Мемлекеттік органның даму жоспарының іске асырылуы туралы есеп
Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі
2023 – 2027 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2022 жылғы «30» желтоқсандағы № 547 бұйрығымен бекітілген (2024 жылғы 27 желтоқсандағы № 502 жаңа форматтағы бұйрық)
Есеп беру кезеңі: 2024 жыл
Нысаналы индикаторларға, нәтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізу және іс-шараларды/жобаларды орындау
|
№ |
Атауы |
Ақпарат көзі |
Өлшем бірлігі |
Орындау мерзімі |
Аяқтау нысаны |
Көрсеткіш / қаржыландыру көлемі |
Қол жеткізу/орындау / игеру туралы ақпарат (қол жеткізбеу / орындамау/игермеу себептерімен) |
||
|
Жоспар |
Факт |
Қол жеткізу / орындау / игеру (%) |
|||||||
|
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
10 |
|
1-бағыт. Азаматтарды жұмыспен қамтуға жәрдемдесу, атаулы әлеуметтік қолдауды күшейту, халықты міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесін және жинақтаушы зейнетақы жүйесін дамыту |
|||||||||
|
1. |
11-түйінді ұлттық индикатор. Кірісі ең төмен күнкөріс деңгейінен/кедейлік шегінен төмен халықтың үлесі |
СЖРА ҰСБ ресми стат. деректер |
% |
|
|
5,2 |
5,4 (2024 ж. 3-тоқсан) |
96,3 |
Көрсеткіш орындалуда |
|
|
Мақсат. Халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесу және әлеуметтік қолдаудың атаулылығын күшейту |
||||||||
|
2. |
1-нысаналы индикатор Жұмыссыздық деңгейі |
СЖРА ҰСБ ресми стат. деректер |
% |
|
|
4,8 |
4,6 (2024 ж. 3-тоқсан) |
104,3 |
Көрсеткіш орындалуда (теріс динамика – оң әсер) |
|
|
Міндет. 3,3 млн азаматты жұмысқа орналастыру, оның ішінде жастар – кемінде 2,3 млн адам |
||||||||
|
3. |
1.1-нәтиже көрсеткіші Жұмысқа орналастырылған азаматтардың, оның ішінде жастардың саны |
ведомстволық деректер |
мың адам |
|
|
450 мың, оның ішінде жастар 240 мың |
979,39 мың, оның ішінде жастар 428,14 мың |
217,6
178,4 |
Көрсеткіш орындалды ҚР Президентінің сайлауалды бағдарламасына сәйкес «Әділ Қазақстан - барлығына және Барлығына арналған. Қазір және мәңгілікке» 2030 жылға дейін 3,3 млн.астам азаматты, оның ішінде 2,3 млн. жастарды, кемінде 2,3 млн адамды Ұлттық жобалар, Бизнестің тұжырымдамалары мен жеке бастамалары шеңберінде іске асырылатын жобаларда құрылатын жұмыс орындарына, бос жұмыс орындарына және субсидияланатын жұмыс орындарына жұмысқа орналастыру жоспарланған. Анықтама: - 2023 жыл – 450 мың, оның ішінде жастар 200 мың; - 2024 жыл – 450 мың, оның ішінде жастар-240 мың; - 2025 жыл – 480 мың, оның ішінде жастар-280 мың; - 2026 жыл – 480 мың, оның ішінде жастар-325 мың; - 2027 жыл – 480 мың, оның ішінде жастар-415 мың; - 2028 жыл – 480 мың, оның ішінде жастар-420 мың; -2029 жыл-480 мың, оның ішінде жастар-420 мың. Сонымен қатар, жыл сайын Жұмыспен қамтудың өңірлік карталары бекітіледі, онда ұлттық жобалар, тұжырымдамалар мен жеке бастамалар шеңберінде жұмысқа орналасу көрсеткіштері көзделген. Өңірлік жұмыспен қамту картасында іске асыруға жоспарланған барлық жобалардың бірыңғай тізбесі қалыптастырылады. Жалпы 2024 жылдың қорытындысы бойынша 979,4 мың адам жұмысқа орналастырылды. Еңбекминің дамыту жоспарындағы жоспарлы көрсеткіштер Президенттің Жарлығына сәйкес 2030 жылға дейін бекітілді және бөлінді, сондай-ақ халықтың табысын арттырудың кешенді жоспарында бекітілді. Бұл ретте мониторинг бекітілген өңірлік жұмыспен қамту карталарына сәйкес жүргізіледі. |
|
4. |
1.2-нәтиже көрсеткіші Субсидияланатын жұмыс орындары ұйымдастырылғаннан кейін тұрақты жұмыс орындарына орналастырылған адамдардың үлесі |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
65,0 |
64,34 (алдын ала деректер)
|
99,0 |
Көрсеткіш орындалуда Белгіленген әдістемеге сәйкес қорытынды мәнді қалыптастыру мерзімі – жыл сайын есепті жылдан кейінгі жылдың 20 сәуіріне дейін. |
|
5. |
1.3-нәтиже көрсеткіші Қысқа мерзімді кәсіптік оқудан кейінгі жұмысқа орналасу деңгейі |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
75,0 |
87,19 |
116,3 |
Көрсеткіш орындалды
|
|
6. |
1.4-нәтиже көрсеткіші Цифрлық жұмыспен қамту орталықтары арқылы жұмысқа орналасқандардың үлесі |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
35,0 |
33,69 |
96,3 |
Көрсеткіш 96,3% орындалды 2024 жылы цифрлық жұмыспен қамту орталықтары арқылы жұмыспен қамтылғандардың үлесі 33,7% -. құрайды. 2024 жылы цифрлық жұмыспен қамту орталықтары арқылы жұмысқа орналастырылған азаматтардың саны – 303 372 адамды, жұмыс іздеп жүрген тіркелген адамдардың жалпы саны – 900 352 адамды құрады. |
|
7. |
2-нысаналы индикатор. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған халықтың жалпы санында нәтижесіз жұмыспен қамтылғандардың үлесі |
СЖРА ҰСБ ресми стат. деректер |
% |
|
|
8,45 |
8,05 (2024 ж. 3-тоқсан) |
105 |
Көрсеткіш орындалуда (теріс динамика – оң әсер) |
|
|
Міндет. Жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларының атаулылығын күшейту |
||||||||
|
8. |
2.1-нәтиже көрсеткіші Әйелдер жұмыссыздығының деңгейі |
СЖРА ҰСБ ресми стат. деректер |
% |
|
|
5,3 |
5,0 (2024 ж. 3-тоқсан) |
106 |
Көрсеткіш орындалуда (теріс динамика – оң әсер) |
|
9. |
2.2-нәтиже көрсеткіші Жастар жұмыссыздығының деңгейі |
СЖРА ҰСБ ресми стат. деректер |
% |
|
|
3,5 |
3,1 (2024 ж. 3-тоқсан) |
112,9 |
Көрсеткіш орындалуда (теріс динамика – оң әсер) |
|
10. |
2.3-нәтиже көрсеткіші Мансап орталықтарына жүгінгендер қатарынан тұрақты жұмыс орындарына орналастырылған жастардың үлесі |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
60,0 |
61,70 |
102,8 |
Көрсеткіш орындалды
|
|
|
Міндет: жинақталған демографиялық теңгерімсіздіктерді реттеудің тиімді құралдары мен тетіктерін енгізу. Қоныс аудару бағдарламаларын қайта қарау есебінен еңбек күші артық және еңбек күші тапшы өңірлер арасындағы демографиялық теңгерімсіздікті теңестіру үшін қазақстандықтардың ішкі ұтқырлығын ынталандыру |
||||||||
|
11. |
3.1-нәтиже көрсеткіші Жұмыспен қамтуға жәрдемдесу, оның ішінде бизнесті дамыту шараларына жүгінген еңбекке қабілетті жастағы қоныс аударушылар мен қандастардың үлесі |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
67,0 |
69,69 |
104 |
Көрсеткіш орындалды
|
|
12. |
3.2-нәтиже көрсеткіші ЖАО беретін рұқсаттар бойынша шетелдік жұмыс күшінің, оның ішінде еңбекші көшіп-қонушылардың үлесі |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
3,33 |
3,24 |
102,8 |
Көрсеткіш орындалды (теріс динамика – оң әсер) |
|
|
Міндет: Атаулы әлеуметтік көмектің тиімділігін арттыру |
||||||||
|
13. |
4.1- нәтиже көрсеткіші Жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шараларына тартылған және жұмыспен қамтылған АӘК (шартты ақшалай көмек) еңбекке қабілетті алушылардың үлес салмағы (ШАК еңбекке қабілетті алушылардың жалпы санында) |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
