Реттеушілік саясаттың консультативтік құжаты жер қойнауын пайдалану мәселелері бойынша

    1. Реттеушілік саясаттың консультациялық құжатын әзірлеу негіздері:

    2021 жылғы 3 наурыздағы шетелдік мұнай – газ компанияларының өкілдерімен-шетелдік инвесторлар кеңесінің мүшелерімен жұмыс кездесуінің қорытындылары бойынша Мемлекет басшысының тапсырмалары.

    1. Шешу үшін заңнамалық реттеу талап етілетін проблеманы сипаттау:

     

    №

    Проблемалық сұрақ

    Мәселенің негізгі себептері

    Сипатталған мәселенің деңгейі мен маңыздылығын көрсететін аналитикалық ақпарат

    1.                 

    Мұнай-газ саласында өзінің геологиялық, техникалық, технологиялық және географиялық жағдайлары бойынша оларды әзірлеудің күрделілігіне байланысты және нәтижесінде инвесторлар үшін жоғары тәуекелдерге ие жобалар бар. Мұндай жобалар оларды барлау мен өндіруге инвестициялау үшін тартымды емес.

    Көрсетілген жобалардың инвестициялық тартымдылығын арттыру үшін реттеушілік және фискалдық сипаттағы ынталандырулар қажет.

    Осыған байланысты геология ерекшеліктеріне, игеру шарттарына, көмірсутектердің құрамы мен қасиеттеріне байланысты Мұнай-газ саласында неғұрлым тәуекелді жобалар болып саналатын күрделі жобалардың өлшемдерін көздеу қажет.

    Осындай күрделі жобаларды барлау және өндіру үшін келісімшарттың жеке түрін – күрделі жобалар бойынша келісімшартты көздеу қажет.

     

    Жетекші әлем елдерінің экономиканы декарбонизациялау, жаңартылатын энергия көздеріне көшу, ESG қағидаттарына көшу бағытына байланысты Мұнай-газ саласына инвестициялар күрт төмендеді. Өсіп келе жатқан геосаяси тәуекелдер де Қазақстанның мұнай-газ секторының тартымдылығына теріс әсер етеді.

    Халықаралық энергетикалық агенттіктің есебіне сәйкес"мұнайға сұраныс ешқашан 2019 жылдың шыңына оралмайды". Аталған агенттіктің пікірінше, алдағы үш онжылдықта ол жыл сайын орта есеппен 4% - ға төмендейді. Нәтижесінде 2030 жылға қарай мұнай бағасы барреліне 35 АҚШ долларына дейін төмендейді. Сондықтан әлемдік нарыққа мұнай жеткізуді зерттеу авторлары ОПЕК мүшелерін жатқызатын өндіру құны ең төмен өндіруші елдердің аз ғана Саны өз қолына шоғырландырады. Олардың әлемдік мұнай нарығындағы үлесі соңғы жылдары шамамен 37%-дан 2050 жылы 52% - ға дейін өседі, деп ХЭА баяндамасында көрсетілген.

     

    2.                 

    Жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер, сондай-ақ кадрлар үшін ел ішіндегі құндылықтың ең аз үлесін белгілеу туралы талап күрделі жобалардың ерекшелігін ескермейді, онда тиісті мамандарды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді тартуды талап ететін күрделі технологиялар мен техникалық шешімдер қолданылуы мүмкін, бұл күрделі жобалардың инвестициялық тартымдылығына теріс әсер етеді.

    Жер қойнауы туралы кодексте жұмыстар мен қызметтер үшін, сондай-ақ жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде кадрлар үшін ел ішіндегі құндылықтың ең аз үлесі жөніндегі талаптарды сақтау қажеттігі туралы жалпы талаптар қамтылған.

    Қазақстан Республикасы Президентінің төрағалығымен Шетелдік инвесторлар кеңесі жұмысының қорытындылары бойынша фокус—топтың есептері

    3.                 

    Барлау және өндіру кезеңін қамтитын бірлескен келісімшарт жасасу мүмкіндігінің болмауы

    Кодекстің қолданыстағы ережелері келісімшарттың бірлескен мерзімін көздемейді. Әрбір кезеңге (Барлау, Өндіру) мерзімді бекітудің жеке рәсімі белгіленеді.

    Осылайша, өндіру кезеңін бекіту үшін Кодексте көзделген шарттарды орындау қажет (әзірлеу жобасын бекіту, оған қажетті сараптамаларды алу және т.б.). Инвесторлардың пікірінше, бұл ресми шарттардың орындалмауына байланысты келісімшарттың ықтимал "жоғалуына" байланысты тәуекелдерді тудырады. Инвесторлардың барлаудан өндіруге көшу кепілдіктері болуы қажет.

