңге, Қала бюджеті 31 518,0 млн. теңге).
2023 жылдың қорытындысы бойынша түсімдер 38 846,4 млн.теңгені құрады, оның ішінде облыстық бюджетке 5 118,6 млн. теңге, қала бюджетіне 33 727,8 млн. теңге. Орындау 110,4% - или құрады немесе 3 670,3 млн.теңгеге асыра орындалды.
5 БСК бойынша болжамды елеулі түрде асыра орындау, оның ішінде:
- «Төлем көзінен салық салынатын табыстардан алынатын жеке табыс салығы» БСК 101201, 1 044,7 млн. теңгеге асыра орындау;
- 103101 «Әлеуметтік салық» БСК, 678,9 млн. теңгеге. Көрсетілген екі дереккөз бойынша асыра орындау ірі салық төлеушілерден түсетін түсімдермен, қызметкерлерге біржолғы төлемдер мен қосымша резервтердің қорытындылары бойынша байланысты;
- 101111 «Корпоративтік табыс салығы» БСК, бақылау іс-шараларының қорытындысы және салық салынатын табыстың өсуі бойынша 514,8 млн. теңгеге асыра орындау;
- 101202 «Төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан алынатын жеке табыс салығы» БСК, салық төлеушілердің салық салынатын табысының ұлғаюына, салық міндеттемелерін қайта есептеуге байланысты, оның ішінде салықтық әкімшілендіру нәтижелері бойынша 138,9 млн. теңгеге асыра орындау;
- 105316 «Қоршаған ортаға эмиссиялар үшін төлем» БСК, ірі салық төлеушілердің есептеулерінің ұлғаюына байланысты 113,2 млн. теңгеге асыра орындау.
2024 жылға болжам жалпы сомасы 43 454,1 млн. теңгеге жеткізілді, оның ішінде: облыс бюджетіне 7 948,0 млн.теңге, қала бюджетіне 35 506,1 млн. теңге.
Бекітілген параметрлер 2023 жылғы нақты түсімдерден 4 607,7 млн. теңгеге немесе 11,9% - ға асып түседі. Оптимистік болжам еңбекақы қорының өсуі есебінен жеке табыс салығы мен әлеуметтік салық бойынша түсімдердің күтілетін өсуімен, жеке салық бойынша түсімдердің бюджеттердің 2 және 3 деңгейлері арасында бөлінуімен шартталады.
2024 жыл ішінде бастапқыда бекітілген болжам 43 155,1 млн. теңгеге дейін төмендету жағына түзетілді (облыстық бюджет 8 080,9 млн. теңге қала бюджеті 35 074,2 млн. теңге).
Жыл қорытындысы бойынша түсімдер 43 638,8 млн.теңгені құрады, орындау 101,1 %, жоспардан тыс түсімдер 483,7 млн. теңгені құрады.
20 болжамды кіріс көздерінің ішінен 101201 «Төлем көзінен салық салынатын табыстардан алынатын жеке табыс салығы» БСК орындалмады. Түсімдер жоспары кезінде 10 569,3 млн.теңге сомасында іс жүзінде 8 723,3 млн. теңге немесе 82,5% түсті. Төлем көзінен ұсталатын салық бойынша болжам мынадай түрде орындалды: қала бюджетіне - 1 846,0 млн.теңге тапшылығы бар, облыстық бюджетке - 343,4 млн. теңге профициті бар. Нәтижесінде болжамды орындаудың жалпы тапшылығы 1 502,6 млн. теңгені құрады.
Облыстық бюджетке болжамның асыра орындалуы түсімдерді бюджет деңгейлері арасында қайта бөлудің белгіленген нормативінің сақталмауына байланысты.
Мәселен, облыс мәслихатының шешімімен қала бюджетіне түсетін түсімдерді бөлу нормативі 67% мөлшерінде бекітілді, бұл ретте түсімдер болжамы 72,8% көлемінде белгіленді, бұл бюджет деңгейлері бөлінісінде кіріс көзінің пропорционалды емес орындалуына әкелді.
Сол сияқты, 2023 жылға арналған түсімдерді бөлу нормативі сақталмады, белгіленген көлем 83% болғанда, қала бюджетіне түсетін түсімдердің болжамы 100%, түзетілген 85,1% болып белгіленді.
Сондай-ақ, табыс көзін орындамаудың себебі еңбекақы қорының төмендеуі болып табылады.
Елеулі асыра орындау мынадай кіріс көздері бойынша тіркелді:
- 101111 «Корпоративтік табыс салығы» БСК, 1 332,4 млн.теңгеге асыра орындау, болжамды асыра орындау оны қалыптастыру кезінде аса ірі салық төлеушілердің бірінің уақытша қаржылық қиындықтарымен байланысты аса сақтықпен (пессимистік) тәсіл салынғандығымен түсіндіріледі. Мәселен, 2023 жылы нақты түсімдер 7 356,1 млн. теңге және динамика 96,9% болғанда, 2024 жылға болжам 5 851,8 млн.теңге деңгейінде бекітілді, бұл өткен жылдың нақты түсімдерінен 79,6% және 1 504,3 млн. теңгеге төмен. Сонымен қатар, болжамды асыра орындамау жекелеген салық төлеушілердің қосымша декларациялар беруіне әсер етті;
- 103101 «Әлеуметтік салық» БСК, салық базасының өсуі және тұрақты аударымдар себебінен болжамның 520,6 млн. теңгеге артуы;
2023-2024 жылдардағы кіші сыныптар бойынша салық түсімдерінің құрылымында негізгі үлесті жеке табыс салығының түсімдері 31,5% - 33,8 %, әлеуметтік салық 22,4% - 24,4 %, корпоративтік табыс салығы 18,9% - 16,5% алады.
Бюджеттің атқарылуына жүргізілген талдау салық органы жалпы бюджеттің болжамды параметрлерінің орындалуын қамтамасыз ететіндігін көрсетті.
2023 жылы салық жинаудың жоғары көрсеткіштері қамтамасыз етілді (қорытынды түсімдер 38,8 млрд.теңгеге жетті, бұл нақтыланған болжамға 110,4% -. құрады). Асыра орындау бірінші кезекте жеке табыс, әлеуметтік, корпоративтік табыс салығы және қоршаған ортаға эмиссиялар үшін төлемақы бойынша түсімдердің өсуі есебінен қамтамасыз етілді. Болжам консервативті түрде қалыптастырылды, бұл ретте барлық кіріс көздері 100,8–179% деңгейінде орындалды.
2024 жылы салық түсімдері бойынша болжам 101,1% - ға (43,6 млрд.теңге) орындалды, алайда жоспарлау сапасының елеулі тәуекелдері анықталды. Негізгі проблема-1,846 млрд.теңге тапшылығы кезінде орындалуы 82,5% -. ғана құраған қала бюджеті бойынша төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығы бойынша болжамды орындамау. Мұның себебі кірістерді болжау кезінде салық базасының артуы және мәслихат шешімімен белгіленген бюджет деңгейлері арасында бөлу нормативтерінің сақталмауы болды, бұл қала үшін жоспарлы көлемдердің артуына әкелді.
Өткен жылмен салыстырғанда салық түсімдерінің динамикасын талдау (салықтардың негізгі түрлері бойынша).
Салықтық түсімдер кезінде 2022 жылы 36 757,9 млн.теңге, 2023 жылы 38 846,4 млн. теңге, 2024 жылы 43 638,8 млн. теңге, Түсімдердің оң динамикасы байқалады. 2023 жылы өсу қарқыны 5,7 % (+2 088,4 млн.теңге), 2024 жылы 12,3 % (+ 4 792,4 млн. теңге) құрады. Жиынтығында түсімдер 6 880,9 млн.теңгеге, өсім 18,7% - ға өсті.
Оң динамика жеке табыс салығы (+4 000,7 млн. теңге) және әлеуметтік салық (+2 779,1 млн. теңге)түсімдерінің өсуі есебінен қамтамасыз етілді
Екі жыл бойы корпоративтік табыс салығы бойынша түсімдердің теріс серпіні 409,5 млн. теңгеге, 7 593,7 млн. теңгеден 7 184,2 млн. теңгеге дейін қысқартыла отырып сақталады.
2023 жылы артық төлемнің өсуіне байланысты 2024 жылы акциздер бойынша түсімдердің 680,6 млн.теңгеге, жер салығы бойынша 2,0 млн. теңгеге азаюы. Жалпы, түсімдердің төмендеуі ірі кәсіпорындардың пайдасының төмендеуінен туындайды.
Салық түсімдерінің өсу қарқынын Қостанай облысы экономикасының өсу қарқынымен салыстыру кезінде мыналар белгіленді.
Қостанай облысы бойынша жалпы өңірлік өнімнің (ЖӨӨ) көлемі 2023 жылы 4 436,6 млрд.теңгені құрады, нақты көлем индексі (ЖКИ) 2022 жылғы деңгейге 102,6%. 2024 жылғы ЖӨӨ 4 969,6 млрд. теңге ЖКИ 2023 жылғы деңгейге 108,3%.
