On the approval of the Unified tariff and qualification reference book of jobs and professions of workers (issue 22)

Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік

анықтамалығын  (22-шығарылым)

бекіту туралы

 

 

2015 жылғы 23 қарашадағы Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің                       16-бабының 16-1) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

1. Осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (22-шығарылым) бекітілсін.
2. Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Еңбек және әлеуметтік әріптестік департаменті заңнамада белгіленген тәртіппен:

1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;

2) осы бұйрық ресми жарияланғаннан кейін оны Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің интернет-ресурсында орналастыруды;

3) осы бұйрық мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Заң қызметі департаментіне осы тармақтың 1) және 2) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтер ұсынуды қамтамасыз етсін.

3. «Жұмысшылардың жұмыстары мен кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (22–шығарылым) бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2013 жылғы 27 ақпандағы № 77-ө-м бұйрығының (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8361 болып тіркелген, Қазақстан Республикасы 2014 жылғы 6 мамырда № 87 (28311) «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған) күші жойылды деп танылсын.
4. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі А.Ә. Сарбасовқа жүктелсін.
5. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

 

 

Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі

Б. Нурымбетов

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

КЕЛІСІЛДІ

Қазақстан Республикасы

Білім және ғылым  министрлігі

 

 

КЕЛІСІЛДІ

Қазақстан Республикасы

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі

 

 

Қазақстан Республикасының Әділет министрлігі

________ облысының/қаласының Әділет департаменті

Нормативтік құқықтық акті 09.09.2020

Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік

тіркеудің тізіліміне № 21188 болып енгізілді

 

Результаты согласования

Министерство труда и социальной защиты населения РК - Директор департамента Анжелика Борисовна Парсегова, 08.08.2020 11:11:20, положительный результат проверки ЭЦП

Министерство индустрии и инфраструктурного развития РК - министр Бейбут Бакирович Атамкулов, 28.08.2020 09:33:52, положительный результат проверки ЭЦП

Министерство образования и науки РК - Министр Асхат Канатович Аймагамбетов, 20.08.2020 10:51:58, положительный результат проверки ЭЦП

Министерство юстиции РК - Вице-министр Наталья Виссарионовна Пан, 08.09.2020 09:44:13, положительный результат проверки ЭЦП

Результаты подписания

ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі - Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Б. Нурымбетов, 08.09.2020 10:52:31, положительный результат проверки ЭЦП

Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 8 қыркүйектегі № 358

бұйрығына қосымша

 

 

 

Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (22-шығарылым)

 

 

1–тарау. Кіріспе

 

1. Осы Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (22-шығарылым) (бұдан әрі – БТБА (22-шығарылым) ұшу аппараттарын, қозғалтқыштарын және олардың жабдықтарын өндіру және жөндеу жұмыстарын қамтиды.
2. БТБА-ны (22-шығарылым) Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі әзірлеген.
3. Тарифтік-біліктілік сипаттамалар осы БТБА-да (22-шығарылым) көрсетілген өндірістер мен жұмыс түрлері бар ұйымдардың меншік нысанына және ұйымдық-құқықтық нысанына қарамастан, олардағы жұмысшылардың жұмыстарын тарификациялаған және біліктілік разрядтарын белгілеген кезде қолданылады.

 

 

2-тарау. Ұшу аппараттарын, қозғалтқыштарды және олардың жабдықтарын өндіру және жөндеу жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Авиациялық аспаптарды жөндеуші слесарь - механик,

3-разряд

 

4. 4. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделілігі орташа авиациялық аспаптарды бөлшектеу;

          ұшу аппаратынан шешіп алынған аспаптық жабдықтың жинақтылығын, жөнделетін авиациялық аспаптар бөлшектерінің негізгі ақаулықтарын айқындау;

          күрделі емес аспаптарды жөндеу, құрастыру және сынау;

жұмсақ дәнекермен дәнекерлеу, электр схемалардың жекелеген элементтерін дәнекерлеу;

         электр аспаптарына арналған күрделі емес электр сымдарын жасау;

          күрделілігі орташа авиациялық аспаптарды консервациядан шығару және консервациялау;

авиациялық аспаптарды сынау құрылғылары мен стенділерінің, техникалық құжаттаманың көмегімен тексеру;

күрделі емес слесарлық - монтаждау жұмыстарын орындау.

5. Білуге тиіс:

          күрделі емес авиациялық аспаптардың мақсатын, жұмыс істеу қағидаты мен конструкциясын;

          аспаптық жабдықтардың шешіп алынған тораптарын бөлшектеу технологиясын;

         авиациялық аспаптарды жөндеудің техникалық шарттарын, шектеулер мен қондырмалар, бетті өңдеу параметрлері туралы негізгі мәліметтерді;

          жөндеу кезінде қолданылатын аспаптардың, ысқылау, тығыздауыштау, майлау, оқшаулау материалдарының және бөлшектерді тазалау үшін қолданылатын материалдардың мақсатын;

          металдар, қорытпалар және металл емес материалдардың қасиеттерін;

металл коррозиясының себептерін және олардың алдын алу тәсілдерін, дәнекерлеу технологиясын және дәнекер құрамын;

негізгі электр жөндеу жұмыстарының негізгі технологиялық операцияларын;

          негізгі слесарлық және бақылау-өлшеу құралдарын пайдалану қағидаларын;

          авиациялық аспаптарды тексеруге арналған күрделі емес стенділер мен құрылғылардың конструкциясын;

          механика және электротехника негіздерін.

6. Жұмыс үлгілері:

          1) амперметрлер, вольтметрлер, қысым сигнализаторы – бөлшектеу, жөндеу;

         2) қосымша кедергі блоктары – дәнекерін ашу;

          3) бұрыштық желілік қозғалу датчиктері – жөндеу, құрастыру;

          4) ауа және гидравликалық манометрлер - жөндеу, құрастыру;

          5) қарапайым ауыстырып қосқыштар – бөлшектеу, жөндеу;

          6) қысым қабылдағыштары – жөндеу;

          7) авиациялық аспаптардың амортизациялық рамалары, амортизациялық панельдер, отырғызу алаңдары – жөндеу, бекіту;

         8) ауаны бақылау аспаптарының көрсеткіштері – құрастыру, жөндеу;

          9) ауа жабдықтарының шлангтары – тексеру, ауыстыру;

          10) автоматика жүйесінің электрондық блоктары – бөлшектеу.

 

 

2-параграф. Авиациялық аспаптарды жөндеуші слесарь - механик,

4-разряд

 

7. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделілігі орташа авиациялық аспаптарды, оттегі аппаратурасы мен отқа қарсы жүйелері құрылғыларын жөндеу, құрастыру және сынау;

          монтаждау сымдары мен радиоэлементтерді дәнекерлеу;

          күрделі авиациялық аспаптарды бөлшектеу;

          жөнделетін аспаптардың техникалық жай-күйін анықтау;

          қызмет көрсетілетін жабдықтардың, стенділері мен аспаптардың ақаулықтарын анықтау;

          жөндеу карталарын, формулярлар мен аттестаттарын ресімдеу.

8. Білуге тиіс:

авиациялық аспаптардың, оттегі аппаратурасының және жөнделетін ұшу аппараттары мен қозғалтқыштардағы өртке қарсы жабдықтардың мақсаты, конструкциясы, жұмыс істеу қағидаты, орнату және бекіту орнын;

          жөнделетін аспаптардың негізгі ақаулықтарын және оларды жою әдістерін, күрделілігі орташа жөнделетін авиациялық аспаптарды жөндеу, құрастыру, реттеу және сынау технологиясын;

          аспаптық жабдықтарды пайдалану қағидаларын;

          жөнделетін авиациялық аспаптардың техникалық шарттарын;

жөнделетін авиациялық аспаптар мен агрегаттарды реттеу және тексеру әдістемесін;

аспаптық жабдықтарда қолданылатын металл, балқымалар мен металл емес материалдардың қасиеттері мен негізгі өңдеу тәсілдерін;

          ысқылау, майлау, тығыздау және негізгі материалдардың қасиеттерін, маркалары мен мақсатын;

          күрделілігі орташа сынақ стенділері мен тексеру аппаратурасының мақсатын, конструкциясын, жұмыс істеу қағидатын, пайдалану қағидаларын;

          технологиялық құжаттамасын;

          қабылдау - тапсыру актілерін дайындау қағидаларын;

          механика және электротехниканың негізгі заңдарын;

          электроника, автоматика, гироскопия негіздерін.

9. Жұмыс үлгілері:

          1) акселерометрлер – жөндеу, құрастыру;

         2) автопилот агрегаты – бөлшектеу;

          3) баpo-cпидографтар - жөндеу, құрастыру;

          4) қоректендіру блогы - құрастыру;

          5) фазалық сезімтал түзеткіштің блоктары - құрастыру;

          6) сүзгі блоктары - жөндеу, құрастыру;

          7) діріл, биіктік, жылдамдық, ағын қарқыны датчигі – жөндеу;

          8) курстық жүйе және тік бағыттың индукциялық датчиктері – жөндеу;

          9) шабуылдау және сырғу бұрыштарының датчиктері – жөндеу, құрастыру, реттеу;

          10) керосин өлшеуіштер, май өлшеуіштер – жөндеу, құрастыру, тексеру;

          11) тік бағыт – бөлшектеу;

          12) турбостартерлердің термометрлері – жөндеу;

          13) бұрылысты нұсқағыштар, тахометрлер, температураны реттеуіштер – жөндеу, құрастыру.

        

 

3-параграф. Авиациялық аспаптарды жөндеуші слесарь - механик,

5-разряд

 

10. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделі авиациялық аспаптарды, авиациялық техника механизмдері мен құрылғыларын жөндеу, құрастыру, реттеу және сынау;

          оттегі аппаратурасының құрылғыларын жөндеу және баптау;

          теңгерімдеу машинасында гиротораптар мен гироскоптарды теңгерімдеу;

          ұшу аппаратында авиациялық аспаптардың жұмысқа жарамдылығын тексеру;

          интегралдық схемаларды дәнекерлеу;

          авиациялық аспаптардың істен шығуын тудыратын себептерді анықтау;

          авиациялық аспаптарды реттеу және сынауға арналған құрылғылар мен құралдарды құрастыру және монтаждау;

          слесарлық жұмыстарды, сондай-ақ авиациялық бұйымдардың бетінінің      6-7 квалитетті қамтамасыз ете отырып, нивелирлеу, ысқылау және жылтыратуды орындау;

қолданылатын стенділер мен тексеру қондырғыларын градуирлеу, тарирлеу.