     

    Қазақстан Республикасы Президентінің төрағалығымен Шетелдік инвесторлар кеңесі жұмысының қорытындылары бойынша фокус—топтың есептері

    4.                 

    Көмірсутектер саласындағы күрделі жобалар бойынша келісімшарттар үшін жер қойнауы туралы кодекстің 8-тарауында көзделген, сақтандыруды, банктік және корпоративтік кепілдікті қоса алғанда, қамтамасыз етудің барлық түрлерін ұсыну мүмкіндігі жоқ. Тарату қорын қалыптастыру мүмкіндігі жоқ. Шетелдік банктің банктік кепілдігін беру мәселесі, шетелде тарату қорын қалыптастыру ерекшеліктері реттелмеген. Бұл әлеуетті инвестор үшін қосымша шығындарға әкеп соғады және Қазақстанның мұнай-газ секторының тартымдылығын төмендетеді.

    Бұл ретте қаражаттың сақталуы және жер қойнауын пайдалану саласында отандық банк жүйесінің тартылуы бөлігінде мүдделер теңгерімін қамтамасыз ету мақсатында шетелдік және қазақстандық банктерде банк кепілдігін беру және тарату қорын қалыптастыру шарттарының ерекшеліктерін көздеу қажет.

     

    Көмірсутектер бойынша келісімшарттар үшін жер қойнауы туралы кодексте жер қойнауын пайдалану салдарларын жоюды қамтамасыз етудің бір ғана түрі – банктік салым КЕПІЛІ көзделген, ол тек қазақстандық Екінші деңгейдегі банкте орналастырылады.

    Қамтамасыз етудің басқа түрлеріне жол берілмейді (сақтандыру, кепілдік).

    Шетелдік банктің банк кепілдігін беру немесе шетелдік банкте тарату қорын қалыптастыру мүмкіндігінің болмауына байланысты кодексте мұндай жағдайлар үшін реттеу ерекшеліктері көзделмеген.

    Қазақстан Республикасы Президентінің төрағалығымен Шетелдік инвесторлар кеңесі жұмысының қорытындылары бойынша фокус—топтың есептері

    5.                 

    Қазақстан Республикасының заңнамасы бір келісімшарт бойынша бірнеше бірлескен жер қойнауын пайдаланушы болған жағдайларда, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт бойынша оператор ретінде жер қойнауын пайдаланушылардың бірін тағайындау мүмкіндігіне жол бермейді, бұл жалпыға бірдей танылған халықаралық практика болып табылады. Аталған шектеу мұндай жағдайларда жеке заңды тұлға құру қажеттігіне байланысты қосымша шығындарға әкеп соғады.

    Жер қойнауы туралы кодекстің 49-бабына сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт бойынша жер қойнауын пайдаланушы болып табылатын тұлғаны оператор ретінде тағайындауға тыйым салынады.

    Қазақстан Республикасы Президентінің төрағалығымен Шетелдік инвесторлар кеңесі жұмысының қорытындылары бойынша фокус—топтың есептері

    6.                 

    Халықаралық практикада инвесторлардың құқықтарын қорғаудың неғұрлым сенімді тетіктерінің бірі мемлекет пен инвестор арасындағы дауды төрелікке беру мүмкіндігі болып табылады.

    Тараптардан тәуелсіз төрелікте дауды шешу кепілдіктерінің болуы инвестициялар үшін саланың инвестициялық тартымдылығының негізгі аспектілерінің бірі ретінде қаралады.

    Жер қойнауы туралы кодекстің 78-бабында жер қойнауын пайдалану құқығын жүзеге асыруға, өзгертуге немесе тоқтатуға байланысты даулар Қазақстан Республикасының заңдарына және Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға сәйкес реттелуге жатады. Көрсетілген бапта дауды төрелікке беру мүмкіндігіне тікелей нұсқаудың болмауы жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттың талаптарына төрелік ескертпені енгізу мүмкіндігін шектейді.

     

    Қазақстан Республикасы Президентінің төрағалығымен Шетелдік инвесторлар кеңесі жұмысының қорытындылары бойынша фокус—топтың есептері

    7.                 

    Күрделі жобалар бойынша барлау мен өндіруге арналған келісімшарт бірлескен болуына байланысты, келісімшарттық аумақта күрделі критерийлерге сәйкес келмейтін кен орны анықталған жағдайларда, жер қойнауы учаскесінің бір бөлігін бөлу шарттары бөлігінде осындай келісімшарттардың ерекшеліктерін көздеу қажеттілігі туындады. Сондай-ақ күрделі келісімшарттар бойынша реттеу ерекшеліктерін:

    аукционды өткізу;

    жер қойнауы учаскесінің кеңістіктік шекараларын айқындау;

    іздеу кезеңінен бағалауға, бағалаудан өндіруге өту;

    келісімшартты мерзімінен бұрын тоқтату шарттары.

