Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік (44-шығарылым) анықтамалығы

 Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік (44-шығарылым)

анықтамалығы

 

 

2015 жылғы 23 қарашадағы Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің
16-бабының 16-1) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

1. Осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік (44-шығарылым) анықтамалығы бекітілсін.
2. Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Еңбек және әлеуметтік әріптестік департаменті заңнамада белгіленген тәртіппен:

1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;

2) осы бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министірлігінде ресми жарияланғаннан кейін оны Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің интернет-ресурсында орналастыруды;

3) осы бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министірлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Заң қызметі департаментіне осы тармақтың 1) және 2) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтер ұсынуды қамтамасыз етсін.

3. «Жұмысшылардың жұмыстары мен кәсіптерінің біріңғай-біліктілік анықтамалығы (44–шығарылым)» Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2013 жылғы 26 ақпандағы № 73-ө-м бұйрығының (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8356 болып тіркелген, 2014 жылғы 14 сәуір № 72 (28296) «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған) күші жойылды деп танылсын.
4. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі А.Ә. Сарбасовқа жүктелсін.
5. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

 

Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі

Б. Нурымбетов

 

 

КЕЛІСІЛДІ

Қазақстан Республикасы

Білім және ғылым  министрлігі

 

 

КЕЛІСІЛДІ

Қазақстан Республикасы

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі

                                                                                                         

 

 

 

 

Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 21 қазаны № 403

бұйрығына қосымша

Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай
тарифтік-біліктілік анықтамалығы  (44-шығарылым)

 

 

1-тарау. Кіріспе

 

1. Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (44-шығарылым) (бұдан әрі - БТБА (44-шығарылым)

ау тоқу өндірісі;

жүн өндірісі;

жібек орау өндірісі;

жібек өндірісі;

зығыр өндірісі;

кендір жіп өндірісі;

киіз басу өндірісі;

қол тоқымашылығы;

мақта өндірісі;

мақта-мата өндірісі;

мата емес материалдар өндірісі;

тоқыма галантерея өндірісі;

тоқыма өндірісінің жалпы мамандықтары;

трикотаж өндірісі;

ұлттық маталар өндірісі бойынша жұмыстарды қамтиды.

2. БТБА-ны (44-шығарылым) Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі әзірледі.
3. Тарифтік-біліктілік сипаттамалар осы (44-шығарылым) БТБА-да көрсетілген өндірістер мен жұмыс түрлері бар ұйымдардың меншік нысанына және ұйымдық-құқықтық нысанына қарамастан, олардағы жұмыстарды тарификациялаған және жұмысшыларға біліктілік разрядтарын белгілеген кезде қолданылады.

 

 

2-тарау. Ау тоқу өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Ау материалдарын дайындаушы, 1-разряд

 

4. Жұмыс сипаттамасы:

ау кенебін ұзындығы бойынша бөлек ауларға кесу, түзу емес жиектерді кесу;

кенепті жұмыс орнына тасымалдау және оларды жаю;

берілген ұяшық санымен байланыстыратын жіпті созу немесе кесу;

аулардың ұяшықтарын теру, түзету және кесу;

ауларды созу және белгілеу үшін дайындау;

жиегі бойынша ауларды теру;

шпагатты шеңберге байлау;

ауларды байлау, жинау және белгіленген орынға тасымалдау.

5. Білуге тиіс:

өңделіп жатқан аулардың сортаменті;

ау материалдарын дайындау қағидалары;

ау кенептерін кесу және жиектерді қалыптастыру;

ұяшық пен жиекті теру. 

 

 

2-параграф. Ау материалдарын дайындаушы, 2-разряд

 

6. Жұмыс сипаттамасы:

екі жарты ауды бір ауға байлау;

жарты ауларды тасымалдау, тоқуға дайындалған жарты аулардың өлшемін тексеру;

жіптерді орау, инелерден талап етілетін нөмірлер;

ауларды жазу, жиектерді түзету, ұяшықтарды жазу;

ұяшықтарды ілеспелі тоқу, ауларды орау және белгіленген орынға тасымалдау.

7. Білуге тиіс:

өңделіп жатқан аулардың сортаменті;

жіптердің қалыңдығын, жіптердің және аулардың сапасына қойылатын талаптар;

байлау және ауларды түйіндерге байлау қағидалары. 

 

 

3-параграф. Ау өнімдерін жөндеуші, 2-разряд

 

8. Жұмыс сипаттамасы:

ау өнімдерін қарастыру және жыртылған жерлерін, тастап кетулерді қарау, қисық ұяларды түзету, жіптердің шеттерін қию;

инеге жіптерді орау;

басқа қалыңдықтағы жіптерді кесу, кесілген кенептерді жалғау;

капрон жіптерінен жасалған ау өнімдерін жөндеу кезінде су құйылған ваннаға ау өнімдерін салу;

жөндеу кезінде ау өнімдерін ілмешектерде тасымалдау;

ау өнімдерін жинау және белгіленген орынға тасымалдау.

9. Білуге тиіс:

ау өнімдерін жөндеу тәсілдері және олардың сортаменті;

жіптерге және ау өнімдерінің сапасына қойылатын талаптар. 

 

 

4-параграф. Ау тоқушы, 2-разряд

 

10. Жұмыс сипаттамасы:

қолдан немесе калибрді пайдаланып жіптерден немесе шпагаттан белгіленген өлшемдегі және түзу формалы ауларды немесе аулау сайманының әртүрлі түрлерінің бөлшектерін тоқу;

өңделіп жатқан өнімнің сапасын бақылау.

11. Білуге тиіс:

ау өнімдерін қолдан тоқу тәсілдері;

аулаудың аулы сайманының дайындауға қолданылатын материалдардың түрлері және құрамы. 

 

 

5-параграф. Ау тоқушы, 3-разряд

 

12. Жұмыс сипаттамасы:

қисық формалы торлы кенептерді тоқу, тралды өнімдерді және пластиналарды белгіленген формадағы және өлшемдегі жіптен немесе шпагаттан тоқу.

13. Білуге тиіс:

ау өнімдерін тоқу тәсілдері;

аулаудың ау саймандарын өңдеуге қолданылатын материалдардың түрлері және құрамы;

ау саймандарының сортаменті. 

 

 

6-параграф. Ау тоқушы, 4-разряд

 

14. Жұмыс сипаттамасы:

аутоқитын машиналарда оралған жіптерден ауларды тоқу;

түскен жіптердің сапасын және қалыңдықтарын тексеру;

технологиялы процесстің бағытын бақылау, негізгі және қайықты жіптердің үзілулерін ликвидациялау, сапасыз шпульдарды ақаулыққа жатқызу, жіптердің ішкі ақауларын жою, негізгі жіптердің ұйысуларын ликвидациялауды реттеу, аулардағы шеткі, қалыңдаған жіптердің барлығын тексеру;

ау кенептерінің шеттерінің жіптерге дұрыс киілуін және аудан катушкаға жіптердің уақытылы оралуын тексеру;

ау кенебінің тоқылуының сапасын, олардың жұмсаруын және салуын бақылау;

ауа кенебіндегі жыртылған орындарды жөндеу;

ау кенебін берілген ұзындықта кесу, кесулерді орау, оларға биркаларды жапсыру;

орауларды кесу, қалдықтарды жинау және ұстаның көмекшісіне тапсыру;

ау тоқитын машинаның сызылған үстіңгі беттерін тазарту және майлау.

15. Білуге тиіс:

ау тоқитын негізгі машиналардың құрылымы;

жұмыс мақсаты, өңделіп жатқан өнімдердің сортаменті, жіптердің қалыңдығы;

 жіптердің сапасына, қайықтарға, шпульдарға және дайын ау өнімдеріне қойылатын талаптар, негізгі және қайық жіптерінің үзілуінің себептері;

алдын алу және жоюдың тәсілдері;

ау өнімдерін тоқу кезіндегі қалдықтардың нормасы және оларды азайтудың шаралары;

ау тоқитын машиналарды тазарту және майлаудың тәсілдері және мерзімділігі.

 

 

7-параграф. Ау тоқыма өнімдерін бақылаушы, 2-разряд

 

16. Жұмыс сипаттамасы:

даяр аутоқыма сапасын бақылау;

өлшеуіш машинада аудың ұзындығын, ұя көлемін өлшеу, аудың жалпақтығы бойынша ұя санау;

аудағы түйін қатарларының санын анықтау;

барлық даяр аутоқыма бұйымдарын қарап шығу, оларды түр-түрі бойынша қойып шығу;

аудағы табылған ақауларды есептеу, түрі мен ауда табылған ақаулары жазылған жапсырма толтыру;

ауларды таразыда өлшеу, нәтижелерін жазу;

аутоқыма өнімдерін тасу;

өлшеуіш машинаны тазалау, үйкелген жерлерін майлау.

17. Білуге тиіс:

даяр аутоқыма бұйымдары түрлерін, оларды өлшеу қағидалары;

аудағы қатарларды анықтау тәсілдері;

аутоқыма бұйымдарының ақауларын табу әдістері;

жіпшелерде және аулардағы аққаулар түрлері;

аутоқыма бұйымдарының сапасына қойылатын талаптар, өлшеуіш машинаны тазалау тәсілдері мен тазалау жиілігі;

үйкелген жерлерін майлау тәсілдері мен жиілігі. 

 

 

8-параграф. Ау тоқыма өнімдерін бақылаушы, 3-разряд

 

18. Жұмыс сипаттамасы:

аутоқыма бұйымдары сапасын жасалып жатқан кезде бақылау;

жіптердің қалыңдығы, аутоқыма бұйымдарының жалпақтығы мен ұялардың көлемінің техникалық шарттарға сәйкестігін тексеру;

аутоқыма бұйымдарын ұзынынан кесу дұрыстығын, түйіндердің пайда болу және тартуын, ұялардың қалыптасуының біркелкілігі мен аутоқыма бұйымдарының жөнделуін бақылау;

жіптердің созылуын бақылау;

аутоқыма бұйымдарында ақаулардың пайда болу себептерін табу;

жұмысшылар мен шебердің көмекшілеріне төменгі сапалы бұйымдарды қайтып беріп, жою үшін табылған ақауларды көрсету;

тапсырысқа сәйкес аутоқыма бұйымдарын шығару үшін кесте құру;

есеп кітапшасына бақылау нәтижелерін жазу.

19. Білуге тиіс:

жасалып жатқан аутоқыма бұйымдарының түрлері;

жіп қалыңдығын және аутоқыма бұйымдарына және жіп сапасына қойылған талаптар;

аутоқыма бұйымдарын жасауға техникалық шарттар;

оларды өлшеу қағидалары;

аутоқыма және жіп ақаулары түрлері;

оларды табу және жою тәсілдері. 

 

 

9-параграф. Ау тоқыма өнімдерін бақылаушы, 4-разряд

 

20. Жұмыс сипаттамасы:

дәрежесі төменірек аутоқыма бұйымдарын бақылаушы анықтаған түр-түрге бөлуді таңдап бақылау;

шеберге табылған ақауларды оларды жою үшін хабарлау;

тапсырыс берушілерден келіп түскен шағымдар мен арыздарды қарастыруға қатысу;

мемлекеттік стандарттарға сай емес аутоқыма бұйымдарының тіркеуге алу және акт рәсімдеу.

21. Білуге тиіс:

даяр аутоқыма бұйымдарының түр-түрі;

аутоқымаларға мемлекеттік стандарттар;

аулардағы ақауларды табу әдістері;

жасаудың барлық деңгейлердегі ақаулардың пайда болуының себептерін, аутоқыма ақауларының түрлері;

оларды түрлерге бөлуді есепке алу тәртібі. 

 

 

10-параграф. Ауларды ауыстырушы, 2-разряд

 

22. Жұмыс сипаттамасы:

ауыстыратын машинада метал шыбықтарына ауларды жіптерден орнату;

ауларды, метал инелерді және шыбықтарды дайындау;

инелерді аудару, көзше арқылы жіптерді кигізу және ауларды және бөлшектерді орнату;

ауларды белгіленген орынға тасымалдау.

23. Білуге тиіс:

ауыстыратын машинаның белгіленуі, құрылымы және эксплуатациялау қағидалары;

аулардың сортаменті;

ауыстырылған және созылған аулардың сапасына қойылатын талаптар.

 

 

11-параграф. Инелерді ораушы, 1-разряд

 

24. Жұмыс сипаттамасы:

инелерге жіптерді қолмен орау;

жіптердің ұштарын байлау;

инелерді қажет белгіленген орындарға тасымалдау.

25. Білуге тиіс:

инелерге жіптерді қолмен орау тәсілдері;

жіптердің қалыңдығы мен түрлері. 

 

 

12-параграф. Инелерді ораушы, 2-разряд

 

26. Жұмыс сипаттамасы:

инелерге жіптерді бекіту, жұмыс істеп жатқан машинаға орналастыру;

машинаны қосу, тоқтату, жұмысын бақылау;

тығырықтарды алмастыру;

оралған инелерді алып тастау, белгіленген жерге апару.

27. Білуге тиіс:

жұмыс істеп жатқан машинаның құрылымын және жұмыс істеу принципі;

жіп қалыңдығы;

жұмыс істеп жатқан машинада жіптердің үзілу себептерін және оны тоқтатудың тәсілдері.

 

 

13-параграф. Созу машинасының операторы, 2-разряд

 

28. Жұмыс сипаттамасы:

созу машинасында 1,9-дан 2,8-ге дейін жіптерден жасалған аутоқыма бұйымдарының ұяларын түзеп, түйіндерін созу;

аутоқыма бұйымдарын жеткізу;

ваннаға су толтырып, оны қыздыру;

ваннадан суды сору үшін насосты қосу;

аутоқыма бұйымдарының жиектерін темір шыбықтың ұзындығына сәйкес дайындау, шыбықты тараққа кигізу;

аутоқыманы шығырды қосқан кезде және жүк түсіретін платформаны ашқан кезде көтеру;

аутоқыма бұйымдарын ваннаға салу, ваннаға ыстық су құю, аутоқыма бұйымдарын тегістеу, оларды созу үрдісін бақылау;

аутоқыма бұйымының түріне қарай созу деңгейін анықтау, ваннадан суды төгіп тастау;

аутоқыма бұйымын шығару;

тарақтан шыбықты алып тастау, аутоқыма бұйымының жиегін шыбықтан алып тастау, байлау;

белгіленген жерге аутоқыма бұйымын жеткізу.

29. Білуге тиіс:

созу машинасының қолданылу мақсатын, құрылымы, қолдану қағидалары;

аутоқыма бұйымдарының түрлері;

оларды созудың технологиясы;

созылған аутоқыма бұйымдары сапасына қойылатын талаптар.

 

 

14-параграф. Созу машинасының операторы, 3-разряд

 

30. Жұмыс сипаттамасы:

түйіндерді созу және 1,8 және одан төмен нөмірлі жіптерден өңделген ау өнімдерінің ұяларын түзету немесе оларға эквивалентті жібек, капронды нөмірлерін созатын машинада созу.

31. Білуге тиіс:

ау өнімдерінің түрлері, оларды созу технологиясы;

созылған ау өнімдерінің сапасына қойылатын талаптар. 

 

 

15-параграф. Тарқату машинасының операторы, 2-разряд

 

32. Жұмыс сипаттамасы:

тарқату машинасында барабаннан барабанға капрон торларды тарқату және жинау;

тарқату машинасына барабанды торлармен жеткізу;

тарқату машинасы кронштейндеріне дуал орнату;

машина нөмірі, жіп қалыңдығы, торлар түрлері көрсетілген жапсырмалар жасау;

торларды байлау, тарқату машиналардан барабандарды шешіп тастау, белгіленген жерге жеткізіп салу;

бакты сумен толтыру, торлары бар барабандарды салу, оларды бактан шығару;

созылмалы валдарға торларды салу;

торлардың созылыңқы валдар арқылы бір қалыпты өтуін бақылау;

барабандарды аутоқыма машиналарға апару және оларды орналастыру.

33. Білуге тиіс:

тарқату машинасының құрылымы мен қолданылуы;

капрон торлар түрлерін, жіптер қалыңдығы. 

 

 

16-параграф. Торшаларды айналдырушы, 3-разряд

 

34. Жұмыс сипаттамасы:

айналдыру, тростилді-айналдыру, габлирттайтын машиналарда табиғи және химиялық талшықтарды айналдыру;

айналдыруға келіп жатқан жіптердің қалыңдығы, қабат саны, айналу сапасын бақылау;

патрондар, гильзалар, орауыштарды тексеру;

қызмет көрсетіп жатқан машиналарды қажет заттармен қамтамасыз ету, орауыш, тығырықтарды ауыстыру;

жіптер мен жіпшелердің үзілген жерлерін түзеу;

айналдыру сапасына қойылған талаптары орындау;

қызмет көрсетіп жатқан машина бөліктеріне оралып қалған жіптерден тазарту;

ескірген жүгірткі, рогулькаларды ауыстыру, үзіліп қалған ілмектерді қайта ілу;

машинадан заттарын алу мен қамтамасыз етуге қатысу;

қоқыстарды жинау мен тапсыру;

қызмет көрсетіп жатқан машиналарды күту, машиналарды жөндеуден кейін қабылдау.

35. Білуге тиіс:

айналдыру, тростилді-айналдыру, габлирттайтын машиналардың құрылымы;

қолданылуын, өңделіп жатқан жіпшелер мен жіптердің түрі, қалыңдығы, қабаты;

айналудың шамасы мен бағыты;

жіптердің үзілуінің алдын алу және үзілу деңгейін төмендету;

айналмаған жіпшелер мен жіптердің сапасына қойылатын талаптар орындау;

айналдыру кезіндегі ақаулардың пайда болу себебі, оның алдын алу шаралары;

оларды жоюды, ставкаларды қосуды;

қоқыстар түрлері мен оларды азайту шаралары;

қызмет көрсетіп жатқан машиналарды күту қағидалары. 

 

 

17-параграф. Шпульдарды жөндеуші, 2-разряд

 

36. Жұмыс сипаттамасы:

ау тоқитын машиналарда қайық шпульдарын қарау;

ақаулы шпульдарды шпуль үстеліне тасымалдау;

қайық шпульдарын қарау және жөндеу түрлері бойынша сорттау;

шпульдардың ішкі жақтарын жіптердің қалдықтарынан тазарту;

қайықты металды шпульдарды дұрыстау және тегістеу;

шпульдардың айналасындағы майысқан орындарды түзету;

жиектерін үгіту және шпильдарды тегістеу;

жөнделген қайық шпульдарын ау тоқитын машиналарға тасымалдау.

37. Білуге тиіс:

шпульдарды жөндеу тәсілдері;

ау тоқитын машиналардың классы бойынша шпульдардың өлшемі;

жөнделген шпульдардың сапасына қойылатын техникалы талаптар.

 

 

18-параграф. Ілмектер жасаушы, 3-разряд

 

38. Жұмыс сипаттамасы:

торларға арнап жоғарғы және төменгі ілмектер жасау;

арқан айлақтарын жұмыс орнына әкелу және ашу;

арқанды металл тіректер арқылы созу (крутканы түзеу);

арқанды өлшеу, арқанды кесу, қыспаққа алу;

жеке тұлымдар жасап, өру;

ілмектерге арқандарды өлшеу, оларды бөлек тұлымдарға бөлу, белгілі бір өлшемдегі ілмектер жасау.

39. Білуге тиіс:

ілмектерді жасау жолдары;

ілмектердің өлшемі, арқандардың атауы мен өлшемі;

жасалған ілмектер сапасына қойылатын талаптар. 

 

 

3-тарау. Жүн өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Жарамсыз орау тораптарының операторы, 3-разряд

 

40. Жұмыс сипаттамасы:

автоматтық қашықтықтан басқару арқылы жарамсыз орау немесе орау тораптарында кілем бұйымдарын өңдеудің технологиялық процесін жүргізу;

илеу жабдығын белгілі қалыпта орналастыру;

тиістіре тігу және кеттель машиналарының жұмысын реттеу;

тиістіре тігу машиналарында орамдарды біріктіріп тігу, автоматты кеттель машиналарында кілем бұйымдарының қаптала тігілуін қадағалау;

технологиялық процестің барысын бақылау, кілем бұйымдарының сапасын қадағалау, олардың жіберілу жылдамдығын бақылау;

тиістіре тігу және кеттель машиналарында жұмыс істеу кезінде жіптердің үзілуін болдырмау;

қызмет ететін машиналарды тазарту және күту.

41. Білуге тиіс:

қызмет ететін тораптың негізгі механизмдерінің құрылысы мен өзара әрекеті;

оны пайдалану және күту қағидалары;

кілем бұйымдарының түрлері;

кілем бұйымдарының сапасына қойылатын талаптар. 

 

 

2-параграф. Жуылмаған жүнді сұрыптаушы, 3-разряд

 

42. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары білікті жуылмаған жүнді сұрыптаушының басшылығымен органолептикалық баға сапасы бойынша сұрыптау үстелінде немесе конвейерде жуылмаған жүнді сұрыптау;

жүннің түрін, жұқалығын, ұзындығын, күйін анықтау;

жабағыны босату және жұмыс орнына тасымалдау;

дайындау стандарты бойынша сұрыптағанда жабағыдағы жүннің қалыңдығына сәйкес жабағыларды топтарға бөлу;

өнеркәсіп стандарты бойынша сұрыптағанда жабағылы жүнді, сұрыптауларды және төмен сорттарды жабағыдан бөлу;

белгіленген қасиеттері бойынша сұрыптаулар мен төмен сұрыптарды іріктеу;

сұрыпталған жүнді ыдыстарға салу және тексеруге тапсыру;

ыдысты тазарту, белгіленген орынға тасымалдау;

жұмыс орнын тазарту.

43. Білуге тиіс:

жуылмаған жүнді сұрыптауға дайындау және өнеркәсіп стандарттары;

жүннің түрлері мен оның техникалық шаралары, жүннің түрі, жұқалығы, ұзындығы;

күйін және түсін анықтау қасиеттері;

сәйкес жүн сапасына жұқалығы бойынша талшықтардың таратуының үлгі сызығы. 

 

 

3-параграф. Жуылмаған жүнді сұрыптаушы, 4-разряд

 

44. Жұмыс сипаттамасы:

дайындау немесе өнеркәсіп стандарты бойынша сұрыптау үстелінде немесе конвейерде жуылмаған жүнді сұрыптау (сыныптау);

жүннің түрін, жұқалығын, ұзындығын, күйін анықтау;

дайындау стандарты бойынша сұрыптағанда жабағыдағы жүннің қалыңдығына (сапасына) сәйкес жабағыларды топтарға бөлу;

өнеркәсіп стандарты бойынша сұрыптағанда жабағылы жүнді, сұрыптауларды және төмен сорттарды жабағыдан бөлу;

жүнді түсі мен сапасы, ұзындығы мен жағдайы бойынша сұрыптау;

белгіленген қасиеттері бойынша сұрыптаулар мен төмен сұрыптарды іріктеу;

сұрыпталған жуылмаған жүннің алғашқы есебі жүргізу.

45. Білуге тиіс:

жуылмаған жүнді сұрыптауға дайындау және өнеркәсіп стандарттары, жүннің техникалық шаралары;

келіп түсетін жүннің түрлері;

жүннің түрін, жұқалығын, ұзындығын, күйін және түсін анықтау қасиеттері;

жүнді қабылдау және бақылау қағидалары;

жүннің сұрыптау сапасы анықталатын қасиеттер, тобына сәйкес жабағыны сорттарға бөлу принципі;

сәйкес жүн сапасына жұқалығы бойынша талшықтардың таратуының үлгі сызығы;

түрлі тұқымды қойлардың жүнінің сипаттамасы, сұрыпталған жуылған жүннің алғашқы есебі жүргізу қағидалары. 

 

 

4-параграф. Жуылмаған жүнді сұрыптаушы, 5-разряд

 

46. Жұмыс сипаттамасы:

дайындау немесе өнеркәсіп стандарты бойынша сұрыптау үстелінде немесе конвейерде жуылмаған жүнді сұрыптау (сыныптау);

жүнді сұрыптауға қабылдау, оның қызметі;

стандарттар мен техникалық шарттарға сәйкес жүннің сұрыпталуын бақылау, жабағыны топқа жатқызу, түсі, сапасы, ұзындығы, күйі бойынша  сұрыптау;

сұрыпталған жуылмаған жүннің есебі жүргізу.

47. Білуге тиіс:

жуылмаған жүнді сұрыптауға дайындау және өнеркәсіп стандарттары;

жүннің түрлері мен техникалық шаралары;

сәйкес жүн сапасына жұқалығы бойынша талшықтардың таратуының үлгі сызығы, жүннің түрін, жұқалығын, ұзындығын, күйін және түсін анықтау қасиеттері;

жуылмаған жүнді сұрыптау бойынша ішінара бақылау әдістері;

жүнді органолептикалық және аспаптық бағалау әдістері;

жуылмаған жүнді сұрыптау нәтижелері бойынша есеп жүргізу қағидалары. 

 

 

5-параграф. Жүн бұйымдарын булаушы, 3-разряд

 

48. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес иірілген жіптерді, орамалдарды және тығыздалған маталарды булау камераларында булау процесін жүргізу;

булау камерасын дайындау, оны белгіленген температураға дейін қыздыру;

манометр, термометр, су және бу жүргізу жүйелерін тексеру, жүн бұйымдары бар торларды орнату немесе иірілген жіптерді булау камерасына салу;

бу қысымы мен оның булау камерасына бірқалыпты таралуын бақылап өлшегіш аспаптардың көмегімен қадағалау;

булау камераларын желдету;

булаудың технологиялық тәртібі сақтау;

конденсатты уақытылы жою;

булау сапасын тексеру;

булау камераларынан жүн бұйымдары бар торлар мен иірілген жіптерді шығару, бұйымдарды орнықтыру;

жүн бұйымдарын, иірілген жіптерді, торларды белгіленген орынға тасымалдау;

булау камераларын күту.

49. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың, басқару механизмдері мен бақылап өлшейтін аспаптардың құрылысы, қызмет ететін жабдықты күту қағидалары;

орамалдар, тығыз маталар, иірілген жіптердің түрлері мен булаудың қызметі мен технологиялық тәртібі;

булаудан кейін иірілген жіптердің, орамалдар, маталардың сапасына қойылатын талаптар;

бу және су жүргізу жүйелері мен желдету қондырғыларын пайдалана білу қағидалары.

 

 

6-параграф. Жүнді жуушы, 3-разряд

 

50. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес жүн жуу агрегаттары мен шаю машиналарында жүнді түрлі әдістермен жуу процесін жүргізу;

барканы белгілі деңгейге дейін толтыру;

жуу ерітіндісін дайындап, баркаға құю;

баркадағы ерітінді мен су қосылымын, температурасын, будың берілуін реттеу, жүннің ластану және майлану дәрежесіне байланысты судың алдыңғы баркадан кейінгі баркаға өтуін қамту;

жүн жуатын агрегаттың реттеу құрылымы мен механизмдерінің дұрыстығын тексеру;

зертханалық сараптамалардың негізінде жуу сапасын қадағалау;

индикаторлардың көмегімен жуу ерітінділерін талдау;

өңделген суды шығару;

сығу біліктерін тарту;

барка мен байланыстарды тазарту және шаю.

51. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың, бақылап өлшейтін аспаптардың жұмыс принципі, оларды күту қағидалары;

жүн түрлері;

әртүрлі жүндерді жуудың технологиялық тәртібі;

жуу ерітіндісінің рецептурасы мен дайындау қағидалары;

қолданылатын химиялық заттардың шығындалу қасиеті мен мөлшері;

индикаторларды пайдалана отырып, жуу ерітіндісінің сараптамасын жасау әдістері;

жүннің майлану нормативі;

температураны реттеу әдістері, сығу біліктерінің қысымы, жүнді шаю сапасын бақылау. 

 

 

7-параграф. Жүнді жуушы, 4-разряд

 

52. Жұмыс сипаттамасы:

су мен әртүрлі ерітінділерді қолдана отырып, технологиялық тәртіпке сәйкес жуып кептіретін агрегаттарда жүнді бір уақытта жуып кептіру процесін жүргізу;

жуып кептіретін агрегат науасына су толтыру және жуу заттарын құю;

қызмет ететін агрегатқа жүнді жіберуді бақылау және реттеу, минералды және органикалық қоспаларды жою;

жуу заттарының температурасы мен үзіліссіз қайтуын, мөлшері мен қосылымын реттеу;

жүнді шайып кептірудің технологиялық процесін бақылау және талдау жасауға сынама дайындау;

жуып кептіретін агрегат пен байланыстарды тексеріп шаю;

ағымдағы жөндеуді өткізу, жұмыс параметрлерінің және қызмет ететін жабдықтың босқа тұрып қалуының технологиялық есебі жүргізу.

53. Білуге тиіс:

жуып кептіретін агрегат пен бақылап өлшейтін аспаптардың құрылысы мен пайдалану қағидалары;

қызмет ететін жабдықтарды күту қағидалары;

ағымдағы жөндеуді жүргізу мерзімі;

жүнді шаю және кептірудің технологиялық тәртібі;

жүннің физикалық-химиялық қасиеттері, талдау жасау әдістері;

қолданылатын химиялық заттардың шығындалу нормасы және олардың қасиеттері.

 

 

8-параграф. Жүнді жуушы, 5-разряд

 

54. Жұмыс сипаттамасы:

су, гексан, изопропилді спирт, басқа органикалық еріткіштерді пайдалана отырып, технологиялық тәртіпке сәйкес жуып сығатын агрегатта жүнді жуу процесін, фосфор қышқылын пайдалана отырып, ланолин алу және қалдықтарды өңдеудің үзіліссіз көп сатылы процесі мен кептіру процесін бір уақытта жүргізу;

қызмет ететін агрегаттың декантаторын су мен еріткіштермен толтыру, үйлесімді жіберу мен агрегат қалдықтары;

қызмет ететін агрегатқа жүнді жіберудің технологиялық параметрлерін бақылау және реттеу, минералды және органикалық қоспаларды жою, еріткіштерді қалпына келтіру, бақылап өлшегіш аспаптар, жылу алмастыру аппараттары мен жүн аулағыштың көмегімен ланолинді шығару және қалдықтарды өңдеу;

талдау жасауға сынама дайындау;

жуып сығатын агрегат пен байланыстарды үрлеп тазарту және шаю, агрегат жабдығының күйін тексеру, ағымдағы жөндеуді өткізу.

55. Білуге тиіс:

жуып сығатын агрегат пен бақылап өлшейтін аспаптардың құрылысы мен пайдалану қағидалары;

қызмет ететін жабдықты іске қосу және тоқтату қағидалары;

жабдықтарды күту және ағымдағы жөндеуді жүргізу мерзімі;

жүннің физикалық-химиялық қасиеттері, жүнді сорттары бойынша өңдеудің технологиялық тәртібі;

ланолин алу, еріткіштерді қалпына келтіру;

қалдықтарды өңдеудің технологиялық тәртібі;

жүнді жуудың технологиялық процесін реттеу қағидалары;

жуу заттарының мөлшерін есептеу тәсілдері;

дайындалған ерітінділерге талдау жасау әдістері;

шикізат пен қосымша материалдарды шығындау нормасы.

 

 

9-параграф. Ине тесуші агрегатты салушы, 5-разряд

 

56. Жұмыс сипаттамасы:

ине тесуші агрегатқа инелі тақталарды салу және оларды бекіту, талшықты негізге қаңқа мен орамды салу;

өлшеуіш сызғышқа сәйкес ине тесуші агрегатқа қаңқаны орнату;

инелі тақталарды, төменгі инелі қырлы бөрененің көтерілу биіктігі, инемен тесу тереңдігі мен қысымы, қаңқаны созу күші, әрекет жылдамдығын реттеу;

талшықты негіз бен қаңқаны тиістіру;

мауыттың жасалу, компенсатордан шығарылу және бүктеудің технологиялық процесінің барысын бақылау;

қалдықтарды жинақтау және өткізу;

ине тесетін аймақты тығыз ауамен үрлеу;

қызмет ететін жабдықты күту.

57. Білуге тиіс:

ине тесуші агрегаттың құрылысы, механизмдерінің өзара әрекеті;

 қызмет ететін жабдықты күту қағидалары;

қаңқа мен талшықты негізді салу және реттеу қағидалары;

мауыттың түріне байланысты инелі тақталарды орналастыру және реттеу қағидалары;

мауыттың түрлері;

мауыттың сапасына қойылатын талаптар;

иненің түрлері мен нөмірі.

 

 

10-параграф. Инемен тесу агрегатының операторы, 5-разряд

 

58. Жұмыс сипаттамасы:

бір ретті немесе көп ретті инемен тесу арқылы техникалық мауыттар мен кілемдерді өңдеу кезінде түрлі жүйедегі инемен тесу агрегаттарында инемен тесу әдісі арқылы тоқылмайтын кенепті дайындау процесін жүргізу;

инемен тесу агрегатының дұрыстығын тексеру;

түткіш машинаны талшық қоспасымен толтыру;

талшықты қабаттың құрылуының технологиялық процесі, оның инемен тесу машинасына жіберілу жылдамдығын реттеу, инемен тесу тереңдігін бақылау;

үзіліп кету мен кенептің қайырылып қалуын болдырмау;

ине пластинасының күйін тексеру, ине платаларын ауыстыру, саңылау инелерді туралау;

түтуді жүргізетін тығыздайтын білікшелерді тазалау;

қызмет ететін жабдықтарды тазарту.

59. Білуге тиіс:

инемен тесу агрегатының құрылысы мен механизмдерінің өзара әрекеті;

қызмет ететін жабдықтарды пайдалану және күту қағидалары;

кенептерді жасау сапасына қойылатын талаптар;

қолданылатын талшықтардың түрлері мен қасиеті;

инемен тесу кенептерін өңдеудің технологиялық тәртібі;

инемен тесу машинасына талшықты негізді салу қағидалары;

қалдықтардың түрлері мен нормасы, оларды кеміту әдістері. 

 

 

11-параграф. Карбонизаторшы, 3-разряд

 

60. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары дәрежелі карбондаушының басшылығымен мерзімді және үзіліссіз қызмет ететін карбондау құрылғыларында жүн, мата, құрақтарды карбондау процесін жүргізу;

науаға су толтыру;

науаға күкірт қышқылды ерітіндіні құю;

карбондау қондырғысына мата, жүн, құрақты салу, олардың бірқалыпты сіңірілуін бақылау;

маталарға тігілген нөмірлерді бейтараптау;

науадағы ерітіндінің деңгейі мен қосылымның белгіленген параметрлерін қадағалау;

центрифугада жүн мен құрақты сығу;

жүн мен құрақты салу, кептіру камералары немесе машиналарына маталарды салу;

кептіру температурасын бақылау;

кептіру процесі кезінде жүн мен құрақтарды араластыру;

карбондау қондырғыларына жүн, құрақ, маталарды тасымалдау;

бумаларды шешу;

жүн, құрақтарды шығару және тығыздау;

келіп түскен шикізаттардың сапасын бақылау, түсті талшықтарды, жат заттарды, қалдықтарды, жіптерді сұрыптау;

қызмет ететін жабдықтарды күту.

61. Білуге тиіс:

карбондау қондырғысының құрылысы, жұмыс принципі;

қызмет ететін жабдықты күту қағидалары;

жүн, құрақ, мата түрлері, карбондаудың технологиялық тәртібі;

қышқыл ерітінді қосылымын анықтау әдісі;

күкірт қышқылын пайдалану қағидалары.

 

 

12-параграф. Карбонизаторшы, 4-разряд

 

62. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес мерзімді және үзіліссіз қызмет ететін карбондау құрылғыларында жүн, мата, құрақтарды карбондау процесін жүргізу;

науаның қажетті модулін орнату;

карбондау қондырғысына мата, құрақ, жүнді салуға қатысу, ерітіндінің сіңірілуін қамту;

науадағы ерітіндінің белгіленген деңгейі мен қосылымын және кептіру камералары мен машиналарының бөлімдеріндегі температураны, карбондау сапасын қадағалау;

матаның әрекет ету жылдамдығын реттеу;

реттейтін құрылғылар, уатқыш немесе сығатын толқындардың дұрыстығын тексеру.

63. Білуге тиіс:

карбондау қондырғысының құрылысы мен пайдалану қағидалары;

реттеу құрылғыларының мен бақылап өлшегіш аспаптардың қызметі;

қызмет ететін жабдықты күту қағидалары;

жүн, құрақ, мата түрлері;

карбондаудың технологиялық тәртібі;

қышқыл ерітінді қосылымын анықтау әдісі;

күкірт қышқылын пайдалану қағидалары.

 

 

13-параграф. Кілемші, 4-разряд

 

64. Жұмыс сипаттамасы:

түрлі жүйедегі тоқыма, тігу, тоқып тігу машиналарында кілем бұйымдарын жасау;

келіп түсетін иірілген жіп пен каркасты маталардың сапасын бақылау;

кілемнің суретіне сәйкес қызмет ететін машиналарға боялған, түкті, жұқартылған иірілген жіп пен каркасты матаны салу;

қызмет ететін машиналардың механизмдерінің, ламельді және бақылап өлшегіш аспаптардың күйі мен жұмысын, жіптер мен каркасты маталар қозғалысын бақылау;

жіп пен каркасты мата созылуын және түктің биіктігі мен тығыздығын реттеу;

шпулярникке тығырықты орнату және алмастыру, резервті және жұмыс тығырықтарының соңдарын байлап, резервті тығырықтарды қою;

навойды өңдеуді аяқтағанда тігілетін негізді байлау;

үзілулерді болдырмау, мұржа немесе құлақша тәріздес инелерге жіптерді өткізу, инелерді, қырқа жүйелерін, кесетін механизмі бар пышақтарды ауыстыру;

шығарылатын өнімнің сапасын бақылау;

өңделген орамды шығару;

қызмет ететін машиналарды жөндеуден соң қабылдауға қатысу;

қызмет ететін жабдықтарды күту.

65. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылысы мен механизмдерінің өзара әрекеті;

кілем бұйымдарының түрлері, салу есебі мен суреттері, кілем бұйымдарына;

келіп түсетін иірілген жіп пен каркасты маталардың сапасына қойылатын талаптар;

қалдықтардың түрлері мен нормасы, оларды азайту әдістері, кілем және кілем бұйымдарын жасау кезінде технологиялық операциялардың орындалу тәртібі сақтау. 

 

 

14-параграф. Кілемші, 5-разряд

 

66. Жұмыс сипаттамасы:

әр талшық түрлерінен кілем тоқитын машиналарда жаккардты кілемдер мен екі кенепті кілем бұйымдарын жасау;

түрлі жүйедегі тоқыма, тігу, тоқып тігу машиналарында кілем бұйымдарын жасау;

келіп түсетін иірілген жіптердің сапасын бақылау, иірілген жіптің ақауларын жою;

шикізатты рационалды шығындаған кезде технологиялық процестің қалыпты барысын қамту;

қызмет ететін машиналардың механизмдерінің, ламельді және бақылап өлшегіш аспаптардың, жаккардты машинаның күйі мен жұмысын бақылау;

басқару пультімен кілемдер мен кілем бұйымдарының жасалуының технологиялық процесін басқару;

шпулярникке тығырықты, бос тығырық ұстағышқа резервтегі тығырықты орнату, резервті және жұмыс тығырықтарының соңдарын байлау;

тасымалдайтын толқындар, ламельді аспаптар, бердо, қырқа жүйелері арқылы келетін түкті және жұқартылған негіздерді бақылау, карталардың алмасуын, жіптердің созылуын, жасалатын кілем және кілем бұйымдарының сапасын бақылау;

үзілулер мен жіптердің оралып қалуын, аркаттың үзілуін болдырмау;

навойды өңдеуді аяқтағанда тігілетін негізді (тігілетін, жұқартылған) байлау;

өңделген орамды шығару;

қызмет ететін машиналарды жөндеуден соң қабылдауға қатысу;

қызмет ететін жабдықтарды күту.

67. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылысы мен механизмдерінің өзарат әрекеті, оларды пайдалану және күту қағидалары;

иірілген жіптердің жасалатын кілем түрлері, кілемнің технологиялық есебі, түптеу және проборка түрлері, келіп түсетін иірілген жіп пен кілемдердің сапасына қойылатын талаптар, аркатты бауларды салу;

жаккардты машинада карталарды тігу және алмастыру тәртібі;

шпулярникке тығырықтарды түстері бойынша орнату, қалдықтардың түрлері мен нормасы;

оларды азайту әдістері;

кілем және кілем бұйымдарын жасау кезінде технологиялық операциялардың орындалу тәртібі сақтау.

 

 

15-параграф. Қайта ширату машинасының операторы, 3-разряд

 

68. Жұмыс сипаттамасы:

қайта ширату машинасында арқаушыбық кернейден тоқыма навойға негізді қайта ширату;

қайта ширату машинасына навойды тасымалдау және орнату, оны қайта ширатуға дайындау;

тоқыма станогына маталарды салу нормативіне сәйкес фланецтерді ажыратып қою;

қайта ширату кезінде жіптердің жиналуын бақылау;

жіптердің үзілуін болдырмау;

дайын негізді қайта ширату машинасынан шығару, өлшеу және тасымалдау;

қайта ширату машинасын күту.

69. Білуге тиіс:

қайта ширату машинасының құрылысы, пайдалану және күту қағидалары;

маталардың салыну еніе сәйкес навойдың фланецтердің арасындағы ажыратып қойғыштардың өлшемдері мен шегі;

иірілген жіптің негізгі қасиеттері мен сызықтық тығыздығы, маталардың түрлері;

негізді қайта ширату қағидалары. 

 

 

16-параграф. Қоспаны механикалы түрде жіберу операторы, 3-разряд

 

70. Жұмыс сипаттамасы:

түту жабдығына қоспаны беру процесін басқару пультінен жүргізу;

тасымалдағыш, бункер (шанап), лабаз, авто қоректендіргіштердің күйі мен жұмысын бақылау;

өздігінен салмақ бункерлерін тиісті түрдегі қоспамен тиеудің үздіксіздігін қамтамасыз ету;

авто қоректендіргіштердің қалқалағышын ауыстырып қосу;

қоспа партиясын өңдеуді аяқтаған соң тасымалдағыш, бункер (шанап), лабаз, авто қоректендіргіштерді тазарту;

қоспадағы бөтен заттарды жою және бақылау;

қоспа партиясының нөмірлерін салыстырып тексеру.

71. Білуге тиіс:

механикаланған тасымалдағыш, бункер (шанап), лабаз, авто қоректендіргіштер, басқару пульті, дабылдардың құрылысы мен пайдалану қағидалары;

бункерлерге немесе механикаланған лабаздарға қоспаны салу және шығару қағидалары;

қоспаның түрлері. 

 

 

17-параграф. Қоспаны механикалы түрде жіберу операторы, 4-разряд

 

72. Жұмыс сипаттамасы:

түту жабдығының өзі өлшегішін қоспамен қамту, автоматтандырылған ағын тізбекке қызмет көрсету (механикаланған лабаздар, қысымды трасса, авто қоректендіргіштер);

қоспаны жіберу үшін механикаланған лабаздарды дайындау;

лабаздарға қоспаның дұрыс салынуын бақылау;

сәйкес түрдегі қоспаны түту жабдығының өзі өлшегіш бункерге салу толассыздығын және мерзімін қамту;

тасымалдағыш, бункер (шанап), өзі өлшегіш, лабаз, клапан (қақпақ), авто қоректендіргіштердің күйі мен жұмысын бақылау;

механикаланған лабаздардың алдын алу және ағымдағы жөндетілуі, редукторда майдың болуын бақылау, жеке тораптар мен механизмдерді майлау, тозған текстропты қайыстарды ауыстыру;

қызмет ететін тасымалдағыш, бункер (шанап), лабаз, авто қоректендіргіштерді тазарту.

73. Білуге тиіс:

механикаланған тасымалдағыш, бункер (шанап), лабаз, авто қоректендіргіштер, басқару пульті, автоматтандырылған торап пультінің құрылысы мен пайдалану қағидалары;

бункерлерге немесе механикаланған лабаздарға қоспаны салу және шығару қағидалары;

қоспаның түрлері.

 

 

18-параграф. Ленталарды қайта ораушы, 2-разряд

 

74. Жұмыс сипаттамасы:

бұдақ машинасында ленталарды қайта орау.

лентаны бұдақ машинасына салу, сапаны және ақаулы бөліктерді жоюды бақылау.

лента бұдақтарын шығару.

бұдақ машинасының өзі тоқтайтын механизмінің жұмысы мен күйін бақылау.

бұдақ машинасына лентасы бар шылыпшын мен бұдақ ленталарды тасымалдау, босаған шылыпшындарды белгіленген орынға тасымалдау.

бұдақ машинасын тазарту және желдету.

75. Білуге тиіс:

бұдақ машинасының құрылысы;

пайдалану және күту қағидалары;

өңделетін лентаның түрлері;

бұдақ машинасына лентаны салу қағидалары.  

 

 

19-параграф. Матаны престеуші, 2-разряд

 

76. Жұмыс сипаттамасы:

маталар мен бұйымдарды пресстеуге дайындау жұмыстарын жүргізу;

маталар мен бұйымдарының қабаттарының арасына қатырғы қағаздарды салу;

маталар мен қатырғы қағаздарды пресске тасымалдау;

мата қалдықтарының соңдарын тігу;

белгіленген нормаларды сақтай отырып, дайындалған маталар мен бұйымдарды пресске салу;

пресстен маталар мен бұйымдарды шығару;

пресстеуден кейін қатырғы қағаздарды іріктеу.

77. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтардың құрылысы, пайдалану және күту қағидалары;

маталар мен бұйымдардың түрлері;

қатырма қағаздың сапасы мен өлшемі;

матаны және төсемді тігу, қатырма қағазды іріктеу;

прессті қосу қағидалары. 

 

 

20-параграф. Матаны престеуші, 3-разряд

 

78. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық режимге сәйкес маталар мен бұйымдарды механикалық, гидравликалық, түрлі жүйедегі пресстерде пресстеу;

прессті реттеу құрылғыларын, бу және су жүргізу жүйелерін тексеру;

пресстің жұмыс бетінің қызу температурасын реттеу;

өзіндік прессте жұмыс істеу кезінде үтіктің барабанға қыспасын реттеу;

пресстеудің технологиялық процесінің барысын, бу қысымының реттелуін бақылау;

мата қалдықтарының соңдарын тігу, тігістерді ағыту;

дайын өнімдер есебі жүргізу;

қызмет ететін жабдықты күту, прессті тазарту.

79. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтардың құрылысы, пайдалану және күту қағидалары;

маталар мен бұйымдардың түрлері;

пресстеудің технологиялық тәртібі;

мата қалдықтарын тігу қағидалары;

маталар мен бұйымдардың пресстелу сапасына қойылатын талаптар;

су және бу жүргізу жүйелерін пайдалану қағидалары;

дайын өнімдерді есептеу қағидалары. 

 

 

21-параграф. Пісіруші, 2-разряд

 

80. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары білікті пісірушінің басшылығымен пісіру агрегаттарында, пісіріп өткізетін аппараттарда, түрлі маркалы пісіру және шаю бағыттарында матаны пісіру процесін жүргізу;

матаны белгіленген орынға тасымалдау;

мата артикулын ілеспе құжатқа сәйкестігін тексеру;

мата қалдықтарының соңдарын тігу;

науаға су толтыру және қажетті температураға дейін қыздыру;

қызмет ететін машинаға матаны салуға қатысу;

науадағы судың деңгейін ауыстыру және қадағалау;

арбаға матаны өздігінен салу, тегістеу құралының және роликке тегістеу матасының жұмысын бақылау;

матаны белгіленген орынға тасымалдау;

қызмет ететін жабдықты күту.

81. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылысы мен пайдалану қағидалары;

механизмдерінің өзара әрекеті;

қызмет көрсететін жабдықты пайдалану және күту қағидалары;

матаның түрлері;

пісірудің технологиялық тәртібі;

қызмет көрсететін машиналарда матаны пісіру қағидалары.

 

 

22-параграф. Пісіруші, 3-разряд

 

82. Жұмыс сипаттамасы:

пісіретін роликті машиналарда, пісіру агрегаттарында, пісіріп өткізетін аппараттарда, түрлі маркалы пісіру және шаю бағыттарында матаны пісіру процесін технологиялық тәртіпке сәйкес жүргізу;

науаның қажетті модулін орнату;

қызмет көрсететін машинаға матаны салу және талап етілетін созуды қамту;

қажетті қосылымды химиялық ерітіндіні дайындау және құю;

белгіленген шектеулерге сәйкес науаны толтыру деңгейі мен матаны пісіру температурасын қадағалау;

ерітінділерді дайындау үшін химиялық материалдарды тасымалдау;

роликті машиналарда жұмыс істеу кезінде матаны пісіру ұзақтығын реттеу және оның роликке оралуын бақылау;

матаны пісірудің сапасын бақылау;

бу жүргізу және су жүргізу жүйелерінің күйін бақылау;

бақылап өлшегіш, реттеуші құралдардың дұрыстығын тексеру.

83. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылысы мен пайдалану қағидалары;

реттеуіш құралдар мен бақылап өлшегіш аспаптардың қызметі;

химиялық ерітінділердің рецептурасы мен дайындау қағидалары.

 

 

23-параграф. Пісіруші, 4-разряд

 

84. Жұмыс сипаттамасы:

матаның жоғары жылдамдықта пісірілу және технологиялық тәртіпке сәйкес матаны шаю процесін жүргізу;

электронды бақылау пульты арқылы технологиялық процесс параметрлерін қадағалау;

қызмет көрсететін машинаға матаны салу және талап етілетін созуды қамту;

өңдеу тәртібі ауысқанда су беру шүмектерін ауыстыру қосу;

шаю кезеңінде насосты қосу және жұмысын бақылау;

сүзгіш камераларын тазарту;

матаны пісіру сапасын бақылау;

матаны белгіленген орынға тасымалдау;

қызмет ететін жабдықты күту.

85. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылысы мен пайдалану қағидалары;

қызмет ететін машинаға матаны салу сызбасы мен қағидалары;

электронды басқару пультының жұмыс жасау принципі;

матаны пісірудің технологиялық тәртібі.

 

 

24-параграф. Ратинирлеу машинаның машинисі, 2-разряд

 

86. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес ратинирлеуші машинада маталарды ратинирлеу;

қызмет ететін машинаға матаны салу;

асулардың, тербелулердің саны мен тақтаның қозғалыс бағытын және матаға қысым шамасын өзгерту арқылы ратинирлеу процесін реттеу;

маталарды жинақтау және белгіленген орынға тасымалдау;

ратинирлеу машиналарын желпу және тазарту.

87. Білуге тиіс:

ратинирлеу машинасының құрылысы, оны пайдалану және күту қағидалары;

маталардың түрлері;

ратинирлеудің технологиялық тәртібі.

 

 

25-параграф. Сабындаушы, 3-разряд

 

88. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес маталарды, көрпе маталарын, плед орамалдарды қызмет ететін машинада сабындау;

науаны құрамында керосин, сумс, жуу заттары бар сабынды ерітіндімен, ылғалдау ерітіндісімен толтыру;

түрлі маталарды қызмет ететін машиналарға салу және олардың бірқалыпты ылғалдануын қамту;

науадағы ерітіндінің деңгейі мен қосылымына тиісті параметрлерді сақтау, басқа түсті матаны салар алдында ауыстыру;

матаны сығу;

белгіленген орынға матаны іріктеп, тасымалдау;

қызмет ететін жабдықты күту.

89. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылысы мен механизмдерінің өзара әрекеті;

қызмет ететін жабдықты күту қағидалары;

мата түрлері;

сабындаудың технологиялық тәртібі;

қызмет ететін машинаға матаны салу қағидалары;

сабындау сапасына қойылатын талаптар.

 

 

26-параграф. Сепараторлау және флотация аппаратшысы, 2-разряд

 

90. Жұмыс сипаттамасы:

сепараторлық және флотациялық қондырғыларда жүн жуғышта өңделген суларды сепараттау және флотациялау процесін жүргізу;

қызмет ететін қондырғыға өңделген суды жіберу;

майды бөлудің, көбіктің пайда болу және өңдеу, қондырғының жұмысы мен оны реттеудің технологиялық процесінің барысын бақылау;

қажет болған жағдайда өңделген суды қайта сепараттау;

қызмет көрсететін жабдықты күту.

91. Білуге тиіс:

қызмет көрсететін жабдықтың құрылысы мен жұмыс жасау принципі;

оны күту қағидалары;

жүндестік майының қасиеті;

өңделген су сипаттамасы, жүндестік майының технологиялық шарттары. 

 

 

27-параграф. Сепараторлау және флотация аппаратшысы, 3-разряд

 

92. Жұмыс сипаттамасы:

түрлі жүйедегі сепараторлық қондырғыларда жүн жуғышта өңделген суларды сепараттау процесін жүргізу;

сепараторларды жұмысқа дайындау, эмульсияны беруді реттеу;

бақылап өлшегіш аспаптарды пайдалана отырып сепараттау, дайын өнім сапасы мен шығарылатын суды көзбен шолу және лабораториялық талдаудың технологиялық процесінің барысын бақылау;

технологиялық журналда жазбаларды жүргізу;

қызмет көрсететін жабдықты жөндеуге дайындау, жөндеуден соң қабылдап, күту.

93. Білуге тиіс:

түрлі жүйелердегі, насостағы, қатынастағы сепараторлық қондырғылардың құрылысы мен жұмысы, оларды күту қағидалары;

сепараторлаудың технологиялық процесі мен сепараторлық қондырғыға келетін өңделген сулардың қасиеті;

сынама алу қағидалары;

өңделген суларға талдау жасау әдісі;

жүндестік майының қасиеті мен оған қойылатын талаптар. 

 

 

28-параграф. Суреттерге үлгілерді салушы, 4-разряд

 

94. Жұмыс сипаттамасы:

гүлдің көмегімен матаға қолдан гүлді және оюлы үлкен пішінді суреттерді жетіге дейін өткізіп тігу;

суреттің салынуына байланысты түстерді дайындау және бояуларды таңдау;

матаны суда жібіту және рамаға бірқалыпты тарту;

матаға суреттің орналасу жерін белгілеу;

бояуды араластыру;

бояуларды жағу, өңдеу тәртібі сақтау;

суреттің ақауларын жою;

келесі бояуды жағудан бұрын бұйымды кептіру;

түстерді шаю;

рамкадан бұйымдарды шығару, оларды бүктеп тапсыру;

гүлдің жұмыс бетін кноппен толтыру;

рамканы клеенкамен қаптап тігу;

мауытты ауыстыру;

тігу мүлкін күту.

95. Білуге тиіс:

маталар мен бұйымдар түрлері, суреттердің түрлері;

басып шығару бояуларының сапасы;

матаға бояуды жағу қағидалары мен кезегі;

матада суреттің орналасу тәртібі. 

 

 

29-параграф. Суреттерге үлгілерді салушы, 5-разряд

 

96. Жұмыс сипаттамасы:

гүлдің көмегімен матаға қолдан гүлді және оюлы орта пішінді суреттерді тоғызға дейін өткізіп тігу;

суреттің салынуына байланысты түстерді дайындау және бояуларды таңдау;

матаны суда жібіту және рамаға бірқалыпты тарту;

матаға суреттің орналасу жерін белгілеу;

бояуды араластыру;

бояуларды жағу, өңдеу тәртібі сақтау;

суреттің ақауларын жою;

келесі бояуды жағудан бұрын бұйымды кептіру;

түстерді шаю;

рамкадан бұйымдарды шығару, оларды бүктеп тапсыру;

гүлдің жұмыс бетін кноппен толтыру;

рамканы клеенкамен қаптап тігу;

мауытты ауыстыру;

тігу мүлкін күту.

97. Білуге тиіс:

маталар мен бұйымдар түрлері, суреттердің түрлері;

басып шығару бояуларының сапасы;

матаға бояуды жағу қағидалары мен кезегі;

матада суреттің орналасу тәртібі. 

 

 

30-параграф. Суреттерге үлгілерді салушы, 6-разряд

 

98. Жұмыс сипаттамасы:

гүлдің көмегімен матаға қолдан гүлді және оюлы кішкентай пішінді (вендік, түркі, азиялық, бесарабты) суреттерді тоғызға дейін және одан да көп өткізіп тігу;

суреттің салынуына байланысты түстерді дайындау және бояуларды таңдау;

матаны суда жібіту және рамаға бірқалыпты тарту;

матаға суреттің орналасу жерін белгілеу;

бояуды араластыру;

бояуларды жағу, өңдеу тәртібі сақтау;

суреттің ақауларын жою;

келесі бояуды жағудан бұрын бұйымды кептіру;

түстерді шаю;

рамкадан бұйымдарды шығару, оларды бүктеп тапсыру;

гүлдің жұмыс бетін кноппен толтыру;

рамканы клеенкамен қаптап тігу;

мауытты ауыстыру;

тігу мүлкін күту.

99. Білуге тиіс:

маталар мен бұйымдар түрлері, суреттердің түрлері;

басып шығару бояуларының сапасы;

матаға бояуды жағу қағидалары мен кезегі;

матада суреттің орналасу тәртібі.

 

 

31-параграф. Техникалық шұғаларды тазартушы, 4-разряд

 

100. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес техникалық шұғаларды шаю машиналарында, агрегаттарда, түрлі жүйедегі аспаптарда тазарту процесін жүргізу;

рецептураға сәйкес шаю ерітінділерін әзірлеу;

жуатын ерітіндіні құю және шаю процесі кезінде ерітінділердің деңгейі, температурасы мен қосылымын қадағалау;

қызмет ететін жабдықтардың, реттеу құрылғыларының, сығу біліктерінің, қолданылатын бақылау-өлшеу аспаптарының жұмысын, технологиялық тәртіптің сақталуы мен техникалық мауыттарды тазарту сапасын бақылау;

қызмет ететін жабдықты күту, жөндеуден соң оны қабылдап алуға қатысу.

101. Білуге тиіс:

түрлі жүйедегі шаю жабдықтарының құрылысы мен пайдалану қағидалары;

тазаланатын техникалық шұғалардың түрлері;

шаюдың технологиялық тәртібі;

шаю процесін жүргізу және реттеу қағидалары;

жуатын ерітінділердің түрлері мен қасиеттері;

рецептураға сәйкес олардың әзірлену қағидалары;

техникалық шұғалардың шайылу сапасына қойылатын талаптар.

 

 

32-параграф. Түктеу рамаларын салушы, 2-разряд

 

102. Жұмыс сипаттамасы:

түктеу рамаларын қолдан табиғи және жасанды түйіндермен толтыру;

рамаларды жұмыс орнына тасымалдау;

түйіндерді сапасы мен өлшемі бойынша таңдау;

бүрлерді рамкаға жібіту және біркелкі отырғызу;

алынған рамаларды кептіру, сапасын бақылау;

қажет жағдайда түктеуден кейін түйіндерді тазалау;

ескі түйіндерді рамкадан жою немесе алмастыру.

103. Білуге тиіс:

түктеу түйіндерінің түрлері, өлшемдері мен оларға қойылатын талаптар;

түйіндерді таңдау қағидалары мен түктеу рамаларын салу әдістері;

түктеу рамаларының сапасына қойылатын талаптар.

 

 

33-параграф. Хлорлау және станнирлеу аппаратшысы, 3-разряд

 

104. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары дәрежелі хлорлау және станнирлеу аппаратшысының басшылығымен хлорлы-қышқылды немесе станнатты-қышқылды агрегатта матаны хлорлау мен станнирлеу процесін жүргізу;

агрегатқа матаны салу;

белгіленген параметрлерге сәйкес ерітіндінің деңгейі мен қосылымын қадағалау;

матаны сығу дәрежесін тексеру және үзілулерді алдын алу және болдырмау;

матаны жазу және оның салынуын бақылау;

химиялық ерітінділерді дайындауға қатысу;

матаның соңын лентаға байлау;

матаны белгіленген орынға тасымалдау;

қызмет ететін агрегатты күту.

105. Білуге тиіс:

қызмет ететін агрегат құрылысы, реттейтін құрылғылардың қызметі;

қызмет көрсететін жабдықты пайдалану және күту қағидалары;

матаның түрлері, оларды өңдеудің технологиялық тәртібі;

ерітінділерді дайындау рецептурасы;

олардың сапасына қойылатын талаптар.

 

 

34-параграф. Хлорлау және станнирлеу аппаратшысы, 4-разряд

 

106. Жұмыс сипаттамасы:

хлорлы-қышқылды немесе станнатты-қышқылды агрегатта матаны хлорлау мен станнирлеу процесін технологиялық тәртіпке сәйкес жүргізу;

науада ерітіндінің модулі мен қосылымын белгілеу;

химиялық ерітіндіні құю;

матаны салу;

белгіленген параметрлерге сәйкес ерітіндінің деңгейі мен қосылымын қадағалау;

сығатын толқын, жгутты жазушы, реттеу құралдарының жұмысын тексеру;

рецептураға сәйкес ерітінділерді дайындау;

қызмет ететін агрегатты күту.

107. Білуге тиіс:

қызмет ететін агрегат құрылысы, реттейтін құрылғылардың қызметі мен әрекеті;

қызмет көрсететін жабдықты пайдалану және күту қағидалары;

матаның түрлері, оларды өңдеудің технологиялық тәртібі;

қолданылатын химиялық ерітінділерінің қасиеті мен қызметі;

матаға әсер етуі, ерітінділерді дайындау рецептурасы. 

 

 

35-параграф. Шөгеру жабдығының операторы, 3-разряд

 

108. Жұмыс сипаттамасы:

шөгеру процесін жүргізу, технологиялық процеске сәйкес шөгеру машиналары, түрлі жүйедегі аппараттарындағы мата талшықтарының шиеленісуін болдырмау;

матаны тасымалдағышқа еркін күйде салу;

матаны машинамен немесе қолдан үздіксіз кенеп түрінде тігу, тігістерді ағыту;

матаның жіберілу жылдамдығын реттеу, технологиялық процестің барысын бақылау;

реттеу құрылғыларының дұрыстығын, бу жүргізу процесінің күйін тексеру;

ауа мен бу қысымын реттеу;

матаның ені өлшеу;

өңделетін матаны белгіленген орынға тасымалдау;

қызмет ететін жабдықтарды күту, өңделген матаның сапасын қадағалау.

109. Білуге тиіс:

қызмет ететін машинаның, қолданылатын бақылау өлшеу аспаптарының құрылысы мен жұмыс принципі;

қызмет ететін машиналарды пайдалану және күту қағидалары;

матаны шөгерудің технологиялық тәртібіің нормасы;

маталардың түрлері. 

 

 

36-параграф. Шұғашы, 3-разряд

 

110. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары білікті шұғашының басшылығымен белгіленген технологиялық тәртіпке сәйкес түрлі маркалы шұға машиналарда шұғалы, ауыр камвольді маталарды аудару;

шұға машиналарынаа маталарды салу;

белгіленген температурадағы ерітіндіні құю және онымен маталарды бірқалыпты сіңдіру;

аудару процесі кезінде маталардың ұзындығы мен ені өлшеу;

мата қалдықтарының соңдарын тігу;

қызмет ететін машиналардан маталарды шығару және белгіленген орынға тасымалдау;

шұға машиналарын майлау және тазалау.

111. Білуге тиіс:

сукновалды машинаның құрылысы мен жеке механизмдерінің өзара әрекеті;

оларды пайдалану және күту қағидалары;

маталардың түрлері;

валканың технологиялық тәртібі;

қызмет ететін машиналарға маталарды салу қағидалары.

 

 

37-параграф. Шұғашы, 4-разряд

 

112. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары білікті шұғашының басшылығымен технологиялық тәртіпке сәйкес түрлі маркалы шұға машиналарында шұғалы, ауыр камвольді маталарды, техникалық шұғаларды валка;

шұға машиналарына маталарды салу;

белгіленген температурадағы ерітіндіні құю;

ерітіндімен маталарды бірқалыпты сіңдіруді қамту;

өлшеу арқылы матаны ұзындығы мен ені бойынша орналастыруды бақылау;

мата соңдарын тігу;

қызмет ететін машиналардан маталарды немесе шұғаларды шығару;

шұғалы және ауыр камвольді маталарды аудару кезінде аудару процесін бақылау;

аударудың қарқындылығы мен ұзақтығын реттеу;

аудару процесі кезінде матаның берілген ылғалдылығын сақтау;

шұға машиналарының механизмдердің дұрыстығын тексеру;

қызмет ететін машиналарды тазалау және майлау.

113. Білуге тиіс:

шұға машиналарының құрылысы мен жеке механизмдерінің өзара әрекеті;

оларды пайдалану және күту қағидалары;

маталардың және техникалық шұғалардың түрлері;

аударудың технологиялық тәртібі;

ылғалдату ерітіндісінің құрамы және оның сапасына қойылатын талаптар:

шұғаларды аудару қарқындылығын реттеу әдістері;

шұғаны аударудың аяқталуын анықтайтын белгілері;

шұға машиналарына маталарды салу қағидалары.

 

 

38-параграф. Шұғашы, 5-разряд

 

114. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес түрлі маркалы шұға машиналарына техникалық шұғаларды аудару;

автоматиканы пайдалану арқылы отандық және шетелдік фирмалардың түрлі маркалы шұға және басып шаю машиналарында шұғалы маталарды аудару және аударып шаю процесін жүргізу;

қызмет ететін машиналарға шұғаларды салуға қатысу;

белгіленген температурадағы валовты ерітіндіні құю және ерітіндімен шұғалардың бірқалыпты сіңдіруді қамту;

аудару процесін бақылау;

өлшеу арқылы матаны ұзындығы мен ені бойынша орналастыруды бақылау, аударудың қарқындылығы мен ұзақтығын реттеу;

валкалау процесі кезінде матаның берілген ылғалдылығын сақтау;

қызмет ететін машиналардың жеке механизмдерінің дұрыстығын тексеру, оларды тазалау және майлау.

115. Білуге тиіс:

қызмет ететін машинаның құрылысы мен жеке механизмдерінің өзара әрекеті;

оларды пайдалану және күту қағидалары;

техникалық шұғалардың түрлері;

аударудың технологиялық тәртібі;

ылғалдату ерітіндісінің құрамы және оның сапасына қойылатын талаптар;

шұғаларды аудару қарқындылығын реттеу әдістері;

шұғаны аударудың аяқталуын анықтайтын белгілері;

қызмет ететін машиналарға шұғаларды салу қағидалары.

 

 

4-тарау. Жібек орау өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Байлаушы, 4-разряд

 

116. Жұмыс сипаттамасы:

механикалық піллә ораушы станоктарда шикі жібектің үзілген жіптерінің соңдарын байлау;

шикі жібекті мотовилаға орауды бақылау;

бағыттаушы шығыршықтарды оралып қалған жібектен тазарту;

шикі жібек жіптерінің жұқаланған және қалыңдаған жерлерін алып тастау;

қайта ширатылған жіптің қалыпты ұзындығын қамту, булаушылар мен піллә ораушылардың пілләні булаудың және тарқатудың технологиялық тәртібіің сақталуын қадағалау;

пілләні тарқату кезінде технологиялық тәртіп бұзылғанда соңғы оралған жіпті зертханалық сынаққа алу;

кептіру шкафында белгіленген температураны қамту;

шикі жібектің оралған жібін мақта-маталы иірілген жіппен байлау;

өңделген жібекті мотовиладан шығару;

өндірілетін шикі жібектің сапасын бақылау;

қалдықтарды қапшықтарға жинау;

қызмет ететін станоктарды тазалау.

117. Білуге тиіс:

қызмет ететін станоктардың құрылымы;

шикі жібек жіптерін байлау тәсілдері;

қайта ширатылған жіптің қалыпты ұзындығының өлшемі;

шикі жібекті кептірудің температуралық тәртібі;

шикі жібекті бумаларға жинақтау тәртібі мен шикі жібек сапасына қойылатын талаптар;

пілләні булаудың және тарқатудың технологиялық тәртібі;

қызмет ететін станоктарды тазалаудың тәсілдері мен жиілігі. 

 

 

2-параграф. Кенептерді жуушы, 2-разряд

 

118. Жұмыс сипаттамасы:

науада немесе жуу машиналарында кенептерді жуу процесін жүргізу, науаны немесе жуу машинасын жұмысқа дайындау, науаға су толтыру және суды жылыту үшін бу жіберу, химикаттарды мөлшерлеу және кенептерді салу;

жуу машинасының жұмысын бақылау немесе науадағы кенептерді араластыру;

жуу машинасынан немесе науадан кенептерді шығару;

жуу машинасының үйкелетін беттерін тазалау және майлау.

119. Білуге тиіс:

жуу машинасының құрылымы;

кенептерді жуудың технологиялық тәртібі;

кенептердің сапасына қойылатын талаптар;

кенептерді салу қағидалары, химикаттардың қосылымын;

жуу машинасының үйкелетін беттерін тазалау және майлау тәсілдері мен жиілігі. 

 

 

3-параграф. Кенептерді сығушы, 2-разряд

 

120. Жұмыс сипаттамасы:

центрифугада кенептерді сығудың технологиялық процесін жүргізу;

кенептерді центрифугаға салу;

центрифуга жұмысы мен сығу ұзақтығын бақылау және қадағалау;

кенептерді центрифугадан шығару, тасымалдау және сығылған кенептерді орнықтыру;

центрифуганың үйкелетін беттерін тазалау және майлау.

121. Білуге тиіс:

центрифуганың құрылымы мен пайдалану қағидалары;

центрифугаға кенептерді салу қағидалары мен нормасы;

кенептерді сығудың технологиялық тәртібі;

сығудан соң кенептің ылғалдылық нормасы;

центрифуганы тазалау және майлау тәсілдері мен жиілігі. 

 

 

4-параграф. Қалдықтарды кептіруші, 2-разряд

 

122. Жұмыс сипаттамасы:

қуыршақтарды жәшіктік кептіргіштерде кептірудің технологиялық процесін жүргізу;

қуыршақтарды бөтен қоспалардан тазарту, оны центрифугада сығу және жәшікті кептіргішке салу;

кептіргіште белгіленген температураны сақтау және технологиялық тәртіпке сәйкес кептіру процесін бақылау;

қуыршақтарды перелопачивание және оларды жәшікке салу;

құрғақ қуыршақты елеу және қапшықтарға салу, өлшеу, жамау және белгіленген орынға тасымалдау.

123. Білуге тиіс:

центрифугаға және кептіргішке қуыршақтарды салу қағидалары;

қуыршақтарды кептірудің технологиялық тәртібі;

қуыршақтарды бөтен қоспалардан тазарту әдістері. 

 

 

5-параграф. Қалдықтарды кептіруші, 3-разряд

 

124. Жұмыс сипаттамасы:

кептіру камераларында немесе машиналарында піллә орау қалдықтарын кептірудің технологиялық тәртібі жүргізу;

кептіру машиналары мен камераларына қалдықтарды жеткізу, оларды түзету және қағу;

кептіру камерасының ылғалдандыру торына қалдықтарды біркелкі қабат етіп төсеу және кептіру камерасының ілгектеріне пілләлардың сыдырулары мен кенептерді ілу;

технологиялық тәртіпке сәйкес кептіру процесінің температурасы мен созылу ұзақтығын бақылау;

кептірілген қалдықтарды ілгектерден немесе машиналардан шығару, оларды белгіленген орынға тасымалдау және орналастыру.

125. Білуге тиіс:

кептіру камерасын немесе машиналарын қосу қағидалары;

қалдықтарды кептірудің температуралық тәртібі;

кептіруден соң қалдықтардың ылғалдылық нормасы.

 

 

6-параграф. Одонкаларды толтырушы, 1-разряд

 

126. Жұмыс сипаттамасы:

одонкаларды жәшіктерге қолдан толтыру;

жәшіктерді дайындау және тазалау;

одоноктарды қабылдау үшін еденді сыпыру;

одонкалардан бөтен қоспаларды және неразмотты іріктеу.

127. Білуге тиіс:

жәшіктерді толтыру нормасы;

неразмотты іріктеу қағидалары. 

 

 

7-параграф. Одоноктарды булау аппаратшысы, 2-разряд

 

128. Жұмыс сипаттамасы:

автоклавта одоноктарды булаудың технологиялық процесін жүргізу;

булау камерасына одоноктарды қолмен салу;

одоноктарды сұрыптау, бөтен заттар мен оралмаған одоноктарды жою, одоноктарды жәшіктерге қолмен салу, жәшіктерді булау камерасына салу;

булау камерасындағы температуралық ылғалдылық тәртібі реттеу;

булау камераларынан одонкалары бар жәшіктерді шығару;

автоклавтағы одонкаларды булаудың технологиялық тәртібі бақылау;

қолданылатын бақылау өлшеу аспаптарының жұмысының дұрыстығын тексеру;

буланған одонкалары бар арбаларды қолмен итеріп шығару;

булау камераларын тазалау және жуу.

129. Білуге тиіс:

автоклавтың құрылымы мен пайдалану қағидалары;

одонкаларды булаудың технологиялық тәртібі;

будың температурасы, ылғалдылығы мен қысымын реттеу әдістері;

буланған пілләлардың сапасына қойылатын техникалық талаптар.

 

 

8-параграф. Оралған жіптерді байлаушы, 1-разряд

 

130. Жұмыс сипаттамасы:

шикі жібектің оралған жіптерін қолдан мақта-мата жібімен байлау;

шикі жібектің оралған жіптерін ақаулығы мен тазалығы бойынша сырттай қарап шығу;

оралған жіптерді швильге кигізу;

оралған жіптерді реттеу, жіптердің астыңғы және үстіңгі соңдарын табу;

оралған жіптердегі жабысқан жерлерін ашу;

оралған жіптердегі кірленген жерлерді ерітінділерді қолдана отырып тазалау;

оралған жіптердің ішкі және сыртқы соңдарын байламдардың біріне қосу;

шикі жібектің оралған жіптерін шығару және оларды ілгішке ілу.

131. Білуге тиіс:

мемлекеттік стандартқа сәйкес оралған жіптерді байлау тәртібі;

станоктарды сызықтық тығыздығы мен шикі жібек сериясы бойынша орналастыру;

шикі жібекті байламдарға жинақтау тәртібі;

шикі жібектің сызықтық тығыздығын, түсі мен реңін анықтайтын қасиеттері;

ерітінділерді пайдалану қағидалары. 

 

 

9-параграф. Піллә булау машина аппаратшысы, 2-разряд

 

132. Жұмыс сипаттамасы:

піллә булаушы машиналарда пәлләны булау процесін жүргізу;

белгілі сортты және калибрлі пілләларды алу және тасымалдау;

белгіленген салмақтағы піллә үлестерін өлшеу және қозғалатын кассеталарға салу;

кассеталардың қозғалуын бақылау;

кішкене бөшкелердің бар болуын, кассеталардың автоматты түрде ашылуының уақыты мен дұрыстығын тексеру;

қоспалауыш бактан кішкене бөшкелерге су жіберу және оларды босату құйғыштардың астына орнату;

пілләлары бар кішкене бөшкелерді тасымалдауға дайындау;

ауысымның соңында піллә қалдықтарын тапсыру;

қызмет ететін жабдықтарды тазарту.

133. Білуге тиіс:

піллә булаушы машиналардың құрылымы, кассетадағы піллә үлесінің салмағы;

буланған пілләлардың сапасына қойылатын техникалық талаптар;

пілләлардың тұқымын, сортын, калибрін анықтау әдістері;

қызмет ететін жабдықтарды тазалау тәсілдері мен жиілігі.

 

 

10-параграф. Піллә қалдықтарын қайнатушы, 3-разряд

 

134. Жұмыс сипаттамасы:

белгіленген технологиялық тәртіпке сәйкес қайнату аппараттарында немесе ыдыстарда піллә қалдықтарын қайнатудың технологиялық процесін жүргізу;

піллә қалдықтарын салу және шығару;

піллә қалдықтарын қайнатудың технологиялық тәртібі бойынша қайнату аппаратында немесе ыдыстардағы ерітінді температурасын қажетті деңгейге дейін жеткізу, қайнату процесі кезінде оны реттеу;

қайнату аппаратында қайнату кезінде әрбір науадағы ерітіндінің деңгейі мен қосылымын, қайнау процесінің барысын, конвейердің қозғалу жылдамдығын бақылау;

қалдықтарды шығару, шаю және центрифугада сығу, сабынды ерітіндіні әзірлеу, өңделген ерітінділерді төгу;

қызмет ететін жабдықтарды тазалау және шаю.

135. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтардың және қолданылатын бақылау өлшеу аспаптарының құрылымы;

піллә қалдықтарын қайнатудың технологиялық режимі;

қалдық түрлері;

химиялық заттардың шығындалу нормасы мен ерітінділердің рецептурасы;

қайнату процесі кезінде ерітіндінің температурасы мен қосылымын реттеу тәсілдері;

қайнатылған қалдықтардың сапасына қойылатын талаптар;

су және бу жүргізетін жүйелерді пайдалану қағидалары;

қызмет ететін жабдықтарды тазалау және жуу тәсілдері мен жиілігі. 