77,0 |
78,89 |
102,5 |
Көрсеткіш орындалды
|
|
14. |
3-нысаналы индикатор Проактивті мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің үлесі |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
60,0 |
59,57 |
99,3 |
Көрсеткіш 99,3% орындалды Әлеуметтік-еңбек саласында мемлекеттік қызметтердің 47 түрінің 28-і (60%) проактивті форматта іске асырылды. 2024 жылы "мүгедек балаларды үйде оқытуға жұмсалған шығындарды өтеу" мемлекеттік қызметі проактивті форматқа ауыстырылды. 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша барлығы 1,5 млн. мемлекеттік қызмет белсенді көрсетілді. |
|
|
Міндет: Әлеуметтік қызмет көрсету жүйесін трансформациялау |
||||||||
|
15. |
5.1- нәтиже көрсеткіші Мүгедектігі бар адамдарды абилитациялаудың және оңалтудың жеке бағдарламаларының іске асырылған әлеуметтік бөлігінің үлесі («Е-Собес» ААЖ базасының деректерін толтыру бойынша) |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
85,0 |
92,76 |
109,1 |
Көрсеткіш орындалды
|
|
16. |
5.2-нәтиже көрсеткіші Мұқтаждар қатарынан арнаулы әлеуметтік қызметтермен қамтылған мүгедектігі бар адамдардың үлесі |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
50,0 |
51,07
|
102,1 |
Көрсеткіш орындалды
|
|
|
Қаржылық ресурстар(РБП 027-136-139-142 (жәрдемақы), 058, 068, 073, 074, 076, 083) |
|
млн теңге |
|
|
954 367,7 |
925 387,7 |
97 |
|
|
|
Адами ресурстар |
|
адам |
|
|
520 |
|
|
|
|
|
Мақсат. Жұмыс істеп тұрған әлеуметтік жүйелерге олардың тартылуын арттыру арқылы жұмыс істейтін халықты әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ету |
||||||||
|
17. |
4-нысаналы индикатор Зейнетақы төлемдерімен кірісті алмастыру коэффициенті, 40%-тан төмен емес деңгейде |
|
ведомстволық деректер |
|
|
60,1 |
60,31 |
100,3 |
Көрсеткіш орындалды
|
|
|
Міндет: Мемлекеттің әлеуметтік кепілдіктерін қамтамасыз ету. Жұмыс істейтін азаматтарды жинақтаушы зейнетақы жүйесімен қамтуды ұлғайту |
||||||||
|
18. |
6.1-нәтиже көрсеткіші ЖЗЖ-мен қамтылған, жұмыс істейтін халықтың үлесі, 70%-дан төмен емес деңгейде (МЗЖ төлеуден босатылғандарды қоспағанда) |
ведомстволық деректер және СЖРА ҰСБ ресми стат. деректері |
% |
|
|
71,7 |
70,62 (2024 ж. 3-тоқсан) |
98,5 |
Көрсеткіш орындалуда |
|
19. |
6.2- нәтиже көрсеткіші Еңбекке қабілеттілігінен айырылу жөніндегі әлеуметтік төлемдермен кірісті алмастыру коэффициенті (мүгедектігі бойынша мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар және МӘСҚ-тан төленетін әлеуметтік төлемдер) |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
66,5 |
74,42 |
111,9 |
Көрсеткіш орындалды
|
|
|
Міндет: Жұмыс істейтін азаматтардың әлеуметтік қорғалуын арттыру және олардың міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысуын ынталандыру |
||||||||
|
20. |
7.1-нәтиже көрсеткіші Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесімен қамтылған жұмыс істейтін халықтың үлесі |
ведомстволық деректер және СЖРА ҰСБ ресми стат. деректері |
% |
|
|
70,6 |
62,07 (2024 ж. 3-тоқсан) |
87,9 |
Көрсеткіш орындалуда |
|
|
Қаржылық ресурстар (РБП 027-142, ынтымақты, базалық, асыраушысынан айырылу және мүгедектігі бойынша жәрдемақы) |
|
млн теңге |
|
|
4 392 336,5 |
4 392 336,5 |
100 |
|
|
|
Адами ресурстар |
|
адам |
|
|
234 |
|
|
|
|
|
Мемлекеттік органның өзге мақсаттары |
||||||||
|
|
2-бағыт. Еңбек қатынастарын дамыту |
||||||||
|
|
Мақсат. Жұмыскерлердің еңбек құқықтарын қорғауды күшейту, әлеуметтік диалогты дамыту |
||||||||
|
21. |
1-нысаналы индикатор Өндірістік жарақаттану деңгейі (1000 адамға шаққандағы жазатайым оқиғалар жиілігінің коэффициенті) |
ведомстволық деректер және СЖРА ҰСБ ресми стат. деректері |
% |
|
|
0,215 |
0,14 (2024 ж. 3-тоқсан) |
153,6 |
Көрсеткіш орындалуда (теріс динамика – оң әсер) |
|
|
Міндет: Қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету |
||||||||
|
22. |
1.1-нәтиже көрсеткіші Бақылау субъектісіне (объектісіне) бара отырып, профилактикалық бақылаумен қамту (жыл сайын кемінде) |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
- |
|
|
Осы көрсеткіш бойынша 2024 жылға жоспарлы мән көзделмеген. |
|
23. |
1.2-нәтиже көрсеткіші Еңбекті қорғау саласындағы зерттеулердің ғылыми өнімділік деңгейі |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
167,0 |
167,0 |
100 |
Көрсеткіш орындалды
|
|
24. |
1.3-нәтиже көрсеткіші Мемлекеттік мекемелерді қоспағанда, жұмыскерді жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру жүйесімен қамтылған белсенді заңды тұлғалардың үлес салмағы |
ведомстволық деректер, және СЖРА ҰСБ ресми стат. деректері |
% |
|
|
58,0 |
56,24
|
97,0 |
Көрсеткіш 97% орындалды
|
|
25. |
2 - нысаналы индикатор Еңбек тәуекелдері картасының деректері бойынша әлеуметтік шиеленістің жоғары және орташа тәуекел деңгейі бар ірі және орта кәсіпорындардың үлес салмағы |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
7,0 |
4,67 |
149,9 |
Көрсеткіш орындалды (теріс динамика – оң әсер) |
|
|
Міндет: шарттық қатынастарды дамыту негізінде жұмыскерлердің еңбек құқықтарын қамтамасыз ету |
||||||||
|
26. |
2.1. -нәтиже көрсеткіші Ұжымдық-шарттық қатынастар жүйесімен қамтылған кәсіпорындардың үлес салмағы (ірі және орта кәсіпорындар арасында) |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
97,3 |
98,52 |
101,3 |
Көрсеткіш орындалды
|
|
27. |
2.2-нәтиже көрсеткіші Жұмысқа орналастырылғандардың жалпы санынан ЕШЕБЖ жүйесінде тіркелген қолданыстағы еңбек шарттарының үлесі |
ведомстволық деректер |
% |
|
|
85,0 |
85,55 |
100,6 |
Көрсеткіш орындалды
|
|
|
Қаржылық ресурстар (РБП 034, 131) |
|
млн теңге |
|
|
486 306 |
486 294,2 |
100 |
|
|
|
Адами ресурстар |
|
адам |
|
|
349 |
|
|
|
|
|
Барлық қаржылық ресурстар |
|
млн теңге |
|
|
5 359 949,2 |
5 330 843,6 |
99,5 |
|
|
|
Барлық адами ресурстар
|
|
адам |
|
|
1 155 |
|
|
|
Талдамалық жазба
1-бағыт. Азаматтарды жұмыспен қамтуға жәрдемдесу, атаулы әлеуметтік қолдауды күшейту, халықты міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесін және жинақтаушы зейнетақы жүйесін дамыту
Мақсат. Халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесу және әлеуметтік қолдаудың атаулылығын күшейту
Міндет. 3,3 млн азаматты жұмысқа орналастыру, оның ішінде жастар – кемінде 2,3 млн адам
Міндет. Жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларының атаулылығын күшейту
Еңбекақы төлеу, халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесу
Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес республика бойынша
2024 жылғы 3-тоқсанда бір жұмыскердің орташа айлық атаулы жалақысы 390 328 теңгені құрады және 2023 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 11,3%-ға өсті.
2024 жылғы 3-тоқсандағы нақты жалақы индексі 2023 жылдың тиісті кезеңіне сәйкес 102,7%-ды құрады.