Осылайша, 2023 жылы Қостанай облысында салыстырмалы түрде қалыпты экономикалық өсімге қарамастан (+2,6%) Рудный қаласының бюджетіне түсетін түсімдер анағұрлым қарқынды өсті (+5,7 %),
2024 жылы облыстың жалпы өңірлік өнімінің өсу қарқынымен салыстырғанда салық түсімдерінің озыңқы өсу үрдісі сақталып отыр. ЖӨӨ 8,3% - ға ұлғайған кезде салық түсімдері 12,3% - ға өсті. Оң динамика бюджеттің кіріс базасының кеңеюін көрсетеді, бұл кәсіпкерлік қызметті жандандыру, әкімшілендіруді жақсарту немесе басқа факторлар есебінен мүмкін.
Нақты мәндегі түсімдер динамикасы (инфляцияны ескере отырып).
Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, Қазақстан Республикасындағы инфляция 2023 жылы 9,8%, 2024 жылы 8,6% құрады.
Қостанай облысы бойынша жылдық инфляция орташа республикалық деңгейден төмен және 2023 жылы 9,3 %, 2024 жылы 7,7% құрады.
2023 жылы түсімдердің номиналды өсуіне (+ 5,7%) қарамастан, олардың ұлғаюы өңір бойынша инфляция деңгейін өтемеді (9,3 %), осыған байланысты нақты мәнде бюджеттің қаржы ресурстарының көлемі 3,3% - ға қамтамасыз етілмеген, бұл шамамен 1 216,0 млн.теңгеге баламалы.
2024 жылы түсімдер 43 638,8 млн. теңгеге дейін ұлғайды, бұл 2023 жылғы деңгейден 4 792,4 млн.теңгеге немесе 12,3% - ға жоғары. Облыс бойынша инфляция жағдайында 7,7% деңгейінде түсімдердің нақты өсуі небәрі 4,3% -. құрады, 1 658,0 млн. теңге сомасына. Осылайша, 2024 жылы кірістер динамикасының жақсаруы, салық әлеуетінің нақты өсуі және кіріс көздерін басқарудың оң әсері байқалады.
Қостанай облысының инфляциясын ескере отырып, Рудный қаласы бойынша МКБ-мен қамтамасыз етілген жергілікті бюджетке түсетін салық түсімдерінің динамикасын талдау
(номиналды және нақты өсу)
№ 1 кесте
|
Көрсеткіш |
2022 жыл |
2023 жыл |
2024 жыл |
|
Түсімдер, млн. тг |
36 757,9 |
38 846,4 |
43 638,8 |
|
Өткен жылға номиналды өсім, млн. тг |
– |
+2 088,5 |
+4 792,4 |
|
Номиналды өсу қарқыны, % |
– |
+5,7% |
+12,3% |
|
Қостанай облысындағы Инфляция, % |
– |
9,3% |
7,7% |
|
Нақты өсу қарқыны, % |
– |
–3,3% |
+4,3% |
|
Ақшалай мәндегі нақты өзгеріс, млн. тг |
|
- 1 216,0 |
+ 1 658,0 |
Анықтама: нақты өсім мына формула бойынша есептеледі: (1 + номиналды өсім / 1 + Инфляция) - 1 * 100. 2023 жылғы нақты өсу қарқыны= (1 + 0,057 / 1 + 0,093)-1*100=3,3 %. 2024 жылға = (1 + 0,123 / 1 + 0,077)-1*100=4,3 %.
Инфляцияны өтейтін номиналды өсімнің үлесі 2023 жылы «- 58,1 %», 2024 жылы – «34,7%» құрады (№2 кесте)
№ 2 кесте. Инфляцияны өтейтін түсімдердің номиналды өсу үлесін талдау
|
Жыл
|
Номиналды өсу, % |
Нақты өсім, % |
Инфляцияны өтейтін номиналды өсу үлесі, % = (гр. 3 / С.2 * 100) |
|
1 |
2 |
3 |
5 |
|
2023 |
5,7 |
–3,31 |
- 58,1 |
|
2024 |
12,3 |
+4,27 |
34,7 |
Осылайша, 2023 жылы салық түсімдерінің оң динамикасына қарамастан, номиналды өсімнің 58,1% - ы инфляцияны өтемеді-нақты түсімдер 2023 жылғы деңгейден 1 216,0 млн.теңгеге азайды, 2024 жылы: номиналды өсімнің 34,7% - ы нақты өсімді қамтамасыз етті, яғни нақты түсімдер 1 858,0 млн. теңгеге ұлғайды.
2023 – 2024 жылдардағы талдау нәтижелері бойынша 2023 жылы нақты кірістердің төмендеуінен 2024 жылы олардың өсуіне көшу байқалады. Бұл бюджет кірістерін басқару тиімділігінің оң динамикасы және бюджеттік жүйенің инфляциялық жағдайларға бейімделу қабілеті туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Түсімдердің берешектің өсуіне әсерін талдаумен мыналар анықталды:
Артық төлем және бюджетке берешек бойынша деректерді ескере отырып, бюджет алдындағы міндеттемелерді есептеу 2023 жылы 39 738,5 млн.теңгені, 2024 жылы 41 537,2 млн. теңгені құрады (№3 кесте).
2023, 2024 жылдары Рудный қаласы бойынша МКБ қамтамасыз ететін салық түсімдері бойынша жергілікті бюджет алдындағы өзара есеп айырысуларды талдау.
№ 3 кесте
|
|
Кезеңнің басында |
Есептеу |
Нақты түсімдер |
Кезеңнің соңында |
||
|
Артық төлем |
Берешектік |
Артық төлем |
Берешектік |
|||
|
2023 жыл |
5 811,8 |
230,0 |
39 738,5 |
38 846,4 |
6 698,4 |
2 008,8 |
|
2024 жыл |
6 698,4 |
2 008,8 |
41 537,2 |
43 638,8 |
8 072,2 |
1 281,0 |
Анықтама: қаржы жылындағы міндеттемелерді есептеу сомасы есеп айырысу жолымен анықталды: фин үшін есептеу.жыл = (кезең басындағы артық төлем - кезең басындағы берешек) + жыл ішіндегі түсімдер - (кезең соңындағы артық төлем-кезең соңындағы берешек).
2023 жылы салық жинау коэффициенті 97,7% құрады, бұл есептелген міндеттемелердің толық орындалмағанын және берешектің өсуін көрсетеді (+1 778,8 млн.теңге).
2024 жылы бұл көрсеткіш 105,1% - ға дейін өсті. (№4 кесте), бұл есепті кезеңнің есептеулерімен салыстырғанда, оның ішінде берешекті өндіріп алу есебінен (2024 жылы 1 841,9 млн.теңге сомасында берешек өндірілді) және артық төлемнің өсуі есебінен жиналудың неғұрлым жоғары деңгейін көрсетеді.
№ 4 кесте
|
|
Есептеу |
Нақты түсімдер |
Кс (жинау коэффициенті) (гр.3 / С.2*100) |
|
1 |
2 |
3 |
4 |
|
2023 жыл |
39 738,5 |
38 846,4 |
97,7 % |
|
2024 жыл |
41 537,2 |
43 638,8 |
105,1% |
Жинау коэффициентінің динамикасы 2024 жылы әкімшілендіру тиімділігінің артқанын көрсетеді. Сонымен қатар, коэффициенттің 100% - дан жоғары өсуі 2024 жылы түсімдер өтелген берешектің қомақты сомасын және оның шамасының жалпы төмендеуін қамтығанын көрсетеді.
Салық берешегі мен түсімдер динамикасын талдау 2023-2024 жылдардағы көп бағытты тенденцияларды көрсетеді.
№ 5 кесте
|
Көрсеткіш |
2022 |
2023 |
2024 |
Өсу қарқыны |
|
|
2023 ж. бойы |
2024 ж. бойы |
||||
|
Жыл соңындағы берешек, млн теңге |
230,0 |
2 008,8 |
1 281,0 |
873% |
63,7% (36,3% - ға төмендеу) |
|
Бір жылдағы түсімдер, млн теңге |
36 757,9 |
38 846,4 |
43 638,8 |
105,7% |
112,3% |
2023 жылы берешектің айтарлықтай өсуі тіркелді — өткен жылмен салыстырғанда 9 есеге жуық, бұл ретте салық түсімдерінің өсуі тек 5,7% -ға құрады. Мұндай диспропорция есептелген салықтардың жиналу деңгейінің айтарлықтай төмендегенін және бюджет алдындағы орындалмаған міндеттемелердің жинақталғанын көрсетеді.
2024 жылы жағдай оң жаққа өзгерді: қарыз 36,3% - ға төмендеді, ал салық түсімдері тұрақты өсуді жалғастырып, 12,3% - ға өсті. Аталған динамика салық төлеушілердің төлем тәртібін жақсартуды, сондай-ақ берешекті әкімшілендіру және өндіріп алу жөніндегі іс-шаралардың нәтижелілігін арттыруды көрсетеді.
Жиынтықта бұл өзгерістер 2024 жылы салық жинау деңгейін тұрақтандыру және берешектің едәуір көлемін одан әрі қалыптастыру тәуекелдерін азайту туралы айтуға мүмкіндік береді.
Салық берешегін өндіріп алу жөніндегі салық органы жұмысының нәтижелілігін талдау және бағалау
Салық берешегін талдау оның 230,0 млн.теңгеден 1 281,0 млн. теңгеге дейін күрт өскенін көрсетті. 1 050,9 млн теңгеге ұлғаю (өсім 5,6 есе). Негізгі өсім 2023 жылы корпоративтік табыс салығы бойынша 1 заңды тұлғаның 1 841,9 млн. теңгеге есептелуі салдарынан болды, бұл берешектің 2 008,8 млн.теңгеге дейін өсуіне әкелді.