 

 

11-параграф. Піллә сыдыруларын тазартушы, 1-разряд

 

136. Жұмыс сипаттамасы:

піллә сыдыруларының шектерін қолдан тазарту және жазу, оларды қуыршақтардан, одонкалардан, тарқатылмайтындардан және түрлі қоспалардан тазарту;

тығыз түйіндерді жазу;

тазартылған сыдыруларды бумаларға жинау және кептіруге тапсыру.

137. Білуге тиіс:

піллә сыдыруларын тазарту қағидалары мен оның сапасы;

түсін, реңін айқындайтын қасиеттері. 

 

 

12-параграф. Пілләларды булаушы, 4-разряд

 

138. Жұмыс сипаттамасы:

піллә ораушы автоматтық станоктармен сагрегирленген механикалық піллә ораушы станоктарда пілләларды орау процесін жүргізу;

қызмет ететін машиналардың булау құтылары мен арналарын берілген қатынастағы жаңа және ескі пілләлармен қамту және пілләлы жіптерінің соңдарын тазарту;

соңдары бар пілләларды соңдары жоқтардан бөлу;

пілләлардың жайылып тасталған аймағын көп соңды пілләлар мен қабыршақтан тазарту;

шылапшынға тазаланған және жіптерінің соңдары табылған пілләларды шығару;

пілләларды тасымалдау үшін конвейердің шыныаяқ науасына піллә үлесін салуды реттеу;

пілләлық сыдыруларды түзету;

пілләларды тарау аймағынан жайып салу аймағына көшіру, автоматты піллә ораушы машинаның жайып салатын ілгегі мен қалбағайына сыдыруларды салу;

қалбағайдың жүйелі ауысуы, піллә шектерін қалбағайдан кесу, оларды бір байламға орау;

щеткамен өңдеу үшін қызмет ететін машина арнасына пілләларды жіберуді қамту;

щеткалардың күйін тексеру, оларды айналу саздылығын бақылау;

судың деңгейі мен температурасын, шынжырланған транспортер автоматтың ыдыстарына піллә үлесін жіберуді қадағалау;

қызмет көрсетілетін жабдықты тазалау;

жинақтаушыны жуу, бөлу шылапшынынан және жинақтаушыдан суды жіберу;

оралмаған пілләлардың қалдықтарын тапсыру.

139. Білуге тиіс:

булау жабдығының құрылымы, оның өнімділігі, пілләларды булаудың технологиялық тәртібі;

буланған піллә мен шала өңделген жібектің сапасына қойылатын талаптар, пілләның тұқымын;

калибрі мен сортын анықтау әдістері;

піллә жіптерінің соңдарын табу тәсілдері;

пілләні жайып тастау, олардың пілләнің меншікті шығынына әсер ету тәсілдері;

жаңа және ескі пілләларды қоспалау тәртібі;

пілләларды булаудың температуралық тәртібі реттеу қағидалары;

қызмет ететін жабдықты тазалау және жуу жиілігі;

бақылау өлшеу аспаптарын пайдалану қағидалары. 

 

 

13-параграф. Пілләларды калибрлеуші, 2-разряд

 

140. Жұмыс сипаттамасы:

піллә беттерінен мақта сыдыруларын шешу процесін жүргізу және сыдыру калибрлеу агрегатында көлденең диаметрі бойынша калибрлеу;

қызмет ететін агрегат бункерін қосу, сыдырулары бар білікшелерді шешу және қосалқымен алмастыру, білікшеден сыдыруларды кесу, калибрленген пілләлары бар қапшықтарды өлшеу, тігу, белгіленген орынға тасымалдау;

сыдыру калибрлеу агрегатына пілләның келіп түсуін, сыдыруларды шешу және пілләларды калибрлеудің технологиялық процесін бақылау;

қызмет ететін агрегаттың үйкелетін беттерін тазарту, желпу, майлау.

141. Білуге тиіс:

сыдыру калибрлеу агрегатының құрылымы;

пілләның тұқымын, калибрі мен сортын анықтау әдістері;

білікшелерді шешу және орнату, мақта сыдыруды кесу тәсілдері;

қызмет ететін агрегатты тазалау және майлау тәсілдері мен жиілігі.

 

 

14-параграф. Пілләларды қоспалаушы, 2-разряд

 

142. Жұмыс сипаттамасы:

пілләларды қоспалаудың технологиялық процесін жүргізу және пілләларды қоспалаушы машинада түрлі партияларды біреуіне ірілендіру;

пілләларды араластырудың берілген тәртібіе сәйкес пілләларды қоспалаушы машинаның бенкерлеріне пілләларды тасымалдау және салу;

қапшықтарды пілләларға толу шамасына сай шығару;

қапшықтарды өлшеу, тігу, белгіленген орынға тасымалдау;

піллә қоспалаушы машинаның жұмысын бақылау, машинаны тазалау.

143. Білуге тиіс:

піллә қоспалаушы машинаның құрылымы;

піллә партияларын араластыру қағидалары мен тәртібі;

пілләнің тұқымы мен буданын, сорттары мен калибрін анықтау әдістері;

қызмет ететін машинаны тазалау тәсілдері мен жиілігі. 

 

 

15-параграф. Пілләларды ораушы, 4-разряд

 

144. Жұмыс сипаттамасы:

отандық өндірістің түрлі жүйедегі механикалық және автоматты піллә ораушы жабдықтарда шала өңделген жібектің белгілі сызықтық тығыздығын өңдеуге пілләлардың тарқату процесін жүргізу;

тарқатудың жартылай тиелген кезінде пілләларды тарқату процесін жүргізу;

піллә жіптерін түйіндер мен шабуылдарға байланысты қарау және тазарту, соңдары бар пілләларды соңдары жоқ пілләлардан бөлу, піллә ораушы шылапшынның тарту білікшесінде немесе ілгегінде піллә жіптерінің соңдарын бекіту, пілләларды ұстағыштардың астына тастау және розалардан артық піллә мен одоноктарды үзу, шала өңделген жібек жіптерінің үзілуін болдырмау, одоноктарды оралмаған пілләлардан сұрыптау;

ылғалдау арнасына кірерде пілләнің тоқтап қалуын болдырмау, шикі жібектің жұқарған және қалыңдаған жерлерін шешу, тарту білікшелерін оралып қалған жібек жіптерден тазарту;

қажетті шикі жібектің сызықтық тығыздығын алу үшін бір уақытта оралатын әрбір ұстағыштың астындағы жаңа және ескі пілләлардың берілген саны мен үйлесуін қамту;

пілләларды орау шылапшындарында берілген температура мен су деңгейін қамту;

мотовилаға жіптердің оралуын, кептіру шкафтарының температурасын бақылау;

өңделген шикі жібекті шығаруға қатысу;

піллә ораушы жабдықты жөндеуден соң қабылдап алуға қатысу;

піллә ораушы жабдықты тазалау.

145. Білуге тиіс:

піллә ораушы жабдықтың құрылымы, пілләларды ораудың технологиялық тәртібі;

буланған пілләнің немесе шикі жібек тазалығының сапасына қойылатын талаптар;

шикі жібектің орташа сызықтық тығыздығын, піллә ораушы шылапшындардағы берілген температурасы мен судың деңгейін қамту тәсілдері;

пілләнің меншікті шығыны, шикі жібектің сызықтық тығыздығы, пілләның тұқымын, калибрі мен сортын анықтау әдістері;

піллә ораушы жабдықты тазалау тәсілдері мен жиілігі.

 

 

16-параграф. Пілләларды ораушы, 5-разряд

 

146. Жұмыс сипаттамасы:

шетелдік өндірістің автоматты піллә ораушы жабдықтарда шала өңделген жібектің белгілі сызықтық тығыздығын өңдеуге пілләлардың тарқату процесін жүргізу;

тарқатудың тиелген кезінде пілләларды тарқату процесін «КМ-90» піллә ораушы жабдықта жүргізу;

орау шылапшынының күту аймағына пілләларды конвейерден салу;

тарту білікшесінде піллә жіптерінің соңдарын бекіту, түймелердің ұстағыштары мен көзшелерін толтыру, бағыттаушы шығыршықтар арқылы жіптерді өткізу, жіптерді қайта ширату, жіптің бақылау аппаратының тетігін реттеу, жайып салғышты реттеу, пілләларды ұстағыштардың астына тастау және розалардан артық піллә мен одоноктарды үзу және шала өңделген жібек жіптерінің үзілуін болдырмау;

ылғалдаушы ыдыстарда пілләнің болуын тексеру, щеткаларды, бақылау аппаратының тетігін бітеліп қалудан тазарту;

қызмет ететін жабдықтарды тазалау.

147. Білуге тиіс:

піллә ораушы жабдықтың құрылымы мен пайдалану қағидалары;

пілләларды ораудың технологиялық тәртібі;

шикізаттың сипаттамасы;

буланған пілләнің немесе шикі жібек сапасына қойылатын талаптар;

шикі жібектің тазалығына қойылатын талаптар;

пілләнің меншікті шығыны;

піллә ораушы жабдықты тазалау тәсілдері мен жиілігі. 

 

 

17-параграф. Пілләларды талдаушы зертханашы, 3-разряд

 

148. Жұмыс сипаттамасы:

пілләларды араластыру, калибрлеу, сұрыптау тәртібі, булау және берілген сызықтық тығыздық тәртібі, тарқату жылдамдығын, пілләлардың шығынының меншікті қалпын орнату үшін піллә шикізатын талдау;

пілләлардың үлгілерін алу, оларды қабықшасының қаттылығы, калибрі, ақаулары бойынша сұрыптау;

піллә жібінің сызықтық тығызыдығын және сызықтық тығыздық бойынша шикі жібек жібінің бір қалыпты еместігін анықтау үшін үлгілерді тарқату;

пілләларды булау тәртібі, үздіксіз тарқалатын піллә жібінің ұзындығын анықтау үшін үлгілерді тарқату, тарқату жылдамдығын анықтау, піллә шығынының меншікті қалпын бақылау;

пілләларды талдау нәтижелерін жазу және өңдеу, сәйкес құжаттаманы дайындау.

149. Білуге тиіс:

шикі жібек өндіру технологиясы, сұрыптау, булау, тарқату тәртібі орнату үшін піллә үлгілерін талдау жөнінде нұсқаулық;

үздіксіз тарқатылатын піллә жібінің ұзындығын анықтау үшін піллә үлгілерін талдау жөніндегі нұсқаулық;

піллә шығынының меншікті қалпы;

сынау аппаратурасының құрылымы және онда жұмыс істеу қағидалары;

алғашқы құжаттаманы дайындау тәртібі. 

 

 

18-параграф. Пілләларды талдаушы зертханашы, 4-разряд

 

150. Жұмыс сипаттамасы:

пілләлар мен шикі жібектің үлгілеріне талдау жасауды, үлгілерді талдау нәтижелерін жазуды тексеру;

піллә мен шикі жібектің бақылау сынамасын алу және жүргізу;

пілләларды сұрыптау және тарқату жөніндегі технологиялық картаны жасау, өндірістік журналда белгіленген тәртіптерді тіркеу;

келіп түсетін піллә үлгілерін, шикі жібек пен қалдықтардың шығуын есептеу.

151. Білуге тиіс:

үздіксіз тарқатылатын піллә жібінің ұзындығын анықтау үшін піллә үлгілерін талдау жөніндегі нұсқаулық;

піллә шығынының меншікті қалпы, пілләнің тұқымын, буданын, сортын, калибрін, реңі мен ақауларын анықтайтын қасиеттер;

пілләларды калибрлеу, сұрыптау;

булау және тарқатудың технологиялық процесі;

сынау аппаратурасының құрылымы, сынақтарды өткізу қағидалары;

құжаттаманы өңдеу және дайындау тәртібі. 

 

 

19-параграф. Шикі жібекті жинаушы, 3-разряд

 

152. Жұмыс сипаттамасы:

шетел өндірісінің піллә ораушы автоматтан шикі жібекті жинау;

өзекше, талон, арбаларды, піллә ораушы станоктарды жинауға дайындау, станоктардың тоқтауын, шикі жібек жіптерінің үзілуін болдырмау;

піллә ораушы автоматтан шикі жібек қалбағайы бар білікті шығару, бір уақытта оларды бос қалбағаймен алмастыру және қалбағайдағы шикі жібек жіптерін дайындау;

шығарылған шикі жібек қалбағайлары бар біліктерді арбаларға орнату, оларды талон білігіне кигізу;

қалбағайдағы шикі жібек жіптерін дайындаған соң, қызмет ететін станоктарды қосу және қосу кезінде пайда болатын шикі жібек жіптерінің үзілуін болдырмау;

қалбағайдағы шикі жібектің дұрыс жайылуы мен оралуын бақылау;

вакуум аппаратқа піллә ораушы станоктан шығарылған шикі жібек қалбағайы бар біліктерді тасымалдау, біліктен қалбағайды шығарумен қатар оларды ағаш өзекшелерге кигізу және шикі жібектің қалбағайлары бар өзекшелерді өлшеу;

қалбағай, өзекшелер, тасымалдаушы арбалардың дұрыстығын тексеру, оларды тазалау, жарамсыз қалбағайларды, өзекшелерді алмастыру;

піллә ораушы автоматтардың кептіру шкафтарын тазарту.

153. Білуге тиіс:

піллә ораушы автоматтың құрылымы мен пайдалану қағидалары;

қалбағайларға шикі жібекті орау және жазу қағидалары;

шикі жібекті шығару және қалбағайларды толтыру тәртібі;

шикі жібек сапасына және оны қалбағайға орауға қойылатын талаптар;

қызмет ететін жабдықты тазарту әдістері мен жиілігі.

 

 

5-тарау. Жібек өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Дөңгелек түтуші машина операторы, 4-разряд

 

154. Жұмыс сипаттамасы:

дөңгелек түтуші машиналарда жібек талшықтарды түту процесін жүргізу;

талшықтың түтілуін, үлесін, очесті алу;

дөңгелек түтуші машинаға шикізатты салуға дайындау;

дөңгелек түтуші машина қысқыштарына талшық үлестерін салу және қайта салу;

талшық үлестерін бөлу және түтуді түсіру, оларды ыдыстарға салу;

дөңгелек түтуші машинада жібек талшықтарды түтудің технологиялық процесінің барысын, жазу механизмі мен таяқшаларды тазарту жұмысын, түту барабанының уақытылы тазартылуын, қырқалардан талшық үлестерін алуды бақылау;

талшықты түтудің технологиялық процесін жүргізу кезінде табылған кемшіліктерді табу және жою;

қызмет ететін жабдықты жөндеуден соң қабылдап алуға қатысу;

дөңгелек түтуші машинадан қалдықтарды сыпырып шығару, машинаны тазарту.

155. Білуге тиіс:

дөңгелек түтуші машиналардың құрылымы мен пайдалану қағидалары;

өңделетін шикізаттардың түрлері, талшықтардың үлесі мен түтілуіне қойылатын талаптар;

технологиялық аралықтар бойынша салынатын талшық үлестерінің саны, қалдықтардың түрлері және азайту әдістері;

жұмсартудың технологиялық тәртібі;

қызмет ететін машинаға матаны салу әдістері;

қызмет ететін жабдықтарды күту қағидалары және тазалау жиілігі.

 

 

2-параграф. Жайып салу машинасының операторы, 3-разряд

 

156. Жұмыс сипаттамасы:

жайып салу машиналарында белгілі ұзындықты және салмақты ленталарды өндіру процесін жүргізу;

шикізатты жұмысқа дайындау;

берілген үлестерге түтулерді бөліп өлшеу;

жайып салу машинасының қоректендіру тармағына түтулерді төсеу;

лентаның үзілуі және айналмалы барабаннан шығару;

қайта өткізу кезінде лентаның салмағын өлшеу;

арнайы жарықтандырылған шыныда лентаның сапасын бақылау, бөтен қоспалар мен өңделмеген бөлшектерді жою, ленталарды орамдарға орау, оларды ыдыстарға салу;

жайып салу машинасының жұмыс бөлшектерін оралған талшықтардан тазарту;

жайып салу машинасының гребенное аймақ, тартып алатын цилиндр, тері тармақтарының жұмысын бақылау;

жайып салу машиналарын жөндеуден соң қабылдап алуға қатысу.

157. Білуге тиіс:

жайып салу машиналарының құрылымы;

өңделетін шикізаттардың түрлері;

түтілу және лента сапасына қойылатын талаптар;

төсемнің салмағы, ұзындығы;

өңделетін түрлер бойынша технологиялық аралықтар саны, қалдықтардың нормасы және оларды азайту әдістері;

қызмет ететін жабдықтарды күту қағидалары.

 

 

3-параграф. Жұмсартушы, 2-разряд

 

158. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес түймелі немесе бұрама жұмсарту машиналарында жібек маталарды жұмсарту;

қызмет ететін машинаға маталарды салу;

бағыттаушы шығыршықтан маталардың өтуін бақылау;

матаны тарту және жұмсару деңгейін реттеу;

матаның өту санын сақтау;

бұрама және түймелі шығыршықтардың күйін бақылау;

қызмет ететін машинаға шығыршықпен матаны орналастыру;

шығыршықтан матаны шығару және тасымалдау;

қызмет ететін жабдықты тазалау.

159. Білуге тиіс:

қызмет ететін машиналардың құрылымы;

өңделетін маталардың түрлері;

жұмсартудың технологиялық тәртібі;

қызмет ететін машинаға матаны салу әдістері;

қызмет ететін машинаны күту қағидалары.

 

 

4-параграф. Иірілген жіпті термоөңдеуші, 2-разряд

 

160. Жұмыс сипаттамасы:

иірілген жіпті үтіктейтін машинада иірілген жіпті дымқыл және жылумен өңдеу;

тиімді ылғалдықты қамту және иірілген жіп орамдарын тарту;

иірілген жіп орамдарының ұзындығына байланысты шығыршықтар арасындағы қашықтықты реттеу;

жібекті иірілген жіпті үтіктеу және жазу сапасын қадағалау;

жібекті иірілген жіпті жазу, орау, сөрелерге салу;

қызмет ететін жабдықты күту.

161. Білуге тиіс:

иірілген жіпті үтіктейтін машинаның құрылымы мен жұмыс принциптері;

өңделетін иірілген жіптің түрлері мен қызметі;

оның сызықтық тығыздығы, иірілген жіпті өңдеу тәсілдері мен оны үтіктеудегі ақауларын жою.

 

 

5-параграф. Қалдықтарды пісіруге арналған химиялық құрамдарды пісіруші, 3-разряд

 

162. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіп пен рецептке сәйкес жібек құртының қалдықтарын пісіру үшін химиялық құрамдарды пісіру және әзірлеу;

химиялық материалдарды дайындау, олардың сапасын тексеру, өлшеу және белгіленген тәртіппен қазандарға (күбі) және бактарға салу;

будың жіберілуін, қысымды және қалдықтардың пісірілу ұзақтығын реттеу;

ерітінділермен үздіксіз жабдықтауды қамту (ыдыстарға құю, құбыр арқылы жіберу);

шығындалған материалдар есебі;

қалдықтарды пісіру үшін химиялық құрамдардың дайындығын анықтау;

қызмет ететін жабдықтың дұрыстығын тексеру және күту.

163. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылымы, қолданылатын химиялық материалдардың түрлері мен қасиеттері;

қалдықтарды пісіру үшін химиялық құрамдардың әзірленуінің технологиялық тәртібі мен рецептурасы;

олардың сапасына қойылатын талаптар. 

 

 

6-параграф. Матаны булаушы, 2-разряд

 

164. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары білікті мата булаушының басшылығымен булау қазандарында матаны булау;

су және бу жүргізу жүйелерін тексеру;

булау камераларын жұмысқа дайындау;

матаны булау камерасына және булаудан соң белгіленген орынға тасымалдау;

матаны тігу және тігісті кесу;

булау қазанына матаны салу және шығару;

қызмет ететін жабдықтың шайып тазарту.

165. Білуге тиіс:

булау қазандарының құрылымы;

өңделетін маталардың түрлері;

булау аппараттарында маталарды булау қағидалары;

маталарды тігу және сөгу әдістері. 

 

 

7-параграф. Матаны булаушы, 3-разряд

 

166. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес маталарды булау қазандарында булау;

маталарды ілгекке немесе арбаның шығыршығына ілу;

матаны булау қазанына салу, қажетті температураға дейін қыздыру, бу жіберуді реттеу;

булаудың температуралық тәртібі және булау қазанында матаның болу уақытын бақылау;

булау қазанынан маталарды шығару;

қызмет ететін жабдықты майлау.

167. Білуге тиіс:

булау қазандары мен қолданылатын бақылау өлшеу аспаптарының құрылымы, өңделетін маталардың түрлері;

булаудың технологиялық тәртібі;

буландырылған матаға қойылатын талаптар;

қызмет ететін жабдықты тазарту және майлау әдістері мен жиілігі.

 

 

8-параграф. Матаны суытушы, 1-разряд

 

168. Жұмыс сипаттамасы:

суыту қондырғысында матаны суыту;

суыту қондырғысының жұмысы мен матаның суу жылдамдығын бақылау;

арбаның ернеуіне мата тігістерін салу;

суытылған матаны тасымалдау және есеп жүргізу;

қызмет ететін жабдықты тазарту.

169. Білуге тиіс:

өңделетін маталардың түрлері;

матаның суу жылдамдығын реттеу әдістер;

қызмет ететін жабдықты тазарту әдістері. 

 

 

9-параграф. Тазалау машинасының операторы, 3-разряд

 

170. Жұмыс сипаттамасы:

тазалау машинасында иірілген жіпті тазарту процесін жүргізу;

иірілген жіп пен бос катушкаларды жұмысқа әзірлеу;

жіптердің үзілуін жою, үйлескен катушкаларды толық, өңделгендерді бос катушкалармен ауыстыру;

қондырғының екпін ұстап туру;

өңделген катушкаларды ыдысқа салу;

келіп түсетін иірілген жіптің сапасын тексеру, жіптерді екі жаққа тарқату;

ұршық, жайып салушы, тазалау қорапшалары, тарту аспаптарының жұмысын бақылау;

иірілген жіпті тарту мен желдетпе жұмысын бақылау;

қалдықтарды түрлері бойынша талдау және тапсыру;

тазалау машиналарын жөндеуден соң қабылдап алуға қатысу.

171. Білуге тиіс:

тазалау машиналарының құрылымы;

өңделетін иірілген жіптің түрлері мен қасиеттері;

оның сапасына қойылатын талаптар, жіпті тарту мөлшері мен оны реттеу әдістері;

қалдықтардың түрлері мен нормасы;

оларды азайту әдістері;

қызмет ететін жабдықты күту қағидалары.

 

 

10-параграф. Тарау жабдығының операторы, 3-разряд

 

172. Жұмыс сипаттамасы:

бір тарау механизмді тарау машинасында жасанды теріден жасалған кенепті тарау процесін жүргізу;

қызмет ететін машинаны жұмысқа дайындау, оны толтыру, механизмдерді реттеуге қатысу, инелі ленталарды тарту;

теріні тарау тереңдігін бақылау;

кенептерді тігу, тігістерді сөгу, машинаны шаңнан тазарту, үрлеу, майлау, очестарды жинау;

инелі лентадан түсіп тұратын инелерді жою.

173. Білуге тиіс:

тарау машиналарының құрылымы мен пайдалану қағидалары;

инелі ленталарды ауыстыру және тарту қағидалары;

өңделетін тері түрлері;

оның сапасына қойылатын талаптар.

 

 

11-параграф. Тарау жабдығының операторы, 4-разряд

 

174. Жұмыс сипаттамасы:

тарау машиналары мен тарау және қағу механизмдері бар аспаптарда жасанды теріден жасалған кенепті тарау процесін жүргізу, жұмысқа дайындау және толтыру;

инелі лентаны ағызу.

175. Білуге тиіс:

тарау машиналары мен аспаптарының; қағу біліктерінің құрылымы мен пайдалану қағидалары;

қызмет ететін жабдықтың тарау механизмдерін жөндеу әдістері.

 

 

12-параграф. Шикізат өңдеуші, 2-разряд

 

176. Жұмыс сипаттамасы:

иіс тазартушы машиналардың күйдіру ұршықтарында шикізатты өңдеу және қопсыту;

шикізатты жұмыс орнына тасымалдау;

эмульсияны жасау;

төсед үшін қоспа жасау және бір уақытта оны майлау;

сіңдіру торына смеска қалдығын төсеу;

иіс тазартушы машиналардан қалдықтарды тазалау;

лабазға талшықты қысымды механикалық жолмен жіберілуін бақылау;

қызмет ететін жабдықтарды күту.

177. Білуге тиіс:

иіс тазартушы машинаның жеке механизмдерінің құрылымы мен өзара әрекеті;

қоспа қоспа компоненттері мен олардың қатынасы, шикізатты дайындау әдістері;

қызмет ететін жабдықтарды күту қағидалары. 

 

 

13-параграф. Шикізат өңдеуші, 3-разряд

 

178. Жұмыс сипаттамасы:

иіс тазартушы машиналардың жібек құрты ұршықтарында шикізатты өңдеу және қопсыту, табиғи жібек қалдықтарынан белгіленген салмақ пен ұзындықтағы кенептерді алу;

кенептерді кесу және қайта өңдеу үшін оларды түсірімдік цилиндрге салу;

кенептерді түсіру, жинау және ыдысқа салу;

иіс тазартатын машинаның жұмыс органдарына оралып қалған талшықтарды шығару;

бірінші есептік ілеспе құжатты толтыру.

179. Білуге тиіс:

иіс тазартушы машинаның жеке механизмдерінің құрылымы мен өзара әрекеті;

қоспа компоненттері, үлес салмағы;

қоспаның төсеу ұзындығы мен ені, қалдықтардың нормасы мен олардың жіктелуі;

шикізат сапасына қойылатын талаптар;

бірінші есептік ілеспе құжатты толтыру тәртібі. 