11. Білуге тиіс:

          авиациялық аспаптарды, оттегі аппаратурасының мақсаты, конструкциясы, жұмыс істеу қағидаты, техникалық деректері мен пайдалану қағидаларын;

          гироскоптың негізгі қасиеттері және гироскопиялық аспаптардың жіктемесін;

          автоматика элементтерінің жұмыс істеу қағидатын;

          аспаптық жабдықтардың техникалық шарттары, жөндеу, құрастыру, реттеу, жетілдіру технологиясын;

          авиациялық аспаптардың негізгі ақаулықтары мен оларды жою әдістерін;

          аспаптардың ақаулығын анықтаудың негізгі әдістерін, авиациялық аспаптар бөлшектерінің коррозияға қарсы және лакты сыр қабатының ақауын табу және қалпына келтіру әдістерін, металды термоөңдеу түрлерін;

         аспаптық жабдықтарды дәнекерлеу технологиясын;

          күрделі және нақты аспаптар мен құрылғылардың, стенділер мен тексеру құрылғыларының конструкциясы, жұмыс істеу қағидаты, реттеу және пайдалану қағидаларын, жөндеу технологиясына енгізілмеген пысықтаулар бойынша нормативтік құжаттарын;

          механика, электромеханика, гироскопия, оптика, электроника негіздерін.

12. Жұмыс үлгілері:

          1) автоматты басқару жүйесі – жекелеген аспаптарды жөндеу, құрастыру;

         2) жылдамдық ағыны датчиктерінің блоктары – жөндеу, құрастыру;

          3) нақты ауа жылдамдығының блоктары – жөндеу, құрастыру;

          4) түзету және байланыс блоктары – жөндеу, құрастыру;

          5) даярлық сигналының блоктары – жөндеу, құрастыру;

          6) гировертикальдарды келісу блоктары – жөндеу, құрастыру;

          7) биіктің өлшеуіштер, биіктік сигнализаторлары – құрастыру;

          8) гидрополукомпастар – жөндеу, құрастыру, реттеу;

          9) қозғалтқыш білігінің, тахометрдің айналыс датчигі – жөндеу, құрастыру, реттеу;

          10) жанармай өлшеуіштердің датчиктері – жөндеу, құрастыру;

          11) электрлік, дистанциялық бірізді манометрлер – жөндеу, құрастыру, реттеу;

          12) өздігінен жазғыштар – жөндеу, реттеу;

          13) крен мен тангаж нұсқаулықтары, қоректенудің бұзылу сигнализаторы - жөндеу, құрастыру;

          14) фотосезімтал түзеткіштер – жөндеу, реттеу;

          15) астрокомпастардың фотосезімтал элементтері – жөндеу, құрастыру;

          16) авиациялық сағат, хронометр – жөндеу, құрастыру.

 

 

4-параграф. Авиациялық аспаптарды жөндеуші слесарь - механик,

6-разряд

 

13. 1 Жұмыс сипаттамасы:

          аса күрделі авиациялық аспаптарды жөндеу, жетілдіру, реттеу және сынау;
          аса күрделі және нақты орындалатын слесарлық жұмыстарды орындау;

автоматика аспаптарының жекелеген элементтерін өлшеудің электрондық жүйелерін пайдалана отырып, жөндеу, реттеу және сынау;

          радиоэлементтердің кіру бақылаулары;

          авиациялық аспаптардың механикалық элементтерін 6-7 квалитет бойынша жетілдіру;

         күрделі аспаптық жүйелерді бөлшектеу;

          бақылау-өлшеу аппаратурасын, аспаптар мен стенділерді баптау;

          авиациялық жабдықтар жүйесіндегі агрегаттарды әр блогы бойынша баптау.

14. Білуге тиіс:

          жөнделетін аспаптардың конструкциясын;

          жүйелердегі авиациялық аспаптардың жұмыс шарттары, күрделі аспаптық жабдықты жөндеу, құрастыру, реттеу және жетілдіру технологиясы, авиациялық аспаптарда ақаулықтардың пайда болу себептері, олардың түрлері мен жою тәсілдерін;

оптикалық-механикалық агрегаттарды тексеру және түзету әдістері, ұшу аппаратындағы күрделі авиациялық аспаптар мен аппаратураны сынау процестерін;

аэронавигация жүйесінің мақсаты мен жиынтықтығы, олардың жұмыс істеу қағидатын;

      авиациялық аспаптар құрылымында қолданылатын материалдарды механикалық өңдеудің негізгі технологиялық процесін, күрделі монтаждау және қағидаттық схемаларын;

          сертификатталған бұйымдар туралы негізгі мәліметтерді;

          механика, электромеханика, гироскопия, оптика, электроника, радиотехника, өлшеу техникасының негіздерін.

15. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
16. Жұмыс үлгілері:

          1) авиагоризонт – жөндеу, реттеу;

         2) шабуылдау және жүктеу бұрыштарының автоматы - жөндеу, реттеу, сынау, жетілдіру;

          3) автопилот агрегаты – техникалық шарттарға сәйкес жөндеу, реттеу және сынау;

          4) «ИВ» типті бақылау аппаратурасы - техникалық шарттарға сәйкес реттеу, сынау жетілдіру;

          5) аэрофотоаппаратура – ұшу аппаратында реттеу, түзету және сынау;

          6) тік бағыт – тексеру және реттеу;

          7) дәл курстық жүйе аспаптары - жөндеу, реттеу, сынау, жетілдіру;

          8) «АНУ», «ИВУ» типті аспаптар - жөндеу, реттеу, сынау, жетілдіру;

          9) «ӘҚС», «ССА» типті қысым сигнализаторлары, «ДАС» жүйе датчиктері - жөндеу, жетілдіру және сынау;

          10) әуе сигналдары жүйесі - жөндеу, құрастыру.

 

 

5-параграф. Авиациялық аспаптарды жөндеуші слесарь - механик,

7-разряд

 

17. Жұмыс сипаттамасы:

          аса күрделі сериялы авиациялық аспаптар мен стенділердегі жүйелерді жөндеу, реттеу, жетілдіру, сынау;

          автоматика жүйелерін сынау және реттеу;

          күрделі аспаптық жабдықтардың жарамдылық деңгейін (бракқа шығару) айқындау;

          авиациялық аспаптар ақаулықтарының барлық түрлерін жою;

          қызмет көрсетілетін күрделі жабдықтарды, стенділер мен аспаптарды жөндеу.

18. Білуге тиіс:

          күрделі аппаратураның мақсатын, конструкциясын, жұмыс істеу қағидаты мен пайдалану қағидаларын, күрделі микроэлектрондық аппаратураны жөндеу ерекшелігін;

          микропроцессорлық техника базасында басқару жүйесін құрудың негізгі қағидаттарын;

          микропроцессорлық техника базасында құрылған негізгі бақылау-өлшеу аспаптары мен диагностикалық аппаратураның конструкциясын;

          күрделі сызбалар мен схемаларды оқу қағидаларын, аэронавигация негіздерін, автоматтық реттеу теориясын;

          күрделі құрастыру сызбаларын, электрлік және қағидаттық схемаларды пайдалану қағидаларын;

         сертификатталған бұйымдарға қойылатын талаптарды.

19. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
20. Жұмыс үлгілері:

          1) электромеханикалық биіктік өлшеуіштер - сынау және жетілдіру;

          2) шығын өлшеуіштер, жанармай өлшеуіштер, героскопиялық аспаптар – сынау және жетілдіру;

          3) автоматтық басқару жүйесі – реттеу, сынау;

          4) әуе сигналдары жүйесі – реттеу, сынау;

          5) инерциялық жүйелер – жөндеу, құрастыру, реттеу;

          6) тік бағыт жүйелері, сигналдардың шектеулер – жөндеу, реттеу.

 

 

6-параграф. Авиациялық аспаптарды жөндеуші слесарь - механик,

8-разряд

 

21. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделі аспаптық жүйелер мен бірінші сериялы, жаңа типті ұшу аппараттары кешенін жөндеу, реттеу, жетілдіру, сынау;

          күрделі авиациялық электрондық аспаптарды, автоматика мен микроэлектрондық аппаратураны диагностикалау (жарамдылық деңгейін айқындау);

          авиациялық аспаптардың күрделі ақаулықтарының себептерін анықтау және оларды жою әдістерін таңдау;

          қызмет көрсетілетін күрделі жабдықтардың, стенділер мен аспаптардың ақаулықтарын анықтау және жөндеу;

         инерциялық жүйені реттеу, теңгерімдеу.

22. Білуге тиіс:

          жөнделетін аспаптық жүйе мен кешендердің құрылымын, аспаптық жабдықтарды жөндеу және жетілдірудің техникалық шарттарын;

          қызмет көрсетілетін жабдықтарды, стенділдер мен аспаптарды жөндеу технологиясын, ұшу аппаратындағы күрделі аспаптарды сынау және реттеу әдістерін;

          микропроцессорлық техника базасында басқару жүйесін құру тәсілдерін, автоматтық реттеу теориясын;

          күрделі, қағидаттық, электрлік, интегралдық схемаларды, құрастыру сызбаларын, бақылау-өлшеу аппаратурасын пайдалану қағидаларын.

23. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
24. Жұмыс үлгілері:

          1) навигациялық кешен – кешенді сынау және жетілдіру;

          2) автоматты басқару жүйесі - жетілдіру;

          3) инерциялық жүйелер – сынау, жетілдіру;

          4) тік бағыттың жүйелері мен өлшеу кешені - сынау, жетілдіру;

          5) орталық гировертикальдар - жетілдіру.

 

 

7-параграф. Авиациялық аспаптарды құрастырушы - слесарь,

3-разряд

 

25. Жұмыс сипаттамасы:

          құрастыруға кіретін бөлшектерді жетілдіру және қиыстыру кезінде слесарлық-құрастыру және механикалық операцияларды орындау (штифтілерді нығыздау, бұрандамен бекіту, бөлшектерді желімдеу; бөлшектерді, құрастыру бірліктерін спиртті-бензин қоспасында жуу);

          трансформаторларды (орауыш терезесін пластинамен толтыру, өзекше пластинасын кесек бойынша түзету, каркас сымдарын балқытылған дәнекерге батырып алу арқылы қалайылау, каркас пен магнит өткізгіштің арасындағы саңылауға желім жағу, магнит өткізгіштерді таспамен қаптау және дәнекерлеу) құрастыру;

          күрделілігі орташа электросхемаларды дәнекерлеу;

орындалған слесарлық-құрастыру жұмыстарын бақылау-өлшеу құралдарымен және аспаптарымен орындауды тексеру.

26. Білуге тиіс:

          күрделі емес электромонтаждау, құрастыру және слесарлық-құрастыру жұмыстарын орындау технологиясын;

          құрастырылатын бірліктерге қойылатын негізгі технологиялық талаптарын;

          қара және түсті металдар мен қорытпалардың, пластмассалардың, органикалық шынылардың, оқшаулау материалдарының, орау сымдарының, контурлауға арналған бояулардың механикалық және электрлік қасиеттері туралы негізгі мәліметтерді;

          жартылай өткізгіштер мен диэлектриктер туралы негізгі мәліметтер, аспап жасауда қолданылатын электр өткізгіштердің маркалары, дәнекерлер, флюстер, желім, майлардың әртүрлі маркаларының қолданылу шарттарын;

          пайдаланылатын слесарлық-құрастыру, белгілеу және бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарының конструкциясы мен қолдану қағидаларын;

сызбаларды, монтаждық және электр схемаларды оқу қағидаларын, шақтамалар мен қондыру параметрлерін;

бетті өңдеу параметрлері туралы негізгі мәліметтер.

