Халықаралық еңбек ұйымы өз алдына әлеуметтік әділеттілік қағидаларын, халықаралық танылған адам құқытары мен еңбек саласындағы құқытарды жетілдіру мақсаттарын қойған БҰҰ мамандандырылған агенттігі болып табылады. Ол 1919 жылы құрылды және шеңберінде Ұлттар Лигасы құрылған Версаль шартының сақталған жалғыз ірі нәтижесі болып табылады. ХЕҰ 1946 жылы БҰҰ алғашқы мамандандырылған агенттігіне айналды.
ХЕҰ негігі мақсаттары еңбек саласындағы құқықтарға көмек, лайықты жұмыспен қамту мүмкіндіктерін кеңейту, әлеуметтік қорғауды күшейту және жұмыспен байланысты мәселелер бойынша диалогты нығайту болып табылады. ХЕҰ халықаралық еңбек нормаларын конвенциялар мен ұсыныстар нысанында қабылдайды. ХЕҰ жұмыс берушілер және жұмысшылардың өкілдері – экономика саласындағы «әлеуметтік серіктестер» өздерінің саясаты мен бағдарламаларын құрудағы үкіметтердің өкілдерімен тең дауысқа ие болатын Біріккен Ұлттар Ұйымының жүйесіндегі бірегей үш жақты құрылымы бар.
Лайықты еңбек мәселелері жөніндегі техникалық демеу тобы және Шығыс Еуропа және Орталық Азия елдері үшін ХЕҰ Бюросы (2010 жылғы сәуірге дейін – Шығыс Еуропа және Орталық Азия елдері үшін ХЕҰ субаймақтық бюросы) 1959 жылдан бастап Мәскеуде жұмыс істейді. Бюро ХЕҰ қызметін он мемлекетте бағыттайды: Қазақстан, Әзірбайжан, Армения, Беларусь, Грузия, Қырғызстан, Ресей Федерациясы, Тәжікстан, Түркменстан және Өзбекстан.
Қазақстанда ХЕҰ үкіметпен, жұмыс берушілер мен жұмысшылар ұйымдарымен ынтымақтастық нәтижесінде жасап шығарылған Ұлттық Лайықты Еңбек Бағдарламасы (ҰЛЕБ) шеңберінде демеу көрсетеді. Ол ұлттық даму бағдарламалары шеңберіндегі басымдылықтарды анықтайды және саясат және мемлекеттің әлеуетін өсіру мәселелері бойынша консультациялар арқылы лайықты еңбек жетіспеушілігін шешуге бағытталған. ҰЛЕБ ХЕҰ келесі стратегиялық мақсаттарын қамтиды: еңбек саласындағы нормаларға және негізгі қағидалар мен құқықтарға көмек; лайықты жұмыпен қамту мен табыстар үшін ерлер мен әйелдерге қолайлы жағдай жасау; барлығына әлеуметтік қорғау тиімділігін және ауқымын кеңейту; трипартизм мен әлеуметтік диалогты нығайту.
ХЕҰ ең төмен күнкөріс деңгейін анықтау әдіснамасын талдау арқылы мемлекеттің әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін жаңартуға ауқымды үлесін тигізді. 2020 жылғы жұмыспен қамтамасыз ету бағдарламасы стратегия және халықты қамтамасыз етудің бейресми түрінен ресми түріне көшу саласын зертеу бөлігінде ХЕҰ көмегімен жасап шығарылды. ХЕҰ жұмыспен қамту саласындағы ағымдық демеуі жастарды жұмыспен қамтамасыз ету саласындағы Әрекет Жоспарын жасап шығаруға бағытталған жоба шеңберінде қамтамасыз етіледі. ХЕҰ еңбек кодексіне енгізілген өзгертулер мен толықтыруларға тигізген үлесі кодекске мекеме деңгейінде еңбек қорғау комитеттері туралы ережелерді қосуға мүмкіндік берді.
Қазақстандағы Лайықты Еңбектің келесі Бағдарламасы өңделу сатысында. Оның мүмкін болатын басымдылықтары: әлеуметтік диалогты нығайты; ерлер мен әйелдер үшін жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін кеңейту; қауіпсіздік пен еңбек қорғау жүйесін жетілдіру.