 

 

14-параграф. Шикізатты дайындаушы, 1-разряд

 

180. Жұмыс сипаттамасы:

шикізатты қайнатуға әзірлеу;

байламдарды ашу және шикізатты белгіленген орынға тасымалдау;

бөтен қоспаларды шикізаттан алып тастау;

сдирды және одонки кенептерді түзету, кесу және өлшеу, белгіленген салмақтағы шикізаттың үлестерін арнайы қапшықтарға толтыру, қапшықтарды салу.

181. Білуге тиіс:

өңделетін шикізаттың түрлері мен оның сапасына қойылатын талаптар;

арнайы қапшықтағы шикізаттың бір үлесінің салмағы мен белгіленген салмақтан рұқсат етілетін ауылқулардың шегі;

қолданылатын жабдықты толтыруға қажетті шикізаты бар қапшықтардың саны. 

 

 

15-параграф. Шикізатты шаюшы-жуушы, 3-разряд

 

182. Жұмыс сипаттамасы:

жуу машиналары мен центрифугаларда шикізатты жуу процесін жүргізу, шикізатты бардан шығару, оны бөлшектеу және сығу;

шикізатты жуу машинасына тасымалдау;

жуу машинасының науасын суға толтыру, шикізатты машинаға салу;

технологиялық тәртіпке сәйкес шикізатты жуу;

шикізатты жуу машинасынан шығару және центрифугаға тасымалдау;

шикізатты центрифугаға салу;

центрифугада қосымша жуумен шикізатты сығу;

жуылған және сығылған шикізатты кептіруге тасымалдау;

қызмет ететін жабдықтарды күту.

183. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылымы;

жууға шикізатты салу нормасы;

шаятын судың қаттылығы мен температурасы, шикізатты шаюдың уақыты мен қысқалығы;

шикізатты жуу сапасына қойылатын талаптар;

қызмет ететін жабдықтарды күту қағидалары. 

 

 

16-параграф. Шикізатты ылғалдаушы, 2-разряд

 

184. Жұмыс сипаттамасы:

ылғалдау аппараттарында шикізатты ылғалдау процесін жүргізу;

шикізатты жұмыс орнына тасымалдау және ылғалдау аппаратының арнайы арбасына бірқалыпты орналастыру;

ылғалдау аппаратын герметизациялау, бу, су жіберу, желдеткішті іске қосу;

технологиялық тәртіпке сәйкес ылғалдау процесін бақылау;

ылғалдау аппаратында температура мен ауа ылғалдылығын реттеу;

ылғалдау аппаратынан шикізатты шығару, оны ыдыстарға орау, өлшеу және белгіленген орынға тасымалдау;

шикізаттың ылғалданғанға дейінгі және ылғалданғаннан кейінгі салмағын көрсететін жарлықты салу;

белгілі уақыт ішінде шикізаттың тұруын бақылау.

185. Білуге тиіс:

ылғалдау аппаратының құрылымы мен жұмыс принципі, шикізаттың түрлері;

ылғалдаудың технологиялық тәртібі;

ылғалдау аппаратына салынатын шикізаттың салмағы;

шикізаттың тұруының технологиялық тәртібі.

 

 

17-параграф. Ширатылған жібекті булаушы, 3-разряд

 

186. Жұмыс сипаттамасы:

ширатылған жібекті булау камераларында булау және тасымалдау;

булау камераларын іске қосу;

ширатылған жібекті булаудың технологиялық процесін бақылау;

буланған жібекті шығару және белгіленген орынға тасымалдау;

қызмет ететін жабдықтың тазарту.

187. Білуге тиіс:

булау камералары мен қолданылатын бақылау өлшеу аспаптарының құрылымы;

өңделетін жібектің түрлері;

булаудың технологиялық тәртібі;

буланған жібекке қойылатын талаптар;

қызмет ететін жабдықты тазарту әдістері мен жиілігі. 

 

 

18-параграф. Штапельдеуші, 1-разряд

 

188. Жұмыс сипаттамасы:

таяқшаларды талшықтардан тазарту, дөңгелек түту машинасында таяқшаларды жинау, оларды штапельдеуші машинаға тасымалдау;

қызмет ететін машиналарды қажетті таяқшалардың мөлшерімен қамту;

инелі барабанды оралып қалған талшықтардан тазарту әдістері.

189. Білуге тиіс:

бір аусымда штапельдеуші машинаға таяқшалардың тұтыну мөлшері;

таяқшалардың және инелі барабанды оралып қалған талшықтардын тазарту әдістері.

 

 

19-параграф. Штапельдеуші, 2-разряд

 

190. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары дәрежелі штапельдеушінің басқаруымен штапельдеу машиналарында түтудің белгілі ұзындығы мен салмақтағы талшық үлестерін өңдеу;

түту үлестерін өлшеу және штапельдеу машинасының ылғалдау торына төсеу;

түтілгендерді жеке үлестерге кесу, оларды таяқшаларға орау, шығару және ыдысқа салу;

бағыттаушы білікшелерден және ылғалдау цилиндрінен оралып қалған талшықтарды шығару;

қызмет ететін жабдықты күту.

191. Білуге тиіс:

штапельдеу машиналарының қызметі, құрылымы мен жұмыс істеу принципі;

түтілген төсемінің салмағы, ұзындығы мен ені;

қызмет ететін жабдықты күту қағидалары.

 

 

20-параграф. Штапельдеуші, 3-разряд

 

192. Жұмыс сипаттамасы:

штапельдеу машиналарында түтудің белгілі ұзындығы мен салмақтағы талшық үлестерін өңдеу;

шикізатты өлшеу және оны ылғалдайтын торға төсеу;

ұзын талшықтарды пышақпен жеке үлестерге бөліп кесу;

таяқшаларға талшық үлестерін орау;

шығару және ыдысқа (тара) салу.

193. Білуге тиіс:

штапельдеу машиналарының құрылымы мен пайдалану қағидалары;

өңделетін шикізаттың түрлері.

 

 

6-тарау. Зығыр өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Дымқыл қалдықтарды жинақтаушы, 2-разряд

 

194. Жұмыс сипаттамасы:

дымқыл иіретін машиналардан дымқыл қалдықтарды қолмен жинау;

торлар мен су ағатын орларды тазалау;

жиналған қалдықтардан бөгде заттарды сұрыптау;

қалдықтарды арбаларға салу және тасымалдау.

195. Білуге тиіс:

қалдықтарды сұрыптау тәртібі мен олардың жарамдылық дәрежесі.

 

 

2-параграф. Дымқыл қалдықтарды жуушы, 2-разряд

 

196. Жұмыс сипаттамасы:

иірудің сулы қалдықтарын жуу және кептіру;

жуу машинасына су құю және дымқыл қалдықтарды салу;

қалдықтарды шаю;

машинадан қалдықтарды шығару, центрифугаға салу және сығу;

қалдықтарды центрифугадан шығару және кептіруге арналған арбаға салу;

арбаларды кептіргішке кіргізу;

қалдықтардың кептірілуін бақылау;

кептіру кезінде арбадағы қалдықтарды аударып тұру;

қалдықтардың кептірілуі аяқталған соң, оларды арбаға салып, пресске орналастыру;

қалдықтарды бумаларға престеу және буу;

бумаларды жинақтау орнына тасымалдап, қатарымен орналастыру.

197. Білуге тиіс:

қызмет көрсететін жабдықтардың құрылымы, оларды пайдалану және күту қағидалары;

қалдықтарды жуу, сығу, кептіру әдістері;

қалдықтардың рұқсат етілетін ылғалдылығы.

 

 

3-параграф. Жайып салатын машина операторы, 4-разряд

 

198. Жұмыс сипаттамасы:

жайып салу машиналарында түтілген зығыр уыстарынан жайылуы мен жасалу процесін жүргізу;

лента жасалуының технологиялық процесінің үзілмеуін қамту, лентада өткізулерді алдын алу және шылыпшында белгіленген лентаның ұзындығымен белгіленген салмақта лента алу;

лентаның үзілуін алдын алатын жұмыстар жүргізу, қырқада және лентаны біріктіретін тақтада үйінділерді жою;

қызмет көрсететін жабдықтарды күту жөніндегі жұмыстарды атқару, қысым көрсететін білікшелерді және лентаны біріктіретін тақтаны бормен сүрту;

тазалағыштардан түбітті жинау;

жөндеуден соң машинаны қабылдау.

199. Білуге тиіс:

жайып салатын машинаның негізгі механизмдерінің құрылысы мен өзара әрекеттесуі;

қолданылатын жабдықты күту қағидалары;

түтілген зығырдың түрлері мен нөмірі, өңделетін лентаның белгіленген ұзындығы мен салмағы;

түтілген зығыр мен лентаның сапасына қойылатын талаптар.

 

 

4-параграф. Зығыр түтетін машина операторы, 2-разряд

 

200. Жұмыс сипаттамасы:

зығыр түткіш машинада түтілетін талшықтың түтілу процесін жүргізу;

берілген салмақ бойынша талшықтар уысын түтуге дайындау;

берілген салмақ бойынша талшықтарды уыстарға бөлу, ұзындығы бойынша түзулеумен қатар ақауларды жою;

машина үстеліне талшықтар уысын уақытылы жеткізу арқылы зығыр түтетін машинаның үздіксіз жұмысын қамту;

түтілген талшықтарды жұмыс орнына тасымалдау;

сыдырылған талшықтар байламдарын босату, талшық байламдарының белдеулерін қию;

уыстарды аудару;

байламдарды түту;

шпагат пен жапсырмаларды дайындау;

белгіленген салмақта түтілген талшықтарды буып, талшықтардың түрі мен нөмірі көрсетілген жапсырмаларды салу;

талшық бумаларын тасымалдағыштың аспасына салу.

201. Білуге тиіс:

бірінші өңдеу әдісі, нөмірі, түсі мен ұзындығы бойынша түтілген талшықтың түрлері;

түтілген талшықтың түрі мен нөмірі, түрлі ұзындықтағы талшық уыстарына белгіленген салмағы;

талшықтар уыстарын байламдарға буу қағидалары.

 

 

5-параграф. Зығыр түтетін машина операторы, 3-разряд

 

202. Жұмыс сипаттамасы:

автоматтық жайып салғышпен агрегатталған зығыр түтетін машинада түтілген талшық уыстарынан лентаның жасалу процесін жүргізу;

берілген ұзындық пен салмақта лента шылыпшынын өңдеу;

лентаның жасалу процесінің барысын бақылау және зығыр түтетін машиналардың ақаулықтарын жоятын қажетті шараларды қолдану;

өткізулер мен лентаның басқа ақауларын жою және алдын алу;

шылыпшын мен лентаны алмастыру, прессте ленталарды байламдарға жапсырмалармен бірге буу;

орамға шпагаттарды дайындау;

талшықтардың білікшеге және үйінділердің қырқаға оралып қалуын болдырмау;

тазалағыштар мен білікшеден түбіттерді жою;

білікшелерді сүрту;

зығыр түтетін машиналарды желпу және тазарту, жөндеуден соң машинаны қабылдап алуға қатысу.

203. Білуге тиіс:

автоматты жайып салу механизмдерінің өзара алмасу және жұмысының міндеті мен принциптері;

қолданатын жабдықты күту қағидалары;

түтілген талшық пен лентаның сапасына қойылатын талаптар;

шылыпшынға жасалатын лентаның белгіленген ұзындығы мен салмағы, прессте лентаны буу қағидалары. 

 

 

6-параграф. Зығыр түтетін машина операторы, 4-разряд

 

204. Жұмыс сипаттамасы:

түрлі жүйедегі зығыр түтетін машиналарда ұзын талшықтарды түту процесін жүргізу;

зығыр түтетін машина қалыптарына белгіленген салмақтағы ұзын талшықтардың уыстарын тегістеу және салу;

автоматтық жайып салушы тасымалдағышқа талшықтарды төсеу процесін бақылау және өткізулерді жоятын қажетті шараларды қолдану;

уыстарды қалыптардан шығару және оларды сұрыптау, түтілген талшықтарды нөмірі мен түсі бойынша орналастыру;

зығыр түтетін машинада ұзын талшықтарды түту процесін бақылау, талшықтардың оралып қалуын болдырмау, жөндеуден соң машинаны қабылдап алуға қатысу.

205. Білуге тиіс:

қызмет көрсететін жабдықтардың құрылымы;

оларды пайдалану және күту қағидалары;

талшықтардың түрлері және оларды сұрыптау қағидалары;

ұзын талшықтардың уысының белгіленген салмағы. 

 

 

7-параграф. Қалдықтарды престеуші, 2-разряд

 

206. Жұмыс сипаттамасы:

механикалық және гидравликалық престерде қалдықтарды бумаларға пресстеу;

қалдықтар мен буылған материалдарды престеуге дайындау;

қалдықтар мен буылған материалдарды өлшеу және преске салу;

қалдықтарды бумаларға престеу;

қалдықтардың алуан түрлері мен сортторының араласып кетуін болдырмау;

бумаларды бекіту, техникалық талаптарға сәйкес орау және таңбалау;

белгіленген жерге қалдық бумаларын тасымалдау және орнықтыру;

престі тазарту және үйкелетін беттерді майлау.

207. Білуге тиіс:

қалдықтардың түрлері мен сорттары;

бумалардың өлшемі мен салмағы;

престің құрылысы мен жұмыс жасау қағидалары;

престі тазартудың әдістері мен жиілігі, үйкелетін беттерді майлау, қалдықтарды буу сапасы мен буатын материалдардың шығынының нормасына қойылатын талаптар;

экспортқа арналған жүктерді буу қағидалары;

бумаларды таңбалау қағидалары.

 

 

8-параграф. Өрт сөндіретін қолғаптарды ылғалдандырушы, 3-разряд

 

208. Жұмыс сипаттамасы:

латекстеуге арналған агрегат машиналарында өрт сөндіретін қолғаптарды ылғалдандыру және жоғары дәрежелі өрт сөндіретін қолғаптарды ылғалдандырушының басқаруымен каландрированияға арналған жолдарды ылғалдандыру процесін жүргізу;

машина өлшемі бойынша өрт сөндіретін қолғаптарды жайып салу және қайта байлау;

техникалық талаптар сақтай отырып, машинаға өрт сөндіретін қолғаптарды салу;

бу шығару;

белгіленген температураға дейін жұмыс ерітінділерін қыздыру;

машинада қажетті температураны, бу қысымын және жұмыс ерітіндісінің деңгейін қадағалау;

химиялық ерітінді ағып кету үшін ылғалдандырылатын өрт сөндіру қолғабын машинадан алу және вертикалды күйде орнату;

ылғалдануды бекіту үшін өрт сөндіру қолғабын ерітіндісі бар келесі машинаға салу;

өрт сөндіретін қолғаптарды кептіру камерасына тасымалдап, орнықтырып, кептіру;

қызмет көрсететін жабдықты тазарту.

209. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың механизмдерінің құрылысы мен өзара әрекеттесуі;

оларды пайдалану және күту қағидалары; өрт сөндіретін қолғап артикулдары;

өрт сөндіретін қолғаптарға қатысты мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттар;

химиялық материалдардың қасиеті мен қызметі;

өрт сөндіретін қолғаптарды ылғалдандыру қағидалары мен олардың сапасына қойылатын талаптар;

қызмет ететін жабдықтарды тазарту әдістері мен жиілігі.

 

 

9-параграф. Өрт сөндіретін қолғаптарды ылғалдандырушы, 4-разряд

 

210. Жұмыс сипаттамасы:

латекстеуге арналған агрегат машиналарында өрт сөндіретін қолғаптарды ылғалдандыру және каландрированияға арналған жолдарды ылғалдандыру процесін жүргізу;

қызмет көрсететін машинаны жұмысқа дайындау;

белгіленген қосылымды сақтай отырып, жұмыс ерітіндісін дайындау және машинаны әзірленген ерітіндіге толтыру;

ылғалдандыруға келіп түскен өрт сөндіретін қолғаптардың сапасы мен өлшемін тексеру;

бу шығаруды және қысымды реттеу;

өрт сөндіретін қолғаптарды ылғалдандырудың технологиялық процесін бақылау;

ылғалдануды бекіту үшін ылғалдандырылған қолғаптарды жұмыс ерітіндісі бар келесі машинаға салу, ылғалдандыру сапасын бақылау;

өрт сөндіретін қолғаптарды сығу механизмінің толқындарынан өткізу, өрт сөндіретін қолғаптарды кептіру камерасына тасымалдап, кептіру процесін бақылау;

өрт сөндіретін қолғаптарды қысыммен тексеру. Қолданылатын қолғаптардың сынамасын алу.

211. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың механизмдерінің құрылысы мен өзара әрекеттесуі;

оларды пайдалану және күту қағидалары; өрт сөндіретін қолғап артикулдары;

өрт сөндіретін қолғаптарға қатысты мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттар;

химиялық материалдардың қасиеті мен қызметі, қолданылатын жұмыс ерітінділерінің рецептурасы;

өрт сөндіретін қолғаптарды ылғалдандыру және кептірудің технологиялық қағидалары мен олардың сапасына қойылатын талаптар, жұмыс ерітінділерін сынаққа алу тәртібі;

қызмет ететін жабдықтарды тазарту әдістері мен жиілігі.

 

 

10-параграф. Талшық өңдеуші, 2-разряд

 

212. Жұмыс сипаттамасы:

түтілген талшық уыстарының соңдарын өңдеу және қол қырқасына талшықтарды түту үшін түсіру;

түтілген талшық уыстарының белдеулерін қию;

белгіленген салмақ бойынша зығырды уыстарға бөлу;

байламдарды сұрыптау және түтуге дайындау;

өңделген талшық уыстарын байламдарға салу және нөмірлері бойынша қапшықтарға толтыру;

салмағы бойынша өңделген талшықтарды тапсыру.

213. Білуге тиіс:

зығыр мен түтілген зығырдың сорты мен нөмірі;

түрлі нөмірдегі және түрдегі талшықтардың уыстарына белгіленген салмағы және рұқсат етілген ақаулықтар;

түтілген зығыр мен очестың сапасына қойылатын талаптар.

 

 

11-параграф. Талшық өңдеуші, 3-разряд

 

214. Жұмыс сипаттамасы:

қол қырқасында түтілген талшықты өңдеу, талшықты нөмірі және түсі бойынша сұрыптау;

уыстың белгіленген салмағын сақтау;

өңделген уыстарды байламдарға салу, буу және салмағы бойынша тапсыру.

215. Білуге тиіс:

талшықтың нөмірі мен түрлері;

түтілген талшық пен очестың сапасына қойылатын талаптар;

түрлі нөмірдегі және түрдегі талшықтардың уыстарына белгіленген салмақ нормасы және рұқсат етілген ақаулықтар.

 

 

12-параграф. Талшық өңдеуші, 4-разряд

 

216. Жұмыс сипаттамасы:

талшықтың нөмірі мен сапасын жоғарлату үшін қол қырқаларында талшықтарды өңдеу;

түтілген зығыр материалдарының белгіленген шығу нормасын сақтау және берілген нөмірлерін алу;

мемлекеттік стандартта орнатылған талаптарға сәйкес талшықты нөмірі мен түсі бойынша сұрыптау;

өңделген талшық уыстарын байламдарға салу, буу және салмағы бойынша тапсыру.

217. Білуге тиіс:

талшықтың нөмірлері мен түрлері;

талшыққа қатысты мемлекеттік стандарттар және түтілген талшықты сұрыптау қағидалары;

түтілген талшық пен очестың сапасына қойылатын талаптар.

 

 

13-параграф. Талшық өңдеуші, 5-разряд

 

218. Жұмыс сипаттамасы:

түтілген талшықтың соңғы өңделуін жүргізу;

қоймадан келетін шикізатты қабылдау, биркада, тауар құжаттамасында, тіркеу кітабында белгіленген өңдеудің нөмірі мен түрлеріне сәйкестігін қадағалау;

зығыр талшықтарын жұмыс орнына уақытылы жеткізуді қамтамасыз ету;

мемлекеттік стандарттарға сәйкес өңдеу, қайта түту, сұрыптау кезінде талшықтарды нөмірі мен түсі бойынша сұрыпталуын ішінара қадағалау;

өңделген талшық пен очес бойынша есеп жүргізу.

219. Білуге тиіс:

талшықтың нөмірлері мен түрлері, талшыққа қатысты мемлекеттік стандарттар;

түтілген талшықты өңдеу және сұрыптау қағидалары;

түтілген талшық сапасына қойылатын талаптар, қырқаның нөмірлері, талшық байламдарын жасау қағидалары;

өңделген талшық пен очесты есептеу тәртібі.

 

 

7-тарау. Кендір жіп өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Арқан есетін және жіп машинасының операторы, 4-разряд

 

220. Жұмыс сипаттамасы:

мемлекеттік стандарттарға және техникалық шарттарға сәйкес екінші рет есетін стационарлық арқан есетін, арқан тоқитын және жіп машиналарында табиғи және химиялық талшықтардан арқандарды, жіптерді және басқа есілетін заттарды құндақтау процесін жүргізу;

электротельфердің көмегімен және қолмен қоректенуші орауларды ауыстыру;

тұлымдарды қызмет көрсетілетін машинаның, арқанның, жіптің және басқа есілген бұйымдардың тізіміне ауырлық доңғалағына және машинаның қабылдайтын катушкасына реттеу;

калибрларды, төлкелерді, тізімдерді орнату және жасалынатын арқандардың, жіптердің және басқа бұралынған бұйымдардың мөлшерлеріне сәйкес алмалы-салмалы шестерняларды таңдау;

тұлымдардың, арқанның, жіптің үзілулерін болдырмау;

арқанды, жіпті және айлаққа басқа бұралынған бұйымдарды керуді және дұрыс құруын бақылау;

істелген бухтаны электротельфермен және қолмен түсіру;

бухтада ярлыкты байлау және бекіту;

қалдықтарды жинау және тапсыру;

қызмет көрсетілетін машинаны тазарту және сүйкелетін беттерін майлау.

221. Білуге тиіс:

екінші бұралу кезіндегі арқан, арқан байлау және арқан тарту машиналары;

жұмыс принципі және олардың механизмдерінің өзара әрекеті;

арқан және басқа да бұралған бұйымдардың түрлері мен өлшемдері;

жасалынатын есілген бұйымдардың сапасына қойылатын талаптар;

электротельферді пайдалану және есілген бұйымдарды айлақтарға салу қағидалары;

есілген бұйымдарға мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттар;

қалдықтардың түрлері мен нормалары;

қызмет көрсетілетін машиналарды тазалау мен майлау тәсілдері және кезеңділігі.

 

 

2-параграф. Арқан машинасының операторы, 3-разряд

 

222. Жұмыс сипаттамасы:

неғұрлым жоғары білікті арқан машинасының операторының басқаруымен қолданыстағы техникалық шарттарға сәйкес арқан машинасында тұлымдарды, арқандарды табиғи және химиялық талшықтардан басқа есілген бұйымдарды құндақтау процесін жүргізу;

арқан машинасының шпулярнигінде иірілген жіппен, каболкамен катушкаларды ауыстыру;

шпулярниктің бөліп тұратын жұқа тақтайшаларына кішкене тесіктерге жіптерді өткізу;

тесік жерлердің алдын алу және иірілген жіптердің, каболканың үзілулерін болдырмау;

тұлымдардағы ілмектерді бітеу, оларды керуге арналған жабдыққа салу;

тұлымдарды ілмектерге кигізу және оларды лафетке тарту;

арқандарды және басқа ширатылған бұйымдарды құндақтауды қадағалау;

құндақтаудан кейін тұлымдардың ұштарындағы жіптерді алып тастау;

арқандарды және басқа бұралынған бұйымдарды машинаның ілмектерінен түсіру;

арқанның орамдарын басқа бұралынған бұйымдарды айлаққа жинау және салу;

айлақты байластыру, оны құрастырылатын станоктан түсіру және орау жеріне тасу;

қолданылатын құрал-жабдықты тазарту және сүйкелетін беттерін майлау.

223. Білуге тиіс:

арқан машинасының құрылысы және оның тораптарының өзара әрекеттестігі;

талшықтардың түрлерін, иірілген жіптің, каболканың сызықтық тығыздығы;

арқандардың және басқа бұралынған бұйымдардың құрылымын, түрлері мен мөлшерлері;

олардың сапасына қойылатын талаптар, жинау станогын реттеу;

арқандарды және басқа бұралынған бұйымдарды жинау, оларды айлаққа салу қағидалары;

қолданылатын құрал-жабдықты тазалау мен майлау тәсілдері және кезеңділігі. 

 

 

3-параграф. Арқан машинасының операторы, 4-разряд

 

224. Жұмыс сипаттамасы:

арқан машинасында тұлымдарды, арқандарды табиғи және химиялық талшықтардан басқа есілген бұйымдарды құндақтау процесін жүргізу;

регистрлерді, калибрлік тығындарды, чекмарьларды ауыстыру, шестерняларын таңдап алу;

регистрдің центрлес шеңберлері бойынша жіптің, каболканың дұрыс бөлінуін қамтамасыз ету;

тартатын-құндақтайтын машинаны, механикалық құндақтайтын арбаны басқару;

жіптер арқан машинасын қосу және үзіліп кеткен кезде тоқтату туралы сигналдарды беру;

иірілген жіптерді керу және тұлымдарды жете есу;

құндақтау алдында иірілген жіптерді тартатын-құндақтайтын машинаға кигізу;

иірілген жіптің, каболканың, бұрымдардың, арқандардың және басқа бұралынған бұйымдардың сапасын бақылау;

қолданылатын құрал-жабдықты тазарту және сүйкелетін беттерін айлау.

225. Білуге тиіс:

арқан машинасының құрылысы және оның тораптарының өзара әрекеттестігі;

арқан вагонындағы ақауларды жою тәсілдері;

иірілген жіптің, каболканың сызықтық тығыздығы;

арқандардың және басқа бұралынған бұйымдардың құрылымы, түрлері мен мөлшерлері;

олардың сапасына қойылатын талаптар, жинау станогын реттеу;

арқандарды және басқа бұралынған бұйымдарды жинау, оларды айлаққа салу қағидалары;

қолданылатын құрал-жабдықты тазалау мен майлау тәсілдері және кезеңділігі. 