    Көрсетілген өзгерістер халықаралық практиканы ескере отырып, инвестициялық тартымдылықты арттыру мақсатында барлау кезеңінен күрделі жобалар бойынша өндіру кезеңіне өту рәсімдерін оңайлату қажеттігіне байланысты.

    Жер қойнауы туралы кодекстің қолданыстағы ережелері күрделі жобалар бойынша бірлескен келісімшарттар бойынша реттеу ерекшеліктерін көздемейді, өйткені келісімшарттардың осы түрін қазіргі уақытта ол реттемейді.

    Қазақстан Республикасы Президентінің төрағалығымен Шетелдік инвесторлар кеңесі жұмысының қорытындылары бойынша фокус—топтың есептері

    8.                 

    Бірлескен жобалар бойынша стратегиялық әріптесті тарту кезінде ұлттық компаниялар стратегиялық әріптесті көрсету мүмкін еместігі бөлігінде құқықтық олқылыққа тап болады, ол кейіннен жер қойнауын пайдалану құқығы берілетін бірлескен кәсіпорын құру арқылы тартылады.

    Мұндай жағдайларда ұлттық компания барлау нәтижелері бойынша теріс нәтиже болған жағдайда жақындау салығын ықтимал есептеу түрінде салық тәуекелдеріне тап болады, өйткені, әдетте, стратегиялық серіктес кэрри қаржыландыру шарттарында тартылады.

    Жер қойнауы туралы Кодекстің нормалары ұлттық компанияның стратегиялық әріптесті айқындау тәртібі бөлігінде бір мәнді емес болып табылады. Тиісті баптардың тура түсіндірілуінен стратегиялық серіктес басқа тәсілдермен емес, мысалы, БК арқылы стратегиялық серіктестің келісімшартта үлесі болатын жобалар бойынша ғана анықталады деп қорытынды жасауға болады.

    "ҚазМұнайГаз" ҰК АҚ-ның Жер қойнауы туралы кодекстің 103-бабына сәйкес стратегиялық әріптестің қатысуымен тікелей келіссөздерді бастау туралы өтінішпен жүгінуі

    9.                 

    Жер қойнауын пайдалану саласындағы қолданыстағы заңнама ұлттық компаниялардың міндетті үлестік қатысуы бар жобаларға оператордың үлесіне (кемінде 50%) міндетті қатысу бөлігінде басқа жер қойнауын пайдаланушыларға қатысты артықшылықты ережелерді ұлттық компанияларға бекітетін бірқатар нормаларды белгілейді. Күрделі жобалар үшін мұндай нормалардың болуы инвестор үшін қосымша ауыртпалық ретінде қарастырылады, бұл да осындай жобалардың инвестициялық тартымдылығына теріс әсер етеді.

     

    Жер қойнауы туралы кодекстің 121-бабына сәйкес көмірсутектер саласындағы ұлттық компанияның міндетті үлестік қатысуы бар келісімшарттарда Оператордың жарғылық капиталындағы ұлттық компанияның қатысу үлесі бастапқыда кемінде елу пайызды құрауға тиіс.

    Қазақстан Республикасы Президентінің төрағалығымен Шетелдік инвесторлар кеңесі жұмысының қорытындылары бойынша фокус—топтың есептері

    10.             

    Жақсы зерттелген перспективалы геологиялық құрылымдардың едәуір бөлігі игеруге енгізілген жағдайда, ірі кен орындарын табудың жаңа перспективалары негізінен өз табиғаты бойынша жоғары шығынды болып табылатын күрделі жобалармен байланысты. Мұндай жобалардағы шығындардың негізгі үлесі, әдетте, ұңғымаларды бұрғылауға келеді.

    Жер қойнауын пайдалану құқығын берудің қазіргі практикасы жер қойнауын пайдаланушының ұңғыманы бұрғылау жөніндегі, сондай-ақ сейсмикалық барлау жүргізу жөніндегі міндеттемелерді өзіне қабылдауымен қатар жүреді.

    Сонымен бірге, сейсмикалық барлау деректері ұңғыманы бұрғылаудың пайдасыздығын көрсетуі мүмкін. Мұндай жағдайларда инвестордың бұрғылаудан бас тарту құқығы болуға тиіс. Сонымен бірге мемлекет жаңа геологиялық ақпарат түрінде пайда көреді.

    Жер қойнауы туралы Кодекске сәйкес аукцион шарттары Жер қойнауын пайдаланушы барлау кезеңінде орындауға міндетті жұмыстардың ең аз бағдарламасын көздеуі тиіс.