2024 жылы көрсетілген соманы ішінара өтеу (1 841,9 мың теңге) және екі төлеушінің банкроттығы есебінен берешектің төмендеуі 1 878,4 млн.теңгені құрады, бұл ретте жаңа берешектің өсуі 1 150,6 млн. теңгені құрады.
Берешек құрылымы бойынша негізгі үлесті 73,3% - дан 92,7% - ға дейінгі өсіммен салықтар алады. Өсімпұл үлесі 25,4% - дан 7,1% - ға дейін төмендеді. Айыппұлдар ең аз үлесті алады, 1,3% - дан 0,09% - ға дейін төмендейді.
Негізгі борыш бойынша бересі жоқ өсімпұл бойынша борышкерлер саны артты (өсім 7,4 есе).
Берешектің едәуір бөлігі борышкерлер саны 7,7% - ға өскен кезде үлесі 94,6% -. құрайтын заңды тұлғаларға тиесілі. Жеке кәсіпкерлер бойынша берешек 3,3 есе өсті, бұл 6 АЕК-тен аз берешегі бар, сондай-ақ тәуекелдің төмен деңгейіне жатқызылған салық төлеушілерге қатысты мәжбүрлеп өндіріп алу шараларын қабылдауды шектеуге байланысты.
Кіріс көздері бойынша берешектің ең көп көлемін корпоративтік табыс салығы (944 667,0 мың теңге), төлем көзінен жеке табыс салығы (81 560,0 мың теңге), әлеуметтік салық (75 327,0 мың теңге), жеке тұлғалардың мүлік және көлік салығы (128 714,0 мың теңге) жиынтығында берешектің 96% құрайды.
Проблемалық берешектің 65,9 млн. теңгеден 408,9 млн. теңгеге дейін (+343,0 млн. теңге) айтарлықтай өсуі байқалады. Үлесі 5% - дан 32% - ға дейін өсті, бұл талап етілетін міндеттемелердің өсуін көрсетеді. Сандық тұрғыдан алғанда, проблемалық борышкерлердің өсуі 259-дан 382 адамға дейін болды.
Тұтастай алғанда, салық берешегі ұлғаю үрдісін көрсетеді және бюджеттің кіріс бөлігін орындамау тәуекелдерін қалыптастырады, бұл кейіннен бюджеттің басым шығыстарына әсер етеді.
2023 жылы салық берешегі 773,4% - ға өсіп, түсімдердің өсуінен едәуір озып кетті (+5,7 %). 2024 жылы берешек 36,2% - ға төмендеді, ал түсімдер тұрақты өсуді жалғастырды (+12,3%), бұл қарыздардың ішінара өтелуін және салық органының оң динамикасын көрсетеді. Бюджет кірістеріндегі берешектің үлес салмағы 2024 жылы шамамен 1,8 есе төмендеді, бұл салық жинаудың жоғарылауын көрсетеді. Бұл ретте жекелеген салықтар бойынша берешектің жоғары көрсеткіштері күшейтілген назар аударуды және салықтық әкімшілендіру әдістерін түзетуді талап етеді.
Салық берешегінің орындалуын және мәжбүрлеп өндіріп алуды қамтамасыз ету мақсатында заңнамада көзделген мәжбүрлеу сипатындағы барлық шаралар қабылданады.
Шаралар қабылдау нәтижесінде берешекті өндіріп алу 1 905 888,8 мың теңгені (85,1%) құрады, оның ішінде:
- 2023 жылы 2023 жылдың басында есептелген берешек 27 493,6 мың теңгені ақшалай өндіріп алу жолымен 12% - ға төмендеді;
- 2024 жылы 2024 жылдың басында есептелетін берешек 1 855 804,8 мың теңгені ақшалай өндіріп алу жолымен 93,5% - ға төмендетілді, 22 590,4 мың теңге есептен шығарылды (банкроттық).
Төлем көзінен ұсталатын табыстардан жеке табыс салығы бойынша берешекті уақтылы төлемегені үшін жалпы сомасы 11 862,3 мың теңгеге 356 төлеуші әкімшілік жауапкершілікке тартылды.
«Әкімшілік бұзушылықтар туралы» Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 5 шілдедегі № 235-V ҚРЗ кодексінде салық агентінің ұстап қалуға және (немесе) бюджетке аударуға жататын салық сомаларын ұстамағаны немесе толық ұстамағаны үшін ғана әкімшілік жауапкершілік көзделген. Бұл ретте бюджетке салықтар мен төлемдерді төлемегені немесе толық төлемегені үшін әкімшілік жауапкершілік көзделмеген, көрсетілген факт қолданыстағы заңнаманың кемшілігі болып саналады.
Салық заңнамасының сақталуын және бюджетке салықтар мен төлемдердің түсуінің толықтығын қамтамасыз ету жөніндегі салық органы қызметінің тиімділігін бағалау.
101111 «Ірі кәсіпкерлік субъектілері мен мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан алынатын корпоративтік табыс салығы» (бұдан әрі – КТС, БСК 101111, салық)
2023 жылға арналған түсімдердің нақтыланған жоспары 107,5% - ға орындалды, 7 356,1 млн.теңге түсті, 2024 жылы 7 184,2 млн. теңге түсті, орындалуы 122,8%.
2024 жылы 2023 жылмен салыстырғанда түсімдер 171,9 млн. теңгеге немесе 2,3% - ға төмендеді.
Түсімдердің төмендеуі 249 салық төлеуші бойынша, 3 733,5 млн. теңгеге, 562 салық төлеуші бойынша 3 561,6 млн. теңгеге өсті.
Түсімдердің төмендеуі ірі төлеушілер тарапынан байқалады, олардың жалпы төмендеу көлеміндегі үлесі 65,5% -. құрады.
31.12.2024 жылғы жағдай бойынша төлеушілер саны 1 619 бірлікті құрады, оның ішінде салық төлеуге 1 284 бірлік немесе төлеушілердің жалпы санының 79,3% тартылды. 2023 жылы төлеушілер саны 83 бірлікке, 2024 жылы 80 бірлікке азайды.
Төлеушілер санының негізгі төмендеуі мынадай қызмет түрлері бойынша байқалады: көтерме және бөлшек сауда; автомобильдер мен мотоциклдерді жөндеу, жылжымайтын мүлікпен операциялар.
31.12.2024 ж. жағдай бойынша Код бойынша артық төлем 552,6 млн. теңгені құрады. Аудиттелетін кезеңде артық төлемнің өсуі байқалады: 2023 жылы 4,6 млн.теңгеге, 2024 жылы 322,4 млн. теңгеге (01.01.2023 жылы артық төлем 225,6 млн. теңгені құрады).
01.01.2023 жылғы жағдай бойынша бересі 103,9 млн. теңгені құрады. 2023 жылы оның айтарлықтай өсуі байқалды, 1 792,1 млн.теңгеге ұлғайды. 2024 жылы жағдай оң жаққа өзгерді, 31.12.2024 жылға қарай 1 006,4 млн.теңгеге төмендеп, 889,6 млн. теңгені құрады.
КТС бойынша берешектің үлесі жоғары болып қалуда: 2023 жылғы 1 қаңтарға 61,6%, 2024 жылғы 1 қаңтарға 97,5%, 2025 жылғы 1 қаңтарға 74,9%, бұл берешектің негізгі бөлігін құрайтын ірі және орта салық төлеушілер сегментіндегі жүйелік проблемаларды көрсетеді.
Салық есептілігінің нысандарын талдау нәтижелері бойынша 3 салық төлеуші нақты есептелген салықты аванстық төлемдер сомасынан 20% - дан асатын салық кодексі нормаларының талаптарын бұзды. Басқарма тарапынан 1 477,2 мың теңге сомаға әкімшілік жауапкершілікке тарту түріндегі салықтық әкімшілендіру шаралары қабылданбады.
101201 «Төлем көзінен салық салынатын кірістерден жеке табыс салығы» (бұдан әрі – төлем көзінен салық салынатын кірістерден ЖТС, ЖТС, БСК 101201, салық)
2023 жылы нақтыланған болжам бойынша 10 271 714,0 мың теңге, оның ішінде облыстық бюджетке 1 531 714,0 мың теңге, түсімдер 11 316 362,2 мың теңгені құрады, оның ішінде облыстық бюджетке 1 923 781,6 мың теңге. Қалалық бюджетке түсетін түсімдердің болжамы 107,5% - ға, облыстық бюджетке 125,6% - ға орындалды.
2024 жылы нақтыланған болжам бойынша 14 522 464,0 мың теңге, оның ішінде облыстық бюджетке 3 953 188,0 мың теңге, 13 019 834,5 мың теңге, оның ішінде облыстық бюджетке 4 296 545,4 мың теңге түсті. Түсімдердің болжамы 89,7 % - ға орындалды (қалалық бюджетке түсімдердің жоспары 82,5% - ға, облыстық бюджетке 108,7% - ға орындалды). Болжамның орындалмауы сапасыз жоспарлауға байланысты.
2023 жылы өсу қарқыны 8,6 %, 2024 жылы 15,1% құрады. Оң динамика еңбекақы қорының өсуі есебінен қамтамасыз етілді.
01.01.2023 жылғы жағдай бойынша артық төлем 2 751 258,2 мың теңгені құрады. 2023 жыл ішінде 2 759 773,5 мың теңгені ұлғайтты және құрады, 2024 жылы артық төлем 3 124 271,1 мың теңгені құрады. Екі жылдағы өсім 13,6 % құрады.