 

 

4-параграф. Жұмарлау-түту машинасының операторы, 3-разряд

 

226. Жұмыс сипаттамасы:

жұмарлау, жұмарлау-түту машиналарында кендір жіпті, кенафтың ұзын талшығын илеу, түту және эмульсиялау процесін жүргізу;

талшықты араластыру және оны машинаның қоректендірілетін төсеміне біркелкі төсеу, талшықты машина арқылы өткізу;

түрі мен сапасына байланысты талшыққа жағылатын эмульсия беруді реттеу;

қызмет көрсетілетін машинаның тарақ алаңы арқылы талшықтың дұрыс өтуін және лентаны орау аппаратымен ораудың дұрыстығын бақылау;

орамдарды қабылдау және оларды жатқызу үшін қаттап салу;

қызмет көрсетілетін машиналардың жұмыс органдарында орауларды болдырмау;

қызмет көрсетілетін машиналарды жөндеуден алуға қатысу, сүйкелетін беттерін тазарту және майлау.

227. Білуге тиіс:

жұмарлау, жұмарлау-түту машиналарының құрылысы;

жұмыс істеу қағидалары және олардың механизмдерінің өзара әрекеттестігі;

талшықтардың түрлерін және қоспалардың құрамы;

талшықтың әрбір түрінің төсеміне қойылатын талаптар;

технологиялық эмульсиялау режимі;

эмульсияның шығын нормалары;

қызмет көрсетілетін машиналарды тазалау мен майлау тәсілдері және кезеңділігі. 

 

 

5-параграф. Жіп бұйымдарын әзірлеуші, 2-разряд

 

228. Жұмыс сипаттамасы:

жабдықтардың көмегімен және қолмен жіптерді және шпагатты әзірлеу;

жіптерді бұрымға және бұрымдарды арқанға ширатып орау;

үзілулерін жою;

қоректенуші орауларын алмастыру, кіргізулерін жою;

арқан бұйымдарын тазарту және белгіленген жерге дейін тасымалдау;

қызмет көрсетілетін құрал-жабдыққа күтім жасау және сүйкелетін беттерін майлау.

229. Білуге тиіс:

жіп бұйымдарының сортаменті, оларға техникалық шарттар;

дайын өнімнің ақауларын жою тәсілдері және сапасына қойылатын талаптар;

қолданылатын жабдықтарды реттеу қағидалары;

сүйкелетін беттерін майлау және тазарту тәсілдері және кезеңділігі. 

 

 

6-параграф. Жіп иіретін машинаның операторы, 3-разряд

 

230. Жұмыс сипаттамасы:

қолданыстағы техникалық шарттарға сәйкес әртүрлі жүйелердің стационарлық жіп иіретін машиналарында табиғи және химиялық талшықтардан арқандарды, жіптерді және басқа есілген өнімдерді дайындау үшін жіптерді есу (құндақтау) процесін жүргізу;

иірілген жіпті, каболканы жіп иіретін машинаны тізімдеріне реттеу;

тұлымдардың мөлшерлеріне сәйкес калибрларды орнату;

мөлшерлемелердің дұрыс жіберілуін сақтаумен қоректендіретін орауларды ауыстыру;

иірілген жіптің, каболканың, тұлымның үзілулерін болдырмау;

жасалынатын тұлымдардың сапасын бақылау;

оралулардың, жуандатылған жерлердің алдын алу және жою;

иірілген жіпті керуді, тұлымдардың каболкасын және тұлымдардың орауыш тығыздықтарын реттеу;

істелген катушкаларды алу және бостарын орнату;

қалдықтарды жинау және тапсыру;

жіп иіретін машинаны тазарту және сүйкелетін беттерін майлау.

231. Білуге тиіс:

жіп иіретін машиналардың құрылысы және олардың негізгі механизмдерінің өзара әрекеттестігі;

иірілген жіптің, каболканың сызықтық тығыздығын, иірілген жіптердің құрылымы және оларға техникалық шарттар;

жіп иіретін машиналарға май құю қағидалары;

қалдықтардың түрлері мен нормалары;

жіп иіретін машиналарды тазалау мен сүйкелетін беттерін майлау тәсілдері және кезеңділігі.

 

 

7-параграф. Иірілген жіпті ораушы, 2-разряд

 

232. Жұмыс сипаттамасы:

сіңдіруден кейін иірілген жіпті орау;

иірілген жіп шумақтарын шпулярникқа орнату;

иірілген жіптің ұштатын тұлымдарға қосу және оларды катушкаға тиеу;

иірілген жіпті сіңірілетін құрам арқылы ванна арқылы өткізу;

орау кезінде иірілген жіптердің үзілуін жою;

оралған иірілген жібімен катушкаларды тасымалдау және жинау;

иірілген жіптің созылуы мен сіңірілуін, сіңдіру құрамының температурасын бақылау;

орау машинасын тазарту және сүйкелетін беттерін майлау.

233. Білуге тиіс:

иірілген жіптің сызықтық тығыздығы;

сіңдірілген құрамды қыздыру температурасы және рецептурасы;

иірілген жіпті ораудың және сіңдірудің сапасына қойылатын талаптар;

орау машинасын тазарту және майлау тәсілі және кезеңділігі. 

 

 

8-параграф. Қалдықтарды престеуші, 2-разряд

 

234. Жұмыс сипаттамасы:

орау пресінде байламдарға қалдықтарды нығыздау;

қалдықтарды және орау материалдарды дайындау;

қалдықтарды және орау материалдарын өлшеу;

байламдарды нығыздау;

қалдықтардың әртүрлі түрлері мен сорттарын араластырудың алдын алу;

байламдарды бекіту, байламдарды таңбалау және анықталған орынға тасымалдау;

орау пресін тазарту және сүйкелетін беттерін майлау.

235. Білуге тиіс:

орау пресінің құрылысы және жұмыс істеу қағидалары;

қалдықтардың түрлері мен сорттары, бумалардың мөлшері мен салмағы;

ораудың сапасына қойылатын талаптар;

орау материалдарының шығын нормалар;

экспортқа жіберілетін жүктерді орау қағидалары;

байламдарды маркалау тәртібі. 

 

 

9-параграф. Сіңдіру құрал-жабдығының операторы, 2-разряд

 

236. Жұмыс сипаттамасы:

сіңірілетін аппараттың бітіруші кішкене біліктерінен жіптердің, вицтердің шіруге қарсы және тотыққа қарсы құрамымен қабылдау процесін жүргізу;

сорылатын аппаратқа арба құру;

вицті, тұлымдарды орау;

вицті, тұлымдарды өлшеу және олардың сіңуін бақылау;

сіңірілетін аппараттың сорылатын механизмінің жұмысын қадағалау;

соратын білікшелерде орауларды болдырмау, вицтерде, тұлымдарда созуды бақылау;

вицтерді, тұлымдарды орау машиналарына тасу;

сіңдіру аппаратын тазарту.

237. Білуге тиіс:

сіңдіру аппаратының құрылысы, жіптің сызықтық тығыздығы;

вицтерді, тұлымдарды жинауға қойылатын талаптар;

вицтердің, тұлымдардың сапасын анықтау тәсілдері;

сіңдіру аппаратын тазарту тәсілдері мен кезеңділігі. 

 

 

10-параграф. Сіңдіру құрал-жабдығының операторы, 3-разряд

 

238. Жұмыс сипаттамасы:

неғұрлым жоғары білікті сіңдіру құрал-жабдығының операторының басқаруымен әртүрлі жүйелердің сіңдіру аппараттарында шіруге қарсы және тотыққа қарсы құрамымен вицтерді, өзекшелерді және арқандарды сіңдіру процесін жүргізу;

қазандықтарды сіңдіру құрамына толтыру;

жіптердің үзілулері мен оралуларын болдырмау;

сіңдірудің дұрыстығы мен біркелкілігін, қазандықтарда сіңдіру құрамының деңгейін бақылау;

сіңдірілетін бұйымдардың мөлшеріне байланысты сіңдіру процесін реттеу;

сіңдірілетін құрал-жабдықты тазарту және сүйкелетін беттерін майлау.

239. Білуге тиіс:

сіңдірілетін құрал-жабдықтың құрылысы және механизмдерінің өзара әрекеттесуі;

сіңдірудің технологиялық режимі;

сіңдіру құрамдарының рецептурасы;

сіңдірілетін бұйымдардың сапасына қойылатын талаптар;

сіңдіру құрал-жабдығын тазарту тәсілдері мен кезеңділігі. 

 

 

11-параграф. Сіңдіру құрал-жабдығының операторы, 4-разряд

 

240. Жұмыс сипаттамасы:

әртүрлі жүйелердің сіңдіру аппараттарында шіруге қарсы және тотыққа қарсы құрамымен вицтерді, өзекшелерді және арқандарды сіңдіру процесін жүргізу;

сіңдірілетін бұйымдарды соратын барабандарға толтыру;

сіңдіру құрамын беруді, температуралық режимді, сіңдірудің қысу және жылдамдығын реттеу арқылы сіңдірілетін бұйымдарды сапалық сіңдіруді қамтамасыз ету;

сіңірілетін құрамдардың рецептурасын және ылғалды бұйымдардың салмағын бақылау;

технологиялық процестің үздіксіздігін қамтамасыз ету;

сіңдіруге арналған бұйымдармен айлақтарды сіңдіретін аппаратқа орнату;

сіңдіру аппаратының жұмысын қадағалау;

сіңірілген бұйымдарды айлақтарын дұрыс орауды бақылау, орауларды және үзілулерді жою;

сіңірілген бұйымдардың айлақтарын алу, оларды байлау және маркалау;

сіңірілген құрал-жабдықты тазарту және сүйкелетін беттерін майлау.

241. Білуге тиіс:

сіңдіру аппаратының құрылысы;

вицтерді, өзекшелерді және арқандарды сіңдірудің технологиялық режимі;

сіңдіру құрамдарын дайындау рецептурасы, сіңдірілген вицтерді;

өзекшелердің және арқандардың сапасына қойылатын талаптар;

сіңірілген мемлекеттік бұйымдарға мемлекеттік стандарттар. 

 

 

12-параграф. Сіңдіру құрамын дайындаушы, 3-разряд

 

242. Жұмыс сипаттамасы:

рецептураға сәйкес арқан жіпті, тұлымдарды, өзекшелерді және арқандарды сіңдіруге арналған шіруге қарсы және коррозияға қарсы құрамдар дайындау;

компоненттерді сорғымен ыдыстарға беру;

сіңірілетін құрамдарды пісіру;

бу температурасын және қысымды реттеу;

бактардан құрамдарды сіңдіру аппараттарының ванналарына беру және оның деңгейін бақылау;

химиялық талдауларға арналған сіңірілетін құрамдарды сұрыптау;

сорғылардың, бактардың және иіртүтіктердің ақаусыздығын тексеру;

құрам компоненттерімен ыдыстарды тасымалдау, тығынын алу және босаған ыдысты белгіленген жерге тасу;

резервуарлардың алаңдарын, бактарды, иіртүтіктерді тазарту және сорғыларды майлау.

243. Білуі тиіс:

резервуарлардың, бактардың, иіртүтіктердің құрылысы;

оларды пайдалану және күтім жасау қағидалары;

ыдыстарды шіруге қарсы және коррозияға қарсы құрамдармен толтыру қағидалары;

сіңдіру құрамдарының рецептурасы және дәнекерлеу технологиялық режимі. 

 

 

13-параграф. Талшықтарды дайындаушы, 2-разряд

 

244. Жұмыс сипаттамасы:

байлам сұйылтатын, жұмарлайтын, жұмарлау-түту, көлденең-түту, кендір жіп түту және түту машиналарда талшықтың барлық түрлерін қолмен дайындау;

талшықты жұмысшы орынға тасымалдау;

жинау арналған талшықты стеллаждарға салу, оны жылыту үшін жапқыштармен жабу.

245. Білуге тиіс:

талшықтардың түрлері, бір уыстың анықталған салмағы;

талшықты стеллаждарға салу қағидалары және оны жабу тәсілдері.

 

 

14-параграф. Тоқитын құрал-жабдықтың операторы, 3-разряд

 

246. Жұмыс сипаттамасы:

тоқитын машиналарда толтырмаларды, бауларды дайындау процесін жүргізу;

иірілген жіппен катушкаларды дайындау және оларды технологиялық режимге сәйкес тоқитын машиналарға салу;

толтырмалар немесе баулардың дұрыс құруын қадағалау, жіберулердің алдын алу;

ваннаны толтырмаларды, бауларды сіңдіруге арналған құраммен толтыру;

толтырмалардың, баулардың бетінен ұштарын және ақаулы ілмектерді алып тастау;

дайын өнімді айлақтарға орау, айлақтарды түсіру;

тоқитын машиналарды тазарту және сүйкелетін беттерін майлау.

247. Білуге тиіс:

тоқитын машиналардың құрылысы;

жұмыс істеу қағидалары және олардың механизмдерінің өзара әрекеттестігі;

жасалынатын толтырмалардың, баулардың сортаменті, жіптерді тоқыма машиналарға салу қағидалары;

жіптің үзілушілігінің себептерін және олардың алдын алу мен жою бойынша шараларды, толтырмаларды;

баулардың сапасына қойылатын талаптар;

сіңдіру құрамының рецептурасын және сіңдірудің температуралық режимі;

тоқитын машиналарды тазалау мен майлау тәсілдері және кезеңділігі. 

 

 

15-параграф. Шайқалту машинасының операторы, 2-разряд

 

248. Жұмыс сипаттамасы:

шайқалту машинасында қысқа талшықты тазарту, қопсыту және араластыру процесін жүргізу;

қысқа талшықты машинаның қоректендіргіш транспортеріне немесе біркелкі тиеу;

талшықтың тарақты алаң арқылы дұрыс өтуін, эмульсиялайтын аппараттың жұмыс істеуін және эмульсияны талшыққа дұрыс дағуды қадағалау;

транспортердің білікшелерінен талшықтың орауларын алу;

шайқалту машинасынан қалдықтарды алып тастау;

қызмет көрсетілетін машинаны тазарту және сүйкелетін беттерін майлау.

249. Білуге тиіс:

шайқалту машинасының құрылысы, қысқа талшықтың түрлері;

қоректендіргіш транспортеріне немесе автоқоректендіргішке талшықты араластыру және төсеу қағидалары;

талшықты өңдеудің технологиялық режимі. 

 

 

8-тарау. Киіз басу өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Аяқ киімдерді қалыптан шығарушы, 2-разряд

 

250. Жұмыс сипаттамасы:

жүннен басылған аяқ киімді қолдан қалыптан шығару;

аяқ киім дұрыстығын және олардағы және қалыптардағы бүлінулердің болмауын қадағалау;

аяқ киімдер мен қалыптарды тасымалдау, оларды белгілі тәртіппен орналастыру.

251. Білуі тиіс:

жүннен басылған аяқ киімдерді шығару қағидалары;

оның пішінінің дұрыстығын анықтайтын әдістер мен тәртібі;

аяқ киімдер мен қалыптардың бүлінулерін анықтау тәсілдері. 

 

 

2-параграф. Аяқ киімдерді қалыптан шығарушы, 3-разряд

 

252. Жұмыс сипаттамасы:

жүннен басылған аяқ киімді қалыптағыш станогында қалыптан шығару;

станоктың дұрыстығын тексеру, берілген аяқ киім түрлеріне сәйкес оны жұмысқа дайындау;

жүннен басылған аяқ киімді қалыптағыш станогына салу, қалыпты жою, аяқ киім мен қалыпты станоктан шығару;

аяқ киім дұрыстығын және олардағы және қалыптардағы бүлінулердің болмауын қадағалау;

аяқ киімдер мен қалыптарды тасымалдау және орналастыру;

қалыптағыш станокты күту;

253. Білуге тиіс:

қалыптағыш станогының құрылымы;

оны пайдалану және күту қағидалары;

ұйымдардың пішінінің дұрыстығын анықтайтын әдістер;

бүлінген аяқ киімдер мен қалыптарды анықтау. 

 

 

3-параграф. Аяқ киімді саптаушы, 3-разряд

 

254. Жұмыс сипаттамасы:

жүннен басылған аяқ киімді қолдан қалыпқа саптау;

жүннен басылған аяқ киім мен қалыпты өлшемі бойынша іріктеу;

қалып пен сынаның тұмсығын тығыздау, технологиялық тәртіпке сәйкес жүннен басылған аяқ киімді қондыру;

аяқ киімнің қалыпқа сапталу сапасын тексеру, анықталған олқылықтарды түзету;

сапталған аяқ киімді салу;

аяқ киімдер мен қалыптарды белгіленген орынға тасымалдау.

255. Білуге тиіс:

жүннен басылған аяқ киімнің түрлері мен өлшемі;

оларға қойылатын техникалық талаптар;

қалыптарды тығыздаудың, жүннен басылған аяқ киімнің сапталуы мен қондырылуының технологиялық тәртібі;

аяқ қиімнің сапталу сапасын анықтайтын әдістері;

қалыптардың ақауларының алдын алу және оларды жою қағидалары.

 

 

4-параграф. Аяқ киімді саптаушы, 4-разряд

 

256. Жұмыс сипаттамасы:

саптау машинасында жүннен басылған аяқ киімді қалыпқа саптау;

жүннен басылған аяқ киім мен қалыпты өлшемі бойынша іріктеу;

берілген жүннен басылған аяқ киімнің түрлері бойынша саптау машиналарын түзету;

қалыпты толтыру және тығыздау, технологиялық тәртіпке сәйкес жүннен басылған аяқ киімді қондыру;

саптау машинасынан шығарғаннан кейін аяқ киімді қалыпқа қолдан қондыру;

аяқ киімнің қалыпқа сапталу сапасын тексеру, анықталған олқылықтарды түзету;

сапталған аяқ киімді салу;

аяқ киімдер мен қалыптарды белгіленген орынға тасымалдау;

саптау машинасын күту.

257. Білуге тиіс:

саптау машинасының құрылымы;

оны пайдалану және күту қағидалары;

жүннен басылған аяқ киімнің түрлері мен өлшемі;

оларға қойылатын техникалық талаптар;

қалыптарды тығыздаудың, жүннен басылған аяқ киімнің сапталуы мен қондырылуының технологиялық тәртібі;

аяқ киімнің сапталу сапасын анықтау әдістері;

ақауларды алдын алу және жою тәсілдері;

қалыптарды іріктеу қағидалары.

 

 

5-параграф. Бас киімдерді қалыптаушы, 3-разряд

 

258. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес түрлі жүйедегі қалыптау машиналарында қолдан береттерді қалыптау, бас киімдерді алдын ала қалыптау жұмыстарын орындау;

бас киімдерді түрлері, өлшемі мен түстері бойынша ажырату;

берілген өлшемдегі қалыптарды іріктеу және қыздыру;

қазанында бас киімдерді булау;

бас киімдерді қалыптау машиналарына салу және қалыптау барысын бақылау;

түрлері мен өлшеміне сәйкес бас киімдердің қалпақшалары мен жиектерін созу үшін қалыптау машиналарын реттеу;

кептіргіште қалыпқа келтірілген береттерді кептіру, қалыптау сапасын бақылау;

береттерді кептіргіштен шығару, оларды қалыптардан және жиек үтіктерінен шығару;

бас киімдерді белгіленген орынға тасымалдау;

қызмет ететін жабдықты күту.

259. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтардың құрылымы;

оны пайдалану және күту қағидалары;

бас киімдердің түрлері мен өлшемдері;

олардың қалыпталуына қойылатын талаптар;

бас киімдердің қалыпталуы, булануына, кептірілуі мен үтіктелуінің технологиялық тәртібі;

бас киімдердің сапасына қойылатын талаптар;

бас киімдердің қалыпталу сапасын анықтайтын әдістер. 

 

 

6-параграф. Бас киімдерді қалыптаушы, 4-разряд

 

260. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес түрлі жүйедегі қалыптау машиналарында немесе қолдан бас киімдерді соңғы рет қалыптау;

қалыптау машиналарына бас киімдерді салу, технологиялық процестің барысын бақылау, бас киімдердің әр түрлері мен үлгілерін қалыптау үшін машиналарды реттеу;

үлгіге сәйкес ерлер бас киімдерінің жиектерін қалыптау;

үтікті белгіленген температураға дейін қыздыру, бас киімдердің жиектерін дымқылдау, бауларды салу және жиек шеттерін бұрмалау;

бас киімдерді булау және созу;

қажет болған жағдайда бас киімдерді желім ерітіндісінде өңдеу, қалыпталған бас киімдерді кептіру;

қолдан қалыптау үшін пішіндерді іріктеу;

бас киімдерді қалыптау машиналарынан шығару, қалыптау сапасын бақылау;

қызмет ететін жабдықты күту.

261. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтардың құрылымы;

оны пайдалану және күту қағидалары;

бас киімдердің түрлері мен өлшемдері;

олардың қалыпталуына қойылатын талаптар;

бас киімдердің қалыпталуы мен булануының технологиялық тәртібі;

қалыптау машинасының жұмысын реттеу қағидалары;

бас киімдердің қалыпталу сапасын анықтайтын әдістер. 

 

 

7-параграф. Басу машинасының машинисі, 3-разряд

 

262. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес басу машинасында бояу алдында фетровтық бас киімдерді конусқа отырғызу;

бас киімдер мен конустарды өлшемдері бойынша іріктеу;

басу машинаның дискіне конусты орнату;

бас киімдерді булау, конусқа отырғызу;

булау қазанына буды жіберуді реттеу;

басылған бас киімдері бар конустарды шығару және оларды бояуға жіберу;

бас киімдер мен конустарды белгіленген орынға тасымалдау.

263. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтың құрылымы және пайдалану қағидалары;

бас киімдер мен конустардың түрлері;

өлшемдері, бас киімдерді булау мен отырғызудың технологиялық тәртібі;

бас киімдер мен конустардың өлшемін анықтау қағидалары;

бу жүргізу жүйесін пайдалану қағидалары және бу жіберуді реттеу.

 

 

8-параграф. Білтелерді дайындаушы, 2-разряд

 

264. Жұмыс сипаттамасы:

киіз білтелерді дайындау;

белгіленген салмақты және өлшемді білтелердің негізін дайындау;

негізді киіздеу, техникалық талаптарға сәйкес білтелерді аудару, кептіру, кесу;

түрлері мен өлшемі бойынша дайын білтелерді байламдарға орау;

киізді білтелерді дайындаушының жұмыс орнына, дайын білтелерді белгіленген орынға тасымалдау.

265. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтың құрылымы, оны пайдалану және күту қағидалары;

білтелердің түрлері және оларға қойылатын техникалық талаптар;

білтелердің сапасына қойылатын талаптар.

 

 

9-параграф. Велюрші, 4-разряд

 

266. Жұмыс сипаттамасы:

велюрді бас киімнің қажетті қалыңдығы, биіктігі, жылтыры бойынша ылғалдау әдісімен инелі түкті және щеткалы түкті машиналарда жасау жұмысын орындау;

белгілі қосылымды және температурадағы білік ерітіндісін әзірлеу;

бас киімдерді қызмет ететін машиналарға салу, ерітіндінің жіберілуі мен бас киімдердің айналу жылдамдығын реттеу;

бас киімдерді машинадан шығару және центрифугада сығу;

велюрді кардна щеткамен көтеру;

бас киімдердің өңделу сапасын бақылау және оларды белгіленген орынға тасымалдау;

бас киімдерді салу және тапсыру;

қызмет ететін жабдықты күту.

267. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылымы, оны пайдалану және күту қағидалары;

бас киімдердің түрлері, құрылымы;

велюрдің биіктігіне, қалыңдығына, жылтырына қойылатын техникалық талаптар;

бас киімдердің өңделуінің технологиялық тәртібі және реттеу тәсілдері;

велюр сапасын анықтау әдістері;

ерітіндінің рецептурасы мен әзірлену қағидалары.

 

 

10-параграф. Домалату машинасының машинисі, 2-разряд

 

268. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық режим сәйкес домалату машинасында киіз дөңгелектерді домалату;

түрлі киіз дөңгелектерін өңдеу үшін домалату машинасын дайындау;

киіз дөңгелектерді орнату және оларды қысу деңгейін реттеу, домалату сапасын тексеру;

домалатылған дөңгелектерді салу, тығыздау және тасымалдау.

269. Білуге тиіс:

домалату машинасының құрылымы;

оны пайдалану және күту қағидалары;

киіз дөңгелектердің түрлері және оларға қойылатын талаптар;

киіз дөңгелектерді домалатудың технологиялық тәртібі;

түрлі киіз дөңгелектерін домалату үшін домалату машинасын дайындау тәртібі;

домалатылған дөңгелектерді тығыздау қағидалары. 

 

 

11-параграф. Жүнді жуушы, 3-разряд

 

270. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес түрлі жүйедегі жуу машиналарында жүнді жуу;

агрегат барларын белгіленген деңгейге дейін сумен толтыру;

жуу ерітіндісін әзірлеу және баркаға құю;

қосылымды, ерітінді мен судың температурасын, сығу біліктерінің қысымын, будың жіберілуін реттеу;

жүннің ластану деңгейіне байланысты алдыңғы баркалардан келесі баркаларға суды тербеу;

реттеу құрылғылары мен механизмдерінің дұрыстығын, зертханалық сараптама көрсеткіштерінің негізінде жүнді жуу сапасын тексеру;

өңделген суды шығару;

сығу біліктерін тарту;

жүн мен химиялық заттарды белгіленген орынға тасымалдау;

баркалар мен байланыстарды тазарту, жуу.

271. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылымы;

оларды пайдалану және күту қағидалары;

жүннің түрлері;

химиялық заттардың қасиеті мен шығындалу нормасы;

жуу ерітіндісінің рецептурасы мен әзірлеу қағидалары;

температуралық тәртіпті;

сығу біліктерінің қысымын, су температурасы мен жуылу уақытын, су аттылығын реттеу тәсілдері;

жүннің сапасын бақылау қағидалары.