    Аукцион шарттарын құзыретті орган айқындайды.

    Жұмыстардың ең төменгі бағдарламасын орындамау жер қойнауын пайдаланушыға айыппұл төлеу түрінде санкциялар салуға әкеп соғады.

    Қазақстан Республикасы Президентінің төрағалығымен Шетелдік инвесторлар кеңесі жұмысының қорытындылары бойынша фокус—топтың есептері

    11.             

    Жер қойнауы туралы заңнама жер қойнауын пайдаланушылар үшін мынадай реттеу бөлігінде бірқатар ілеспе міндеттемелерді көздейді: ҒЗТКЖ-ға арналған шығыстар;

    рәсімдерді тауарларды сатып алуды, жұмыстар мен қызметтер; міндетті жеткізілімді ішкі рынокқа мұнай.

    Бұл талаптар күрделі жобалар бойынша көмірсутектерді барлау және өндіру жөніндегі қызметті жүзеге асыру кезінде қосымша әкімшілік кедергілер тудырады.

    Кодексте ҒЗТКЖ-ны қаржыландыру жөніндегі, сондай-ақ күрделі жобалар үшін ішкі нарыққа міндетті түрде жеткізу жөніндегі міндеттемелерден босату көзделмеген. Сатып алу рәсімдері де күрделі жобалар үшін ерекше жағдайларды көздемейді.

    Қазақстан Республикасы Президентінің төрағалығымен Шетелдік инвесторлар кеңесі жұмысының қорытындылары бойынша фокус—топтың есептері

    12.             

    Мұнай-газ кен орындарын игеру тәжірибесінде, әдетте, аралас бірнеше кен орындары максималды экономикалық нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік беретін бірыңғай инфрақұрылымды қолдана отырып игерілетін жағдайлар болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда олар үшін бірыңғай жоба әзірленуі мүмкін. Алайда ҚР заңнамасында мұндай мүмкіндік қарастырылмаған, бұл қосымша кедергілер тудырады.

    Жер қойнауы туралы Кодекстің 137-бабының қолданыстағы ережелеріне сәйкес әрбір кен орнына жеке игеру жобасы әзірленеді, бұл бір келісімшарт шеңберінде бірнеше кен орнын игеру кезінде артық әкімшілік кедергілер тудырады

    Қазақстан Республикасы Президентінің төрағалығымен Шетелдік инвесторлар кеңесі жұмысының қорытындылары бойынша фокус—топтың есептері

    13.             

    Қазақстанда геологтар шартты отынның болжамды ресурстары шамамен 76 млрд.тоннаны құрайтын 15 шөгінді бассейнді анықтады, алдын ала бағалауға сәйкес оның ішінде шамамен 4,5 млрд. тонна аз зерттелген шөгінді бассейіндерде.  Шөгінді бассейндердің зерттелу дәрежесі әр түрлі, олардың 5 – игерілген, 5 – аз зерттелген және 5 – аз перспективалы. Бүгінгі күні мұнай мен газ өндірудің барлық көлемі игерілген 5 бассейінде өндіріледі.

    Кодекс жер қойнауын геологиялық зерттеуден одан әрі барлау мен өндіруге өтуге айрықша құқықты көздемейді. Осылайша, инвесторлар Қазақстанның аз зерттелген аумақтарын учаскеге қандай да бір кепілдіксіз (айрықша құқықсыз) зерттеуге мүдделі емес. Сондай-ақ бүгінгі күні шөгінді бассейндер бойынша ескі сейсмикалық деректер көп, бірақ сапасы мен нақтылануы заманауи талаптарға сәйкес келмейтіндігін атап өту қажет.

     

    Бүгінгі күні игерілген бассейндер бойынша жер қойнауын пайдаланушылармен көмірсутек шикізатын барлауға және өндіруге 189 келісімшарт жасалған.

    Аз зерттелген шөгінді бассейндер бойынша өндіруге келісімшарттар жоқ.

    Сонымен қатар, Қызылорда облысы бойынша мұнай өндірудің бәсеңдеуі байқалады (өндіру Оңтүстік-Торғай игерілген шөгінді бассейнінде жүргізіледі).

    Есептеулер бойынша соңғы бес жыл кезеңінде Қызылорда облысы бойынша өндіру көлемі 36,3 %-ға қысқарды (2017 жылы 5058,9 мың т 2021 жылы 3223,3 мың т).

    14.             

    Жер қойнауы туралы кодекстің өтпелі ережелеріне сәйкес (278-баптың 33 және 34-тармақтары) кодекс қолданысқа енгізілгенге дейін жасалған барлауға арналған келісімшарттар барлау мен өндіруге арналған үлгілік келісімшарттың талаптарына көшуді жүзеге асырды.