276. Жұмыс үлгілері:

          1) қосымша кедергілердің блоктары – құрастыру;

          2) конденсаторлар блоктары – құрастыру және тексеру;

          3) бұрыштық және желілік жылжыту датчиктері – құрастыру;

          4) ауа және гидравликалық манометрлер - құрастыру;

          5) биметалл реле - құрастыру.

 

 

8-параграф. Авиациялық аспаптарды құрастырушы - слесарь,

4-разряд

 

28. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделілігі орташа авиациялық аспаптардың тораптары мен агрегаттарын гиромоторлары мен гироскоптарын қажетті реттеумен және динамикалық теңгерімдеумен құрастыру;

         стендтерде құрастыру бірліктерін реттеу;

          авиациялық аспаптардың бөлшектерін аспаптық шарик тәрізділердің қонуының күшін қамтамасыз етуге дейін слесарлық жетілдіру;

          бағалы металдардан жасалған күрделі және нақты потенциометрлерді орау және құрастыру;

          құрастыру бірліктерінің жұмысы кезінде олардың ақаулықтарын іздеу және жою.

29. Білуге тиіс:

          құрастырылатын аспаптардың, механизмдер мен құрылғылардың конструкциясы мен жұмыс істеу қағидаты, оларды құрастырудың техникалық жағдайларын;

         құрастырылатын аспаптарды сынау әдіс-тәсілдерін;

          арнайы электр өлшеу аппаратурасын пайдалану, реттеу және баптау әдістерін;

          авиациялық аспаптардың сезімтал элементтерін теңдестіру, гиромоторларды қолмен және құрылғыда теңгерімдеу тәсілдерін;

          аспаптарды құрастыру, механикалық және электрлік реттеу технологиясын;

         автоматика элементтерінің жұмыс істеу қағидатын;

          қолданылатын жабдықтардың, құралдар мен құрылғылардың, стенділердің конструкциясын;

          күрделі құрастыру-монтаждау сызбалары мен электр схемаларды пайдалану қағидаларын;

          гироскопия, автоматтық реттеу, механика, электротехника негіздерін.

30. Жұмыс үлгілері:

          1) акселерометрлер – құрастыру, реттеу;

          2) астрокомпастар – фазасезімтал элементтерді құрастыру және реттеу;

          3) жылдамдық ағынының блоктары – құрастыру и реттеу;

          4) гирожартылайкомпасы – құрастыру и реттеу;

          5) гироскопиялық құрастыру бірліктері – бөлшектерін жетілдіре отырып құрастыру және реттеу;

          6) автоматты басқару жүйесінің датчиктері – құрастыру және реттеу;

          7) шабуылдау және жылжу бұрыштарының датчиктері – құрастыру және реттеу;

          8) оттегі аспаптары – тетіктерді құрастыру және реттеу;

          9) сигналдарды реле-таратқыштар – құрастыру және реттеу;

          10) электрогидравликалық және электромеханикалық рульдік жетектер – құрастыру және реттеу;

          11) өздігінен жазушылар – техникалық өлшемдерін жетілдіре отырып құрастыру;

          12) жанармай өлшеуіштер, орталықтау автоматы – құрастыру және реттеу;

          13) күшейткіштер, сельсиндер – құрастыру және реттеу.

 

 

9-параграф. Авиациялық аспаптарды құрастырушы - слесарь,

6-разряд

     

31. Жұмыс сипаттамасы:

лазерлік гироскопиялық құрылғыларды, борттық есептеуіштердің сезімтал дәл аспаптық блоктарын, автоматтарды баптай және жетілдіре отырып коммутациялық аппаратураны құрастыру, теңшеу және баптау;

          сипаттамаларын тиісті техникалық шарттар бойынша жетілдіре отырып, оттегі және өртке қарсы аспаптар мен аппаратураны құрастыру және реттеу;

         прецизионды құрылғылардың бөлшектерін слесарлық жетілдіру;

          тексеру стенділерін, құрылғыларды, құрылғылар мен аспаптарды құрастыру, монтаждау, баламалау;

         арнайы жабдықтарды жөндеу, баптау, реттеу және оған қызмет көрсету кезінде регламенттік жұмыстарды орындау;

          оптикалық аспаптарды түзету.

32. Білуге тиіс:

          құрастырылатын аспаптардың, механизмдер мен құрылғылардың, аппаратураның конструкциясын;

оларды құрастыру мен реттеудің техникалық шарттарын, тексеру стенділерінің, құрылғыларының, құрылғыларының конструкциясы және оларды жөндеу, баптау тәсілдерін;

          авиациялық аспаптардың жұмыс істеу шарттарын және олардың басқа жүйелермен өзара байланысын;

          авиациялық аспаптар мен агрегаттарды электрлік, механикалық және кешенді реттеудің әдіс-тәсілдерін;

          қосымша жабдықтарды жөндеу және баптау тәсілдерін;

          аспаптық жүйелердің ақаулықтарын жою әдістерін, қағидатты түрде әртүрлі құрылымды авиациялық аспаптарды құрастырудың ерекшеліктерін;

          механика, электротехника, электроника, гироскопия, оптика негіздерін.

33. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
34. Жұмыс үлгілері:

          1) өлшемдерді тіркеу аппаратурасы – блоктар мен құрылғыларды құрастыру және реттеу;

          2) автопилот блоктары – құрастыру, реттеу, баптау;

          3) астроқұрылғылардың блоктары – құрастыру, реттеу;

          4) кірме сигналдар блогы – құрастыру, реттеу;

          5) курстық жүйелердің, курсовертикальдер мен инерциалды жүйелердің блоктары – құрастыру, реттеу;

          6) шешуші блоктар – өлшемдерін тексере отырып, құрастыру;

          7) вариометрлер – құрастыру, реттеу;

         8) есептеуіш құрылғы – құрастыру, реттеу;

          9) биіктік, жылдамдық, жылдамдық ағынының датчиктері – құрастыру, реттеу;

         10) бұрыш жылдамдықтарының датчиктері – құрастыру;

          11) өлшеуіштер, өлшеу аппаратурасы – құрастыру, өлшемдерді бақылау;

          12) өттегі редукторлары – құрастыру, реттеу.

 

 

10-параграф. Авиациялық аспаптарды құрастыршы - слесарь,

7-разряд

 

35. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделі сериялы авиациялық аспаптарды, аспаптық жүйелер мен автоматтарды түпкілікті құрастыру, жетілдіру, механикалық және электрлік реттеу және баптау;

          авиациялық аспаптардың бөлшектері мен тораптарын 5-6 квалитет бойынша слесарлық өңдеу, қиыстыру және жетілдіру;

          арнайы тестілік бағдарламалардың көмегімен басқарушы аспаптық жүйені диагностикалау;

          авиациялық аспаптардың кіретін бөлшектері мен тораптарының анықталған ақаулықтарын жоя отырып, құрастыру және монтаждау дұрыстығын тексеру;       
          күрделі теңгерімдеу жұмыстарын барлық жазықтықта арнайы құрылғылармен және қолмен орындау;

          аса нақты кардан тораптарын, ілмектерді, гироскопиялық жүйелерді динамикалық теңгерімдеу;

қалтқы аса сезімтал және күрделі гироскопиялық құрылғыларды, салмақ имитаторлары мен үш дәрежелі үш ось бойынша еркін қозғалыс жүйесін теңгеру стендтерінде (арнайы пышақтар, құрылғылар, рамалар) дәлдіктің берілген дәрежесімен есептеуді жүргізе отырып теңгеру;

          мойынтірек тораптардағы, гидрожүйелердегі осьтік тартпаларды тарту, геометриялық (2-5 микрометр) параметрлер бойынша жоғары дәлдікті қамтамасыз ете отырып, қондыру орындарын мойынтіректерге жетілдіру;

          стандартты жабдықтар мен арнайы өлшеу құралдарын пайдалана отырып, арнайы жабдықтарды қолданып, осьтік және радиалды люфтілерді, саңылауларды салу;

          гироскопиялық жүйелердің белгіленген сипаттамаларын қамтамасыз ету мақсатында реттеу (кетулердің, нөлдік сигналдардың еңістігі) және құрастырылатын аппаратураға, жабдықтар мен құрылғыларға қорытынды сынақ жүргізу;

          авиациялық бұйымдарға техникалық паспорт ресімдеу және дайын өнімді тапсырыс берушілерге тапсыру.

36. Білуге тиіс:

          құрастырылатын күрделі және нақты авиациялық механизмдердің, аспаптар мен жүйелердің конструкциясы, мақсаты мен жұмыс істеу қағидатын;

оларды реттеу тәсілдерін, құрастырылатын аспаптарды құрастыру және реттеудің техникалық шарттарын;

          микропроцессорлық техника базасында басқару жүйесінің негізгі құрылым қағидаттарын;

          нақты слесарлық-жетілдіру жұмыстарын орындау технологиясын;

          аса нақты механизмдерді теңгерімдеу әдістерін;

          аса сезімтал және күрделі жүйелерге қалтқы теңгерімдеудің, маятниктік түзетудің технологиясы мен оны жүргізудің ерекшелігін;

          негізгі бақылау-өлшеу аспаптарының, стенділер мен диагностикалық аппаратураның құрылымын;

          автоматты реттеу, механика, электромеханика, электроника, гироскопия, оптика негіздерін;

         сертификатталған бұйымдарға қойылатын талаптар.

37. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
38. Жұмыс үлгілері:

          1) құрама авиагоризонттар – құрастыру, тексеру, реттеу;

         2) сериялық құрылымдардың автопилоты – түпкілікті құрастыру, еттеу және техникалық шарттар бойынша өлшемдерді тексеру;

          3) автоматты басқару жүйесінің блоктары – құрастыру, реттеу;

          4) гиротұрақтандырғыштар – құрастыру, реттеу;

          5) гироцентралдар, гиротұғырнамалар, гировертикальдар – құрастыру, реттеу;

          6) курсовертикальдар – құрастыру, реттеу;

          7) бағалы металл сымдардан жасалған күрделі, нақты потенциометрлер – құрастыру;

          8) пилотаждық-навигациядлық аспаптар – құрастыру, техникалық өлшемдерді реттеу;

          9) жанармай өлшеуіштер, шығын өлшеуіштер – құрастыру, реттеу;

          10) «ЦВС» типті жылдамдық пен биіктік орталықтары – құрастыру, реттеу.