 

 

12-параграф. Киіз басушы, 3-разряд

 

272. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары дәрежелі киіз басушының басқаруымен көпбілікті және басу машиналарында бас киімдердің алдын ала аудару процесін жүргізу;

бүгу сызығын бояу және бас киімдердің қалпақтарын түзеу, техникалық талаптарға сәйкес аудару мерзімі бойынша қалпақтарды бұрау және бүктеу;

берілген түрге сәйкес өңделген қалпақтарды формасы мен сызықтық өлшемі бойынша ақырғы рет түзеу;

бас киім қалпақтарын центрифугада сығу және белгіленген орынға тасымалдау;

рецептураға сәйкес білік ерітіндісін әзірлеу;

қызмет ететін жабдықты күту.

273. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылымы, қалпақтардың түрлері;

құрылымы мен өлшемі;

оларға қойылатын техникалық талаптар, аудару мерзімі бойынша бас киім қалпақтарын түзеу қағидалары;

білік ерітіндісін әзірлеу рецептурасы. 

 

 

13-параграф. Киіз басушы, 4-разряд

 

274. Жұмыс сипаттамасы:

түрлі жүйедегі киіз басу машиналарында аяқ киімді аудару процесін жүргізу, шығыршықты, арқанды, көпбілікті және басу машиналарында бас киімдердің ақырғы рет аудару;

қызмет ететін машинаның күйін тексеру және берілген бұйымды өңдеу үшін оны реттеу;

білік ерітіндісін әзірлеу және оның қосылымын тексеру;

қызмет ететін машинаға бұйымды салу және толтыру;

білік ерітіндісінің температурасын, жұмыс органдарының қысым деңгейін, басу машиналарында бұйымдардың айналымын, көпбілікті машиналарда жұмыс білікшелері мен қатарларының арасындағы ажырауларды, техникалық талаптарға сәйкес бұйымдардың шөгу деңгейін реттеу;

бұйымдардың формалары, сызықтық өлшемдері, тығыздығын қадағалау, аудару процесі кезінде оларды түзеу;

созу станогында киізді аяқ киімді қажетті формаға дейін созу, түзеу, қадалықта өкше жасау;

аудару аяқталуының уақытын анықтау, бұйымдарды шығару және тасымалдау.

275. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылымы, оны пайдалану және күту қағидалары;

өңделетін бұйымдардың түрлері;

құрылымы мен өлшемі, оларға қойылатын техникалық талаптар;

дайындалатын бұйымдардың түрлеріне сай аударудың технологиялық тәртібі;

бұйымды аудару кезінде қолданылатын заттар, ерітіндіні әзірлеу рецептурасы мен оның қосылымын анықтау қағидалары;

бұйымның шөгу деңгейін реттеу тәсілдері;

бұйымды аударудың аяқталу уақытын анықтау әдістері.  

 

 

14-параграф. Киіз басушы, 5-разряд

 

276. Жұмыс сипаттамасы:

түрлі жүйедегі киіз басу машиналарында киіз бен киізді тегістеу шеңберін аудару процесін жүргізу;

киіз басу машинасының күйін тексеру және оны берілген бұйымды өңдеу үшін реттеу;

білік ерітіндісін әзірлеу және оның қосылымын тексеру;

бұйымды дайындау, киіз басу машинасына салу немесе толтыру;

аударудың су және температуралық тәртібі реттеу, бұйымдардың айналымын, жұмыс органдарының қысым деңгейін, жұмыс машиналарының баркаларының жұмыс көлемін, аудару кезінде жгут басушы немесе көпбілікті машиналарда жұмыс органдары арасындағы ажырауларды реттеу;

бұйымдардың формалары, сызықтық өлшемдері, тығыздығын қадағалау, аудару процесі кезінде оларды түзеу;

бұйымды аударылу қабілеттігіне және техникалық талаптарға сәйкес шөгі деңгейін реттеу;

аудару аяқталуының уақытын анықтау, бұйымдарды шығару және тасымалдау;

қызмет ететін жабдықты күту.

277. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылымы, оны пайдалану және күту қағидалары;

өңделетін бұйымдардың түрлері, құрылымы мен өлшемі, оларға қойылатын техникалық талаптар;

дайындалатын бұйымдардың түрлеріне сай аударудың технологиялық тәртібі;

бұйымды аудару кезінде қолданылатын заттар, олардың қасиеттері, рецептурасы;

білік ерітіндінсінің шығындалу нормасы және оның қосылымын анықтау қағидалары;

бұйымның шөгу деңгейін реттеу тәсілдері;

бұйымды аударудың аяқталу уақытын анықтау әдістері. 

 

 

15-параграф. Киіз бұйымдары мен терілерді престеуші, 2-разряд

 

278. Жұмыс сипаттамасы:

кептіруден кейін терілерді жазу және икемділі ету үшін түрлі жүйедегі механикалық престерде престеу;

тақта немесе пресс негізінде терілерді дымқылдау және салу;

терілерді шығару, тасымалдау;

престі тазарту, үйкелетін беттерді майлау.

279. Білуге тиіс:

қызмет ететін престеу жабдығының жұмыс принципі, оны күту қағидалары;

пресс қысымын реттеу қағидалары;

терілердің түрлері;

терілерді дымқылдату, салу және престеудің техникалық тәртібі;

терілерді престеу сапасын анықтау әдістері;

престеу жабдығын тазалау және майлау тәсілдері мен жиілігі.

 

 

16-параграф. Киіз бұйымдары мен терілерді престеуші, 3-разряд

 

280. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес түрлі жүйедегі престерде бас киімдерді, киізді, киіз шеңберлерін престеу;

престер мен бақылау өлшеу аспаптарының дұрыстығын тексеру;

берілген бас киімдердің түрлерін престеу үшін преспішіндер мен дөңгелек тіреулерді іріктеу;

бұйымдардың белгілі өлшемдері мен түрлерін іріктеу, бұйымдарды преске салу;

технологиялық процестің барысын бақылау, бұйымдарға пресс қысымын, пресс пішіндері мен тақталардың қызу температурасын реттеу;

бұйымдарды престен шығару, бұйымдардың пішіндері мен тығыздығын бақылау;

бұйымдарды тасымалдау;

қызмет ететін жабдықты күту.

281. Білуге тиіс:

қызмет ететін престеу жабдығы мен бақылау өлшеу аспаптарының құрылымы;

пресс қысымы мен пресс пішіндер мен тақталардың қызу температурасын реттеу қағидалары;

престелетін бұйымдардың түрлері мен оларға қойылатын техникалық талаптар;

престеудің технологиялық тәртібі;

престеу сапасына қойылатын талаптар.

 

 

17-параграф. Киіз бұйымдарын жазушы, 1-разряд

 

282. Жұмыс сипаттамасы:

бас киімді боялғаннан кейін қолдан жазу және тазарту;

бас киімдерді тасымалдау және бүктеу.

283. Білуге тиіс:

бас киімдерді жазу қағидалары және оларды салу;

бас киімдердің сапасына қойылатын талаптар.

 

 

18-параграф. Киіз бұйымдарын жазушы, 2-разряд

 

284. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес тіректі жазу станогында киіздеуден кейін аяқ киімдерді, дөңгелек үшбілікті машинада пішіндеу алдында бас киімдерді жазу;

жүннен басылған аяқ киімнің негізін қолдан алдын ала жазу, созу станогында негіздерді салу және белгіленген өлшемдерге дейін жазу, негізді шығару;

бас киімдерді ылғалдау және қызмет ететін машиналарға салу, иін сызығын ығыстырып, қайта салу жиілігі, қайта салулардың кезектесу жүйелігін өзгерту;

қызмет ететін машинаның жұмыс білігінің қысымын реттеу;

бас киімдер мен жүннен басылған аяқ киім негізінің пішінін, өлшемін, тегістігін, тығыздығын бақылау;

қызмет ететін машинаны күту.

285. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылымы;

оны пайдалану және күту қағидалары;

киіз бұйымдарының түрлері;

киіз бұйымдарын жазудың технологиялық тәртібі;

киіз бұйымдарының сапасын бақылау қағидалары.

 

 

19-параграф. Киіз бұйымдарын жазушы, 3-разряд

 

286. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес киіз тегістеу шеңберлерін түрлі жүйедегі станоктарда және машиналарда және жазып сығу машиналарында киіздерді жазу;

соңғы пішіндер мен өлшемдерді жасау, киіз бұйымдарын қалыңдығы мен тығыздығы бойынша тегістеу;

қол бақылау өлшеу құрал саймандарын пайдалана отырып, киіз тегістеу шеңберлерін түрлері мен өлшемдері бойынша іріктеу;

киіз бұйымдарының берілген түрлерін өңдеу үшін қызмет ететін жабдықты қайта қосу;

киіз бұйымдарының сапасын бақылау және тасымалдау;

қызмет ететін жабдықты күту.

287. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылымы;

оны пайдалану және күту қағидалары;

киіз бұйымдарының түрлері және киіз бұйымдарын жазудың технологиялық тәртібі;

қолданылатын бақылау өлшеу аспаптарын пайдалану қағидалары. 

 

 

20-параграф. Киіз бұйымдарын өңдеуші, 1-разряд

 

288. Жұмыс сипаттамасы:

киіз бұйымдарын өңдеуге даярлау жұмыстарын жүргізу;

бөтен қоспаларды қолдан іріктеу, қалпақшалардан, жүннен басылған аяқ киімнен, киізден, киіз бұйымдарынан май дақтары мен смолканы жою; белгіленген қағидаларыға сай жүннен түктерді жою;

бұйымдарды белгіленген орынға тасымалдау.;

өңделген бұйымдарды сұрыптау;

289. Білуге тиіс:

киіз бұйымдарының сапасына қойылатын талаптар;

өңделетін бұйымдардағы бөтен қоспаларды, май дақтары мен өзге де олқылықтарды іріктеу және жою тәсілдері. 

 

 

21-параграф. Киіз бұйымдарын өңдеуші, 2-разряд

 

290. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес тазарту жартылай автоматтарында киізден басылған аяқ киімінің қонышынан түктерді шығару;

жұмыс органдарының ажыратылуын реттеу және тазарту жартылай автоматтың жұмыс органдарына бұйымдарды қысу деңгейі;

өңделетін бұйымдарды салу және шығару;

қоныштан түктердің біркелкі алынуы мен жүннен басылған аяқ киім қалыңдығын қадағалау;

өңделген бұйымдарды тасымалдау және салу;

түрпіні тесу;

тазарту жартылай автоматын күту.

291. Білуге тиіс:

тазарту жартылай автоматтың құрылымы, оны пайдалану және күту қағидалары;

жүннен басылған аяқ киімнің түрлері және оның сапасына қойылатын технологиялық талаптар;

қоныштардан түкті алудың технологиялық тәртібі;

өңделетін бұйымдарды салу және шығару қағидалары;

жұмыс органдарының ажыратылуын реттеу және тазарту жартылай автоматтың жұмыс органдарына бұйымдарды қысу деңгейі;

түкті шығару сапасын анықтау әдістері;

түрпілерді тесу қағидалары.

 

 

22-параграф. Киіз бұйымдарын өңдеуші, 3-разряд

 

292. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес киіз бұйымдарын өңдеу жұмыстарын жүргізу;

вибро тегістеу машинасында тегіс әсер жасай отырып, киіз бұйымдарын соңғы рет өңдеу, бас киімдерді туровка станогында туровкалау, тазарту станогында жүннен басылған аяқ киімнің тұмсығынан, киіз цилиндрлерінен, киіз және тегістеу шеңберінен түктерді алу, фетрлі аяқ киімге соңғы рет пішін беру;

тығырық немесе вибратор қалпақшасын қағазбен, шұғамен, фетрмен толтыру, өңдеу түрі мен қайталануына байланысты тербеліс амплитудасын орнату, түрлеріне байланысты туровкалы қалпақтарды іріктеу, жетекші білік пен жұмыс білікшелерінің ажыратылуы мен параллелдігін реттеу;

бас  киімдерді щеткамен, киізбен, буландырылған матамен, спиртпен, маймен, сумен жылтырағанға дейін және туровкалы станокта түктің сәйкес бағытын алғанға дейін өңдеу, өңделген жасауды күйдіру;

туровка, тегіс әсердің сапасын бақылау, бас киімнің түсі мен қалыңдығының біркелкілігін, түкті шығару дұрыстығын, өңделетін бұйымдардың қалыңдығы мен пішінін қадағалау;

өңдеуден соң бұйымдарды машинаға немесе белгіленген орынға тасымалдау;

түрпілерді тесу, түрпілі ленталармен білікшелерді тарту;

қолданылатын жабдықты күту.

293. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтардың құрылымы, оны пайдалану және күту қағидалары;

өңделетін бұйымдардың түрлері, киіз бұйымдарын өңдеудің технологиялық тәртібі;

оларды толтыру тәртібі, қолданылатын жабдықтың жұмыс органдарына бұйымдарды ажырату және қысуды, вибратордың тербеліс амплитудасы, білікшелердің параллелдігін реттеу тәсілдері;

білікшелерді тесу қағидалары мен оларды түрпілі ленталармен тарту, киіз бұйымдарының техникалық шаралары, киіз бұйымдарын өңдеу сапасын анықтау әдістері;

өңдеу материалдарының қасиеті мен шығындалу нормасы.

 

 

23-параграф. Киіз бұйымдарын өңдеуші, 4-разряд

 

294. Жұмыс сипаттамасы:

вибро тегістеу машинасында фетрлі бас киімдерді соңғы рет өңдеу, бас киімдердің беттерінде күдері немесе басқа әсерлерді жасау;

тығырық немесе вибратор қалпақшасын қағазбен, шұғамен, фетрмен толтыру;

киіз бұйымдарын өңдеу түрі мен қайталануына байланысты вибратордың тербеліс амплитудасын орнату;

бас киімдерді вибро тегістеу машиналарына салу;

вибро тегістеу машинасының өңдейтін беттеріне бас киімдерді отырғызу және өңдеу жылдамдығын реттеу;

бас киімнің түсі мен қалыңдығының біркелкілігін тексеру;

бас киімдердің күдері әсеріің сапасын бақылау;

дайын бас киімдерді вибротегістеу машинасынан шығару және салу;

бас киімдерді жұмыс орнына қабылдау және тасымалдау;

вибро тегістеу машинасын күту;

295. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтардың құрылымы, оларды пайдалану және күту қағидалары;

фетрлі бас киімдердің түрлері мен құрылымы, күдері және басқа әсерлерді жасаудың технологиялық тәртібі;

вибратордың тербеліс амплитудасын орнату қағидалары мен бас киімдерді өңдеудің жылдамдық тәртібі реттеу;

дайын бас киімдердің техникалық шаралары, бас киімдердің түсі мен қалыңдығын тегістеу тәсілдері;

бас киімдерді өңдеу кезінде қолданылатын заттардың түрлері және оларға қойылатын талаптар, бас киімдерді соңғы рет өңдеу сапасын анықтау әдістері.

 

 

24-параграф. Киіз бұйымдарының негізін дайындаушы, 2-разряд

 

296. Жұмыс сипаттамасы:

киіз бұйымдарының негізін әзірлеу бойынша дайындау жұмыстарын орындау;

киіз аяқ киімінің негізіне белгіленген формадағы, өлшем мен салмақтағы беттерді, қабаттарды, қабат астары мен полкаларды қолдан дайындау;

мақтаны алу;

мақта қабаттарын түрлері, тығыздығы, түтілуі, формасы бойынша дайындау;

оларды салу, жинақтау, өлшеу, тығыз етуге жіберу, мақта қабаттарын белгіленген орынға тасымалдау.

297. Білуге тиіс:

жүн түрлері, киіз бұйымдарының негізін белгіленген форма, өлшем, салмақ, қабаттарының көлемі бойынша әзірлеу тәсілдері;

беттер, қабаттар, қабат астары мен полкалардың сапасына қойылатын талаптар.

 

 

25-параграф. Киіз бұйымдарының негізін дайындаушы, 3-разряд

 

298. Жұмыс сипаттамасы:

киіздердің, тегістеу шеңберінің, молотилкалы киіздердің негізін әзірлеу бойынша дайындау жұмыстарын, технологиялық тәртіпке сәйкес киіз аяқ киімін толық емес дайындау жұмыстарын орындау;

негізгі құрылғыны, құрал саймандарды, құрылғыларды жұмысқа дайындау;

қызмет ететін құрылғыда негізді жасау, қажетті конустылық пайда болғанға дейін ұзындықты өзгерте отырып, мақтаны формасы, өлшемі, салмағы бойынша көлденең және бойлай орналасқан талшықтармен кезектестіріп төсеу, белгілі формалы және өлшемді киіз аяқ киімінің қалпақшасының алғашқы жасалуы, айналдыру жерлерін жетілдіру;

киіз бұйымдарының негізін алдын ала тығыздау;

мақта шеттерін тегістеу, қайыру, қалыңдығы бойынша конус шеттерін өңдеу;

мақтаны бумаларға орау, негізді құрылғыдан негіздерді шығару, өлшеу, негіз жасау машинасынан жүнді бас киімдердің негізін шығару;

істеліп шығарылған конусты ілу, оны конустан алу, айналдыру, конусты тығыздау, өлшемді белгілеу;

берілген түрдің негізіне конустарды дайындау;

берілген негіз құрылымына сәйкес жүннің шөгу сапасын бақылау, киіз аяқ киімді айналдыру, анықталған олқылықтарды жою;

қалдықтарды жинау және тапсыру;

киіз бұйымдарының негізін тасымалдау;

қызмет ететін жабдықты күту.

299. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылымы, оны пайдалану және күту қағидалары;

киіз бұйымдарының, жүннен басылған аяқ киімнің, жүн бас киімдерідің түрлері;

киіз бұйымдарының түрлі негіздерін;

жүн бас киімдерінің негіздерін, жүннен басылған аяқ киімдердің толық емес жасалған негіздерін дайындаудың технологиялық параметрлері;

жүннен басылған аяқ киімнің дайындалуы мен айналуына, жүн негізінің сапасына қойылатын техникалық талаптар;

жүннен басылған аяқ киімнің дайындалу, конустан жүн негізін алу және өлшеу қағидалары;

жүннен басылған аяқ киімнің айналу сапасын анықтау әдістері. 

 

 

26-параграф. Киіз бұйымдарының негізін дайындаушы, 4-разряд

 

300. Жұмыс сипаттамасы:

жүннен басылған аяқ киімнің негізін толығымен дайындау жұмыстарын орындау, технологиялық тәртіпке сәйкес негіз жасайтын машиналарда жүн бас киімдердің негізін дайындау;

жүннен басылған аяқ киімнің түріне байланысты қоныш негізін, басын, бойын, формасы мен өлшемін жасау;

негізді алдын ала тығыздау;

жұқарған жерлерді қосымша қалыңдату;

полка, конустарды, пласттарды, айналдыруларды жұмыс орнына тасымалдау;

қызмет ететін машинаны баптау, бас киімдердің түрлері мен өлшеміне, конусқа жүннің отыру қарқындылығына, судың температурасы мен тегеурініне байланысты конустың жұмыс аймағының ауданын реттеу, конустарды іріктеу;

жүн бас киімдерді дайындау кезінде қызмет ететін машинаның дискісінің ортасына конусты орнату;

киіз бұйымдарын жасаған кезде негіздің сапасын бақылау, негізді шығару және бүктеу;

қызмет ететін жабдықты күту.

301. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылымы, оны пайдалану және күту қағидалары;

жүннен басылған аяқ киімдердің, жүн бас киімдердің түрлері;

бас киім негізінің құрылымы, жүннен басылған аяқ киім түрлері мен өлшемі, киіз бұйымдарының негізін дайындаудың технологиялық тәртібі;

аяқ киімдердің түрлі бөліктерін және өсу негіздерін жасау қағидалары;

жүннің отыруы мен су тегеурінін реттеу тәсілдері;

жасалған негіздің сапасын анықтау әдістері. 

 

 

27-параграф. Киізді тегістеуші, 3-разряд

 

302. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары дәрежелі киізді тегістеушінің басшылығымен технологиялық тәртіпке сәйкес қосарлы ленталы машинада киізді тегістеу;

қосарлы ленталы машинаға киізді салу;

технологиялық процесстің барысын бақылау, киізді жіберу жылдамдығын реттеу;

киіз бен қалдықтарды тасымалдау;

қызмет ететін машинаның үйкелетін беттерін майлау.

303. Білуге тиіс:

қызмет ететін машинаның құрылымы;

оны пайдалану және күту қағидалары;

киіздің түрлері;

киізді тегістеудің технологиялық тәртібі;

қызмет ететін машинаның үйкелетін беттерін майлау тәсілдері мен жиілігі. 

 

 

28-параграф. Киізді тегістеуші, 4-разряд

 

304. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес қосарлы ленталы машинада киізді тегістеу;

қажетті қалыңдықта киізді тегістеу үшін қызмет ететін машинаның ажыратқыштарын орнату;

технологиялық процестің барысын бақылау, киізді тегістеу процесі кезінде машина ажыратқыштарын реттеу;

киізді тегістеу сапасын бақылау, сызықтық өлшемдерді жүйелі түрде тексеру;

тегістеу механизмінің жіберу пышақтары мен түрпілі шеңберлерін реттеу;

қалдықтардың есебі жүргізу;

қызмет ететін машинаны күту.

305. Білуге тиіс:

екі ленталы машинаның құрылымы;

оны пайдалану және күту қағидалары;

киіздің түрлері;

оны тегістеудің технологиялық тәртібі;

киізді тегістеу сапасына қойылатын техникалық талаптар;

қызмет ететін машина мен тегістеу механизмін реттеу тәсілдері;

киізді тегістеу сапасын бақылау қағидалары. 

 

 

29-параграф. Қалыптаушы, 2-разряд

 

306. Жұмыс сипаттамасы:

түрлі жүйедегі қалыптау пресстерінде киізді иығындар дайындау;

қалыптың жұмысын реттеу;

киіз бұйымдарды қалыңдығы мен тазалығы бойынша кесу сапасын бақылау;

киіз бен дайын өнімді тасымалдау, салу;

қызмет ететін жабдықты күту.

307. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтардың құрылымы;

оны пайдалану және күту қағидалары;

киіз бен киіз бұйымдарының түрлерін анықтайтын әдістер. 

 

 

30-параграф. Қалыптаушы, 3-разряд

 

308. Жұмыс сипаттамасы:

түрлі жүйедегі қалыптау пресстерінде түрлі кескінді және өлшемді киіз тетіктерін дайындау;

қалыптың жұмысын реттеу;

кескіштерді, дайын үлгілерді, қалыптарды іріктеу;

киіз бұйымдарды қалыңдығы мен тазалығы бойынша кесу сапасын бақылау;

киіз бен дайын өнімді тасымалдау, салу;

қолданылатын жабдықты күту.

309. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтар мен өлшеу аспаптарының құрылымы;

оларды пайдалану және күту қағидалары;

киіз бен киіз бұйымдарының түрлері;

қалып жұмысын реттеу қағидалары.

 

 

31-параграф. Қышқылдатушы, 3-разряд

 

310. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес түрлі жүйедегі қышқылдату жабдығында жүннен басылған аяқ киімді, бас киімді, киізді, тегістеу шеңберлерін қышқылдату процесін жүргізу;

рецептураға сәйкес белгіленген қосылымның қышқылды ерітіндісін әзірлеу;

процестің температуралық тәртібі, өңделетін бұйымдардың бірқалыпты және толығымен қышқыл ерітіндімен сіңірілуін, ерітінді деңгейін реттеу;

қышқыл қосылымын анықтау, бақылау өлшеу аспаптарының көмегімен сілтілі ортаны бақылау;

қызмет ететін машинаға өңделетін бұйымдарды салу және толтыру;

өңделген бұйымдарды шығару;

қолданылатын жабдықтарды тазарту және майлау;

өңделетін бұйымдар мен қышқылдарды тасымалдау.

311. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтың құрылымы, оны пайдалану және күту қағидалары;

бақылау өлшеу аспаптарын пайдалану қағидалары, өңделетін бұйымдардың түрлері;

қышқылдатудың технологиялық тәртібі;

қышқыл ерітіндісін әзірлеу қағидалары және оның қосылымын, температурасы мен деңгейін реттеу;

қышқылдарды пайдалану қағидалары;

бұйымдарды қышқылдату процесін бақылау және реттеу тәсілдері.

 

 

32-параграф. Мамықтау жабдығының операторы, 3-разряд

 

312. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары дәрежелі мамықтау жабдығының операторының басшылығымен мамықтау машиналары мен агрегаттарда бас киімді жасауға арналған мамықты қоспаны мамықтау процесін жүргізу;

қоспа барабандары мен конусты қоспалауыштарда қоспаны араластыру;

қызмет ететін жабдыққа қоспаны салу және реттеу;

мамықтың ұшу сипаты бойынша мамықтану сапасын бақылау;

қоспадан шолтаң мамықтарды, бөтен қоспаларды жою;

қоспаларды тасымалдау және өлшеу;

қалдықтарды түрлері бойынша жинау, сұрыптау, толтыру;

белгіленген тәртіппен қызмет ететін машиналар мен агрегаттарды тазалау мерзімі;

қызмет ететін жабдықты күту.

313. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылымы;

оны пайдалану және күту қағидалары;

түрлі қоспаларды мамықтау процесінің технологиялық тәртібі;

қызмет ететін жабдыққа қоспаны салуды реттеу тәсілдері;

қызмет ететін машиналар мен агрегаттарды тазарту жиілігі мен тәсілдері;

мамықтау сапасын анықтау әдістері.