Бүгінгі таңда елімізде шамамен 1,2 млн. азаматтық қызметші бар. Үкімет қаржы-экономикалық мүмкіндіктерге сүйене отырып, олардың жалақы деңгейін арттыру бойынша дәйекті шаралар қабылдауда.
2022 жылғы 1 қаңтардан бастап азаматтық қызметшілердің 600 мыңға жуық жекелеген санатының жалақысын кезең-кезеңімен арттыру жалғастырылуда. Ағымдағы жылы олардың жалақысы 100%-ға өседі (2021 жылмен салыстырғанда). Нәтижесінде бүгінгі күні олардың жалақысы:
- бухгалтер, экономист, заңгер, мемлекеттік сатып алу жөніндегі менеджер, 5-7 жыл жұмыс өтілі бар кадрлар жөніндегі инспекторы – 152 мың теңге;
- жүргізуші, электрик – 105 мың теңге;
- тазалаушы, күзетші (вахтер) – 100,5 мың теңге.
2024 жылғы 3-тоқсанның қорытындысы бойынша жұмыспен қамтылған адамдар саны 9 233,8 мың адамды құрады. Жұмыспен қамтылған халық арасында 7 020,1 мың жалдамалы жұмыскер (жұмыспен қамтылғандардың жалпы санының 76%-ы). Жұмыссыздар саны (ХЕҰ әдіснамасы бойынша) 448,5 мың адам, жұмыссыздық деңгейі 4,6%-ды құрайды.
Ресми түрде 2025 жылдың 1 қаңтарына жұмыспен қамту органдарында жұмыссыз ретінде 191,9 мың адам тіркелді. Тіркелген жұмыссыздардың үлесі жұмыс күші санының 2%-ын құрады.
Жергілікті атқарушы органдардың деректері бойынша 2024 жылы жағдай бойынша 979,4 мың адам жұмысқа орналастырылды, оның ішінде:
1) іске асырылатын жобалар шеңберінде 64,7 мың;
2) жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шараларымен 241,2 мың;
3) бос жұмыс орындарына 358,8 мың;
4) Мемлекет Басшысының «10 мың тұрғынға 100 жұмыс орны» бастамасы шеңберінде 314,7 мың (жеке бастамалар).
2025 жылғы 1 қаңтарға оқыту және қызмет саласын таңдау (кәсіптік бағдар беру) түріндегі халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің қосымша шараларымен шамамен 333,0 мың адам қамтылды, оның ішінде:
- кәсіби бағдардан 215,0 мың өтті;
- «Бастау Бизнес» жобасы бойынша кәсіпкерлік негіздерін оқытуға 60,3 мың жолданды;
- skills.enbek.kz платформасында сұранысқа ие дағдыларға онлайн-оқытудан өтуге 57,7 мың жіберілді.
1.4. Ұлттық біліктілік жүйесі (бұдан әрі - ҰБК)
2024 жылы кәсіби стандарттарды (бұдан әрі – КС) әзірлеу және өзектендіру жоспарына сәйкес 365 КС әзірленуге және өзектендірілуге, оның ішінде 69 КС әзірленуге, 296 КС өзектендірілуге тиіс болды.
2024 жылдың қорытындысы бойынша 365 КС өзектендірілді және әзірленді:
- 296 ҚС (252 кәсіпті қамти отырып) өзектендірілді, оның ішінде: 70 ҚС – Энергетика министрлігі, 11 ҚС – Ауыл шаруашылығы министрлігі, 19 ҚС-Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі, 35 ҚС-Сауда және интеграция министрлігі, 34-Туризм және спорт министрлігі, 18 ҚС - Мәдениет және ақпарат министрлігі, 1 ҚС-Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттік, 7 ҚС- Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі, 21 ҚС-Көлік министрлігі, 52 ҚС-цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі, 1 ҚС-Денсаулық сақтау министрлігі, 1 ҚС – ішкі істер министрлігі, 2 ҚС –су ресурстары және ирригация министрлігі, 16 ҚС – Төтенше жағдайлар Министрлігі, 7 ҚС – экология және табиғи ресурстар министрлігі, 1 ҚС – ғылым және жоғары білім министрлігі.
- 69 ҚС (926 кәсіпті қамти отырып) әзірленді, оның ішінде: 6 ҚС – Энергетика министрлігі, 1 ҚС – ауыл шаруашылығы министрлігі, 2 – Туризм және спорт министрлігі, 33 ҚС – Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі, 15 Қс – Көлік министрлігі, 3 ҚС – цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі, 8 ҚС - Денсаулық сақтау министрлігі, 1 ҚС-Әділет министрлігі.
Міндет: жинақталған демографиялық теңгерімсіздіктерді реттеудің тиімді құралдары мен тетіктерін енгізу.
Қоныс аудару бағдарламаларын қайта қарау есебінен еңбек күші артық және еңбек күші тапшы өңірлер арасындағы демографиялық теңгерімсіздікті теңестіру үшін қазақстандықтардың ішкі ұтқырлығын ынталандыру
Көші-қон
2.1. Білікті шетелдік мамандарды тарту
2024 жылға ШЖК тартуға арналған квота жұмыс күшіне 0,23% немесе
22 мың бірлік мөлшерінде бекітілді және 2023 жылмен салыстырғанда 0,9%-ға қысқарды.
Министрдің 2024 жылғы 4 қарашадағы № 419 бұйрығымен 17,2 мың бірлікке дейін қысқартылды.
2025 жылғы 1 қаңтарға жедел деректерге сәйкес ЖАО рұқсаттары бойынша
13,2 мың шетелдік азаматтары (бұрын қолданыстағы рұқсаттарды ескере отырып), оның ішінде 2024 жылдың басынан бері берілген рұқсаттар бойынша 14 519-ы жұмыс істеді.
Санаттар бойынша қолданыстағы рұқсаттар:
- бірінші (басшылар мен олардың орынбасарлары) – 565 адам;
- екінші (құрылымдық бөлімшелердің басшылары) – 2 561 адам;
- үшінші (мамандар) – 4 858 адам;
- төртінші (білікті жұмысшылар) – 1 019 адам;
- маусымдық жұмыстарға – 803 адам;
- корпоративтік ауыстыру аясында – 3 467 адам тартылды.
олардың ішінде шығу елдері бойынша:
- Қытай – 4 795 адам;
- Түркия – 1 171 адам;
- Үндістан – 1 073 адам;
- Сербия – 727 адам.
- Өзбекстан – 524 адам.
ШЖК тартатын жұмыс берушілерде кадрлардағы жергілікті қамту (1 730 бірлік) 96,6% (384 471 мың адам) құрады.
Экономикалық қызмет түрлері бөлінісінде шетелдік қызметкерлер мына салаларға тартылды:
- құрылыс – 5 052 адам;
- әкімшілік және көмекші қызмет көрсету саласындағы қызмет – 1 128 адам;
- тау-кен өнеркәсібі және карьерлерді қазу – 1 296 адам;
- ауыл, орман және балық шаруашылығы – 483 адам;
- кәсіптік, ғылыми және техникалық қызмет – 780 адам.
- өңдеуші өнеркәсіп – 1 280 адам.
2024 жылға арналған еңбекші көшіп келушілерді тартуға квота жұмыс күшіне 3,1 % немесе 294,1 мың адам көлемінде бекітілген.
2025 жылғы 1 қаңтарға жергілікті атқарушы органдар еңбекші көшіп келушілерге 292 712 рұқсат берді, оның ішінде ең көп саны Алматы облысында – 40 313 адам, Атырау облысында – 32 450 адам, Алматы қаласында – 32 300 адам, Маңғыстау облысында – 32 264 адам, Түркістан облысында – 30 242 адам.
Еңбекші көшіп келушілердің шығу елдері бөлінісінде құрамы:
- Өзбекстан – 278 640 адам;
- Тәжікстан – 11 791 адам;
- Әзербайжан – 2 278 адам;
- Грузия – 2 адам;
- Украина – 1 адам.
Тәуелсіздік жылдары Қазақстанда халық саны мен этникалық құрамында елеулі өзгерістер болды, бұл этникалық қазақтарды тарихи отанына қайтарудың көші-қон саясатын іске асырудың арқасында мүмкін болды.
2024 жылға тарихи отанына 19 705 этникалық қазақтар оралып, қандас мәртебесін алды.
Келу елдері бөлінісінде 8 980 адам (45,6%) ҚХР-дан, 7 622 адам (38,7%)
Өзбекстаннан, 1 180 адам (6%) Моңғолиядан, 514 адам (2,6%) Ресейден, 1 142 адам (5,8%) Түркіменстаннан, 267 адам (1,3%) басқа елдерден келді.