 

 

11-параграф. Авиациялық аспаптарды құрастырушы - слесарь,

 8-разряд

 

39. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделі тәжірибелік авиациялық аспаптарды, аспаптық жүйелер мен автоматтарды түпкілікті құрастыру, жетілдіру, механикалық және электрлік реттеу және баптау;

1-5 квалитет бойынша өлшемдері көп авиациялық аспаптардың бөлшектері мен тораптарын механикалық және қолмен келтіру және жетілдіру;

жоғары жиілікті гироскопиялық аспаптардағы осьтік люфтілерді салу;

аса нақты авиациялық аспаптардың бөлшектерін, тораптары мен механизмдерін статикалық және динамикалық теңгерімдеу;

инерциялық жүйелерді реттеу, теңгерімдеу;

          күрделі және нақты авиациялық аспаптарды олардың ақаулықтарын анықтау және алдын алу арқылы кешенді реттеу және тексеру;

          пысықталмаған сызбалар мен электр схемалары бойынша құрастыру жұмыстарын орындау;

          өлшеу және бақылау аппаратурасына, жабдықтарға, теңгерімдеу станоктары мен құрылғыларына бақылау сынақтарын жүргізу;

          жұмыстарды орындау кезінде қажетті есептерді орындау.

40. Білуге тиіс:

          күрделі авиациялық аспаптар мен басқару жүйелерінің конструкциясы, мақсаты мен жұмыс істеу қағидаты, жұмыс істеу шарттарын;

          басқару жүйелерінің күрделі авиациялық аспаптары, жоғары дәлдікті өлшеу құралдарын электрлік, механикалық және кешенді реттеу әдіс-тәсілдерін;

          құрастыру бірліктерін құрастыру, реттеу, баптау, бақылау және сынау бірізділігі, аса дәлдікті құрастыру-реттеу жұмыстарын жүргізу ерекшеліктері.

41. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
42. Жұмыс үлгілері:

          1) бірінші сериялы сынақ құрылымдарының автопилоты – қорытынды құрастыру, реттеу;

          2) орталық гиро-вертикальдар – қорытынды құрастыру, реттеу;

          3) тік және бағыттың ақпараттық кешені – құрастыру, реттеу, өлшемдерді тексеру;

          4) инерциялды жүйе – құрастыру, тексеру, реттеу.

 

 

12-параграф. Авиациялық техниканың ақаушысы,  2-разряд

 

43. 43. Жұмыс сипаттамасы:

          бекіту бөлшектерінің (нормаларының) ақауын табу;

          қарапайым бекіту бөлшектерінің техникалық жағдайын, электр және радиоэлементтердің, басу платтарын, дәнекерлеп қосылулардың лак-бояу жағындыларын және лак жағындыларының жағдайын көзбен айқындау;

          жоғары білікті авиациялық техниканың ақауын анықтаушының басшылығымен қарапайым тораптар мен бекіту бөлшектерінің ақауларын табу;

          қарапайым бекіту бөлшектерін таңбалау және пломбылау.

44. 44. Білуге тиіс:

          қозғалтқыштарды, радио жабдықтарды, ұшу аппараттарды, арнайы жабдықтар мен авиациялық аспаптарды жөндеу кезінде нормаларға қойылатын техникалық шарттарын;

          бұрандалы қосындылардың түрлері және қарапайым бекіту бөлшектері туралы негізгі мәліметтерді;

         қарапайым бөлшектерді маркалау және таңбалау бойынша нұсқаулығы.

45. Жұмыс үлгілері:

          1) бұқтырма – сынақтан кейін бұйымдарда болуын тексеру;

          2) ажырағыш қосынды агрегаттарын нығыздау – бар болуын тексеру;

          3) қаптама профильдер және пластиналар – ақауды анықтау;

          4) шайбалар, гайкалар, болттар – ақауды анықтау.

 

 

13-параграф. Авиациялық техниканың ақаушысы,  3-разряд

 

46. 46. Жұмыс сипаттамасы:

          қажетті өлшеу, оптикалық және электрмен өлшеу құралдары мен аспаптарын (индикатор, омметр, мегометр, амперметр, вольтметр, тестер) қолдана отырып, әуе қозғалтқыштардың, ұшу аппараттарының, аспаптық, электр, радио және арнайы жабдықтардың қарапайым бөлшектерінің, тораптары мен агрегаттарының (техникалық жағдайын айқындау) ақауларын табу;

          тораптар мен агрегаттардың жинақталу дұрыстығын тексеру;

          ақау табылған қарапайым бұйымдарды жөндеу тәсілдерін айқындау;

коммутациялық аппаратураны кіріс бақылау;

күрделі емес бекіту бөлшектерін, цилиндрлік форма бөлшектерін магнитті бақылау;

авиациялық техниканың бөлшектері мен тораптарын жөндеуге арналған техникалық құжаттаманы толтыру.

47. 47. Білуге тиіс:

жөнделетін ұшу аппараты, әуе қозғалтқышы немесе жарақтану жүйесі туралы негізгі мәліметтерді;

ақауға тексерілетін қарапайым бөлшектердің, тораптардың, агрегаттар мен аспаптардың конструкциясын;

олардың жұмысының ерекшеліктері және жөндеу технологиясы, қарапайым бөлшектер мен тораптардың ерекше ақаулары, бөлшектердің тозуының негізгі сипаттамасы, металдың коррозиясы туралы негізгі мәліметтер және одан қорғау тәсілдерін;

ақауға тексерілетін бұйымдардың шақтамалары мен қондырмалары, металдары және қорытпалары, металды емес материалдары туралы негізгі мәліметтерді;

сызбаларды оқу қағидалары, күрделі емес қағидаттық, монтаждық және жартылай монтаждық схемалар, бақылаудың бұзбайтын әдістері туралы негізгі мәліметтерді;

ақауды анықтау кезінде қолданылатын өлшеу құралдары мен аспаптардың конструкциясын, оларды пайдалану қағидалары.

48. 48. Жұмыс үлгілері:

1) қанаттың алмалы-салмалы бөлігі жігінің болттар – ақауды анықтау;

2) болттар, төлкелер, саусақтар – магнитті дефектоскоппен ақауды анықтау;

3) бортты жебелер, арнайы аспалар, шүберін қалпақшалары – ақауды анықтау;

4) тұрмыстық санитарлық, жүк тиегіш, авариялық, құтқарушы жабдықтар – ақауды анықтау;

5) шағын жүйе (ленталар, бұрыштықтар, үштіктер, кронштейндер) және отын жүйесінің (фланецтер, крандар, қамыттар, бұрыштықтар) бөлшектері – ақауды анықтау;

6) аспапты тақталардың каркастары, қаптамалары, әуе аспаптарының бекіткіш сақиналары – ақауды анықтау;

7) капоттар, кронштейндер, плафондар, үстелдер, бөлгіштер – ақауды анықтау;

8) лабиринттер, корпус бөлшектері, турбина доңғалақтары, қанатшалар – көзбен шолып тексеру;

9) басу платтарының лак жағындылары, баспа өткізгіштері – ультракүлгін сәулелерінде ақауды анықтау;

10) компрессорлар мен турбиналардың қалақтары – геометриялық өлшеу;

11) май сорғылары, соратын сорғылардың гидроцилиндрлері – ақауды анықтау;

12) радио блоктардың, радиоэлементтердің оң панелдері – ақауды тану;

13) серіппелер – сипаттамаларды түсіріп алу;

14) болттардың, бұрандалардың, шпилькалардың, шпонкалардың, штифтердің көмегімен жүзеге асырылатын қозғалтқыштың тораптарын, агрегаттары мен жекелеген элементтерін алмалы-салмалы қосу – бақылау, қабылдау;

15) резеңке-техникалық бұйымдар – өлшеу, ақауды анықтау;

16) реле, контакторлар – кіріс бақылау;

17) гидрогаз, отын, өрт, дренаж жүйелерінің құбырлары - ақауды анықтау;

18) цилиндрлер, поршеньдер, бағыттағыш төлкелер, газ таратып-бөлгіштердің итергіштері, мойынтіректердің ұяшықтары – бөлшектелген бөлшектер арасындағы саңылауларды есептеу;

19) электромагниттер, арматуралар, электр лампалар, электр қалқандар, электр қораптар, штепсель ажыратқыштар, антенналар – омдық кедергіні өлшей отырып ақауды анықтау, оқшаудың кедергісі.

 

 

14-параграф. Авиациялық техниканың ақаушысы,  4-разряд

 

49. 49. Жұмыс сипаттамасы:

          қажетті өлшеу құралдары мен аспаптарын қолдана отырып, күрделілігі орташа әуе қозғалтқыштардың, ұшу аппараттарының, аспаптық, электрлік, радиоэлектрлік, арнайы жабдықтардың бөлшектері, тораптары, агрегаттары техникалық жағдайының ақауын анықтау;

          магнитті және люминесцентті дефектоскоптарда күрделілігі орташа бөлшектерге бақылау жүргізу;

          күрделілігі орташа бөлшектер мен тораптарды жөндеу тәсілдерін айқындау;

          әуе қозғалтқыштарға, ұшу аппараттарына, жарақтану жүйесіне және электрлік, радиоэлектронды, арнайы жабдықтарға құжаттаманы ресімдеудің дұрыстығын тексеру;

          әуе қозғалтқыштардың, ұшу аппараттарының, аспаптық, электрлік, радиоэлектрондық, арнайы жабдықтардың және жарақтану жүйесінің бөлшектері мен тораптарын жетілдіруге жіберу жұмысының тізбесін жасау.

50. 50. Білуге тиіс:

          жөнделетін әуе техника бөлшектерінің, тораптарының, агрегаттары мен жабдықтарының конструкциясын, міндетін, жұмыс істеу қағидатын, орнату орны және пайдалану қағидаларын;

          әуе техникасының материалдық бөлігінің бөлшектерін, тораптарын, агрегаттары мен аспаптарын бракқа шығаруға қойылатын техникалық шарттарын, күрделілігі орташа бөлшектер мен тораптардың ерекше ақауларын;

          ақауға тексерілетін бөлшектер мен тораптарды демонтаждау мен бөлшектеудің технологиясын, авиациялық материалдардың механикалық қасиеттерін;

          металдар мен қорытпаларды термоөңдеу және дәнекерлеу түрлері, шақтамалар және отырғызу жүйелеріне мемлекеттік стандарттар, коррозияға қарсы жабындарды таңдау қағидаларын;

          бақылаудың бұзылмайтын әдістерінің негізгі аппаратурасын басқару тәсілдері, магнитті, құйынды токты, ультрадыбысты және сұйықтық бақылаудың теориясының негіздері және қолдану саласын;

          радиолокация, радиотехника, электротехника, механика негіздерін, бақылаудың әртүрлі әдістерін қолдану әдістемесін;

      ақауға тексерілетін бұйымдарға формулярларды, паспорттарды, аттестаттар мен бюллетендерді ресімдеу қағидаларын.