Бересінің өсуі 436% құрады. 01.01.2023 жылғы жағдай бойынша 14 268,6 мың теңге, 31.12.2024 жылға 76 485,9 мың теңге. Берешектің негізгі сомасы қосымша декларацияларды ұсынуға байланысты 1 заңды тұлғаға 71 922,7 мың теңге мөлшерінде келеді.
Екі жыл ішінде төлеушілер саны 299 бірлікке азайып, 7 080 төлеушіні құрады, олардың азаюы таратуға және қайта ұйымдастыруға байланысты болды. Төлеуге тартылған салық төлеушілердің саны 2023 жылдың басындағы көрсеткішпен салыстырғанда (6 381 төлеуші) 359-ға ұлғайып, 6 740 төлеушіні құрады. Жаңадан тіркелгендер есебінен ұлғайту.
103101 «Әлеуметтік салық»
Нақтыланған болжам бойынша әлеуметтік салық түсімдері 8 020 000,0 мың теңге, 8 698 944,9 мың теңгені құрады, орындалуы 108,5 %. 2024 жылы 10 106 026,0 мың теңге нақтыланған болжаммен 10 626 623,7 мың теңге түсті. 2023 жылы өсу қарқыны 10,8 %, 2024 жылы 22,2% құрады.
01.01.2023 жылғы жағдай бойынша артық төлем 1 748 313,3 мың теңгені құрады. 2023 жыл ішінде 93 456,5 мың теңгеге азайып, 1 654 856,8 мың теңгені құрады, 2024 жылы артық төлем 518 045,6 мың теңгеге ұлғайып, 2 172 902,4 мың теңгені құрады. Өсім 24,3 %.
01.01.2023 жылға бересі 12 757,2 мың теңгені, 31.12.2024 жылға 69 585,9 мың теңгені құрады. Өсім 445,5% құрады. Берешектің жалпы сомасының 59 388,1 мың теңгесі қосымша декларацияны ұсыну фактісі бойынша 1 заңды тұлғаға тиесілі.
Төлеушілер саны 82 бірлікке азайып, 1753 төлеушіні құрады. Төмендеу қызметті жабу, тарату немесе тоқтата тұру, қызметті жүзеге асырмайтындарды тіркеу есебінен шығару есебінен болды. Төлеуге тартылған салық төлеушілердің саны 97 бірлікке артып, 1 413-ті құрады. Өсім салық салынатын кірістің ұлғаюына және субъектілердің бір бөлігінің қызметін қалпына келтіруге байланысты, ал төлеушілердің жалпы саны мен төлеуге тартылғандар саны арасындағы алшақтық әрекетсіз төлеушілердің болуымен байланысты.
200.00 «Жеке табыс салығы және әлеуметтік салық бойынша декларация» салық есептілігі нысандарын талдаумен салық салынатын база болған кезде нөлдік көрсеткіштері бар салық есептілігі нысандарын ұсыну белгіленді.
Нәтижесінде, дербес шоттардағы артық төлемді ескере отырып, төлем көзінен салық салынатын жеке табыс салығын есептеудің толықтығы мен уақтылығы 5 670,6 мың теңге сомасында қамтамасыз етілмеген, 4 105,5 мың теңге түсуге жатады
Басқарма жұмысының нәтижелері бойынша, декларацияларды уақтылы ұсыну фактілері бойынша, 2023 жылы декларациялар 946 жағдайда, ал 2024 жылы 1 064 жағдайда уақтылы ұсынылмағаны анықталды. Әрбір жағдай бойынша қолданыстағы заңнамаға сәйкес шаралар қабылданды.
101202 «Төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан алынатын жеке табыс салығы» (бұдан әрі-төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан алынатын ЖТС , БСК 101202, салық).
2023 жылы түсімдер 878,6 млн. теңгені құрады, болжам 118,8% - ға орындалды, 2024 жылы 1 680,5 млн.теңге түсті, орындалуы 103%.
Түсімдердің өсуіне 1 808 жаңа салық төлеуші негізгі әсер етті, олардың үлесіне түсімдердің жалпы көлемінің 15% - ы тиесілі. Бес ірі дара кәсіпкер 10-нан 70 млн. теңгеге дейінгі сомада төлем жүргізді, бұл кейіннен артық төлемге алып келді.
31.12.2024 жылғы жағдай бойынша артық төлем 1 960,5 млн. теңгені құрады, 01.01.2023 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда артық төлем мөлшері 1 077,7 млн. теңгеге өсті.
31.12.2024 жылғы жағдай бойынша бересі 21,36 млн. теңгені құрады, 01.01.2023 жылмен салыстырғанда 18,72 млн.теңгеге өсті. Өсім 803%. Негізгі үлес мөлшері 11,5 млн. теңге болатын 1 жеке кәсіпкерге тиесілі
Салық есептілігі нысандарын талдау нәтижелері бойынша 11 дара кәсіпкер төлеуге жататын салық сомасының көрсетілмеуі анықталды, бұл 48,0 мың теңге сомасында дербес шоттарда салық міндеттемелерінің көрсетілмеуіне әкелді.
104101 «Заңды тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің мүлкіне салынатын салық» (бұдан әрі - БСК104101,салық)
2023 жылы түсімдер 1 067 977,0 мың теңгені құрады, орындалуы 103,1%, 2024 жылы 1 206 068,6 мың теңге, орындалуы 102,8 %.
Соңғы екі жылдағы түсімдер оң динамиканы көрсетеді. Мәселен, 2023 жылы түсімдер 146 572,4 мың теңгеге немесе 15,9% - ға, 2024 жылы 138 091,6 мың теңгеге немесе 12,9% - ға ұлғайды.
2023 жылдың басындағы артық төлем 28 110,1 мың теңгені, 31.12.2024 жылға 27 959,8 мың теңгені құрады.
2023 жылдың басында бересі 8 993,1 мың теңгені, 2024 жылдың соңында 97 155,9 мың теңгені құрады. 1 заңды тұлға есебінен берешектің өсуі 92 698,5 мың теңге сомасында.
2024 жылы төлеушілер саны 499 бірлікті құрады (300 заңды тұлға және жалпыға бірдей белгіленген режимді қолданатын 199 жеке кәсіпкер), 2023 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда 2% – ға (2023 жылы-489 бірлік) өсім байқалады, кәсіпкерлер арасында 6 бірлікке, заңды тұлғалар 4 бірлікке өсім аз.
Салық есептілігі нысандарын және уәкілетті органдардың деректерін талдау нәтижелері бойынша салық сомасын төмендету және бюджетке 1 заңды тұлға бойынша 611,5 мың теңге мөлшерінде кірмеу белгіленді.
Аудитке ұсынылған нысандарды жүктеу: 700.00 «Көлік құралдарына, жер салығы және мүлік салығы бойынша декларация» және 701.01 «Жер салығы және мүлік салығы бойынша ағымдағы төлемдерді есептеу» толық деректерді қамтымайды, бұл толыққанды талдау жүргізуге мүмкіндік бермейді.
Салық есептілігі нысандарын түсіру салық есептілігі нысандарын ұсыну үшін СЕӨЖ - клиент қосымшасы АЖ-мен интеграцияланған БДҚ АЕК АЖ арқылы жүзеге асырылады.
2025 жылғы наурыздан бастап салық есептілігінің бір бөлігі Мемлекеттік кірістер комитеті енгізетін салықтық әкімшілендірудің жаңа құралы - СӘИЖ салық төлеушінің кабинеті ( СӘИЖ СТК ) арқылы ұсынылады.
СӘИЖ АЖ БДҚ АЕК АЖ талап-арызымен интеграцияланбаған, осыған байланысты салық төлеушінің СӘИЖ кабинеті (СӘИЖ СТК) арқылы ұсынылған салық нысандары бойынша деректер салық есептілігін түсіруге жатпайды.
Осылайша, біз салық органының қызметінде Барлық беру арналарын ( СЕӨЖ мен СӘИЖ СТК ) қамтитын 700.00 және 701.01 СЕН бойынша деректерді кешенді шоғырландырылған түсірудің жоқтығын қарастырамыз, бұл сыртқы және ішкі бақылау іс-шаралары кезінде ақпараттың толықтығының бұрмалануына әкеледі және сапалы салықтық әкімшілендіру мүмкіндіктерін шектейді.
104402 «Жеке тұлғалардан көлік құралдарына салынатын салық»
(бұдан әрі-БСК 104402, салық)
Кіріс көзі бойынша болжамды деректер толық көлемде орындалды. 2023 жылы 312 659,0 мың теңге түсті, атқарылуы 116%, 2024 жылы бюджетке түсуі 408 687,3 мың теңге, атқарылуы 105,6 % құрады.
Түсімдердің динамикасы оң, 96 028,3 мың теңгеге немесе 30,7% - ға ұлғайған.
31.12.2024 жылғы жағдай бойынша артық төлем 90 641,0 мың теңгені құрады, бұл 01.01.2023 жылғы көрсеткіштен 28 752,9 мың теңгеге аз.
31.12.2024 жылға бересі 18 077,7 мың теңгені құрайды, бұл 01.01.2023 жылғы деңгейден 667,8 мың теңгеге аз.
Аудиттелген кезеңде төлеушілер саны 4 899 бірлікке артып, 24 073 құрады.