Қоныстандыру өңірлері бөлінісінде қандастардың ең көп саны Алматы – 6 823 адам (34,6%), Ақмола – 1 714 адам (8,7%) және Жетісу – 1 777 адам (9%) облыстарында қоныстанды.
Жасына байланысты еңбекке қабілетті жастағы қандастардың саны – 11 256 адам (57,1%), еңбекке қабілетті жасқа толмаған адамдар – 6 581 адам (33,4%) ал зейнеткер – 1 868 адам (9,5%).
Еңбекке қабілетті жастағы қандастардың ішінде білім деңгейіне байланысты жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар 6 адам (0,1%), жоғары білім – 1 963 адамда (17,4%), 2 804 адамда арнаулы орта білімі (24,9%), 6 172 адамда – жалпы орта білім (54,8%) және 311 адамда білімі жоқ (2,8%).
1991 жылдан бастап республикаға барлығы 1 148,4 мың этникалық қазақтар оралды.
2024 жылғы 1 қаңтарға жергілікті атқарушы органдар 65 «Ата жолы» картасын берді (143 адам):
- 27 (73 адам) карталары іскери иммигранттар ретінде алынды. Олар 12 елден келген: Ресей, Қытай, Ауғанстан, Ұлыбритания, Моңғолия, АҚШ, Аустрия, Израиль, Германия, Түркия, Өзбекстан және Түрікменстан шетелде жұмыс істейтін бизнесі бар (мысалы, мелиорация мамандары, жерді қалпына келтіру және қорғау, физика және информатика, ауыл шаруашылығын механикаландыру мамандары, дәрігерлер және т.б.) иммигранттар.
- 38-і (70 адам) сұранысқа ие мамандарға берілді – инженер-физик, инженер-математик, химиялық технологтар, жақ-бет хирургиясының дәрігерлері, педиатрлар және т.б., олар Ресей, Германия, Моңғолия, Қытай, АҚШ, Израиль, Франция, Ұлыбритания, Нидерланды, Финляндия, Қырғызстан және Өзбекстан секілді елдерден келген.
2024 жылы қандастар мен қоныс аударушыларды қабылдау квотасы 9 483 адамды құрады (3 033 қандас, 6 450 қоныс аударушылар), бұл 2023 жылмен салыстырғанда 554 адамға көп.
2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 8 950 адам (2 544 отбасы) қоныс аударды, оның ішінде 5 950 қоныс аударушы, 3 000 қандас.
Қоныстандыру өңірлері бөлінісінде: Павлодар облысына 3 422 адам, СҚО – 2 547 адам, Қостанай – 1 020 адам, ШҚО – 781 адам, Абай – 530 адам, Ақмола – 537 адам, Қарағанды – 43 адам, Ұлытау облыстарына – 70 адам қоныс аударды.
Қоныстану өңірлеріне қандастар Моңғолиядан (1 072 адам), Өзбекстаннан (908 адам), Ресейден (164 адам), ҚХР-дан (762 адам), басқа елдерден – (94 адам) келді.
Келген еңбекке қабілетті жастағы 4 279 адам санының ішінен тұрақты жұмыс орындарына 2 721 адам жұмысқа орналастырылды.
Анықтама үшін: Мемлекеттік қолдау:
- көшуге – отбасының әрбір мүшесіне 70 АЕК-тен біржолғы төлем;
- бір отбасына 15-тен 30 АЕК-ке дейін 12 ай ішінде ай сайын төленетін тұрғын үйді жалдау (жалға алу) және коммуналдық қызметтерге ақы төлеу бойынша шығыстарды жабу үшін;
- қоныс аударуға жәрдем көрсететін жұмыс берушілер үшін 400 АЕК мөлшердегі субсидиялар;
- қысқа мерзімді кәсіптік оқытуға жіберу;
- жұмысқа орналасуға немесе кәсіпкерлік бастаманы дамытуға жәрдемдесу;
- экономикалық мобильділік сертификаттарын беру көзделген.
2025 жылғы 1 қаңтарда елімізде 308 адам босқын мәртебесіне ие.
Шығу елдері бөлінісінде 203 босқын Ауғанстан азаматтары болып табылады, Украинадан 98 босқын, ҚХР-дан 4 босқын және Сирия Араб Республикасынан 3 босқын келді.
Босқындар негізінен Алматы (194 адам), Шымкент (22 адам), Солтүстік Қазақстан (25 адам), Ақтөбе (13 адам), Атырау (12 адам), Алматы (11 адам) және т.б. облыстарында тұрады.
Пана іздеушілердің мәртебесіне 329 адам ие, олардың 146 адамы Украина азаматтары, 123 – Ауғанстан азаматтары, 19 – Ресей Федерациясының азаматтары, 41-і басқа елдердің азаматтары болып табылады.
Халықтың аз қамтылған топтарын әлеуметтік қолдау
2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 39,5 млрд. теңгеге, 78,1 мың отбасындағы 413,7 мың адамға (оның ішінде 275,5 мың бала, 39,1 мың көп балалы отбасы) атаулы әлеуметтік көмек тағайындалды (2023 жылы – 114,1 мың отбасынан 598,4 мың адам (оның ішінде 391,2 мың бала, 54,1 мың көпбалалы отбасылар) 57,4 млрд. теңге).
Шартты ақшалай көмекті еңбекке қабілетті алушылардың құрылымында (98,1 мың) – 59,8 мың өтініш берген сәтте жұмыс істеген, 32,6 мыңы күтіммен айналысқан, 5,7 мыңы жұмыссыз.
2025 жылғы 1 қаңтарға белсенді жұмыспен қамту шараларына 17,6 мың еңбекке қабілетті алушылар тартылды (тұрақты жұмысқа – 13,3 мың адам, қоғамдық жұмыстарға – 2,8 мың адам, әлеуметтік жұмыс орындарына - 538 адам, қайта даярлау, біліктілігін арттыру – 303 адам, жастар практикасына - 211 адам, кәсіпкерлік бастамаларды ілгерлету – 426 адам).
АЕК алатын отбасылардан шыққан әрбір мектеп жасына дейінгі бала үшін қосымша төлем 67,0 мың отбасының 129,5 мың баласына 5,4 млрд. теңгеге тағайындалды (1,5 АЕК мөлшерінде).
3.1. Ана мен баланы әлеуметтік қолдау
2025 жылдың басынан бастап балалары бар отбасыларға берілетін жәрдемақы мөлшері 6,5%-ға ұлғайтылды.
Балалары бар отбасыларға мемлекеттік жәрдемақы төлеуге 2024 жылы республикалық бюджеттен 651,9 млрд. теңге бөлінді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 12,7%-ға артық (2023 жылы – 578,4 млрд. теңге, 2022 жылы – 485,1 млрд. теңге, 2021 жылы-409,6 млрд. теңге).
2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша балалы отбасыларға республикалық бюджеттен барлығы 1 322,5 мың адам жәрдемақы алды, оның ішінде:
- бала тууға берілетін біржолғы мемлекеттік жәрдемақыны 64,0 млрд. теңге сомасына орта есеппен 378,1 мың адам алды (бірінші, екінші, үшінші баланың туылуына берілетін жәрдемақы мөлшері 38 АЕК – 2024 жылы - 140 296 теңгені; 2025 жылы - 149 416 теңгені; төртінші және одан да көп балаға берілетін жәрдемақы 63 АЕК – 2024 жылы -232 596 теңгені; 2025 жылы - 247 716 теңгені құрайды);
- жұмыс істемейтін ата-аналарға бала бір жарым жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты ай сайынғы мемлекеттік жәрдемақыны 41,6 млрд. теңге сомасына орта есеппен 126,3 мың адам алды (мөлшері отбасындағы балалар санына байланысты сараланған: бірінші балаға 5,76 АЕК – 2024 жылы - 21 266 теңге, 2025 жылы - 22 648 теңге; екінші балаға 6,81 АЕК – 2024 жылы - 25 143 теңге, 2025 жылы - 26 777 теңге; үшінші балаға 7,85 АЕК – 2024 жылы - 28 982 теңге, 2025 жылы - 30 866 теңге; төртінші және одан да көп балаға 8,90 АЕК – 2024 жылы - 32 859 теңге, 2025 жылы – 34 995 теңге ).
2024 жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда алушылар санының 8 198 адамға (2024 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша – 118 096 адам) ұлғаюы байқалады, бұл бала күтіміне байланысты жәрдемақы төлеу кезеңінің бір жарым жылға дейін ұзартылуына байланысты.