51. 51. Жұмыс үлгілері:

          1) әуе қозғалтқыштардың агрегаттары – қосындылардың, герметикалаудың жіктерін бақылау;

          2) жұмсақ, отынға арналған бактар – ақауды анықтау;

          3) авиациялық радиостанциялардың, радиокомпастардың блоктары – қосымша бөлшектеу, ақауды анықтау;

         4) мембранды бензин сорғылары – ақауды анықтау;

         5) «НВ-9» типтік әуе бұрандалары – ақауды анықтау;

          6) тік ұшақ қозғалтқыштарының желдеткіштері, сүзгілері – ақауды анықтау;

          7) тұтындырғыштар, шағылыстырғыштар, фронттық қондырғылар, айналдыра орағыштар, форсажды камералар, қоспалауыштар, коктар – ақауды анықтау;

          8) қуаттылығы шамалы поршеньдік қозғалтқыштар – кешенді ақауды анықтау;

          9) конструкциясы күрделі пенопласт бөлшектері, герметикалау қаптары – ақауды анықтау;

          10) ұшу аппараттар планерлерінің бөлшектері, алынбайтын тораптар – көшірмелі магнитті дефектоскопты қолдана отырып ақауды анықтау;

          11) кареткалар, кіру есіктері мен жүк люктерінің құлыптары – ақауды анықтау;

          12) жану камерасы, форсажды коллекторлар – ақауды анықтау;

          13) турбиналар мен компрессорлардың қалақтары – құйынды токты және ультрадыбысты бақылау;

          14) жоғары қысымды және жоғары өнімді май сорғылары мен агрегаттары – өлшеу және оптикалық аспаптарды қолдана отырып ақауды анықтау;

         15) серіппелер – жүктемеде ақауды анықтау;

          16) серіппелі тіреулер, каркастар және еден қаптамалары – ақауды анықтау;

         17) құбырлар – түсті дефектоскоп;

          18) шатундар, поршеньдер, цилиндрлер, айдамалауыштар, иінді біліктер – ақауды анықтау;

          19) алынбайтын электр жабдықтар: электр бұраулар, радио кабельдер – ақауды анықтау;

          20) электр жабдықтар мен агрегаттар: генераторлар, электр қозғалтқыштар, контакторлар, қоңыраулар мен сиреналардың релесі, желі қорғау автоматы – ақауды анықтау;

          21) электр тізбектер – дәнекерлеу сапасын бақылай отырып, ақауды анықтау.

        

 

15-параграф. Авиациялық техниканың ақаушысы,  5-разряд

 

52. 52. Жұмыс сипаттамасы:

          жеңіл типтік ұшу аппараттарының техникалық жағдайының ақауын анықтау және жөндеу түрлерін айқындау;

          сериялық үлгідегі орташа типтегі ұшу аппараттар жүйелерінің және агрегаттарының техникалық жағдайын айқындау;

          барлық пысықтаулар мен сериялар бойынша өзгерістерді ескере отырып, ұшу аппараттарының күрделі және дәл тораптары мен агрегаттарын, арнайы жабдықтарын толық көлемде ақау анықтау;

          қуаттылығы орташа қозғалтқыштардың толық ақауын анықтау;

          ұшу аппараттары бөлшектерінің статикалық тепе-теңдігін бақылау;

          технологияға сәйкес ұшу аппараттарының күрделі және дәл бөлшектеріне микрометриялық өлшеу жүргізу;

          ұшу аппараттар қозғалтқыштарының бөлшектері мен тораптарын және олардың жабдықтарын жетілдіруге эскиздер мен схемалар құрастыру;

          жеңіл типтік ұшу аппараттарының ой-қырын нивелирлеу және нивелирлеу карталарын толтыру;

          монтажды бақылау мақсатында ұшу аппараттарының арнайы жабдықтарын токпен тексеру және жұмыс істеп тұрған қозғалтқыш кезінде аспаптар мен оттегі аппаратураларының немесе радиолокациялық жабдықтардың стендтерінде, агрегаттарында жүрістің бір қалыптылығына, соғуына, люфтіге және өзгелер ақаулықты анықтау;

          әуе жарақтарының күрделі жүйелері мен агрегаттарының техникалық жағдайын айқындау және ақауларын анықтау;

          ұшу аппараттарының ақау бұйымдарының жұмыста істен шығып қалуына есеп карточкасын жүргізу.

53. 53. Білуге тиіс:

          жеңіл типтік ұшу аппараттарының және сериялық үлгідегі орташа және орташа типтегі ұшу аппараттарының ақауға тексерілетін жүйелері мен агрегаттарын жөндеудің технологиясын;

          жөнделетін ұшу аппараттарын, қозғалтқыштар мен олардың жабдықтарын пайдалану қағидаларын;

          ұшу аппараттарының арнайы жабдықтарын монтаждау, демонтаждау, ақауын анықтау және жөндеу технологиясын, сериялары бойынша орташа типтік ұшу аппараттарының жабдықтарын монтаждау, демонтаждау жүргізу ерекшелігі, коррозияға қарсы жағындылардың ақауын анықтау әдістері, ұшу аппараттары бөлшектерін бақылаудың бұзылмайтын әдістерінің ерекшеліктері және оларды оңтайлы қолданудың әдістерін;

          қолданылатын бақылау-өлшеу аппаратурасын баптау және пайдалану реттеу тәсілдерін;

          ұшу аппараттарының бөлшектерін, тораптары мен агрегаттарын жөндеу кезінде қолданылатын сынау стендтері мен қондырғыларының құрылғысы мен пайдалану және реттеу қағидаларын;

          ұшу аппараттары бөлшектерінің тозуын алдын алу және қалпына келтіру әдістерін, ұшу аппараттары бөлшектерін бақылаудың зертханалық әдістерінің ерекшелігін, жарақтандыру жүйесінің конструктивтік ерекшеліктерін;

          орындалатын жұмыс көлепінде механика, радиотехника, электротехника, электроника, баллистика негіздерін.

54. 54. Жұмыс үлгілері:

          1) тікұшақтың қиғаштық автоматтары, қуатты қондырғыларының редукторлары – ақауды анықтау;

          2) әуе компрессорлары, вакуумды сорғылар, басқылау отын сорғылары – ақауды анықтау;

          3) жарақтандыру агрегаттары – электрлік параметрлердің ақауын анықтау, тексеру;

         4) жұмсақ бактар – ақауды анықтау;

          5) автоматика блоктары, арналарды теру механизмдері, барабанды ауыстырып қосқыштар, бағытталған антенналар – қосымша бөлшектей отырып, ақауды анықтау;

          6) турбо бұрандалы ұшақтардың әуе бұрандалары – ақауды анықтау;

          7) генераторлар, қайта түрлендіргіштер, электронды блоктар, қосу панелдері, стартерлер – ақауды анықтау;

          8) орташа типтік ұшу аппараттарының каркастары, еден қаптағыштар, панельдері – ақаулы анықтау;

          9) корпустар, дискілер, компрессорлар мен турбиналардың қалақтары – ақауды анықтау, ультрадыбысты бақылау;

          10) қоспалағыш корпустары, реттелетін шүмек арматуралары – ақауды анықтау;

          11) агрегат жетектерінің, газ таратып-бөлгіштер тораптарының қораптары – ақауды анықтау;

          12) пилоттар мен жолаушыларға арналған креслолар – ақауды анықтау;

          13) генераторлы және модуляторлы лампалар – параметрлерін тексеру;

          14) компрессорлар мен турбиналардың қалақтары – ультрадыбысты бақылау;

          15) жүкке арналған люктер, кіретін есіктерінің құлыптары – ақауды анықтау;

          16) герметикалық кабиналарды қаптау – ақауды анықтау;

          17) орталықтан тепкіш регуляторлар, айналым сигнализаторлары – ақауды тану;

          18) үрлемелі траптар – ақауды анықтау;

          19) ұшу аппараттарының тораптары мен учаскелері: орталық пульт, жапқыштардың кареткалары, фюзеляждың герметикалық емесе бөлігі, тартымдарды басқаруды қорғау панельдері, жылытқыш және желдеткіш қорапшаларының жармалары, центрплан панельдері мен бастырмалары, капоттар, қанаттың алмалы-салмалы бөлігі; биіктікті, отынды гидрогазды және өрт сөндіру жүйелері – ақауды анықтау;

          20) фюзеляждар, қанаттар, шассилер, амортизаторлы тіреулердің топсалы тораптары, шассиді көтергіш цилиндрлер, гидрожүйелердің агрегаттары, өрт сөндіргіш және оттегі баллондары – ақауды анықтау;

          21) электр механизмдер, қайта түрлендіргіштер, стартерлер, бензоқыздырғыштар – ақауды анықтау.

 

 

16-параграф. Авиациялық техниканың ақаушысы,  6-разряд

 

55. 55. Жұмыс сипаттамасы:

          орташа типтік ұшу аппараттарының техникалық жағдайының ақауын анықтау және жөндеу түрін айқындау;

          күрделі және қуатты газ турбиналы қозғалтқыштардың ақауын анықтау;

          орташа типтік ұшу аппараттарының бөлшектерінде, тораптарында, агрегаттарында, жабдықтарының аспаптарында және жарақтандыру жүйесінде ақаудың пайда болу себептерін белгілеу, оны қалпына келтіру тәсілдерін таңдау;

          қолданылатын бақылау-өлшеу құралдарын, аспаптары мен аппаратураларды тексеру және баптау;

          орташа типтік ұшу аппараттарының бөлшектерін, агрегаттарын және жарақтандыру жүйесін ақауға тексеру тәсілдерін таңдау;

          электронды-есептеу машинаны қолдана отырып, өзара алмастырылатын бөлшектерді өлшемі, тығыздығы, салмағы және дербес тербеліс жиілігі бойынша іріктеу;

          ұшу аппаратқа жөндеу жүргізген кезде бұйымдарға бақылаудың бұзылмайтын әдістерімен алынбайтын бөлшектерге бақылау жүргізу;

          күрделі және дәл алынбайтын бөлшектерге микрометриялық өлшем жүргізу;

          орташа типтік ұшу аппараттар бұйымдарының істен шығу және ақауларына карточкалар толтыру;

          қозғалтқыштардың формулярларын тексеру;

          ақауларды анықтау карталарын көшіріп жазу және ресімдеу.

56. 56. Білуге тиіс:

          авиациялық техникаларды жөндеудің түрлері мен әдістерін, орташа типтегі ұшу аппараттарының, оның ішінде пластикалық массалардан және басқа да металды емес материалдардан жасалған бөлшектердің ерекше және оларға тән емес ақауларын;

олардың пайда болу себептері және жою тәсілдерін, металдарды механикалық өңдеу технологиясының негіздерін;

          дәнекерлеу, құрастыру - тойтару және желімдеу жұмыстарының технологиясын;

дәл өлшегіш құралдар мен аспаптарды баптау қағидаларын;

орташа типтегі ұшу аппараттары бөлшектерін бақылаудың бұзылмайтын әдістерін қолданудың оңтайлы тәсілдері, орташа типтегі ұшу аппараттар бұйымдарының, оларды жасап шығару сериясы бойынша конструктивтік ерекшеліктерін;

орташа типтегі ұшу аппараттарының сертификатталған бұйымдарына қойылатын талаптарын;

механика, электротехника, электроника, радиотехника, баллистика, метрология негіздерін.