 

 

33-параграф. Мамықтау жабдығының операторы, 4-разряд

 

314. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес мамықтау машиналары мен агрегаттарда бас киімді жасауға арналған мамықты қоспаны мамықтау процесін жүргізу;

қоспа алу және сапасын қадағалау;

берілген өнім түріне, мамықтау қарқындылығын, тікенекті талшықтар мен басқа қоспаларды ажырату деңгейін реттеу;

мамықтың ұшу сипаты бойынша мамықтану сапасын бақылау;

есептеу құжаттамасын дайындап, дайын мамық қоспасын тапсыру;

белгіленген тәртіппен мамықтау машиналары мен агрегаттарды жүйелі түрде тазалау, тазартылған соң олардың жинақталу дұрыстығын тексеру;

мамықтау жабдығын күту.

315. Білуге тиіс:

мамықтау жабдығының құрылымы, оны пайдалану және күту қағидалары;

мамықтау қоспаларының түрлері мен олардың құрамдас бөліктері;

түрлі мамықтау қоспаларын мамықтау процесінің технологиялық тәртібі;

мамықтау қарқындылығын реттеу және тікенекті талшықтар мен басқа қоспаларды ажырату тәсілдері;

мамықтау сапасын анықтау әдістері;

дайын мамықтау қоспасының сапасына қойылатын талаптар;

дайын қоспаны есептеу және құжаттаманы дайындау тәртібі.

 

 

34-параграф. Терілерді дәрілеуші, 4-разряд

 

316. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық тәртіпке сәйкес түрлі жүйедегі машиналар мен науаларда талшықтарға аударылу қабілеттігін бері үшін терінің қыл жамылғысын азотты пергидрамен дәрілеу;

терілерді дайындау;

терінің түріне, сапасына, өлшемі мен ақаулығына байланысты дәріні пайдалану деңгейі мен дәріленетін қыл жамылғысының биіктігін реттеу;

қажетті қоспалы дәрілі ерітіндіні әзірлеу;

терілерді ұзақ жату үшін белгілі тәртіппен бүктеу;

дәріленген мамықты немесе терілерді шығару, сығу және кептіру;

терілер мен мамықты белгіленген орынға тасымалдау;

қызмет ететін жабдықты күту.

317. Білуге тиіс:

қызмет ететін жабдықтың құрылымы, оны пайдалану және күту қағидалары;

терілердің түрлері және олардың технологиялық қасиеттері;

дәрілеу мен кептірудің технологиялық тәртібі;

дәрілеу ерітіндісін әзірлеу тәртібі мен оның құрамдас бөліктерінің қасиеті, түкті дәрілеудің деңгейі мен биіктігін реттеу қағидалары;

дәріленген терілердің қыл жамылғысына қойылатын талаптар, терілердің дәрілену және кептірілу сапасын анықтайтын әдістер;

қосылымды азот қышқылы мен азот тотығын пайдалану қағидалары.

 

 

35-параграф. Электростатикалық өңдеу операторы, 3-разряд

 

318. Жұмыс сипаттамасы:

үйқоян мен қоян терісін, үйқояны мен қоянның жүнін, фетрлі бұйымдарды электростатикалық өрісте машинада өңдеу;

машинаның салу құрылғыларының алдында үстелде терілерді жазу;

қызмет ететін машинаға терілерді, жүнді және фетрлі бұйымдарды салу;

жоғары вольтты құрылғыны түрлендірушінің жұмысын бақылау;

бұйымдарды өңдеу сапасын бақылау;

319. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтың құрылымы және оны пайдалану қағидалары;

өңделетін бұйымдардың түрлері;

электростатикалық өрісте бұйымдарды өңдеу қағидалары;

өңделген бұйымдардың сапасына қойылатын талаптар.  

 

 

9-тарау. Қол тоқымашылығы өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Арқаужіпті ораушы, 2-разряд

 

320. Жұмыс сипаттамасы:

иірілген жіптерді орауға, папуштарға, әртүрлі құрылғылардың клубтарына орау;

иірілген жіптерді алу және оның сапасын бақылау;

жіптерді салу;

жіптердің үзілулерін ликвидациялау;

өңделген жіптерді алу;

қалдықтарды жинау және тапсыру.

321. Білуге тиіс:

иірілген жіптерді орауға арналған құрылғының құрылымы және жұмыс мақсаты;

иірілген жіптердің түрлері және оның сапасына қойылатын техникалы талаптар. 

 

 

2-параграф. Бояу жағушы, 3-разряд

 

322. Жұмыс сипаттамасы:

түксіз, түкті және түкті кілемдерді өңдеу үшін негізді қолдан дайындау;

көркем тоқыма өнімдерін өңдеу үшін мәнерлі негіз;

жіптерді алу және олардың сапасын бақылау;

бағалы таяқтарды тіреу, жіптерді салу;

негіздің сапасын бақылау;

жіптерді тартуды реттеу.

323. Білуге тиіс:

кілем тоқитын станокта тоқу тәсілдері;

мәнерлі тоқылуын есептеу;

жіптердің белгіленуі және түрлері;

олардың желілі қалыңдықтары, ремиздерді тоқу тәсілдері. 

 

 

3-параграф. Бояу жағушы, 4-разряд

 

324. Жұмыс сипаттамасы:

ерекше көркем өнімдерді өңдеу үшін шикізаттың әртүрлі түрін пайдаланып қолдан жасалған мәнерлі тоқыма.

325. Білуге тиіс:

өңделіп жатқан көркем өнімдердің түрлері және қолданылып жатқан шикізаттың түрлері;

мәнерлі тоқыманың есебі. 

 

 

4-параграф. Иірілген жіптерді кесуші, 3-разряд

 

326. Жұмыс сипаттамасы:

түкті кілемдерді өңдеу үшін жүн жіптерді белгілі кесіктерге бөлу;

жіптерді алу және оның сапасын бақылау;

жіптерді салу және созылуын реттеу;

пышақтарды қайрау, дайындалған жіптердің кесіктерін қоймаға тапсыру;

қалдықтарды жинау және тапсыру;

қолданылып жатқан жабдыққа күтім жасау.

327. Білуге тиіс:

қолданылып жатқан жабдықтың құрылымы;

жіптердің белгіленуі және түрлері;

оның желілі қалыңдығы, жіптің сапасына қойылатын талаптар. 

 

 

5-параграф. Кілем жуушы, 4-разряд

 

328. Жұмыс сипаттамасы:

қарапайым құрылғыларды пайдаланып кілемдерді қолдан немесе механизмдердің көмегімен бекітілген технологиялы режимге сәйкес кілемдерді жуу;

жуатын ерітінділерді дайындау;

кілемдерді аналогты техникалы көрсеткіштер (тығыздығы, түктің ұзындығы және тағы басқа) бойынша өндіріс алаңын оңтайлы пайдалануды есепке алып дайындау;

кілемдерді жуудың сапасын бақылау, кілемдерді сығу.

329. Білуге тиіс:

кілемдердің түрлері;

кілемдерді жуу процесінің технологиялы режимі;

қолданылып жатқан химиялардың белгіленуі және құрамы;

жуатын ерітінділерді дайындау қағидалары.

 

 

6-параграф. Кілем тоқушы, 2-разряд

 

330. Жұмыс сипаттамасы:

қарапайым түксіз, түкті кілемдерді және кілем-сумахтарды қолдан немесе жартылай механикалы кілем тоқитын станоктарда өңдеу;

алғашқы палас бөлігін дайындау және кілемдердің шеттерін дайындау;

түкті түйіндерді тоқу, түкті кілемдерді өңдеуде бекітетін жіпті төсеу және бекіту;

түкті түзету және кесу;

түксіз кілемдерді жасауда өрнектейтін жіптерді төсеу және бекіту;

шеткі палас бөлігін дайындау және кілемдерді түсіру;

жіптерді алу, қалдықтарды жинау және тапсыру;

өңделген кілем бөлігін орналастыру;

жіптің және кілемнің сапасын тексеру.

331. Білуге тиіс:

қолмен және жартылай автоматты кілем тоқитын станоктардың жұмыс істеу мақсаты;

кілемдерді өңдеу бойынша операциялардың орындалу қағидалары және бірізділігі;

тегістейтін өрмекті немесе бұрымды, кілемнің паласты бөлігін, жиектерін, түкті түйіндерді тоқу;

жіптерді төсеудің қағидалары;

жіптердің бағытты қалыңдықтарын.

332. Жұмыс үлгілері:

кілемдерді өңдеу:

1) екіжақты түксіз санау техникасымен және шаблон бойынша өрнектеп орындалуы: геометриялы, жалпақ табиғи формалы, 6 пайызы түстің ауысу көрсеткіштерімен, 6 түске дейін түс гаммасымен;

2) түксіз біржақты ремизды өрнектеуішпен, 20 пайызға дейін өрнекті жолақты көрсеткіштерімен, жұмыс резминкасы 3-ке дейін;

3) түкті қалыңдығы 1 шаршы метр 120 мың түйіндерге дейін немесе өрнек түрімен: геометрикалы, жалпақ табиғи формалы, 19 пайызға дейін түстің ауысу көрсеткіштерімен, 6 түске дейін түс гаммасымен;

4) 25 пайызға дейін ауыспалы түсті түкті геометриялы өрнектер, 5 түсті гаммалы;

5) 20 пайызға дейін түс көрсеткіштерімен сумахалар. 

 

 

7-параграф. Кілем тоқушы, 3-разряд

 

333. Жұмыс сипаттамасы:

орташа күрделі түксіз, түкті кілемдерді және кілемді-сумахтарды қолдан немесе жартылай механикалы станоктарда өңдеу;

жүн арқаужіпті пайдаланып түкті кілемде өңдеу;

негізді созуды реттеу;

шашақтарды тоқу;

қызмет көрсетіліп жатқан станоктарды икемдеу.

334. Білуге тиіс:

қолмен және жартылай механикалы кілем тоқитын станоктардың бөлек механизмдерінің құрылымы және өзара қарым-қатынас жасауы;

орындау техникасына байланысты кілемдерді өңдеу технологиялы процесі;

жіптердің белгіленуі және түрлері;

кілемдердің сапасын бақылау тәсілдері;

қызмет көрсетіліп жатқан станоктарды икемдеу.

335. Жұмыс үлгілері:

кілемдерді өңдеу:

1) түксіз екі жақты есептеу техникасының және шаблон бойынша өрнектеп орындау: геометрикалық, жалпақ формалы табиғи, 6,0 пайыздан 9 пайызға дейін түстің ауысу көрсеткіштерімен, 5-8 түсті түстер гаммасымен, табиғи көлемді форма шешімімен, 17 пайызға дейін түстің ауысымдық көрсеткіштерімен, 10 түсті түстер гаммасымен;

2) түксіз бір жақты ремизді өрнекпен 20 пайыздан 30 пайызға дейін өрнек жолақтарының көрсеткіштерімен, 4-6 дейін жұмыс ремиздерімен;

3) түксіз бір жақты - «номунд», 5-6 түстті түстер гаммасымен;

4) 1 шаршы метр түкті кілем қалыңдығы 120,0-ден 140,0 мыңға дейін немесе өрнек түрімен: геометрикалық, жалпақ формалы табиғи, 19 пайыздан 28 пайызға дейін түстің ауысу көрсеткіштерімен, 6-8 түсті түстер гаммасымен, табиғи көлемді форма шешімімен, 18 пайызға дейін түстің ауысымдық көрсеткіштерімен, 8 түсті түстер гаммасымен;

5) түкті өрнек түрлерімен: 25 пайыздан 30 пайызға дейін түс ауысымдық көрсеткіштерімен геометриялық, 5-7 түсті түстер гаммасымен, көлемді форма шешімімен өсімдікті, 19 пайыздан дейін ауысымдық көрсеткіштерімен, 9 түске дейін түс гаммасымен;

6) 20 пайыздан 24 пайызға дейін түс көрсеткіштерімен сумахалар.

 

 

8-параграф. Кілем тоқушы, 4-разряд

 

336. Жұмыс сипаттамасы:

күрделі түксіз, түкті кілемдерді және кілемді-сумахтарды қолдан немесе жартылай механикалы станоктарда өңдеу;

кілемдерде ақаулардың түсуінің алдын алу үшін профилактикалы жұмыстары жасау.

337. Білуге тиіс:

кілемдерді өңдеу технологиялы процесі;

кілемдерді тиейтін есептері, кілемдердің түрлері және олардың сапасына қойылатын талаптар;

түйіндерді тоқу тәсілдері және жиектерді өңдеу;

белгіленген қалыңдыққа сәйкес бекітетін арқаужіпті іріктеу;

қалдықтардың түрлері мен нормалары, оларды азайту шаралары.

338. Жұмыс үлгілері:

кілемдерді өңдеу:

1) түксіз екі жақты есептеу техникасының және шаблон бойынша өрнектеп орындау: геометрикалық, жалпақ формалы табиғи, 9 пайыздан 13 пайызға дейін түстің ауысу көрсеткіштерімен, 6-9 түсті түстер гаммасымен, табиғи көлемді форма шешімімен, 17 пайыздан 21 пайызға дейін түстің ауысымдық көрсеткіштерімен, 10-13 түсті түстер гаммасымен;

2) түксіз бір жақты ремизді өрнекпен 30 пайыздан 40 пайызға дейін өрнек жолақтарының көрсеткіштерімен, 6-8 дейін жұмыс ремиздерімен;

3) 1 шаршы метр түкті кілем қалыңдығы 140,0-ден 170,0 мыңға дейін немесе өрнек түрімен: геометрикалық, жалпақ формалы табиғи, 28 пайыздан 36 пайызға дейін түстің ауысу көрсеткіштерімен, 5-9 түсті түстер гаммасымен, табиғи көлемді форма шешімімен, 18 пайыздан  24 пайызға дейін түстің ауысымдық көрсеткіштерімен, 9-12 түсті түстер гаммасымен;

4) түкті өрнек түрлерімен: 30 пайыздан 34 пайызға дейін түс ауысымдық көрсеткіштерімен геометрикалық, 7-9 түсті түстер гаммасымен, көлемді форма шешімімен өсімдікті, 19 пайыздан  24 пайызға дейін ауысымдық көрсеткіштерімен, 9-12 түске дейін түс гаммасымен;

5) 24 пайыздан 30 пайызға дейін түс көрсеткіштерімен сумахалар. 

 

 

9-параграф. Кілем тоқушы, 5-разряд

 

339. Жұмыс сипаттамасы:

өте күрделі түксіз, түкті кілемдерді және кілемді-сумахтарды қолдан немесе жартылай механикалы станоктарда өңдеу.

340. Білуге тиіс:

кілемдерді өңдеу және бахроманы тоқу;

кілемдердің сапасын бақылау және сорттарын анықтау тәсілдері.

341. Жұмыс үлгілері:

кілемдерді өңдеу:

1) түксіз екі жақты есептеу техникасының және шаблон бойынша өрнектеп орындау: геометрикалық, жалпақ формалы табиғи, 13 пайыздан жоғары түстің ауысу көрсеткіштерімен, 9 түсті түстер гаммасымен, табиғи көлемді форма шешімімен, 21 пайыздан жоғары түстің ауысымдық көрсеткіштерімен, 13 түсті түстер гаммасымен;

2) түксіз бір жақты ремизді өрнекпен 40 пайыздан көп өрнек жолақтарының көрсеткіштерімен, 8-ден көп жұмыс ремиздерімен;

3) 1 шарша метр түкті кілем қалыңдығы 170,0-тен 340,0 мыңға дейін немесе өрнек түрімен: геометрикалық, жалпақ формалы табиғи, 36 пайыздан астам түстің ауысу көрсеткіштерімен, 9 астам түсті түстер гаммасымен, табиғи көлемді форма шешімімен, 24 пайыздан дан астам түстің ауысымдық көрсеткіштерімен, 12 астам түсті түстер гаммасымен;

4) кілемдер: варнилар, думилар, зиликалар, килимилар, яманилар;

5) түкті өрнек түрлерімен: 34 пайыздан астам түс ауысымдық көрсеткіштерімен геометриялық, 9-дан астам түсті түстер гаммасымен, көлемді форма шешімімен өсімдікті, 24 пайыздан астам ауысымдық көрсеткіштерімен, 12 жоғары түске дейін түс гаммасымен;

6) 30 пайыздан жоғары түс көрсеткіштерімен сумахалар. 

 

 

10-параграф. Кілем тоқушы, 6-разряд

 

342. Жұмыс сипаттамасы:

ерекше, сюжетті-тематикалы түксіз және түкті кілемдерді қол және жартылай автоматты станоктарда өңдеу.

343. Білуге тиіс:

кілемдерді өңдеу технологиялы процесі;

гобеленді өнімдерді түптеу тәсілдері;

әртүрлі түпті өңделіп жатқан кілемдердің сапасына қойылатын талаптар. 

 

 

11-параграф. Түктерді қырқушы, 4-разряд

 

344. Жұмыс сипаттамасы:

қой қырқуға арналған машиналар тектес машинкамен кілемдердің түктерін қажет биіктікке дейін қырқу;

кілемдерді қырқудың сапасын бақылау;

машиналарды икемдеу;

кілемдерді тазарту, қалдықтарды жинау және тапсыру.

345. Білуге тиіс:

машинкалардың құрылымы, түйіндердің өзара қарым-қатынасы және икемдеу тәсілдері;

кілемдердің түрлері;

олардың сапасына қойылатын талаптар;

түктің ұзындығын анықтау әдістемесі.

 

 

10-тарау. Мақта өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Ватилинді жапсырушы, 2-разряд

 

346. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары білікті ватилинді жапсырушының басшылығымен кептіретін-жапсыратын машинада астыңғы жағымен жапсыру және кептіру процесіне жүргізу;

бакқа желімді эмульсияны жапсыру, көбікті көпірту үшін механизмді қосу;

ватилинді қозғалмалы кілемінің барлық ауданына эмульсияны біркелкі жаю;

ватилиннің іліктерін және үзілулерін ликвидациялау;

ватилиннің жапсырмасының сапасын қадағалау;

қызмет көрсетіліп жатқан машинаны тазарту.

347. Білуге тиіс:

қызмет көрсетіліп жатқан жабдықтың құрылымы;

оларды эксплуатациялау және күтім жасау қағидалары;

желімді эмульсияны жағудың нормасы;

дайын ватилиннің сапасына қойылатын талаптар;

ватилиннің іліктерін және үзіктерін ликвидациялау тәсілдері. 

 

 

2-параграф. Ватилинді жапсырушы, 3-разряд

 

348. Жұмыс сипаттамасы:

кептіру-желімдеу машинасында ватилиннің үстіңгі жағын жапсыру және желімдеу процесіне кіріспе;

машинаны жұмысқа дайындау: компоненттерді чанға желімді эмульсияны қайнату үшін тиеу, буды жіберу және эмульсияны қайнату, әзірленген эмульсияны машинаға тасымалдау, машинаның кептіретін бөлігін жылыту;

кептіретін-желімді машинаның қозғалмалы сіңдіретін торына кенепті төсеу, оны аралыққа салу;

ватилинді қозғалмалы кілемінің барлық ауданына эмульсияны біркелкі жапсыру;

машинаның кептіретін бөлігіне түсетін жапсырылған кілемнің және айын ватилиннің сапасын бақылау;

ватилиннің іліктерін және үзілулерін ликвидациялау;

кептіретін бөлмедегі температураны реттеу;

дайын өнімнің рулонын түсіру;

қуат беретін цилиндрді тазарту.

349. Білуге тиіс:

қызмет көрсетіліп жатқан жабдықтың құрылымы, оларды эксплуатациялау және күтім жасау қағидалары;

ватилиннің сапасына қойылатын талаптар, қозғалмалы кілемшеге желімді эмульсияны жағу нормасы;

желімді эмульсияны дайындау тәсілдері және рецептурасы;

кенептерді аралыққа тиеу тәсілдері, ватилиннің іліктерін және үзіктерін ликвидациялау;

дайын ватилинді түсіру, кептіру-желімдеу машинасы арқылы ватилиннің өту жылдамдығын реттеу қағидалары;

ватилинді кептіру технологиялы режимі.

 

 

3-параграф. Жуу-сығу агрегатының операторы, 3-разряд

 

350. Жұмыс сипаттамасы:

мақтаны жуу-сығу агрегатында, кептіретін агрегатпен сагрегирлы агрегатта жуу, сығу, түту және кептіру процесін жүргізу;

ваннаға су толтыру және мақтаны салу;

суды мерзімді ауыстыру;

судың бекітілген деңгейін сақтау;

жуатын-сығатын агрегатқа мақтаны біркелкі жіберу және қолданылмаған мақтаны белгіленген орынға жеткізу;

мақтаның дұрыс сығылуын қамтамасыз ету;

автосіңдіргішке мақтаны біркелкі жіберілуін қамтамасыз ету;

жуылмаған мақтаны алып тастау.

351. Білуге тиіс:

жуу-сығу агрегатының құрылымы;

эксплуатациялау қағидалары және оларға күтім жасау;

мақтаны жуудың, сығудың және кептірудің технологиялы режимі;

агрегатта мақтаны сығу тәсілдері және автосіңдіргіштің жұмыс бөлшектерінің жылдамдығын реттеу;

мақтаны жууда қолданылатын материалдардың құрамы.

 

 

4-параграф. Қопсыту-түту агрегатының операторы, 4-разряд

 

352. Жұмыс сипаттамасы:

автоматтандырылған тасқынды желінің қопсытқыш-жұлмалағыш агрегатта талшықтың қопсытылу, араласу, тазартылу, түтілу процесін жүргізу;

дабыл жүйесінің жағдайы мен қопсытқыш-жұлмалағыш агрегат машиналарында талшықтың болуын тексеру, автоқоректендіргішті талшыққа толтыру, авто қоректендіргіштердің үзіліссіз жұмысын қамтамасыз ету;

шілік барабандардың айналымын, жүк тақталарының күйін, қоректендіргіштердің электрлік болатының арқандарының жағдайын, қоспа жасайтын машинада талшықтардың араласуын бақылау;

автоматтық немесе қолдан басқару жүйесінің көмегімен қопсытқыш-жұлмалағыш агрегаттың жұмысын басқару;

шілік барабандардан оралымдарды уақытылы жою;

қопсытқыш жұлмалағыш агрегат машиналарының қосылу, тоқтатылуының блокталуының жұмысын және машиналардың жұмыстарының үйлесімділігінің қамтылуын бақылау;

конвейерді және мақта қалдықтарынан қорғайтын торлардың беттерін тазарту;

агрегаттың авто қоректендіргіштерінің, қысымды сымдарының шығарушы құйғыштарының мақтамен бітелуін болдырмау;

қопсытқыш жұлмалағыш агрегат машинасын қалдықтардан тазарту мерзімін сақтау;

қызмет көрсететін жабдықты күту.

353. Білуге тиіс:

қызмет көрсететін жабдықтардың құрылымы;

оларды пайдалану және күту қағидалары;

қалдықтарды өңдейтін агрегат машиналарының автоматтық және қолдан басқару жүйе жұмысының принциптері, машиналардың үйлесімділігін түзету әдістері және технологиялық процестің үзілмеуін қамту;

өңдеуге келіп түскен шикізаттың аты мен сапасы;

мақта бумаларымен авто қоректендіргіштерді қосу қағидалары;

мақтаның тазартылу, түтілу, араластырылу, қопсытылуының сапасына қойылатын талаптар;

қалдықтардың жіктелуі, нормасын және оларды азайту әдістері. 

 

 

5-параграф. Мақта фильтрлерін мөрлеуші, 4-разряд

 

354. Жұмыс сипаттамасы:

мөрлейтін престерде мақта фильтрларын дайындау;

мақта төсемді білу;

мөрлейтін преске пышақты қолдан орнату, мақта фильтрлерін кесу;

кесілген мақта фильтрлерінің қорабын ақаулығын табу үшін үстелге  беру;

мөрлейтін престің жұмысын, кесілген фильтрлердің сапасын қадағалау, престі икемдеу, реттеу және ағымдағы жөндеу жұмыстары;

қызмет көрсетіліп жатқан преске профилактикалы тексеру жасау, оны жөндеуге жіберуге және жөндеуден қабылдауға қатысу;

мақта қалдықтарын жинау және тапсыру;

қызмет көрсетіліп жатқан престі тазарту және сызылып жатқан беттерін майлау.

355. Білуге тиіс:

қызмет көрсетіліп жатқан жабдықтың құрылымы;

оларды эксплуатациялау және күтім жасау қағидалары;

мақта фильтрлерін дайындау технологиялы процестері, мақта фильтрлерін әзірлеу;

өңделіп жатқан шикізаттың түрлері, мақта фильтрларына мемлекеттік стандарттар;

қызмет көрсетіліп жатқан престің ақаулықтарының алдын алу және жою тәсілдері;

престі жөндеу жұмыстарына тапсыру. 

 

 

6-параграф. Мақталарды кесуші, 2-разряд

 

356. Жұмыс сипаттамасы:

мақтаның шеттерін қолдан немесе кесетін машинада кесу;

мақталарды техникалы талаптарға сәйкес бірнеше бөліктерге бөлу;

мақталарды стеллажға қою;

кесетін машинаның пышақтарын қайрау.

357. Білуге тиіс:

кесетін машиналардың құрылымын;

оларды эксплуатациялау және күтім жасау;

мақтаның шеттерін кесу және қию қағидалары;

мақталарды әзірлеуге техникалы талаптар;

өңделіп жатқан бөлшектердің түрлері;

мақталарды кесуде бөліктерді сызу. 

 

 

7-параграф. Мақтаны ораушы, 2-разряд

 

358. Жұмыс сипаттамасы:

белгіленген салмақ бойынша мақтаны қолдан орау;

мақтаның қабатын жұмыс орнына әкелу, мемлекеттік стандарттарға сәйкес оларды жаю және ұсақ гірлерге бөлу;

мақтаны өлшеу және рулондайтын машинаның немесе жартылай автоматтың сіңдіретін үстеліне беру;

мақтаның ұсақ гірлерін кішкене науаларға тиеу және қол машинасының немесе жартылай автоматтың білікшесінің астына жеткізу;

Дата публикации

23 октября 2020