- «Алтын алқа», «Күміс алқа» алқаларымен марапатталған немесе бұрын «Батыр ана» атағын алған, I және II дәрежелі «Ана даңқы» ордендерімен наградталған көп балалы аналарға берілетін ай сайынғы мемлекеттік жәрдемақыны 72,1 млрд. теңге сомасына орта есеппен 238,5 мың адам алды («Күміс алқа» алқаларымен марапатталғандар үшін мөлшері 6,4 АЕК – 2024 жылы - 23 629 теңге, 2025 жылы - 25 165 теңге; «Алтын алқа» алқаларымен, «Батыр ана» атағы бар I және II дәрежелі «Ана даңқы» ордендерімен марапатталғандар үшін 7,4 АЕК – 2024 жылы - 27 321 теңге, 2025 жылы - 29 097 теңге);
- бірге тұратын төрт және одан көп кәмелетке толмаған баласы бар көпбалалы отбасыларға берілетін ай сайынғы мемлекеттік жәрдемақыны 474,1 млрд. теңге сомасына орта есеппен 579,5 мың адам жәрдемақы алды (4 баласы бар отбасыларға берілетін жәрдемақы мөлшері 16,03 АЕК – 2024 жылы - 59 183 теңгені,2025 жылы - 63 030 теңгені; 5 баласы бар отбасына 20,04 АЕК – 2024 жылы - 73 988 теңгені, 2025 жылы - 78 798 теңгені; 6 баласы бар отбасына 24,05 АЕК – 2024 жылы - 88 793 теңгені, 2025 жылы - 94 565 теңгені; 7 баласы бар отбасына 28,06 АЕК – 2024 жылы - 103 598 теңгені, 2025 жылы - 110 332 теңгені; 8 және одан көп баласы бар отбасына – 4 АЕК немесе 2024 жылы - 14 768 теңгені, 2025 жылы – 15 728 теңгені құрайды).
2024 жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда көпбалалы отбасылардың саны 36 281 отбасына немесе 6,7%-ға ұлғаюы байқалады (2024 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша – 543 262 отбасы).
4.1. Мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау
Мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау 737,4 мың мүгедектігі бар адамның құқықтарын қамтамасыз етуге бағытталған, оның ішінде 415,9 мың адам еңбекке қабілетті жаста (56,4%), 206,8 мыңы зейнеткерлік жаста (28%), 114,7 мыңы 18 жасқа дейінгі балалар (15,6%).
2025 жылы мүгедектігі бойынша мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы мөлшері 6,5 %-ға артты.
2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша мүгедектігі бойынша мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы алушылардың саны 552,3 мың адамды құрады, жәрдемақының орташа мөлшері – 74 405 теңге, сомасы 41,1 млрд. теңге.
Мүгедектігі бойынша мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақыны жүзеге асыруға 2024 жылы - 477,3 млрд. теңге бағытталды.
2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша мүгедектігі бар баланы (мүгедектігі бар балаларды) тәрбиелеп отырған анаға немесе әкеге, бала асырап алушыға, қорғаншыға (қамқоршыға) тағайындалатын және төленетін мемлекеттік жәрдемақыны алушылардың саны жалпы сомасы 93,4 млрд. теңгеге орта есеппен 108 798 адамды құрады (жәрдемақы мөлшері 1,61 ЕТКД немесе 2024 жылға 69 886 теңгені құрайды, 2025 жылы – 74 427 теңге).
2025 жылғы 1 қаңтарға мүгедектігі бар адамдар үшін оңалтудың техникалық құралдарымен (бұдан әрі – ОТҚ) және қызметтермен қамтамасыз ету бойынша 512 340 іс-шаралардың немесе қажетті қызметтердің 92,8%-ы (552 308) іске асырылды.
Қазақстан Республикасында мүгедектігі бар адамдардың құқықтарын қамтамасыз ету және тұрмыс сапасын жақсарту жөніндегі 2025 жылға дейінгі ұлттық жоспарды іске асыру аяқталуда, ол 10 бағытты қамтиды және 95 іс-шарадан тұрады, оның 74-і орындалды, 17-і ішінара орындалды және 4-і орындалуда (қорытынды ақпарат а.ж.. ақпанында Үкімет Аппаратына жіберілетін болады).
Мемлекет Басшысының тапсырмасын іске асыру үшін Қазақстан Республикасында 2025-2030 жылдарға арналған инклюзивті саясат тұжырымдамасының жобасы әзірленді.
Тұжырымдамалық жаңалық болып мүгедектіктің медициналық-әлеуметтік моделінен әлеуметтік-құқық қорғау моделіне көшуіне жағдай жасау болып табылады.
Инклюзивті саясатты іске асырудың жаңа тәсілдері мүгедек адамдардың құқықтарын іске асыруға, мүмкіндіктерін кеңейтуге, олардың қоғамға толыққанды әлеуметтік ықпалдасуы үшін қажетті жағдайлар жасауға бағытталған пәрменді шаралар кешенін қабылдауды көздейді.
Жалпы, Тұжырымдама жобасы 13 бағытты көздейді (теңдік және кемсітпеушілік, құқықтық қорғалу және сот төрелігіне қолжетімділік, жеткілікті өмір сүру деңгейі және әлеуметтік қорғау, инклюзивті еңбек нарығы, денсаулық, абилитация және оңалту, инклюзивті білім беру, қоғамдық-саяси өмірге қатысу, кедергісіз орта және қызметтердің қолжетімділігі, төтенше жағдайлар мен климаттық қауіп-қатерлер жағдайындағы қауіпсіздік, жеке және отбасылық өмір, мәдени өмір, бос уақыт және спорт, ағарту-тәрбие жұмысы, мониторинг және есепке алу).
Тұжырымдама 2024 жылдың желтоқсанында қабылданды.
Мүгедектігі бар адамның МӘС бөлімдеріне бармай-ақ тек медициналық мекемеге жүгінуін көздейтін сырттай проактивті форматта медициналық-әлеуметтік сараптама (бұдан әрі – МӘС) жүргізу жөніндегі пилоттық жоба жалғасуда. 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша сырттай куәландыру бойынша барлығы 96,4 мыңнан астам өтінім келіп түсті, бұл көрсетілген мемлекеттік қызметтердің 37,4% құрайды.
Объектілерді бейімдеу жұмысы шеңберінде 2023-2027 жылдар кезеңінде Қолжетімділіктің интерактивті картасында орналастырылған барлық объектіні бейімдеу бойынша жұмыс жоспарланған. Жыл сайын әлеуметтік-көліктік инфрақұрылым нысандарының 20%-ын бейімдеу жоспарланған. 2024 жылы картадағы объектілердің 40%-ды бейімдеу жоспарланған (2023 жылы бейімделген объектілердің 20 %-ын ескере отырып), 2025 жылы – 60 %, 2026 жылы – 80 %, 2027 жылы – 100 %.
Қол жетімділіктің интерактивті картасында 42 864 объект тіркелген, бүгінде оның ішінде 22 777 объект немесе оған енгізілген объектілер санының 53,0%-ы (жоспар бойынша 40%) толық бейімделген.
Арнаулы әлеуметтік қызметтерге мұқтаж адамдарға (оның ішінде қарттар, мүгедектігі бар адамдар, белгілі бір тұрғылықты жері жоқ адамдар, бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған және пробация қызметтерінде есепте тұрған адамдар, адам саудасының және тұрмыстық зорлық-зомбылықтың құрбандары) арнаулы әлеуметтік қызметтердің
(бұдан әрі – АӘҚ) кепілдік берілген көлемі ұсынылады. 2024 жылдың қорытындысы бойынша 1000-нан астам АӘҚ ұйымдары АӘҚ-не мұқтаж 135 мыңнан астам адамды қамтыды.
Бәсекелестік ортаны құру және қызмет көрсету сапасын арттыру мақсатында 13 мыңнан астам адамды қамтитын 177 ҮЕҰ (2023 жылы – 193 ҮЕҰ, 2022 жылы – 182 ҮЕҰ, 2021 жылы – 183 ҮЕҰ, 2020 жылы – 164 ҮЕҰ, 2019 жылы – 181 ҮЕҰ) баламалы негізде АӘҚ көрсетеді.
Мемлекет Басшысының тапсырмасын орындау үшін 2025 жылға дейін 12 өңірде (Абай, Ақмола, Ақтөбе, Атырау, Жетісу, Жамбыл, Батыс Қазақстан, Павлодар, Түркістан облыстары, Алматы, Астана, Шымкент қалалары) мүгедектігі бар адамдарға арналған әлеуметтік оңалту орталығын (бұдан әрі – ОО) салу бойынша жұмыс жүргізілуде.