57. 57. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
58. 58. Жұмыс үлгілері:

          1) ұшу аппараттарын басқару агрегаттары мен тораптары – ақауды анықтау;

          2) «АСИ», «ОМТ», «ТАЖТ» типтегі отын автоматикасының агрегаттары – жоғары дәлдікті өлшегіш және оптикалық аспаптарды қолдана отырып ақауды анықтау;

          3) «ШФР» типтік отын жүйесінің агрегаттары, отын сорғылары – ақауды анықтау;

          4) радиолокациялық аппаратуралар – тексеру және ақауды анықтау;

          5) пилотажды аспаптардың электрондық, электрлік, механикалық блоктары – кешенді ақауды анықтау;

         6) бортты есептегіштер – ақауды анықтау;

         7) әуе, біліктес бұрандалар – ақауды анықтау;

          8) орташа типтік ұшу аппараттарының басқару және штурвал бағандарының гермоқосқыштары – ақауды анықтау;

          9) шасси және жүк люктерінің құлыптары – ақауды анықтау;

          10) радиолокациялық жабдықтар антенналарының айналары мен сәулелендіргіштері – техникалық жағдайларға сәйкес тексеру;

         11) жану камералары – «ИПД» аспабымен қарау;

          12) форсажды диффузорлардың корпустары, қыздыру құбырлары – ақауды анықтау;

          13) реттығын жұптары, отын сорғыларының плунжерлері – ақауды анықтау;

          14) «ГТД» турбокомпрессорлар таяныштарының мойынтіректері – радиалды және осьтік саңылауларды, қондырмаларды есептеу;

15) штепсельді ажыратқыштар – ақауды анықтау;

16) тікұшақ редукторлары – ақауды анықтау;

17) айналым регуляторлары, май, отын, сигнал беру қысым бергіштері – ақауды анықтау;

18) қозғалтқыштардың тораптары – ақауды анықтау кезіндегі динамикалық теңгерім;

19) «ҚКҚ» және қозғалтқыштың қуатты қосалқы құрылғылары, ажырамайтын бөлшектері – ақауды анықтау;

20) центрпландар, гермокабиналар, фюзеляждар, мотогондолдар, планер конструкциясының күшті элементтері – ақауды анықтау;

21) радио тізбектердің электр аппаратурасы – ақауды анықтау.

 

 

17-параграф. Авиациялық техниканың ақаушысы,  7-разряд

 

59. 59. Жұмыс сипаттамасы:

ауыр типтік ұшу аппараттарының техникалық жағдайының ақауын анықтау және жөндеу түрін айқындау;

ауыр типтік ұшу аппараттарды автоматты реттеу жүйелерінің күрделі екі контурлы және екі білікті қозғалтқыштары мен күрделі агрегаттарының ақауларын анықтау;

барлық пысықтаулар мен сериялар бойынша өзгерістерді ескере отырып, ұшу аппараттарының арнайы жабдықтарын толық көлемде ақау анықтау;

ауыр типтік ұшу аппараттарының күрделі және дәл бөлшектеріне микрометриялық өлшемдер жүргізу;

         авиатехника бұйымдарының жұмыс істегенде істен шығып қалу және ақауларына карточкалар жүргізу;

          басқарылатын ракеталық жарақтандыру агрегаттары мен жүйелерінің ақауларын анықтау, бұзылуларын табу, реттеу, түзету және сынау;

          аэродром қоректендіргіштерінің энергия шкафтарын, таратып-бөлгіштердің қораптарын ақауға тексеру;

          аса маңызды трассаның күрделі аспапты жабдықтарының, электр бұраулары жетектерінің ақауларын анықтау.

60. 60. Білуге тиіс:

          ауыр типтік ұшу аппараттарды және авиациялық техниканың күрделі және дәл жүйелерін жөндеу технологиясы, түрлері мен типтерін;

ауыр типтік ұшу аппараттарының, күрделі екі контурлы және екі білікті қозғалтқыштардың, ауыр типтік ұшу аппараттарының автоматты реттеу агрегаттары мен жүйелерінің ақауларын анықтау кезінде қолданылатын бақылау-тексеру аппаратуралары мен стендтері, негізгі сыналатын стендтерді реттеу жүйесін;

          өлшеу аспаптарын және бақылау-тексеру аппаратурасын баптау қағидаларын;

          ауыр типтік ұшу аппараттары бұйымдарын сертификаттаудың негізгі қағидалары мен процедураларын, сертификатты метрологиялық қамтамасыз ету туралы мәліметтер.

61. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
62. Жұмыс үлгілері:

          1) автопилот агрегаттары – ақауды анықтау;

          2) электронды блоктар, электронды-оптикалық құрылғылар, панельдер – істен шыққан элементті айқындау мақсатында жүйеге кіретін жекелеген элементтер мен тораптарды сынау, реттеу, ақауын анықтау;

          3) ауыр ұшу аппараттарының гидрогаз жүйелері – ақауды анықтау;

          4) басқару және штурвалды баған гермоқосқыштары (электрлік өткізгіш) – ақауды анықтау;

          5) қанаттар, шассилер, тіреуіш амортизаторларының топсалық тораптары, шассиді көтергіш цилиндрлер, гидрожүйе агрегаттары – ақауды анықтау;

          6) кареткалар, жапқыштардың көтергіштері – ақауды анықтау;

          7) ауыр ұшу аппараттарының май агрегаттары, температураны реттегіштері, турбостартерлер – ақауды анықтау;

          8) басқарылатын ракеталық жарақтандыру жүйелері – ақаулықты табу, реттеу, ақауды анықтау.

 

 

18-параграф. Авиациялық техниканың ақаушысы,  8-разряд

 

63. 63. Жұмыс сипаттамасы:

тәжірибелі, эксперименттік және бірегей типтегі ұшу аппараттарының ақауын анықтау және ұшудан кейін техникалық жағдайын тексеру;

тәжірибелі, эксперименттік және бірегей типтегі ұшу аппараттарының бөлшектерінде, тораптарында, агрегаттарында, аспаптарында, жабдықтарында ақаулардың пайда болу себептерін белгілеу;

ұшу аппараттарының формулярларын, олардың қозғалтқыштарын, айрықшалықтары бойынша жарақтану жүйесін тексеру, ақауды анықтау карталарын ресімдеу;

қолданылатын күрделі бақылау-өлшеу аспаптарын, қондырғылар мен стендтерді баптау, теңшеу және жарамдылығын бағалау;

лазерлі техниканы пайдалана отырып, ұшу аппараттары мен олардың жүйесін нивелирлеу;

орындалатын жұмыстардың көлемін айқындау, ақауды анықтау тәсілдерін тағайындау және авиациялық техниканың күрделі жүйелерін қалпына келтіру.

64. 64. Білуге тиіс:

тәжірибелі, эксперименттік және бірегей типтегі ұшу аппараттарын қалпына келтіру технологиясының ерекшеліктері, авиациялық техниканың күрделі бұйымдарын пайдалану шарттары және конструкциялық ерекшеліктерін;

күрделі тексеру аппаратурасының конструкциясы және пайдалану ерекшеліктерін;
          авиациялық техниканың сертификатталған бұйымдарына қойылатын талаптар, авиациялық техниканың сапасы мен сенімділік мәселелері.

65. 65. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
66. 66. Жұмыс үлгілері:

1) гермокабиналар, электрлік және аспаптық жабдықтар, гермокабинаның гермоқосқыштары, центропландар – ақауды тану;

2) газтурбиналық қозғалтқыштар және олардың жүйелері – ақауды толық анықтау;

3) курстық, навигациялық жүйелер – ақауды толық анықтау;

4) «Кулон» типтегі агрегаттардың жүйелері – ақауды толық анықтау;

         5) жарақтандыру жүйесі – көзделетін кешендердің ақауын анықтау;

ақаулықты жою, теңшеу, реттеу, түзету және жанастыру;

          6) қызатын шынылар, бұрандалар, коктар – кедергілерді өлшеу;

          7) күштік өткізгіштер – ауыспалы кедергілерді өлшеу.

 

 

19-параграф. Авиациялық техниканы жинақтаушы, 2-разряд

 

67. 67. Жұмыс сипаттамасы:

          әуе қозғалтқыштарының, ұшу аппараттарының, аспапты, электрлік, радиоэлектрлік жабдықтардың және әуе жарақтандыру жүйелерінің қарапайым бөлшектері мен тораптарын жинақтаушы ведомостар бойынша жинақтау;

          жинақталатын бөлшектер мен тораптарды белгілі тәртіппен орналастыру, оларды таңбалау;

          жинақталатын бөлшектердің жарамдылығын сыртқы көрінісі және құралдардың көмегімен айқындау, коррозияға қарсы жағындылар үшін оларды іріктеу;

          бюллетендерге және тиісті жинақтаушы ведомостардың тізбесіне сәйкес цехтардан бөлшектерді қабылдау;

          жуу және тазалау, бөлшектер мен тораптарға уақытша консервілеу жүргізу;

          бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарының көмегімен (микрометр, штангенциркульдер, калибрлер, сүңгілер, омметрлер, амперметрлер, вольтметрлер) бөлшектерді өлшеу;

          тораптар мен агрегаттарды жинақтау кестесін жүргізу;

          қоймадан бөлшектер мен материалдарды алуға құжаттамаларды ресімдеу;

          қарапайым көтергіш-көлік құралдарының көмегімен бөлшектер мен материалдарды ауыстыру.

68. 68. Білуге тиіс:

          жасалатын, жөнделетін немесе қызмет көрсетілетін әуе қозғалтқыштары, ұшу аппараттары, аспапты, электрлік, радиоэлектрлік және әуе жарақтандыру жүйелерінің конструкциялары туралы қарапайым мәліметтерді;

         негізгі авиациялық тораптардың, агрегаттар мен аспаптардың атауы, олардың сыртқы тән ақауларын;

          техникалық мүлікті жинақтау жөніндегі нұсқаулықтарды;

         авиациялық материалдар мен бөлшектердің негізгі номенклатурасы мен шығындау нормаларын;

         жинақтауға келіп түсетін бөлшектердің техникалық жағдайын айқындаудың негізгі қағидаларын;

          сызбаларды оқу қағидалары, негізгі бақылау-өлшеу құралының мақсатын;

          авиациялық бөлшектер мен тораптарды консервілеу және сақтау тәсілдерін;

          негізгі консервілеу материалдары, коррозияға қарсы жағындыларды қолдану қағидалары және қасиетін;

          қоймадан бөлшектерді шығару қағидалары мен құжаттамалардың нысандарын,  бөлшектерді жөндеуге, құрастыруға және монтаждауға тапсыру тәртібі, қоймада, цехта сақталатын және жинақтауда жатқан авиациялық материалдар мен бөлшектерге есеп жүргізу тәртібін, жұмыстарды цехтар бойынша бөлуін;

         бөлшектер мен тораптарды тасымалдау қағидаларын;

         техникалық және технологиялық құжаттаманы ресімдеу тәртібін;

         өнімді сертификаттау туралы жалпы мәліметтерді;

         авиациялық бөлшектерді тазалау және жуу технологиясын;

         шақтамалар мен қондырмалар туралы негізгі мәліметтерін.