Аудит нәтижелері бойынша 3 жеке тұлға бойынша салық сомасын есептеудің толықтығын қамтамасыз ету белгіленбеген, артық төлемді ескере отырып, 35,6 мың теңгеге 11,5 мың теңге түсуге жатады.
105274 «Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген спирттің және (немесе) шарап материалының, алкоголь өнімінің барлық түрлеріне акциздер»
(бұдан әрі-БСК 105274, салық)
Кіріс көзі бойынша болжамды деректер орындалды. 2023 жылы 4 494,4 мың теңге (орындалуы – 100,8 %), 2024 жылы 3 792,4 мың теңге (орындалуы – 100,1%) түсті.
2024 жылы түсімдер динамикасы 2023 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 84,4% -ын құрады, өндіріс көлемінің қысқаруына байланысты 702,0 мың теңгеге азайды. Түсімдерді қамтамасыз етуді 1 заңды тұлға жүзеге асырады.
01.01.2023 жылға артық төлем болған жоқ, аудиттелетін кезеңнің соңында ағымдағы төлемдерді төлеу салдарынан 20 160,5 мың теңгені құрады. Бересі жоқ.
105315 «Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлем»
(бұдан әрі – БСК 105315)
2023 жылы түсімдер 964 850,3 мың теңгені құрады, болжамды деректерді орындау 102,9% -ын құрады, 2024 жылы 1 036 625,5 мың теңгені орындау 100,2% -. құрады. Жалпы түсімдер оң динамиканы көрсетеді .
2024 жылдың қорытындысы бойынша артық төлем 6 304,1 мың теңгені құрады, бұл 2023 жылдың көрсеткішімен салыстырғанда 212,6 мың теңгеге аз.
31.12.2024 жылғы жағдай бойынша бересі 1 872,9 мың теңгені құрады, 2023 жылдың басындағы көрсеткішпен салыстырғанда 126,5% - ға өсті. Берешектің негізгі үлесі 1 268,5 мың теңге немесе 40,2% сомасында 1 заңды тұлғаға тиесілі.
2024 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша төлеушілер саны 5 924 бірлікті құрады, жыл қорытындысы бойынша 58,4% - ға төмендеді және 2 466 бірлікті құрады, төмендеу Мемлекеттік кірістер басқармасы жүргізген түгендеу нәтижелерімен байланысты.
Уәкілетті органның мәліметтері бойынша, қала және ведомстволық бағынысты округтер аумағында заңды тұлғалардан жалға берілетін 927 жер учаскесі және жеке тұлғалар мен кәсіпкерлерден 4000-нан астам жер учаскесі бар.
Салық органы бірнеше учаскелерді көрсетуге жол берілетін қосымшаларды қамтитын «Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлем бойынша ағымдағы төлемдерді есептеу» 851.00 салық есептілігі нысанын түсіруді ұсынды. Алайда, бастапқы құжатта (ағымдағы төлемдерді есептеу)бес жолдан артық толтырылғанына қарамастан, жүктеу тек бір учаске бойынша деректерді қамтиды
Түсірудің толық болмауына байланысты (кадастрлық нөмірлердің, алаңдардың, шарттар мен есептеулер мерзімдерінің болмауы) деректерді камералдық бақылау үшін де, мемлекеттік аудит жүргізу үшін де пайдалануға болмайды, өйткені олар салық базасының толықтығын растауға және қажетті Талдамалық рәсімдерді жүргізуге мүмкіндік бермейді.
Осылайша, салық органының жұмысындағы кемшілік 851.00 СЕН-ға дұрыс және жүктемеуінің болмауы болып табылады.
Жалпы, аудит нәтижелері бойынша 118,5 мың теңге мөлшерінде жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы сомасын есептеу жүргізілмеген 11 жер пайдаланушы (заңды тұлғалар) анықталды.
105316 «Қоршаған ортаға эмиссиялар үшін төлем»
(бұдан әрі – БСК 105316)
Болжамдық көрсеткіштер 2023 жылы нақтыланған жоспар 2 119 535,0 мың теңгемен 3 187 226,0 мың теңгені немесе 150,4% -. құрады, 2024 жылы нақтыланған жоспар 4 119 870,0 мың теңгемен, түсімдер 4 120 062,3 мың теңгені немесе 100% -. құрады.
2023 жылы 2022 жылғы деңгейден түсетін түсімдердің оң динамикасы қамтамасыз етілмеген, төмендеу 9,7% - ((- 344,2 млн.теңге) құрады, 2024 жылы 2023 жылғы деңгейге қарағанда өсу қарқыны 29,3% -. құрады.
2023 жылы түсімдердің азаюы Қазақстан Республикасының Салық және экологиялық кодекстеріне өзгерістер енгізілуіне байланысты болды (IV санаттағы объектілері бар төлеушілер алынып тасталды).
2024 жылы түсімдердің оң динамикасы тау-кен байыту өндірістік бірлестігінің объектілері бойынша шығарындылардың ұлғаюымен байланысты.
01.01.2023 жылғы жағдай бойынша артық төлем 3 298,4 мың теңгені құрады, аудиттелетін кезеңде 2 287,4 мың теңгеге ұлғайды және ағымдағы төлемдер есебінен 5 585,8 мың теңгені құрады.
01.01.2023 жылғы жағдай бойынша бересі 17,5 мың теңгені құрады, 2024 жылы 10 456,6 мың теңгеге өсті және 10 474,1 мың теңгені құрады. Өсім 1 заңды тұлғаның қосымша есеп айырысуларын ұсынуына байланысты.
Есепте тұрған және төлеуге тартылған төлеушілердің саны 2023 жылдың басындағы көрсеткішпен салыстырғанда 430 төлеушіге азайды және 31.12.2024 жылғы жағдай бойынша қоршаған ортаға әсер ететін объектілердің санаттылығын енгізу бөлігінде Экологиялық кодекске енгізілген өзгерістерге байланысты 441 төлеушіні құрады (IV санаттағы объектілер (ең аз әсер ету) эмиссиялар үшін ақы төлеу міндетінен босатылды, III санаттағы объектілердің бір бөлігі, егер олардың әсері шамалы деп танылса, төлемақы төлеу жөніндегі талаптарға бағынуды тоқтатты).
108126 «Жергілікті бюджетке есептелетін мемлекеттік баж»
(бұдан әрі – БСК 108126)
2023 жылы нақтыланған жоспар 208 645,0 мың теңге болғанда түсім 233 269,7 мың теңгені немесе жоспардың 111,8% -. құрады, 2024 жылы нақтыланған жоспар 220 145,0 мың теңгені құраса, 227 766,7 мың теңге немесе 103,5% түсті.
2023 жылы 2022 жылғы деңгейден түсетін түсімдердің оң серпіні қамтамасыз етілді, өсім 562% -. құрады, 2024 жылы 2023 жылға қарай 2,36% - ға төмендеу байқалады.
562% - ға елеулі өсім мемлекеттік баж салығы салынатын тіркеу, заңгерлік, нотариаттық және өзге де қызметтерге өтініштер санының едәуір ұлғаюын көрсетеді. Бұл динамика салық төлеушілер шеңберінің кеңеюіне, әкімшілендіру сапасының артуына және мемлекеттік баж түсімдерін есепке алуға байланысты болуы мүмкін.
Уәкілетті органдармен өзара іс-қимыл үрдісі
Мемлекеттік кірістер басқармасының уәкілетті органдармен, банктермен және жергілікті атқарушы органдармен өзара іс — қимылының негізгі мақсаты-тиімді салықтық әкімшілендіруді, салықтарды дұрыс есепке алуды және уақтылы жинауды қамтамасыз ету.
Мәліметтер алмасудың құқықтық базасы Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 23-29-баптарында және қаржы Министрлігінің және Мемлекеттік кірістер комитетінің ақпарат беру нысандарын, мерзімдері мен тәртібін реттейтін бұйрықтарында белгіленген. Мәліметтер электрондық құжат айналымы жүйелері арқылы электрондық форматта, балама нұсқасы-қағаз жеткізгіштерде ұсынылады. Қолданыстағы өзара іс-қимыл практикасы заңнама талаптарына сәйкес келеді, бұл толықтығын, уақтылығын қамтамасыз етеді және қателер мен бұзушылықтар тәуекелдерін азайтады.
Талдау көрсеткендей, көптеген уәкілетті органдардың мәліметтері толық көлемде және мерзімінде берілген. Ерекшелік-«Рудный қалалық ТКШ, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі» ММ ұсынатын, 2024 жылдың 1-ші және 2-ші тоқсандарында мерзімдерін бұза отырып берілген билеттерді қалалық көлікте пайдалану туралы ақпарат. Сонымен қатар, мәліметтер бекітілген нысанға сәйкес келмейді.
Осылайша, көрсетілген уәкілетті органның деректерді уақтылы және дұрыс ұсынуын бақылау бөлігінде салық заңнамасының талаптарын орындау қамтамасыз етілмеген. ҚР ӘҚБтК-нің 471-бабына сәйкес уәкілетті органдардың лауазымды адамдары мемлекеттік кірістер органдары үшін міндетті мәліметтерді ұсынбағаны, уақтылы, дұрыс емес немесе толық ұсынбағаны үшін жауапты болады.
Салық кодексіне сәйкес салық органдары уәкілетті мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдардың төлемдерді есептеудің дұрыстығы, аударудың толықтығы мен уақтылығы, сондай-ақ мәліметтердің дұрыстығы мен уақтылығы мәселелері бойынша бақылауды жүзеге асыруға міндетті. Бақылау салық органының шешімі негізінде және ҚР ҚМ МКК бекітетін бақылау жоспарына сәйкес жүргізіледі.