2023 жылы Семей және Тараз қалаларында, 2024 жылы Түркістан және Орал қалаларында 4 оңалту орталығы (150 және 200 төсек орынға) пайдалануға берілді.
Ақтөбе, Ақмола және Атырау облыстарында пайдалануға беру 2025-2026 жылдарға жоспарланған.
2025 жылы: Талдықорған (2027 жылы аяқталуы), Шымкент (2027 жылы аяқталуы) қалаларында құрылыс басталды.
Павлодар қаласындағы оңалту орталығы бойынша облыс әкімдігінің ақпаратына сәйкес жобалау-сметалық құжаттамаға мемлекеттік сараптама жүргізіледі (бұдан әрі – ЖСҚ) мемлекеттік сараптама жүргізілуде.
Астана қаласы әкімдігінің ақпараты бойынша елордада «Заед» қайырымдылық қоры (БАӘ) есебінен оңалту орталығын салу жоспарлануда. Меморандум жасасу және ЖСҚ әзірлеу үшін мердігерді анықтау бойынша жұмыс жүргізілуде (Астана қаласында орналасқан жалпы ауданы 2,81 га жер учаскесі, Көктал-2 тұрғын алабы, № Е-548 көшесі, 3 сектор).
Алматы қаласында әкімдік ақпараты бойынша 36 млн. теңге сомасына ЖСҚ әзірлеу бойынша қайта конкурс жарияланды. Оны әзірлеуді аяқтау ағымдағы жылдың қараша айында жоспарланып отыр, содан кейін - оңалту орталығын салуға бюджеттік өтінім жіберілетін болады.
Бұған қоса, инклюзивті қоғамды дамытуға бағытталған «Қамқорлық» бастамасының үшінші кезеңін іске асыру шеңберінде Еңбекмині «Қамқорлық қоры», «Samruk-Kazyna Trust» корпоративтік қорларымен, «Қазақстан Халқына» қоғамдық қорымен және жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп, 8 өңірде аутизм спектрі бұзылған және басқа да ақыл ой кемістігі бар балаларға арналған күндізгі болу орталықтарын ашу бойынша жұмыс жүргізілуде (Ақтөбе, Жетісу, Жамбыл, Шығыс Қазақстан, Қостанай, Павлодар облыстары, Шымкент және Алматы қалалары).
2025 жылдың 1 қаңтардағы жағдай бойынша 7 орталық Шымкент, Павлодар, Өскемен, Талдықорған, Тараз, Қостанай және Ақтөбе қалаларында ашылып, жұмыс істеуде.
Мақсат. Жұмыс істеп тұрған әлеуметтік жүйелерге олардың тартылуын арттыру арқылы жұмыс істейтін халықты әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ету
Міндет: Мемлекеттің әлеуметтік кепілдіктерін қамтамасыз ету. Жұмыс істейтін азаматтарды жинақтаушы зейнетақы жүйесімен қамтуды ұлғайту
5.1. Зейнетақымен қамсыздандыру
2025 жылғы 1 қаңтардан бастап инфляция деңгейін ескере отырып, әлеуметтік төлемдерді жыл сайынғы индекстеу шеңберінде ынтымақты зейнетақы мөлшері 8,5%-ға индекстелді (инфляция деңгейінен 2%-ға ілгерілеп). Сондай-ақ, ең төмен күнкөріс деңгейінің өзгеруіне байланысты базалық зейнетақы мөлшері ұлғайтылды.
Мемлекет Басшысының тапсырмасы бойынша базалық зейнетақы мөлшерін кезең-кезеңімен арттыру жалғасуда. Осылайша, 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап оның ең төмен мөлшері ең төмен күнкөріс деңгейінің 65%-ынан 70%-ына дейін, ал ең жоғары мөлшері 105 %-дан 110 %-ға дейін өсті. Тиісінше, ағымдағы жылы жиынтық зейнетақының ең төмен мөлшері (ынтымақты және базалық) – 95 131 теңгені, ал ең жоғары мөлшері – 213 046 теңгені құрайды.
Өсім нәтижесінде 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша жиынтық зейнетақының орташа мөлшері 165 506 теңгені құрады, оның ішінде ынтымақты зейнетақы мөлшері – 88 819 теңге, базалық зейнетақы – 42 537 теңге, жинақтаушы зейнетақы – 34 150 теңге (01.12.2024 ж.).
Бұл ретте Қазақстан Республикасы бойынша орташа айлық жалақыға табысты зейнетақы төлемдерімен алмастыру коэффициенті (2023 жылғы ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша) – 45,4 %-ды, ал өткен жылғы міндетті зейнетақы жарналары жүзеге асырылған орташа айлық табысқа (ЕРДО деректері бойынша) - 60%-ды құрады.
2025-ғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша зейнеткерлер саны 2 451 244 адамды құрады.
2024 жылы зейнетақы төлемдерін жүзеге асыруға 3 752,1 млрд. теңге, оның ішінде ынтымақты зейнетақы төлеуге – 2 569,8 млрд. теңге, базалық зейнетақы төлеуге – 1 182,3 млрд. теңге бағытталды.
5.2. Жинақтаушы зейнетақы жүйесі
2024 жылғы 1 қаңтардағы жағдайы бойынша салымшылардың (алушылардың) 12,3 млн. жеке зейнетақы шоттарына жинақталған зейнетақы жинақтарының жалпы сомасы – 22,5 трлн. теңгені құрады, оның ішінде:
- 11,1 млн ЖЗШ-ға міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) есебінен 21,9 трлн. теңге;
- 0,7 млн ЖЗШ-ға міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ) есебінен 0,7 трлн. теңге;
- 0,4 млн ЖЗШ-ға ерікті зейнетақы жарналары (ЕЗЖ) есебінен 0,08 трлн. теңге.
2024 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша түскен зейнетақы жарналарының жалпы көлемі – 2 558 млрд. теңгені, оның ішінде МЗЖ бойынша – 2 441,3 млрд. теңгені; МКЗЖ бойынша – 113,6 млн. теңгені; ЕЗЖ бойынша – 3,1 млн. теңгені құрады.
Ұлттық Банктің басқаруындағы зейнетақы активтерінің кірістілігі 17,84% (инфляция деңгейі 8,6% болған кезде) құрады.
Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан (бұдан әрі – БЖЗҚ) төленетін зейнетақы төлемдерінің жалпы көлемі 2024 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 904,9 млрд. теңгені құрады, оның ішінде:
- 204,2 млрд. теңге жасына байланысты төлем – 657,5 мың адам, орташа мөлшері – 31 060 теңге;
- 3,1 млрд. теңге МБА бойынша төлем (1,2-топ мерзімсіз) – 10,4 мың адам, орташа мөлшері – 29 506 теңге;
- 40,6 млрд. теңге ҚР шегінен тыс тұрақты тұруға кетуге байланысты төлем 15,5 мың адам, орташа мөлшері – 261 271 теңге;
- 9,9 млрд. теңге 33,1 мың адамға жерлеуге төленетін төлем, орташа мөлшері – 30 090 теңге;
- 61,6 млрд. теңге 29,2 мың адамға мұрагерлік бойынша төлем, орташа мөлшері– 211 102 теңге;
- 407,2 млрд. теңге 150 мың адамның тұрғын үй жағдайын жақсартуға алынған;
- 178,3 млрд. теңге 108,8 мың адамды емдеуге алынған.
2021 жылдан бастап салымшыларға (алушыларға) зейнетақы жинақтарының бір бөлігін тұрғын үй жағдайларын жақсартуға немесе емделуге ақы төлеуге пайдалану мүмкіндігі берілді. Еңбек сіңірген жылдары бойынша зейнеткерлерге
2023 жылғы 1 шілдеден бастап өздерінің зейнетақы жинақтарының барлық сомасын пайдалануға құқық берілді.
2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша (01.01.2021 ж. кезеңнен) БЖЗҚ мәліметтер бойынша осы құқықты еңбек сіңірген жылдары бойынша жалпы сомасы 114 млрд. теңгеге 60 509 мың зейнеткер пайдаланды. Бүгінгі таңда зейнеткерлердің 50%-дан астамы осы құқықты пайдаланды.
Жалпы, 2 564 868 өтініш бойынша мынадай мақсаттарға 4 389,4 млрд. теңге сомасына төлем жүзеге асырылды:
- тұрғын үй жағдайын жақсартуға 3 735,1 млрд. теңге сомасына 1 880 496 өтініш;
- емдеуге 592 млрд. теңге сомасына 637 764 өтініш.