    Бұл ретте, бекітілген үлгілік келісімшарттарда осындай ауысу жағдайларында жұмыс бағдарламасын қалыптастыру ерекшеліктерінің болмауы себебінен, барлауға және өндіруге жасалатын келісімшарттарда жаңа редакцияда қолданыстағы жұмыс бағдарламасы жұмыс бағдарламасы ретінде енгізілді.

    Барлау нәтижелері бойынша келісімшарттық аумақтың бір бөлігін қайтару кезінде бастапқыда келісімшарттың жұмыс бағдарламасында көзделген қайтарылатын аумаққа жататын жұмыстарды, жұмыстарды бағдарламадан алып тастау қажеттігі туындады.

    Жер қойнауы туралы кодекстің 278-бабының өтпелі ережелерінде келісімшарт аумағының бір бөлігі қайтарылған жағдайда, ол қолданысқа енгізілгенге дейін жасалған және барлау мен өндіруге арналған үлгілік келісімшартты ұстап алуға көшкен келісімшарттар бойынша жұмыс бағдарламасын өзгерту тәртібін реттейтін нормалар жоқ

    "ҚазМұнайГаз" ҰК АҚ үндеуі.

     

    1. Сипатталған мәселені шешудің ұсынылған жолдары:

    Әзірлеушінің көзқарасы

    1. Жер қойнауы туралы Кодексте геология ерекшеліктеріне, игеру шарттарына, көмірсутектердің құрамы мен қасиеттеріне байланысты Мұнай-газ саласында неғұрлым тәуекелді жобалар болып саналатын күрделі жобалардың өлшемдерін көздеу қажет.

    Осындай күрделі жобалар үшін келісімшарттың жеке түрін – күрделі жобалар бойынша жақсартылған модельдік келісімшартты көздеу керек.

    Ықтимал оң салдары:

    Күрделі жобалар өлшемдерінің болуы реттеушілік және фискалдық сипаттағы ынталандырудың қосымша шараларын көздеуге мүмкіндік береді, бұл геологиялық барлауға қосымша инвестициялар тартуға мүмкіндік береді. 

    Ықтимал теріс салдары: тиісті пайда алу үшін дәстүрлі жобалар үшін күрделі жобалардың өлшемдерін пайдалану қаупі.

     

    1. Осындай жобалардың ерекшелігін ескере отырып, жұмыстар мен қызметтер үшін, сондай-ақ күрделі жобалар үшін кадрлар үшін ел ішіндегі құндылық үлесі бойынша талаптарды белгілеу мүмкіндігін көздеу.

    Ықтимал оң салдары:

    Жұмыстар мен қызметтер үшін, сондай-ақ күрделі жобалар үшін кадрлар үшін ел ішіндегі құндылық үлесі бойынша ерекшеліктерді белгілеу мүмкіндігі жер қойнауын халықтың мүддесіне пайдалану жөніндегі мемлекеттің мүдделерін ескере отырып, инвестициялар тарту жөніндегі міндеттерді шешуге мүмкіндік береді. 

    Ықтимал теріс салдары:

    Инвесторлар бұл ерекшеліктерді күрделі жобалар бойынша барлау және өндіру жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде шетелдік жұмыстар мен қызметтерді, сондай-ақ кадрларды барынша пайдалану үшін пайдаланатын тәуекел бар.

     

    1. Күрделі жобалар бойынша барлау және өндіру кезеңін қамтитын бірлескен келісімшарт жасасу мүмкіндігін көздеу.

    Ықтимал оң салдары:

    Күрделі жобалардың инвестициялық тартымдылығын жақсарту.

    Ықтимал теріс салдары:

    Күрделі жобаларға жататын жер қойнауы учаскелерін негізсіз ұстап қалу.

     

    1. Жер қойнауын пайдалану саласындағы күрделі жобалар үшін банктік және корпоративтік кепілдікті, тарату қорын қоса алғанда, жер қойнауын пайдалану салдарын жоюды қамтамасыз ету түрлерін кеңейту мүмкіндігін көздеу қажет. Сондай-ақ шетелдік банктің банктік кепілдігін беруді, қазақстандық және шетелдік банктерде тарату қорын қалыптастыру ерекшеліктерін көздеу қажет.

    Ықтимал оң салдары: қамтамасыз ету түрлерін кеңейту халықаралық практикаға сәйкес келеді, бұл мұнай-газ саласындағы күрделі жобалардың тартымдылығын жақсартуға мүмкіндік береді.