2023 жылы бақылау жоспарлары орындалмады. 2024 жылға 1-ші және 2-ші жартыжылдыққа жеткізілді, оның шеңберінде «Полиция басқармасы» ММ, «Жер қатынастары бөлімі» ММ және «Сәулет және қала құрылысы бөлімі» ММ тексерулер жүргізілді. Қала бюджетіне түсуге жататын қаржылық бұзушылықтардың жалпы сомасы 1 559,0 мың теңгені құрады, толық көлемде өтелді. Бақылау актілерін талдаумен оларды ресімдеу кезінде бұзушылықтар анықталды.
Мемлекеттік кірістер басқармасы салықтардың толық және уақтылы түсуін қамтамасыз ету, қаржылық тәртіпті нығайту және әкімшілендіру тиімділігін арттыру үшін қаржы, қазынашылық және құқық қорғау органдарымен өзара іс-қимыл жасайды.
Қаржы органдарымен түсімдер мен берешек туралы деректермен алмасу жүзеге асырылады, кірістер динамикасына бірлескен талдау жүргізіледі, берешекті төмендету бойынша болжамдар мен шаралар қалыптастырылады. Жұмыс тұрақты жиналыстар мен аналитика алмасу арқылы жүзеге асырылады.
Қазынашылықпен өзара іс-қимыл төлемдерді дұрыс және уақтылы есепке алуға бағытталған. «Қазынашылық-клиент» жүйесі арқылы түсімдерді салыстыру, қате және түсініксіз төлемдерді анықтау жүргізіледі, бюджеттік операциялардың ашықтығы қамтамасыз етіледі.
Жалпы, мемлекеттік кірістер басқармасының уәкілетті, қаржы қазынашылық және құқық қорғау органдарымен өзара іс-қимылы заңнама талаптарына сәйкес келеді және салықтық әкімшілендірудің толықтығы мен уақтылығын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, уәкілетті органдар тарапынан жекелеген бұзушылықтар, сондай-ақ бақылау іс-шараларын жоспарлау мен ресімдеудегі кемшіліктер анықталды, бұл бақылау мен үйлестіруді күшейту қажеттігін көрсетеді.
Салықтық бақылау-бұл салық заңнамасының сақталуын мемлекеттік бақылау. Оның құралдарының бірі жоғары тұрған органдардың сұрау салулары бойынша, өз бастамасы бойынша, сондай-ақ төлеушілерді тарату немесе қайта ұйымдастыру кезінде жүргізілетін салықтық тексерулер болып табылады.
Тексерілетін кезеңде 118 салықтық тексеру жүргізілді. Бұзушылықтар 79 тексеру бойынша анықталды (67%). Бұзушылықтардың жалпы сомасы 71 838,4 мың теңгені құрады, іс жүзінде 50 001,9 мың теңге түсті (85,5%). Төлемге қабілетсіз екі салық төлеуші бойынша 8 511,2 мың теңге түскен жоқ.
Камералдық бақылау-салық есептілігі мен мемлекеттік ақпараттық жүйелер деректері негізінде салық төлеушінің қатысуынсыз жүргізілетін салықтық бақылау нысаны. Оның мақсаты-қателіктерді, сәйкессіздіктерді және салық міндеттемелерінің толық орындалмау фактілерін анықтау. Бақылауды автоматты түрде - мемлекеттік кірістер комитеті және қолмен - жергілікті жерлерде жүзеге асырады. Қолмен бақылау үлесі 8,9 %, автоматтандырылған 91,1% құрады.
Салық кодексіне өзгерістер енгізілгеннен кейін камералдық бақылау жүргізудің қолданыстағы регламенті жаңартылмаған, соның салдарынан жекелеген рәсімдер мен талаптар өзекті нормативтік ережелерге сәйкес келмейді.
2023-2024 жылдары 63 774,8 млн теңге сомасына 1 367 хабарлама қалыптастырылды. Салық төлеушілерге 63 351,3 млн теңге (99,3%) бұзушылық сомасына 1 208 хабарлама (88,4%) жіберілді.
Бұзушылықтардың негізгі критерийлері: әртүрлі ақпараттық көздердің деректері бойынша кірістерді төмендету, электрондық шот-фактуралар бойынша сәйкессіздіктер (оның ішінде «Kaspi Дүкен»), жарамсыз тіркеумен контрагенттер бойынша заңсыз шегерімдер, залалдарды асыра бағалау, активтердің шығуынан түсетін кірістерді төмендету.
2023 жылдың нәтижелері: 366 хабарлама жіберілді, 355 (97%) орындалды.
Орындалған хабарламалар бойынша бұзушылықтардың жалпы сомасынан (17 971,4 млн.теңге) бұзушылықтардың расталған сомасы 41,5 млн. теңгені немесе 22 хабарлама бойынша 0,23% -ын. құрады. Есептеуге расталған сомадан іс жүзінде 17,5 млн.теңге төленді, бұл 42,2% -ын құрайды.
2024 жылдың нәтижелері: 842 хабарлама жіберілді, 705 (83,7%) орындалды.
Орындалған хабарламалар бойынша бұзушылықтардың жалпы сомасынан (44 377,7 млн.теңге) бұзушылықтардың расталған сомасы 77,3 млн. теңгені немесе 136 хабарлама бойынша 0,17% -ын. құрады. Есептеуге расталған сомадан іс жүзінде 28,0 млн.теңге төленді, бұл 36,2% -ын құрайды.
Расталмаған бұзушылықтарды тексеру кірістерді төмендету фактілерінің және өзге де алшақтықтардың (валюталардағы, электрондық шот-фактуралардағы, бақылау-кассалық машиналардағы және қайтарулардағы техникалық қателіктерден басқа) жоқтығын көрсетті.
Камералдық бақылау жүргізілгеннен кейін салық есептілігінің қосымша нысандарын ұсыну мәніне хабарламаларды орындау фактілері бойынша аудитпен бұрын есептелген 41,4 мың теңге мөлшеріндегі соманы азайтуға қосымша нысанды ұсыну фактісі анықталды.
2.3. Мемлекеттік аудит объектілері қызметінің әлеуметтік-экономикалық дамуға әсерін бағалау (өңірлік және (немесе) елдік бөліністе):
2023-2024 жылдары Рудный қаласының бюджетіне түсетін салық түсімдері тұрақты оң серпінді көрсетеді, облыс экономикасының 2,6% және 8,3% өсуімен түсімдер тиісінше 5,7% және 12,3% - ға ұлғайды. Бұл салық базасының ұлғаюын және салықтық әкімшілендіру тиімділігінің артуын көрсетеді.
2023 жылы болжамның елеулі асыра орындалуы қамтамасыз етілді (110,4 %), алайда 2024 жылы жалпы орындалуы 101,1 %, төлем көзінен жеке табыс салығы бойынша болжамды асыра бағалауға және бюджет деңгейлері арасында кірістерді бөлу нормативтерін сақтамауға байланысты жоспарлаудың Елеулі тәуекелдері анықталды. Осы көз бойынша орындау тапшылығы 1,5 млрд теңгені құрады.
Нақты көріністе түсімдер 2023 жылы 3,3% - ға қысқарды, ал 2024 жылы 4,3% - ға өсім қамтамасыз етілді, бұл салық әлеуетінің қалпына келгенін көрсетеді.
Салық берешегі бойынша көп бағытты үрдістер байқалады: 2023 жылы күрт өсу (2,0 млрд.теңгеге дейін) және 2024 жылы белсенді өндіріп алу (1,9 млрд. теңге) және ірі міндеттемелерді ішінара өтеу салдарынан айтарлықтай төмендеу (1,28 млрд. теңгеге дейін). Алайда проблемалық берешектің үлесі 32% - ға дейін өсті, бұл болашақта кірістерді алмау тәуекелдерін қалыптастырады.
Тұтастай алғанда, салық органының қызметі әлеуметтік-экономикалық дамуға оң әсер етеді: түсімдердің өсуі қамтамасыз етілді, жиналуы жақсарды және 2024 жылы берешек азайды. Сонымен бірге жүйелік тәуекелдер — болжаудағы қателіктер, кірістерді бөлу нормативтерін сақтамау және ірі төлеушілерде берешектің жоғары шоғырлануы — жоспарлау мен әкімшілендіру тәсілдерін түзетуді талап етеді.
III. Қорытынды бөлім.
3.1. Мемлекеттік аудит барысында қабылданған шаралар:
Қабылданған шаралардың нәтижесінде мемлекеттік аудит барысында «Жеке тұлғалардан көлік құралдарына салынатын салық» БСК 104402-ге 4 752,7 мың теңге түсті; салық төлеушілердің жеке шоттарында жалпы сомасы 6 478,9 мың теңгеге салықтар мен төлемдердің қосымша есептелген сомалары көрсетілген, оның ішінде: жеке табыс салығы бойынша (БСК 101201, 101202), 5 717,2 мың теңге сомасында; әлеуметтік салыққа (БСК 103101, 101202), 41,4 мың теңге сомасында; заңды тұлғалардың мүлкіне салынатын салыққа және ЖК (БСК 104101) – 611,5 мың теңге, жеке тұлғалардан алынатын көлік құралдарына салынатын салыққа (БСК 104402), 35,6 мың теңге сомасында. теңге, жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы (БСК 105315) – 73,2 мың теңге.