69. 69. Жұмыс үлгілері:

          1) ұшу аппараттар – бөлшектер мен техникалық материалдарды техникалық қызмет көрсетуге түржиындарға (дәрі-дәрмек қобдишасы) жинақтау;

          2) аккумуляторлық антенналар, контейнерлер, плафондар, амортизациялы сөрелер – бекіткіш бөлшектермен жинақтау;

          3) қарапайым тораптардың бөлшектері – ақау ведомостыларға сәйкес жұмыс орындарына беру;

          4) қойма стеллаждарындағы бөлшектер мен агрегаттар – сақталуын бақылау;

          5) машина бөлшектері – құжаттаманы ресімдеу тізбесіне, талон жүйесіне сәйкес жөндеуге қабылдау;

          6) әуе қозғалтқыш бөлшектері – уақытша консервілеу;

         7) бекіткіш бөлшектер - өлшемдері бойынша жинақтау;

          8) әуе қозғалтқыштардың жану камералары, компрессорлар корпустары, оталу сымдарының коллекторлары – бөлшектерді жинақтау;

          9) шығырлар, сыртқы аспалардың бөрене ұстағыштары, арнайы плиталар, санитарлық жабдықтар – жинақтау;

          10) ұшу аппараттарының аэронавигациялы және моторлы жабдықтары – жөндеуге жинақтау.

 

 

20-параграф. Авиациялық техниканы жинақтаушы, 3-разряд

 

70. 70. Жұмыс сипаттамасы:

          агрегаттарды, аспаптарды, әуе жарақтандыру жүйелерін, әуе қозғалтқыш жүйелерін, ұшу аппараттарын, күрделілігі орташа аспапты, электрлік, радиоэлектрлік және арнайы электрлік жабдықтарды құрастыру және монтаждау үшін жинақтау;

          авиациялық техникаға техникалық қызмет көрсету жөніндегі аз еңбекті регламентті жұмыстарда жұмыс істейтін қызметкерлерге өтінімдер бойынша агрегаттар мен бөлшектерді жинақтау және қамтамасыз ету;

          цехтардан бөлшектерді бюллетендер бойынша және тиісті жиынтық-талон тізбесіне сәйкес қабылдау;

          қоймадан бөлшектер мен жөндеу-техникалық жиынтықтарды алу;

          цехтардан қабылданған және қоймадан алынған бөлшектерді жинақтау технологиясында қарастырылған талаптарға сәйкес монтаждауға беру;

          8-10 квалитет шегінде бөлшектерді өлшеу, бөлшектердің қондырмалар бойынша тұтасқанын тексеру;

          бөлшектің лак-бояу және коррозияға қарсы жағындыларының жағдайын айқындау;

          аспаптық, электрлік, радиоэлектрлік, арнайы жабдықтар мен жарақтандыру жүйесін жинақтаған кезде күрделілігі орташа монтажды, жартылай монтажды және қағидатты схемаларды пайдалану;

          техникалық және технологиялық құжаттаманы ресімдеу.

71. 71. Білуге тиіс:

          жинақталатын бөлшектердің, тораптар мен агрегаттардың номенклатурасы мен конструкциясын;

жинақталатын бөлшектерді, тораптар мен агрегаттарды жасау және жөндеу технологиясы туралы негізгі мәліметтерді;

          жұмыс орындарын қажетті жабдықтар мен құрылғылармен қамтамасыз ету бөлігінде регламенттері және техникалық қызмет көрсетудің технологиясы, негізгі тораптар мен агрегаттардың міндеті мен өзара әрекет етуін;

          негізгі авиациялық материалдар және олардың механикалық қасиеттерін;

          металдар коррозиясының түрлерін және одан қорғау әдістері, жасалғаннан немесе жөндеуден кейін жинақтауға келіп түсетін бөлшектердің, тораптар мен агрегаттардың жарамдылығын айқындауға қойылатын техникалық шарттарын;

          бөлшектердің сапасын бақылау, оларды қалпына келтіру әдістерін, құрастыру, монтаждау және жөндеу үшін авиациялық техниканы жинақтау тәртібін;

          бөлшектердің, тораптар мен агрегаттардың шығыс нормаларын, радиоэлементтерді маркалануы.

72. Жұмыс үлгілері:

          1) аса жеңіл және жеңіл ұшу аппараттар – құрастырудың технологиялық процесіне сәйкес жиынтықтарды берудің жүйелілігін қамтамасыз етіп, құрастыру үшін жинақтау;

          2) күрделілігі орташа бөлшектер мен агрегаттар – жарамдылығын көріп бақылау;

          3) радиоэлектрлік жабдықтардың бөлшектері, блоктары, агрегаттары – стеллаждар және сақтау орындары бойынша орналастыру;

         4) отын мөлшерлеуіштері – жинақтау;

          5) май бактары – жинақтау;

          6) «ОТҚС» типті қосымша ортадан тепкіш сорғылар – жинақтау;

         7) отын таратып-бөлгіштер – жинақтау;

         8) сыртқы жарманы реттеуші – жинақтау;

          9) арнайы аспалар, арнайы фермалар, арнайы блоктар, басқару пульттары, лафеттер, шүберін қалпақшалар – жинақтау;

         10) отын-май агрегаттары, реттеуіштер – жинақтау;

          11) отын өлшегіштер, бензин өлшегіштер, май өлшегіштер, оттекті жабдықтар – монтаждау және құрастыру үшін жинақтау;

          12) ұшатын аппараттардың күрделілігі орташа тораптары мен агрегаттары – жинақтау және жұмыс орындары мен оперативтік учаскелерге жеткізу, дюрит шлангтарды, түзеткіш қамыттарды дайындап, бұрандаларды, болттар мен гайкаларды өткізіп, ұшу аппараттарына техникалық қызмет көрсету;

          13) электр станциялардың сөйлестіретін, байланыстыратын құрылғылары – монтаждау үшін жинақтау.

 

 

21-параграф. Авиациялық техниканы жинақтаушы, 4-разряд

 

73. 73. Жұмыс сипаттамасы:

          ұшу аппараттарының күрделі тораптары мен агрегаттарын және олардың жүйелерін құрастыруға арналған дәлме-дәл бақылау-өлшеу құралын қолдана отырып, жиынтықтау және ақау ведомостары, схемалар мен ерекшеліктер бойынша бөлшектенетін бөлшектерді, тораптарды өлшеуді жүргізе отырып және ұсақ ақауларды жоя отырып жинақтау;

          белгіленген мерзімде ұшу аппараттарына техникалық қызмет көрсетуде көп еңбекті регламенттерді орындау кезінде жұмыс орындарын бөлшектермен, агрегаттармен, жабдықтармен және құрылғылармен қамтамасыз ету;

          құрамында бағалы металдары бар ұшу аппараттарының бөлшектерін құрастыру және монтаждау үшін жинақтау;

          жөндеу қорының цехынан ұшу аппараттарының жинақтаушы тораптарын қабылдау;

          аралас цехтарға ұшу аппараттарының тораптары мен агрегаттарын жөндеу үшін жөнелту;

          ұшу аппараттарының күрделі агрегаттарын консервілеу;

         6-7 квалитет бойынша ұшу аппараттарының жалғанатын бөлшектерін бақылау-өлшеу құралдарының көмегімен өлшеу және бақылау.

74. 74. Білуге тиіс:

          ұшу аппараттарының жинақталатын жүйесінің конструкциясы, әуе қозғалтқыштар, ұшу аппараттар, аспаптық, электрлік, радиоэлектрлік жабдықтар және әуе жарақтандыру жүйелері бөлшектерінің, тораптары мен агрегаттарының технологиялық маршруттарын;

          ұшу аппараттарын техникалық пайдалануды ұйымдастыру қағидаларын;

          техникалық қызмет көрсету кезінде қолданылатын арнайы аэродромды жабдықтар мен механикаландыру құралдарының конструкциясын, міндеті және күтім жасау әрі сақтау тәртібін;

          бағалы металдарға есеп жүргізу нұсқаулықтарын;

авиациялық материалдардың, отындардың, майлардың, жақпалардың механикалық, физикалық және химиялық қасиеттері мен олардың шығыс нормаларын;

         металдар мен қорытпаларды термоөңдеу түрлерін, ұшу аппараттары бөлшектерінің бетін таза өңдеу кластарын;

          лак-бояу жағындыларына қойылатын талаптарын;

          бақылау-өлшеу аспаптары мен құрылғыларының, көтергіш-көлік құралдарының конструкциясын.

75. Жұмыс үлгілері:

          1) автопилоттар, бағыттағыш жүйелер, навигациялық индикаторлар – жөндеу және монтаждау үшін жинақтау;

          2) реттік тығын булары бар агрегаттар – аспаптық тексерумен жинақтау;

          3) радиоэлектрлік жабдықтардың агрегаттары – жинақтаушы ведомостар мен айрықшалықтар бойынша жөндеу және құрастыру үшін жинақтау;

          4) ұшу аппараттар – еңбек сыйымдылығы регламенттері бойынша техникалық қызмет көрсету үшін агрегаттарды, аспаптар мен олардың қосалқы бөліктерін жинақтау;

          5) әуе қозғалтқыштардың бөлшектері – істелген сағаттар және қондырғылар бойынша іріктеу;

          6) локатор бұйымдары – монтаждау үшін жинақтау;

          7) контакторлар қораптары, электромагниттер – аралас цехтарға қабылдау және жөнелту;

          8) плунжерлі, орталықтан тепкіш, жоғары айналмалы сорғылар – жинақтау;

          9) компрессорлардың, турбиналардың, турбостартерлердің роторлары – жинақтау;

          10) капсула термодатчиктері - жинақтау.