    Ықтимал теріс салдары: қамтамасыз ету түрлерін кеңейту қамтамасыз ету сапасын мемлекеттік әкімшілендіруді күшейтуді талап етеді.

     

    1. Бір келісімшарт бойынша бірнеше бірлескен жер қойнауын пайдаланушылар болған жағдайда жер қойнауын пайдаланушылардың біреуін жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт бойынша оператор ретінде тағайындау мүмкіндігі көзделсін.

    Ықтимал оң салдары: ұлттық заңнаманы мұнай-газ саласының халықаралық практикасына сәйкес келтіру.

    Ықтимал теріс салдары: жоқ

     

    1. Мемлекет пен инвестор арасындағы дауды күрделі жобалар бойынша келісім-шарттар бойынша төрелікке беру мүмкіндігін көздеу.

    Ықтимал оң салдары: тараптардан тәуелсіз төрелікте дауды шешу кепілдіктерінің болуы саланың инвестициялар үшін инвестициялық тартымдылығының негізгі аспектілерінің бірі ретінде қарастырылады.

    Ықтимал теріс салдары: арбитражға байланысты мемлекет шығындарының өсу қаупі.

     

    1. Күрделі жобалар бойынша барлауға және өндіруге арналған келісімшарт бірлескен болуына байланысты, келісімшарттық аумақта күрделі критерийлерге сәйкес келмейтін кен орны анықталған жағдайларда, жер қойнауы учаскесінің бір бөлігін бөлу шарттары бөлігінде осындай келісімшарттардың ерекшеліктерін көздеу ұсынылады. Сондай-ақ күрделі келісімшарттар бойынша реттеу ерекшеліктерін қарастыру ұсынылады:

    аукционды өткізу;

    жер қойнауы учаскесінің кеңістіктік шекараларын айқындау;

    іздеу кезеңінен бағалауға, бағалаудан өндіруге өту;

    келісімшартты мерзімінен бұрын тоқтату шарттары.

    Ықтимал оң салдары: жер қойнауы учаскелерін бөлу жағдайларына, барлау кезеңінен өндіруге көшуге, жер қойнауы учаскесінің кеңістіктік шекараларын айқындауға қатысты әкімшілік кедергілерді барынша азайту, бұл күрделі жобалар бойынша реттеушілік жағдайларды үздік халықаралық тәжірибелерге сәйкес келтіруге мүмкіндік береді.

    Ықтимал теріс салдары:

    Жосықсыз жер қойнауын пайдаланушылардың жақсартылған реттеушілік шарттарды теріс пайдалануы.

     

    1. Ұлттық компаниямен тікелей келіссөздер жүргізу туралы өтініште кейіннен жер қойнауын пайдалану құқығы берілетін бірлескен кәсіпорын құру арқылы тартылатын стратегиялық әріптесті көрсету мүмкіндігін көздеу.

    Ықтимал оң салдары: бірлескен кәсіпорын арқылы стратегиялық серіктес тартылған жағдайда ұлттық компаниялар үшін салықтық тәуекелдерді азайту.

    Ықтимал теріс салдары: жоқ.

     

    1. Кодекстен күрделі жобалар бойынша ұлттық компанияның міндетті үлесі туралы талапты алып тастау. Мұндай үлес тараптардың коммерциялық уағдаластықтары ескеріле отырып айқындалатын болады.

    Ықтимал оң салдары: ел заңнамасын халықаралық тәжірибеге сәйкес келтіру. 

    Ықтимал теріс салдары: ұлттық компанияның қатысуымен жобаларда басқарушылық шешімдер қабылдауға әсер ету мүмкіндігінің төмендеуі.

     

    1. Геологиялық барлау жұмыстарының жекелеген түрлерін жүргізу жағдайында жер қойнауын пайдаланушының бұрғылаудан бас тарту құқығы көзделсін.

    Ықтимал оң салдары: геологиялық барлау жұмыстарының инвестициялық тартымдылығын жақсарту. 

    Ықтимал теріс салдары: барлауға инвестициялардың міндетті көлемі бөлігінде жер қойнауын пайдаланушылардың жауапкершілігін төмендету тәуекелі.

     

    1. ҒЗТКЖ – ны қаржыландыру жөніндегі, сондай-ақ теңіз жобалары үшін өндіру кезеңінде күрделі жобалар үшін ішкі нарыққа міндетті түрде жеткізу жөніндегі, басқа да күрделі жобалар үшін-25% міндеттемелерден босатуды көздеу. Сондай-ақ күрделі жобалар бойынша сатып алу рәсімдерін нормативтік реттемеу ұсынылады. Бұл ретте осындай жобалар бойынша сатып алуды жүргізудің нақты айқындалған қағидаттарын енгізу қажет.