Нақты есептелген корпоративтік табыс салығының сомасын жиырма пайыздан астам мөлшердегі есептелген аванстық төлемдер сомасынан асырғаны үшін 3 салық төлеуші ҚР ӘҚБтК-нің 278-бабының 3-бөлігінде көзделген әкімшілік жауаптылыққа тартылды, жалпы сомасы 1 477,3 мың теңге.
3.2 Мемлекеттік аудит нәтижелері бойынша қорытындылар:
Бюджетке түсуге жататын белгіленген бұзушылықтардың жалпы сомасы 6 413,6 мың теңгені құрады. Аудит барысында бюджетке 4 752,7 мың теңге өтелді. Рәсімдік бұзушылықтар 3 бірлік, жүйелік кемшіліктер 5 бірлік.
Рудный қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасының қазіргі жағдайын тұрақты, жұмыс істейтін және жалпы тиімді салықтық әкімшілендіру талаптарына сәйкес деп сипаттауға болады. Басқарма қызметі бюджет кірістерінің тұрақтылығын, салық тәртібін арттыруды және борыштық жүктемені азайтуды қамтамасыз ете отырып, мемлекеттік басқару саласының дамуына оң әсер етеді.
2023 жылға арналған салық түсімдері бойынша болжам 110,4 % - ға орындалды, жергілікті бюджетке 38 846,4 млн. теңге түсті. БСК бөлінісінде түсімдер болжамының орындалуы 100,8% - дан 179,0% - ға дейін өзгереді, бұл барлық кіріс көздері бойынша түсімдер жоспарының толық қамтамасыз етілгенін көрсетеді.
2024 жылы бюджетке 43 638,8 млн. теңге мөлшерінде түсімдер кезінде түсімдер болжамы 101,1 % - ға орындалды. 20 болжамды кіріс көздерінің ішінен түсімдер жоспары бір БСК - 101201 «Төлем көзінен салық салынатын табыстардан алынатын жеке табыс салығы» бойынша орындалмады, онда орындалу деңгейі 82,5% құрады. Бюджетке 1 846,0 млн.теңге түспеді, бұл еңбекақы төлеу қорын асыра бағалаумен және болжау мен түзету кезінде бюджет деңгейлері арасында жеке табыс салығын біркелкі бөлумен байланысты.
Сонымен қатар, БСК 101201 бойынша түсімдер болжамының орындалмауы жалпы жергілікті бюджеттің кіріс бөлігіне әсер еткен жоқ: қала бюджетіне түсімдер болжамы 100,4% - ға (жоспардан тыс 138,1 млн теңге), облыстық бюджетке 104,3% - ға (+ 345,6 млн теңге) орындалды.
Салық базасынан түсетін салық түсімдерінің номиналды өсімі Қостанай облысы бойынша ЖӨӨ өсу қарқынынан 2023 жылы 3,1 пайыздық тармаққа, 2024 жылы 4 пайыздық тармаққа асып түседі, бұл салық жинаудың жоғары тиімділігін және салықтық әкімшілендірудің күшеюін көрсетеді.
Инфляцияны өтейтін салық түсімдерінің номиналды өсу үлесін бағалау 2023 және 2024 жылдардағы нақты бюджеттік ресурстардың әртүрлі динамикасы туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
2023 жылы қала бюджеті кірістерінің номиналды өсуі 5,7% -ын құрады, алайда Қостанай облысы бойынша инфляция деңгейі (9,3%) түсімдердің өсу қарқынынан едәуір асып түсті. Нәтижесінде инфляцияны жабу үлесінің көрсеткіші -58,1% теріс мәнге ие болды, бұл түсімдердің номиналды өсуі бюджеттің төлем қабілеттілігін сақтау үшін жеткіліксіз болғанын және нақты түсімдердің азайғанын көрсетеді.
2024 жылы жағдай оң жаққа өзгерді. Түсімдердің номиналды өсуі 12,3% - ға жетті, бұл инфляция деңгейінде 7,7% табыстың оң нақты өсімін қамтамасыз етті. Инфляцияны жабу үлесінің көрсеткіші түсімдердің номиналды өсімінің 34,7% -ын құрады, бұл бюджеттің бағаның өсуін өтеу және нақты ресурстардың қосымша көлемін қалыптастыру қабілетін көрсетеді. Бұл кірістерді басқару сапасының жақсаруын, салық базасының кеңеюін және бюджет түсімдерінің тұрақтылығының артуын көрсетеді.
Салық жинау коэффициенті 2023 жылғы 97,7% - дан 2024 жылы 105,1% - ға дейін өсті. Бұл көрсеткіш, соның ішінде салық берешегін өндіріп алу есебінен өсті, бұл кіріс көздерін әкімшілендірудің тиімділігін және 2024 жылы салық төлеушілердің салық тәртібін арттыруды көрсетеді.
Аудиттелетін кезеңде салық берешегі 5,6 есеге ұлғайды және 01.01.2025 жылғы жағдай бойынша 1 281 009,2 мың теңгені құрады. Негізгі өсім 2023 жылға (+1 778 764,6 мың теңге) ірі салық төлеушілердің бірі бойынша төлемдерді декларация бойынша есептеу салдарынан келді. 2024 жылы берешек ресми түрде 727 799,1 мың теңгеге азайды, алайда өндіріп алулар мен есептен шығаруларды ескере отырып, берешектің нақты өсімі 1 150 596,0 мың теңгені құрады.
2023 жылы қарыздың 96,4%-ын салықтың бір түріне шоғырланған-корпоративті табыс салығы, бұл жалпы қарызды оның өзгеруіне ерекше тәуелді етеді.
2024 жылы кері әсер байқалады — корпоративтік табыс салығының үлесінің төмендеуі, бірақ қалған салықтар бойынша берешектің күрт өсуі:
- төлем көзінен салық салынатын жеке табыс салығы-6,2 есе ұлғайту;
- әлеуметтік салықтың өсуі-5,3 есе;
- ЗТ және ЖК мүлік салығы-7,6 есе ұлғайту;
- жеке тұлғалардан алынатын көлік салығы-0,4 есе өсім.
2023-2024 жылдары корпоративтік табыс салығы бойынша берешектің үстемдігінде көрсетілген берешек құрылымының күрт өзгеруі, кейіннен берешектің өсуі және басқа салықтарға қайта бөлінуі қарыздардың жинақталу тәуекелдерінің жоғарылағанын және берешектің қалыптасуына тиімді бақылаудың жоқтығын көрсетеді.
Берешектегі негізгі салықтың үлесі жоғары құбылмалылық пен тұрақсыздықты көрсетеді: 2023 жылы 73,3% — дан 96,8% - ға дейін өсу күрт секіріс (+23,5 б.т.), бұл жалпы қарыздың ірі салық төлеуші бойынша Бірлік оқиғаға тәуелділігімен байланысты және негізгі салықтағы берешектің күшті шоғырлануы туралы айтады. 2024 жылы 92,8 % — ға дейін төмендеу шамалы төмендеу болып табылады, бірақ бұл көрсеткіш әлі де 2023 жылғы деңгейден айтарлықтай жоғары.
Жалпы берешек құрылымындағы өсімпұлдар мен айыппұлдардың үлесі төмендеді: өсімпұл – 25,3% – дан 7,2% - ға дейін, айыппұлдар-1,3% - дан 0,1% - ға дейін.
Бұл ретте 2024 жылы өсімпұл бойынша берешек күрт өсуді көрсетеді-46,7%, өсімпұлдың абсолютті сомасы 29 167,9 мың теңгеге өсті, 2024 жылы борышкерлер саны 7,4 есеге өсті, бұл берешектің бір бөлігінің ұзақ уақыт өтелмегенін көрсетеді және өсімпұлды өндіріп алуды бақылаудың жеткіліксіздігін көрсетеді.
Жалпы алғанда, түсімдер динамикасы тұрақты және оң, 2023 жылы қарыздың күрт өсуі байқалды, содан кейін біртіндеп төмендеу байқалды.
Мәселен, 2023 жылы берешектің өсу қарқыны ірі салық төлеуші бойынша жекелеген жағдайдың нәтижесінде салық түсімдерінің өсу қарқынынан (773,4 % - берешектің өсуі, 5,7 % - түсімдердің өсуі) едәуір озып отыр.
2024 жылы түсімдердің тұрақты өсуімен (+12,3%) берешек 36,2% - ға төмендеді, бұл қарыздардың ішінара өтелгенін көрсетеді.
Айта кету керек, 2023 жылы берешектің өсуі бюджеттің кіріс бөлігі үшін ықтимал тәуекелдерді сақтай отырып, берешектің жоғары базалық деңгейін қалыптастырды.
Бюджет кірістеріндегі берешектің жалпы үлес салмағы 1,8 есеге жуық төмендеді, 2023 жылғы 5,17% — дан 2024 жылы 2,94% - ға дейін-түсімдердің өсуі есебінен қамтамасыз етілген оң үрдіс.
Өндіріп алуға үмітсіз салық берешегінің үлесі 3,3 пайыздық тармаққа өсті, 2023 жылғы 28,6% - дан 2024 жылы 31,9% - ға дейін. Теріс динамика мәжбүрлеп өндіріп алу шараларын қабылдау үшін салық төлеушілердің осы санатына жеткілікті ықпал ету тетіктерінің жоқтығын көрсетеді.