Қазақстанда, негізгілерін қоса алғанда, ХЕҰ 24 конвенциясы ратификацияланды.
|
№ |
Конвенциялар атаулары |
Күшіне енген күні |
|
1. |
26.06.1996 ж. № 10-I ҚРЗ |
|
|
2. |
13.06. 1996 ж. № 7-I ҚРЗ |
|
|
3. |
20.07. 1999 ж. № 444-I ҚРЗ |
|
|
4. |
9.11.1998 ж. № 286-I ҚРЗ |
|
|
5. |
30.12.1999 ж. № 29-11 ҚРЗ |
|
|
6. |
Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) «Еңбекшілер өкілдері туралы» 1971 жылғы N 135 Конвенциясы |
30.12.1999 ж. № 13-11 ҚРЗ |
|
7. |
30.12. 1999г. № 12-11 ҚРЗ |
|
|
8. |
Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) «Мәжбүрлі немесе міндетті еңбек туралы» 1930 жылғы N 29 Конвенциясы |
14.12.2000 ж. № 120-11 ҚРЗ |
|
9. |
Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) «Мәжбүрлі еңбекті жою туралы» 1957 жылғы N 105 Конвенциясы |
14 .12.2000 ж. № 117–11 ҚРЗ |
|
10. |
14.12.2000 ж. № 119 –11 ҚРЗ |
|
|
11. |
14.12.2000 ж. № 115-11 ҚРЗ |
|
|
12. |
14.12.2000 ж. № 116-11 ҚРЗ |
|
|
13. |
7.05.2001 ж. № 194-11 ҚРЗ |
|
|
14. |
7.05.2001 ж. № 195-11 ҚРЗ |
|
|
15. |
14.12.2000 ж. № 118-11 ҚРЗ |
|
|
16. |
26.12.2002 ж. № 367-11 ҚРЗ |
|
|
17. |
19.06.2007 ж. № 263 ҚРЗ |
|
|
18. |
Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) «Теңізшілердің жеке куәліктері туралы» 1958 жылғы N 185 Конвенциясы |
12.03.2010 ж. № 254-IV ҚРЗ |
|
19. |
17.01.2011 ж. № 388 – IV ҚРЗ |
|
|
20. |
14.02.2012 ж. № 554-IV ҚРЗ |
|
|
21. |
16.11.2012 ж. № 50-V ҚРЗ |
|
|
22.
|
20.10.2014 ж. № 243- V ҚРЗ |
|
|
23. |
Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) «Жалақыны қорғау туралы» 1949 жылғы N 95 Конвенциясы |
07.04.2014 ж. № 184-V ҚРЗ |
|
24. |
07.04.2014 ж. № 183-V ҚРЗ |
2018 жылы әлемдегі әйелдер мен ерлерге қатысты зорлық-зомбылық, Тұрақты даму мақсаттарын қолдау бойынша ХЕҰ-ның тиімді ынтымақтастығы тақырыпитары бойынша 107-ші Халықаралық еңбек конференциясы өтті.
Конференция аясында 2018 жылғы 4 маусымда Бүкіләлемдік балалар еңбегіне қарсы күрес күні және Балалар еңбегіне қарсы жаһандық қозғалысының 20 жылдығы өткізілді. 2018 жылдың 7 маусымында бейбітшілік пен тұрақтылыққа лайықты жұмысқа орналасуға арналғанДүниежүзілік еңбек саммиті өтті. (ХЕҰ және Балалар еңбегіне қарсы Ғаламдық марш (Global Наурыз).
2019 жылы БҰҰ-ның ең ескі мамандандырылған мекемелерінің бірі - Халықаралық Еңбек Ұйымының 100 жылдығы өтеді. ХЕҰ-ның 100 жылдығы ұйымының жетістіктерін атап өтуге және еңбек саласындағы беделді жаһандық ұйым ретінде өз позициясын растауға мүмкіндік береді.
Құрылған сәтінен бастап ХЕҰ міндеті әлеуметтік әділеттілікті бейбітшілік пен өркендеуге қол жеткізу құралы ретінде дамыту болды. Жүзжылдықты мерекелеу ХЕҰ-ның әлеуметтік әділеттілік пен лайықты еңбекке қатысты өзектілігін растауға, сондай-ақ екінші ғасырдың қарсаңында ұйымның болашағын белгілеуге мүмкіндік береді.