    Ықтимал оң салдары: геологиялық барлау жұмыстарының инвестициялық тартымдылығын жақсарту. 

    Ықтимал теріс салдары: теңіз және басқа да күрделі жобалар бойынша ішкі нарыққа жеткізу үлесінің азаюы.

     

    1. Жер қойнауы туралы Кодексте бір бірыңғай әзірлеу жобасын әзірлеу мүмкіндігін қарастыру.

    Ықтимал оң салдары: күрделі жобалардың инвестициялық тартымдылығын жақсарту.

    Ықтимал теріс салдары: негізсіз жеңілдіктер алу үшін күрделі жобаларды айла-шарғы жасау қаупі.

     

    1. Жер қойнауы туралы кодексте лицензияның жаңа түрін – аз зерттелген аумақтарда жер қойнауының мұнай-газдылық перспективаларын геологиялық зерттеуге арналған лицензияны көздеу.

    Бұл тәсіл жер қойнаын пайдаланушының учаскені одан әрі барлауға/өндіруге айрықша құқығын қамтамасыз етеді. Аз зерттелген ауммақтарда көмірсутек шикізатының перспективалы ресурстары анықталған жағдайда, күрделә жобалар бойынша үлгілік келісімшарт шеңберінде жер қойнауын геологиялық зерттеу кезеңінен барлау және өндіру кезеңіне кепілді өту мүмкіндігі берілетін болады.

    Ықтимал оң салдарлар:

    - Қазақстан аумағының геологиялық зерттелуін арттыру;

    - минералдық-шикізат базасын толықтыру;

    - геологиялық барлау жұмыстарын ұлғайту және шамамен 1 трлн. теңге инвестициялар тарту;

    - жеке инвестицияларды тарту;

    - жұмыс орындарын құру.

    Ықтимал теріс салдары:

    ірі кен орны табылған жағдайда мемлекет пен жер қойнауын пайдаланушының мүдделерінде теңгерімсіздіктің туындауы, өйткені мұндай кен орны бойынша барлық туындайтын реттеушілік және фискалдық преференциялары бар күрделі жоба режимі автоматты түрде қолданылатын болады.

    Аз зерттелген аумақтарда жер қойнауының мұнай-газдылық перспективаларын геологиялық зерделеуге арналған лицензия үшін айрықша құқық енгізу мүмкіндігі жер қойнауы учаскелерін аукционға шығаруды болдырмау үшін лицензиялардың осы түрін пайдалануға әкеп соғуы мүмкін, бұл жер қойнауы туралы Кодекс бойынша жер қойнауын пайдалану құқығын берудің негізгі тетігі болып табылады. Сондай-ақ жер қойнауының мұнай-газдылық перспективаларын геологиялық зерттеуге арналған лицензияның жаңа түрі геологиялық зерттеу мен барлау арасындағы шекараны "өшіреді", өйткені жер қойнауын геологиялық зерттеуге арналған лицензияның айрықша еместігі жер қойнауын пайдалану жөніндегі операциялардың осы түрі мен барлаудың негізгі айырмашылығы болып табылады.

     

    1. Жер қойнауы туралы кодекстің 278-бабының өтпелі ережелері, қайтарылатын аумаққа жататын жұмыстар аумағының бір бөлігі қайтарылған жағдайда, бекітілген барлау жобасына сәйкес жұмыстар бағдарламасынан алып тастауға жататынын көздейтін нормамен толықтырылсын.

    Ықтимал оң салдары:

    Бұл норманың болуы жер қойнауын пайдаланушыларды бұрын сейсмикалық барлау жұмыстары жүргізілген және бұрғылау перспективасы жоқ аумақтарды жедел қайтаруға ынталандыратын болады. Мұндай аумақтарды жер қойнауын пайдаланушылар бастапқы жұмыс бағдарламасында көзделген және үлгілік келісімшарт талаптарына көшу кезінде жұмыс бағдарламасына енгізілген бұрғылау жөніндегі жұмыстарды орындамағаны үшін айыппұл салу тәуекелінен ұстап қалуы мүмкін.

    Ықтимал теріс салдары:

    Бұл тетіктің жер қойнауын пайдаланушыларды аумақтарды біртіндеп қайтаруға ынталандыру жөніндегі міндетті шешетін тәуекелі бар.

     

    1. Мәселені шешудің қарастырылған балама жолдары (Егер ықтимал баламаларға талдау жүргізілсе):

    Баламаларға талдау жүргізілген жоқ.