Салымшыларға өздерінің зейнетақы активтерін басқаруға қатысу, жеке зейнетақы жоспарын қалыптастыру, жинақтарды инвестициялаудың баламалы саясатын таңдау және олардың тәуекел-тәбет деңгейіне сәйкес келетін кірістілік алу мүмкіндігі беріледі.
Бүгінгі таңда 5 инвестициялық портфельді басқарушы (ИПБ) тіркелді және жұмыс істеуде, оларға 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша БЗЖҚ 53,2 млрд. теңгені басқаруға берді, 40 497 өтініш шеңберінде (Әлеуметтік кодекске сәйкес зейнетақы жинақтарының 50%-на дейін ИПБ басқаруына беруге болады, бұл ретте өз жинақтарын басқа ИПБ-ға аудару не Ұлттық Банктің басқаруына қайтару құқығы сақталады).
2014 жылдан бастап республикалық бюджет қаражаты есебінен жұмыс істейтін әйелдер үшін олар 1,5 жасқа дейінгі баланың күтімі бойынша демалыста болған кезеңде МЗЖ субсидиялау енгізілді, бұл олардың зейнетақы жинақтарының ұлғаюына, зейнетақымен қамсыздандырудың барабар деңгейіне қол жеткізуге ықпал етеді.
2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 1,5 жасқа дейінгі бала күтімін жүзеге асыратын 217,8 мың адамның пайдасына субсидиялардың жалпы көлемі 31,3 млрд. теңгені құрады. 2024 жылы 194,6 мың алушылар үшін МЗЖ субсидиялауға бюджет шеңберінде 28,1 млрд. теңге көзделген.
2024 жылғы 3-тоқсан қорытындысы бойынша жинақтаушы зейнетақы жүйесімен 70,6% жұмыспен қамтылған халық (жұмыспен қамтылған халықтың 9 233,8 мың адамы, жинақтаушы зейнетақы жүйесінің 6 371,4 мың қатысушысы, ЖЗҚ-ға қатыспаған 211,3 мың адам).
Міндет: Жұмыс істейтін азаматтардың әлеуметтік қорғалуын арттыру және олардың міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысуын ынталандыру
2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры (бұдан әрі – МӘСҚ) активтерінің жалпы сомасы 950,6 млрд. теңгені құрады.
2024 жылдың қорытындысы бойынша міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне 6,8 млн. қатысушы (жұмыспен қамтылған халықтың 74,0%-ы) үшін түскен әлеуметтік аударымдардың жалпы сомасы 635,2 млрд. теңгені құрады. Әлеуметтік аударымдарды уақтылы аудармағаны үшін түскен өсімпұлдардың жалпы сомасы –
2 294,4 млн. теңгені, ал инвестициялық табыс сомасы – 159,3 млрд. теңгені (қайта бағалауды ескере отырып) құрады.
Жыл сайын еңбекке қабілеттілігінен айырылу және асыраушысынан айырылу жағдайлары бойынша әлеуметтік төлемдердің мөлшері республикалық бюджеттен осындай мемлекеттік жәрдемақыларды индекстеуге сәйкес келетін деңгейге индекстеледі. Мәселен, 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап еңбекке қабілеттілігінен айырылу және асыраушысынан айырылу жағдайлары бойынша МӘСҚ-дан төленетін әлеуметтік төлемдердің мөлшері 6,5%-ға өсті.
2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінен жалпы сомасы 958,3 млрд. теңгеге 1 382,1 мың адам төлемдер, оның ішінде мынадай жағдайлар бойынша әлеуметтік төлем:
- 46,6 млрд. теңге сомасына еңбекке қабілеттілігінен айырылу жағдайы бойынша әлеуметтік төлемді 102,3 мың адам алды, оның орташа мөлшері 42 929 теңгені құрады;
- асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша 33,8 млрд. теңге сомасына 67,9 мың адам алды, орташа мөлшері – 44 139 теңге;
- 88,3 млрд. теңге сомасына жұмысынан айырылу жағдайы бойынша 293,6 мың адам алды, орташа мөлшері – 86 027 теңге;
- жүктілікке және босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты табысынан айырылу жағдайы бойынша 385,6 млрд. теңге сомасына 245,7 мың адам, орташа мөлшері – 1 644 333 теңге алды;
- бала бір жарым жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылу жағдайы бойынша 404,1 млрд. теңге сомасына 672,6 мың адам, орташа мөлшері – 73 468 теңге алды.
2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша әлеуметтік төлемді есептеу үшін қабылданған орташа айлық табыстан түскен табысты әлеуметтік төлемдермен алмастыру коэффициенті мынадай жағдай бойынша:
- еңбекке қабілеттіліктен айырылу – 34,8%;
- асыраушысынан айырылу – 35,3%;
- жұмысынан айырылу – 47,1%;
- жүктілікке және босануға, баланы (балаларды) асырап алуға байланысты табысынан айырылу – 428,7%;
- бала бір жарым жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылу – 41,4% құрады.
Қазақстан Республикасы бойынша орташа айлық жалақыға әлеуметтік төлемдермен табысты алмастыру коэффициенті мынадай жағдай бойынша:
- еңбекке қабілеттіліктен айырылу – 15,5%;
- асыраушысынан айырылу – 16,6%;
- жұмысынан айырылу – 20,9%;
- жүктілікке және босануға, баланы (балаларды) асырап алуға байланысты табысынан айырылу – 415,4%;
- бала бір жарым жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылу – 22,2 % құрайды.
* Республика бойынша ОАЖ – 390 328 теңге, ҰСБ деректері, 2024 ж. 3-тоқсан.
Министрліктің бірінші бағыт бойынша жұмысы 1 кітап, 4 нысаналы индикатор және 15 нәтиже көрсеткіштерін дамыту жоспарында ұсынылған. 2024 жылдың қорытындысы бойынша (алдын ала деректерді ескере отырып) 1 нысаналы индикаторға және 9 көрсеткішке қол жеткізу қамтамасыз етілді, 3 нысаналы индикатор және 5 көрсеткіш орындалуда (оның ішінде 1 КНИ), 1 нысаналы индикатор және 1 көрсеткішке қол жеткізілмеді.
Мемлекеттік органның өзге мақсаттары
2-бағыт. Еңбек қатынастарын дамыту
Мақсат. Жұмыскерлердің еңбек құқықтарын қорғауды күшейту, әлеуметтік диалогты дамыту
Еңбек қатынастарын реттеу
Міндет: Қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету
6.1. Қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету
2025 жылғы 1 қаңтарға еліміздің кәсіпорындарында 1 408 адам зардап шекті, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 4,5%-ға аз (2023 жылы – 1 474 адам), оның ішінде 202 адам қаза тапты, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 19,5%-ға аз (2023 жылы – 248 адам).
Жарақаттанудың жоғары деңгейі Қарағанды (159 адам зардап шеккен), Шығыс Қазақстан (124 адам), Абай (101 адам), Қостанай (91 адам), Павлодар (112 адам) облыстарында және Алматы қаласында (116) сақталуда.
2023 жылғы 28 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Үкіметімен Қазақстан Республикасының 2024 – 2030 жылдарға арналған Қауіпсіз еңбек тұжырымдамасы бекітілді.
Тұжырымдама ағымдағы жағдайды және еңбекті қорғауды басқару саласындағы әлемдік үрдістерді факторлық талдау негізінде жұмыскерлердің еңбек жағдайларын жүйелі жақсартуда мынадай жаңа тәсілдерді қамтиды:
- еңбекті қорғау жөніндегі шараларды қаржыландыруда жаңа тәсілдерді қолдану, жұмыскерлерді жазатайым оқиғалардан алдын алу, өтемақы және оңалту шараларын жүргізуге міндетті сақтандыру жүйесінің қатысуын жандандыру;
- оқыту сапасын арттыру және еңбекті қорғау бойынша білімді оларды бөлу және білімді тәуелсіз бағалауды енгізу арқылы тексеру;
- қоғамдық бақылаудың рөлін күшейту.
Жалпы, тұжырымдаманы іске асыру өндірістік жарақаттануды және кәсіптік ауруларды төмендетуге, құзыреттерді арттыруға және еңбек жағдайларын жақсарту бойынша экономикалық ынталандыруды күшейтуге ықпал ететін болады.
Кәсіптік тәуекелдерді басқарудың заманауи жүйесін енгізу мақсатында еліміздің
3 262 кәсіпорны еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау стандарттарын енгізді (OHSAS 18001, ХЕҰ-ЕҚБЖ).