Салық берешегін өндіріп алу 2023 жылғы 12% - дан 2024 жылы 93,5% - ға дейін ұлғайды, өндіріп алынған салық берешегі үлесінің оң өсуі бір салық төлеушінің берешегінің едәуір сомасын өтеу есебінен қамтамасыз етілді (жалпы өндіріп алынған соманың 98%).
Мәжбүрлеп өндіріп алу шаралары Салық заңнамасына сәйкес жүргізіледі, хабарламалар мен өкімдерді қалыптастыру салық төлеушілердің дербес шоттарында көрсетілген берешек негізінде автоматты режимде жүргізіледі. Сондай-ақ, берешекті азайту үшін заңнамаға сәйкес оңалту және мәжбүрлеп жою шаралары қолданылады.
Аудитпен жалпы сомасы 6 413,6 мың теңгеге, оның ішінде 2023 жылы 626,6 мың теңгеге немесе түсімдер көлемінің 0,002% - на, 2024 жылы 5 787,0 мың теңгеге немесе түсімдер көлемінің 0,013% - на қаржылық бұзушылықтар анықталды, бұл салықтық әкімшілендірудің жоғары тиімділігін және жалпы көлемге қатысты қаржылық ауытқулардың ең төменгі деңгейін көрсетеді бюджетке түсетін түсімдер.
Уәкілетті органдармен өзара іс-қимыл жүйесі ресімделген және ҚР Салық Кодексі мен Қаржы Министрлігінің бұйрықтары негізінде әрекет етеді. Ведомствоаралық өзара іс-қимыл электрондық құжат айналымы және уәкілетті органдардың ақпараттық жүйелері арқылы жүзеге асырылады. Басқармада уәкілетті органдардың нақты мамандарға мәліметтерді толық және уақтылы ұсынуына жауапкершілікті бекіту практикасы қолданылады. Аудитпен мәліметтерді ұсыну мерзімдері мен нысанын сақтамаудың бірыңғай фактілері анықталды, бұл жалпы алғанда бюджеттің кіріс бөлігіне әсер етпеді.
2024 жылы уәкілетті органдардың қызметін бақылау бюджетке қосымша 1,5 млн. теңгеден астам түсімді қамтамасыз етті. Бұл салық бақылауының салық кірістерінің өсуіне тікелей оң әсерін растайды.
Аудиттелетін кезеңде қолданыстағы 7 уәкілетті органның 4 немесе 57% - ы бақылау іс-шараларымен қамтылды-орташа тиімділік және жүргізілетін салықтық бақылаулардың кезеңділігі мен жүйелілігін куәландырады.
1,5 млн. теңгеден астам қосымша есептеу сомасы бюджетке толық көлемде түсті. Бақылау іс-шараларының нәтижелілігі 100% құрады. Бұл ретте, осы аудитпен бақылау актілерін ресімдеуге қойылатын талаптарды сақтамаудың бірыңғай фактісі анықталды.
Уәкілетті органдардың қызметін бақылаудың 2024 жылға арналған жеткізілген жоспары толық көлемде іске асырылды.
2023 жылғы қаңтардан 2024 жылғы желтоқсанға дейінгі кезеңде салық органы 118 салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша бұзушылықтар 79 жағдайда анықталды, бұл жалпы санның 67% -ын құрайды. Белгіленген бағалау шкаласына сәйкес бұл көрсеткіш салық органының бақылау жұмысы тиімділігінің орташа деңгейіне сәйкес келеді. Бұл тексерулердің едәуір бөлігі бұзушылықтардың анықталуына әкелетінін көрсетеді, алайда бұзушылықтардың алдын алу мақсатында тиімділікті одан әрі арттыру үшін әлеует бар.
Белгіленген бұзушылықтардың жалпы сомасы 71 838,4 мың теңгені құрады, оның ішінде жергілікті бюджетке түсуге жататын 58 512,6 мың теңге, іс жүзінде 50 001,9 мың теңге немесе 85,5% түсті.
2023 жылғы қаңтардан 2024 жылғы желтоқсанға дейінгі кезеңде жүргізілген тексерулердің қорытындысы бойынша 81 шешім шығарылды, оның ішінде: 75 әкімшілік жауапкершілікке тарту туралы, 6 салық сомасын қосымша есептеу туралы. Жойылған шешімдер жоқ, бұл олардың дұрыстығын көрсетеді.
Бұзушылықтардың орташа көрсеткіші бір тексеруге 19,6% - ға, 2023 жылғы 1 084,1 мың теңгеден 2024 жылы 871,7 мың теңгеге дейін төмендеді, бұл салық тәртібінің жоғарылағанын көрсетеді.
Камералдық бақылау нәтижелері бойынша салық органы бұзушылықтарды жою туралы жалпы сомасы 63 774,8 млн. теңгеге 1 367 хабарлама қалыптастырды.
Олардың ішінде қолмен жасалған хабарландырулар 8,9 %, ал автоматты режимде 91,1% құрайды.
Автоматты режимде жүзеге асырылатын камералдық бақылаудың үлесі 90% - дан асады, бұл процестерді автоматтандырудың жоғары деңгейін және ақпараттық жүйелерді қолдану тиімділігін көрсетеді.
2023 жылы бұзушылықтар сомасы 17 971,4 млн. теңгеге орындалған 355 хабарламаның 41,5 млн. теңгесі ғана расталды, бұл 0,23% -. құрайды.
2024 жылы бұзушылықтар сомасы 44 377,7 млн. теңгеге орындалған 705 хабарламаның расталған сомасы небәрі 77,3 млн.теңгені немесе 0,17% -. құрады.
Осылайша, камералдық бақылаудың расталған нәтижелерінің үлесі 0,4% - дан аз, бұл жүргізілетін камералдық бақылаудың төмен тиімділігін көрсетеді.
3.3. Мемлекеттік аудит нәтижелері бойынша ұсынымдар:
3.4 Мемлекеттік аудит нәтижелері бойынша тапсырмалар:
«Рудный қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасы»РММ:
- 101111 «Ірі кәсіпкерлік субъектілері мен мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан алынатын корпоративтік табыс салығы», ТМК 913 «Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзғаны үшін айыппұлдар» - 1 477,2 мың теңге («Бірлік - Ынтымақ – 2008» ЖШС-491,3 мың теңге, «Аманат Сауда Үйі» ЖШС-887,5 мың теңге, «Итон»ЖШС-98,4 мың теңге);
- 101202 «Төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан алынатын жеке табыс салығы» - 44,5 мың теңге («Байзакова Ақмарал Ерболатовна» ЖК-22,0 мың теңге, «Сагынбаев Бердихан Уласбекович» ЖК - 1,8 мың теңге, Таймас ЖК – 20,7 мың теңге);
- 103101 «Әлеуметтік салық» - 20,7 мың теңге (Таймас ЖК-20,7 мың теңге);
- 105315 «Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлем» - 118,5 мың теңге (« СТРОЙКОМПЛЕКТ LTD. RV»ЖШС – 16,1 мың теңге, «Бизнес центр Рудный City» ЖШС - 4,2 мың теңге, «ПАНАЦЕЯ» ЖШС – 2,1 мың теңге, «РУДРЕМ-1» ЖШС – 68,5 мың теңге, Казинцева Юлия Сергеевна – 11,0 мың теңге, Шалдыкова Гульжан Бегжигитовна – 7,4 мың теңге, Коротнева Нелли Анатольевна – 9,2 мың теңге).
1) Қазақстан Республикасының заңнамасына өзгерістер енгізу бойынша:
- «Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің «Салық салу саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтар» 16-тарауын бюджетке салықтар мен төлемдерді төлемегені не толық төлемегені үшін әкімшілік жауаптылықты көздейтін баппен толықтыру;
- мәжбүрлеп өндіріп алу шараларын қолдануға шектеулерді қайта қарау бөлігінде Қазақстан Республикасының Салық кодексіне өзгерістер енгізу;
- камералдық бақылау жүргізу регламентін өзектендіру;
2) Салықтық әкімшілендіру сапасын және сыртқы және ішкі бақылау іс-шараларының тиімділігін арттыру мақсатында салық есептілігін берудің барлық арналарын қамтитын 700.00, 701.01 СЕН және 851.00 СЕН –ге қосымшалар бойынша деректерді дұрыс және кешенді шоғырландырылған түсіруді қалыптастыру бөлігінде салық органының ақпараттық жүйелерін пысықтау мәселесін қарау бойынша.
Ұсынымдарды қарау, тапсырмаларды орындау және қабылданған шаралар туралы ақпарат растайтын құжаттарды қоса бере отырып, Тексеру комиссиясына белгіленген мерзімде ұсынылсын.
3.4. Қосымша: аудиторлық іс-шараның нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтардың жиынтық тізілімі және аудиторлық іс-шара барысында анықталған жүйелік кемшіліктердің жиынтық кестесі 4 парақта.
Тексеру комиссиясының мүшесі Р. Байқабұлов
Жергілікті бюджеттің табыстарын және
мемлекет активтерін пайдалану
бөлімінің басшысы(аудит тобы басшысы
және аудит жүргізуге жауапты бөлімінің басшысы) С. Дорошко
Сапаны бақылау бөлімі басшысының м. а. Н. Томилина
Мемлекеттік аудиторлар,
аудиторлық іс-шара өткізгендер
Б. Аймұхамбетов
Б. Мұханов
Г. Көкішева
Н. Жилякова
Қ. Күлпейісов