     

    1. Жария талқылауға арналған нысаналы топтар:
    • Көмірсутектер мен газ саласындағы ұлттық компаниялар, жұмыс істеп тұрған жер қойнауын пайдаланушылар, жер қойнауын пайдалану құқығын алуға мүдделі әлеуетті инвесторлар.
    • Серіктестік жер қойнауын пайдаланушылар мен мұнай сервистік компаниялардың қоғамдық бірлестіктері («Атамекен» ҚР ҰКП, «Kazenergy «Қазақстан мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының Қауымдастығы» ЗТБ, «Мұнай-газ химиясы өнімдерін өндірушілер мен тұтынушылар Қауымдастығы" ЗТБ, "Қазақстанның тауар өндірушілері мен экспорттаушылары одағы» Республикалық ЗТБ, «Қазақстанның жер қойнауын пайдаланушылар одағы» ЗТБ, «Қазақстанның Даму Кеңесі» ЗТБ «Petrocouncil» мұнай-газ саласындағы стратегиялық серіктестіктер, «Kazservice» қауымдастығы және т .б.).
    • Жергілікті атқарушы органдар (Атырау, Маңғыстау, Батыс Қазақстан, Қызылорда, Қарағанды және Шығыс Қазақстан облыстарының әкімдіктері).

     

    1. Мақсатты топтарды хабардар ету тәсілдері:

    1) шақыруларды нақты субъектілерге – нысаналы топтардың өкілдеріне пошта байланысымен және электрондық пошта арқылы мекенжайлық тарату;

    2) Ашық НҚА интернет-порталында жариялау;

    3)талқылауды ұйымдастырушы мемлекеттік органның (ҚР Энергетика министрлігі) интернет-ресурсында хабарландыру орналастыру;

    4) салалық журналдарда өткізілетін заң шығару жұмыстары туралы хабарламаны жариялау («Kazservice» Қазақстанның мұнай сервистік бизнесі туралы журналы, «Kazenergy» ақпараттық-талдау журналы, Oil and Gas of Kazakhstan);

    5) талқылауды ұйымдастырушы мемлекеттік органның ресми телеграмм арнасында (ҚР Энергетика министрлігі – "ЭНЕРГЕТИКА Министрлігі DIRECT", сондай – ақ өзге де жеделхаттар арналарында жүргізілетін жұмыстарды жариялау: https://t.me/minenergy_kz, https://t.me/energo_official ).

     

    1. Жария талқылау тәсілі:

    Консультациялық құжатты және оған қоса берілетін материалдарды жария талқылауды өткізу үшін «Ашық НҚА» порталында орналастыру жоспарлануда.

     

    1. Ағымдағы ахуалды, халықаралық тәжірибені және реттеудің ұсынылып отырған тетіктерін талдау:

     

    №

    Ағымдағы жағдай

    Халықаралық тәжірибе

    Ұсынылатын реттеу

    1.                  

    Аз зерттелген және аз перспективалы шөгінді бассейндерді барлауға жеке инвестициялардың болмауы. 

    Инвестициялауда жалпыға бірдей танылған көшбасшылар, сондай-ақ күрделі мұнай-газ жобаларын барлау мен әзірлеудің технологиялық көшбасшылары болып табылатын АҚШ, Канада, Норвегия және басқа елдерде реттеуші және фискалдық преференцияларды қоса алғанда, барынша тартымды инвестициялық заңнама қолданылады.

    АКШИК ұсынымдарын ескере отырып, көмірсутектер саласындағы күрделі жобалар үшін реттеушілік және фискалдық преференцияларды көздеу

     

    1. Проблеманы өлшеу индикаторлары және күтілетін нәтижелер:

     

    №

    Ағымдағы көрсеткіштер

    1 жыл ішінде қол жеткізілетін нәтижелер (заң қабылданғаннан кейін)

    2 жыл ішінде қол жеткізілетін нәтижелер (заң қабылданғаннан кейін)

    3 жыл ішінде қол жеткізілетін нәтижелер (заң қабылданғаннан кейін)

    4 жыл ішінде қол жеткізілетін нәтижелер (заң қабылданғаннан кейін)

    5 жыл ішінде қол жеткізілетін нәтижелер (заң қабылданғаннан кейін)

    1

    КСШ барлауға инвестициялар көлемі

    Барлауға және өндіруге арналған келісімшарттар санын 50% - ға ұлғайту

    Барлауға және өндіруге арналған келісімшарттар санын 75% - ға ұлғайту

    Барлауға және өндіруге арналған келісімшарттар санын 100%-ға ұлғайту

    Барлауға және өндіруге арналған келісімшарттар санын 120%-ға ұлғайту

    КСШ барлауға инвестициялар көлемін ұлғайту

     

Реттеушілік саясаттың консультативтік құжаты жер қойнауын пайдалану мәселелері бойынша
Дата публикации
21 июля 2022