2019 жылдан бастап Еңбекмині 7 алтын ережені көздейтін «Нөлдік жарақаттану – Vision Zero» тұжырымдамасын ілгерілету бойынша белсенді жұмыс бастады (2019 жылғы 17 маусымда Женева қаласында Еңбекмині «Нөлдік жарақаттану – Vision Zero» тұжырымдамасын ілгерілету туралы халықаралық Әлеуметтік қамсыздандыру қауымдастығымен Меморандум жасады). Қазіргі уақытта бұл тұжырымдамаға 605 кәсіпорын қосылды.
Құрылыс объектілерінде бас мердігердің еңбек қауіпсіздігі мәселелері бойынша барлық қосалқы мердігерлерді объектідегі жауапкершілігі мен бақылауын көздейтін Бақылаудың сатылы моделін енгізу бойынша жұмыстар жалғасуда. Аталған бақылау моделін республиканың 318 кәсіпорны енгізді.
Жоғарыда аталған стандартарды және Тұжырымдаманы енгізу жұмыста қауіпсіздік пен тәуекелдердің алдын алу мәдениетінің тиіміділігін дамытуға, кәсіпорындарда еңбекті қорғаудың жоғары деңгейіне қол жеткізуге ықпал етеді.
Еңбек кодексін іске асыру үшін еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі ішкі бақылау шеңберінде республика кәсіпорындарында 18 530 өндірістік кеңес құрылды, олардың шешімдері жұмыс беруші үшін міндетті.
Олардың міндетіне өндірістік жарақатты алдын алу, сондай-ақ жұмыс орындарында еңбек жағдайларына тексеру жүргізуді ұйымдастыру кіреді.
Құқық қорғау органдарына жазатайым оқиғаларды тергеудің 1042 материалы жіберілді, олар бойынша 215 қылмыстық іс қозғалды.
Жұмыс орындарындағы еңбек жағдайларының нақты жай-күйін жалпы бағалау және аттестаттау нәтижелері бойынша еңбекті қорғау жөніндегі шаралар кешенін жүргізу мақсатында 8 622 өндірістік объектілерге аттестация жүргізілді.
Міндет: шарттық қатынастарды дамыту негізінде жұмыскерлердің еңбек құқықтарын қамтамасыз ету
6.2. Жұмыскерлердің еңбек құқықтарын қорғау, оның ішінде уақтылы еңбекақы төлеу
2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша жалақы бойынша ағымдағы және мерзімі өткен берешек 36 кәсіпорындағы 1 120 жұмыскердің алдында 800,4 млн. теңгені құрайды.
Ең көп берешек Шығыс Қазақстан облысында – (154,7 млн. теңге), Алматы – (132,1 млн. теңге) және Қостанай облыстарында – (119 млн. теңге) құрайды.
Сондай-ақ 1 195 жұмыскерлердің алдында 1 244 млн. теңгені құрайтын банкроттыққа ұшыраған және оңалту сатысындағы 58 кәсіпорынның берешегі бар.
Банкроттық кәсіпорындар бойынша ең көп берешек Алматы облысында – 410,1 млн. теңге, Алматы қаласында – 286,6 млн. теңге және ШҚО – 129,3 млн. теңге.
Анықтама үшін: банкроттық кәсіпорындар бойынша берешекті өтеу бойынша шараларды ҚР Қаржымині МКК конкурстық басқарушылары қабылдайды.
6.3. Ұжымдық еңбек дауларының профилактикасы және алдын алу
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі ағымдағы жылы проблемалық кәсіпорындарды ерте болжау және анықтау мақсатында талдаудың скорингтік моделі негізінде Еңбек тәуекелдері картасының жаңа моделін әзірлеп, енгізді.
2025 жылғы 1 қаңтарға осы жүйенің мониторингімен еліміздің 93 481 кәсіпорны қамтылды, оның ішінде әлеуметтік шиеленістің жоғары қаупі бар 1 715 кәсіпорын анықталды.
18 кәсіпорында 3 және одан да көп сағатқа тоқтатылған ереуілдер тіркелді (ЖШС «West Oil Software» (3 еңбек жанжалы), ЖШС «МунайСпецСнабКомпани», ЖШС «KMG-Security» (Манғыстау және Жаңаөзен филиалдарындағы 2 еңбек жанжалдары), ЖШС «Кезби» (3 еңбек жанжалы), ЖШС «Мобил Сервис Групп», ЖШС «Verity Group», ЖШС «Зевс Энерго», ЖШС «TestComCaspian», FTC «Win», ЖШС «Petro НефтеГазСервис», ЖШС «М-Техсервис», ЖШЕС «Жалгызтобемунай», ЖШС «AKADI Holding» және ЖШС «Kunan Service», ЖШС «Delta Solution Service», УБР «Озенмунайгаз», ЖШС «Oil Service Company», ЖШС «Қазақмыс корпорациясы»).
6.4. Әлеуметтік серіктестік
2024 жылғы 28 наурызда негізгі мақсаты лайықты еңбек қағидаттарын ілгерілету болып табылатын Қазақстан Республикасының Үкіметі, жұмыс берушілердің республикалық бірлестіктері (қауымдастықтары, одақтары) мен кәсіптік одақтардың республикалық бірлестіктері (қауымдастықтары, одақтары) арасында 2024 – 2026 жылдарға арналған Бас келісімге (бұдан әрі – Бас келісім) қол қойылды.
23 салалық және 200-ден астам өңірлік келісімдер, 169,2 мыңға жуық ұжымдық шарттар қолданылады. Ірі және орта кәсіпорындар арасында жасалған ұжымдық шарттардың саны 98,5%-ды құрады.
2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 125 облыстық (қалалық) және 1 395 аудандық әлеуметтік әріптестік комиссияның отырыстары өткізілді, оларда тәуекел аймағындағы кәсіпорындардағы ахуал қаралды.
Министрліктің екінші бағыт бойынша жұмысы даму жоспарында 2 нысаналы индикатормен және 5 көрсеткішпен ұсынылған. 2024 жылдың қорытындысы бойынша 1 нысаналы индикаторға және 3 көрсеткішке қол жеткізу қамтамасыз етілді, 1 индикатор және 1 көрсеткіш орындалуда және 1 көрсеткіш бойынша 2024 жылға арналған жоспарлы мән көзделмеген.
Қорытындылар мен ұсыныстар:
Министрлік мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп орталық деңгейде және жергілікті атқарушы органдармен азаматтарымыздың әл-ауқатын арттыру бойынша нақты шараларды іске асырды. Бұл азаматтық қызметшілердің (педагогтердің, әлеуметтік қамсыздандыру саласындағы қызметкерлердің, медицина қызметкерлерінің, жекелеген санаттардың) жалақысының өсуі, халықтың табысының төмендеуіне жол бермеу мақсатында ЕТЖ өсуінің салдарынан жалдамалы қызметкерлердің еңбек табысының өсуі.
Есепті кезеңде 5,3 трлн. тағайындалды және уақтылы төленді 4,5 миллионнан астам азаматқа теңге зейнетақы мен жәрдемақы.
Халықты әлеуметтік қорғауды жүйелі қамтамасыз ету жалғасуда. Жыл сайынғы индекстеу шеңберінде инфляция деңгейін, ең төменгі күнкөріс деңгейінің өсуін немесе айлық есептік көрсеткішті ескере отырып, зейнетақылар мен жәрдемақылардың мөлшері артады, аз қамтылған отбасыларға атаулы әлеуметтік көмек және жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шаралары көрсетіледі.
Әлеуметтік көмек шараларымен қамтамасыз ету аз қамтылған азаматтарды қолдауға, табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен халықтың үлесін төмендетуге ықпал етті, 2024 жылғы 3 шаршы метр - 5,4% құрады (2023 жылғы 3 шаршы метр – 5,6%).
Жұмыспен қамту шараларын іске асыру жұмыссыздықтың өсуіне жол бермеу үшін жағдай жасауға ықпал етті. Кәсіпкерлікті дамыту, өңірлік даму бағдарламаларын іске асыру жөніндегі ұлттық жоба шеңберінде өткізілетін іс-шаралар республикадағы еңбек нарығында тұрақтылықты сақтауға мүмкіндік берді. Қабылданған шаралардың нәтижесінде жұмыссыздық деңгейі 2024 жылдың 3 шаршы метр - 4,6% құрады (2023 жылғы 3 шаршы метр – 4,7%).
Министрліктің одан әрі қызметі мемлекеттік жоспарлау жүйесінің жоғары тұрған құжаттарынан, Мемлекет басшысы мен Үкіметтің тапсырмаларынан туындайтын міндеттерді орындауға, сондай-ақ ел заңнамасын жетілдіруді ескере отырып, бағытталатын болады.
Еңбек және халықты
әлеуметтік қорғау министрі C. Жақыпова