 

 

22-параграф. Авиациялық техниканы жинақтаушы, 5-разряд

 

76. Жұмыс сипаттамасы:

          паспорттарға, формулярларға, шақтамаларға, жөндеу өлшемдеріне және механикалық қасиеттеріне сәйкес күрделі аспаптарды, қосалқы бөліктерді және авиациялық материалдарды жинақтау, таңдау және тексеру;

          ұшу аппараттарына техникалық қызмет көрсетудің регламенттеріне сәйкес жұмыс орындарын агрегаттармен, тораптармен, бөлшектермен, материалдармен, жабдықтармен және құралдармен тиімді қамтамасыз ету;

          ұшу аппараттары бөлшектерінің топтық жиынтықтарын алу және бөлшектеу;

          жөндеу істерін жинақтау және ресімдеу;

          аэродром жабдықтарын, аэродром құрылғыларын, аспаптарын механикаландыру құралдарының жарамдылығын тексеру;

          ұшу аппараттарының әуе қозғалтқыштарын, радиоэлектрондық және арнайы жабдықтарын жөндеуге ресімдеу және жөнелту;

          материалдық құндылықтардың дұрыс сақталуын қамтамасыз ету.

77. Білуге тиіс:

          жұмыс орындарын қажетті жабдықтармен және құрылғылармен қамтамасыз ету бөлігінде ұшу аппараттарының конструкциясы, техникалық қызмет көрсетудің регламенті және технологиясы, оларға орнатылған қозғалтқыштар, агрегаттар және жарақтарын, ұшу аппараттарына, оларға орнатылған қозғалтқыштарға, агрегаттар мен жарақтарға техникалық қызмет көрсетуді ұйымдастыру жөніндегі құжаттарын;

          авиациялық техниканың бұйымдарын сертификаттаудың қағидалары және процедурасы, ұшу аппараттары мен олардың қозғалтқыштарына техникалық қызмет көрсету кезінде қолданылатын аэродром жабдығының, құрылғылар мен құралдарының жұмыс істеу қағидаттарын;

          авиациялық агрегаттар мен аспаптарға паспорттар мен формулярларды жүргізу қағидалары, жұмыс орындарын бар қажеттіліктермен қамтамасыз ету жөніндегі нұсқаулығы, қызмет көрсетудегі ұшу аппараттарының тұрып қалу нормалары, материалдық құндылықтарды алуға өтінімдер жасау және ұсыну, материалдық құндылықтарды қабылдау-тапсыруды ресімдеу тәртібін.

78. Жұмыс үлгілері:

          1) әуе қозғалтқыштар – жөндеуге ресімдеу және жөнелту;

         2) отынды мөлшерлеу автоматтары - жинақтау;

          3) алдыңғы және ортаңғы компрессорлар, реактивті қозғалтқыштың таяныштары – тораптармен және бөлшектермен құрастыруға жинақтау;

          4) техникалық құрамның жұмыс орындары – бірнеше типті ауыр ұшу аппараттарға техникалық қызмет көрсету бойынша материалдық - техникамен қамтамасыз ету;

          5) реттегіш сорғылар және датчик сорғылар – жинақтау;

          6) ұшу аппараттар қозғалтқыштарының, агрегаттарының, тораптар мен жүйелерінің аспаптық жабдықтары мен қосалқы бөліктері – паспорттарға, жөндеу мөлшерлеріне, шақтамаларға сәйкес іріктеу және тексеру;

          7) реттегіштер – жинақтау;

          8) аэродром жабдықтарын механикаландыру құралдары – дұрыстығын тексеру және қосалқы тораптармен және бөлшектермен жинақтау.

 

 

23-параграф. Авиациялық техниканы жинақтаушы, 6-разряд

 

79. Жұмыс сипаттамасы:

          техникалық қызмет көрсету немесе жөндеу кезінде бірінші сериядағы ұшу аппараттарының күрделі кешендерін, жүйелерін, агрегаттарын жинақтау;

          ұшу аппараттар жабдықтарын жинақты жеткізілуін және оның сапасын бақылау;

          тұтас авиациялық бұйымдарға арналған техникалық құжаттаманың жиынтықтарын қамтамасыз ету;

          компьютерлік техниканы пайдалана отырып, құрамында бағалы металл бар қосалқы бөлшектер мен агрегаттарды шығындауға есеп жүргізу және бақылау.

80. Білуге тиіс:

          ұшу аппараттарының типтері мен сериялары бойынша технологиялық құрастырудың, монтаждаудың және техникалық қызмет көрсетудің ерекшеліктерін, әртүрлі ұшу аппараттарға арналған шығындалатын қосалқы бөлшектердің, материалдардың және қосалқы жабдықтарының номенклатураға сандық ара қатынасын, бағалы металдар мен жарақтану жүйесіне есеп жүргізу және сақтау ерекшеліктерін;

          есеп жүргізу және техникалық құжаттамаларын толтыру қағидаларын, сертификатталатын бұйымдарға қойылатын талаптарын;

          есептеуіш техникаға және автоматтандырылған құрылғыларға қызмет көрсету қағидаларын.

81. Жұмыс үлгілері:

          1) бірінші сериялардағы әуе қозғалтқыштар – отын автоматикасының жинақтаушы агрегаттары;

2) есептеуіш, бортты машиналар – жинақтау;

3) ұшу аппараттарының жарақтау жүйесі – жинақтау;

4) навигациялы жүйелер – жаңа аспаптармен жинақтау.

 

 

24-параграф. Агрегаттарды жөндеу слесарі, 3-разряд

 

82. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделі емес агрегаттарды жөндеу;

          агрегат бөлшектерін 8-11 квалитет бойынша жөндеу кезінде слесарлық жұмыстарды орындау;

          агрегаттардың қарапайым бөлшектерін орнында ысқылау және қыру арқылы қиыстырып келтіру;

          саңылауды қашаумен ұңғылау, штифтілер мен түйреуіштерді салу;

          агрегат бөлшектерін аралау, бұрамасын қолмен кесу;

          күрделілігі орташа агрегаттарды жөндеу барысында қосымша операцияларды орындау;

          қарапайым слесарлық және бақылау-өлшеу құралдарының агрегат бөлшектерінің параметрлерін өлшеу;

         агрегат бөлшектерін консервациядан алу және жуу.

83. 83. Білуге тиіс:

          жөнделетін агрегаттардың конструкциясы мен жұмыс істеу қағидатын;

          қарапайым агрегаттарды құрастыру және бөлшектеу технологиясын;

          қолданылатын бақылау-өлшеу құралдарын пайдалану қағидаларын;

          агрегат бөлшектерін белгілеу және таңбалау тәртібін;

          коррозиядан қорғау тәсілдерін;

          орындалатын жұмыс көлеміндегі слесарлық ісін;

          сызбалар мен кинематикалық схемаларды оқу қағидаларын.

84. Жұмыс үлгілері:

          1) биікте жұмыс істейтін жабдықтың клапандары мен редукторлары – бөлшектеу;
          2) агрегат корпустары – сыртқы бетін жөндеу;

          3) бекіту бөлшектері - жөндеу;

          4) май сорғылары, сүзгілер – ажыратпа жазықтықтарындағы түйреуіштерді ауыстыру;

          5) тор және пластинка сүзгілер - жөндеу, құрастыру.

 

 

25-параграф. Агрегаттарды жөндеу слесарі, 4-разряд

 

85. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделілігі орташа агрегаттарды жұмыстарды орындау технологиясы мен техникалық шарттарға сәйкес жөндеу, құрастыру және сынау;

          8-10 квалитетті қамтамасыз ете отырып, жөндеу кезінде слесарлық операцияларды орындау;

         жөнделетін агрегаттарды құрастыру, тексеру және сынау кезінде анықталған ақауларды жою;

          қажетті дәлдікті қамтамасыз ете отырып, бөлшектерді жеткізу және орны бойынша қиыстыру бойынша операцияларды орындау.

86. Білуге тиіс:

жөнделетін агрегаттардың конструкциясы, жұмыс істеу қағидаты және жұмыс шарттарын;

бөлшектер мен тораптарды жөндеу, агрегаттарды құрастыру және күрделілігі орташа агрегаттарды сынау технологиясын, шақтамалар мен қондырмалар жүйесін;

күрделі сызбалар мен функционалдық схемаларды оқу қағидаларын, қолданылатын жабдықтардың, құрылғылар мен стенділердің конструкциясын;

қолданылатын бақылау-өлшеу аспаптары мен құралдарының конструкциясы мен жұмыс істеу қағидаты, әртүрлі материалдарды өңдеу тәсіліндегі ерекшеліктері.

87. Жұмыс үлгілері:

1) реттығын агрегаттары – таңдау және құрастыру;

2) кері және тура клапандар - ысқылау;

3) жанармай коллекторлары - жөндеу;

4) көп қадамдық крандар - жөндеу, құрастыру;

5) май агрегаты - жөндеу және құрастыру;

6) орталықтан тепкіш жанармай сорғылары – құрастыру;

7) амортизациялық тұғырлар - жөндеу, құрастыру;

8) тістегершіктер, біліктер – түйреуіштерін ауыстыру, шағын конустылықты, доғалдылықты жою.

 

 

26-параграф. Агрегаттарды жөндеу слесарі, 5-разряд

 

88. Жұмыс сипаттамасы:

          агрегаттарды жөндеу кезінде күрделі слесарлық-жетілдіру операцияларын 6-7 квалитет бойынша орындау;

          күрделі агрегаттарды бөлшектеу;

          күрделі агрегаттарды ауыстыру;

          агрегат бөлшектерінің тегістігін 2-3 жолаққа дейін интерференциялық әдіспен жетілдіру және бақылау;

          күрделілігі орташа агрегаттарды сынау кезінде стенділерді басқару;

          құрастыру алдында агрегаттардың бөлшектері мен тораптарының сапасын нақты аспаптар мен құралдардың көмегімен тексеру.

89. 89. Білуге тиіс:

          жөнделетін аппараттар орнатылатын ұшу аппараттарының конструкциясы туралы негізгі мәліметтерді;

          жөнделетін агрегаттардың конструкциясы мен жұмыс істеу қағидатын;

         агрегаттарды жөндеу, реттеу және сынау технологиясын, агрегаттардың өзіне тән ақаулықтары және оларды жою әдістерін;

          қолданылатын нақты бақылау-өлшеу құралдарының конструкциясын және жұмыс істеу қағидатын;

          әртүрлі материалдарды өңдеудің ерекшеліктерін;

         сертификатталған өнім туралы негізгі мәліметтерді;

          ілеспе техникалық құжаттаманы ресімдеу қағидаларын;

          жөнделетін агрегаттардың жұмыс шарттары.

90. 90. Жұмыс үлгілері:

          1) қысым автоматтары – бөлшектеу, құрастыру және реттеу;

          2) кері және сақтандырушы клапандардың блоктары - жетілдіру, реттеу;

          3) күрделі агрегаттардың тығындары – қажетті дәлдікті қамтамасыз ете отырып, таза ұңғылау;

          4) гидросорғылар, басқылау сорғылар, орталықтан тепкіш сорғылар - жөндеу, құрастыру;

          5) реттығын жұбы – ажырату бойынша шекті саңылауларды қамтамасыз ете отырып жөндеу.

 

 

27-параграф. Агрегаттарды жөндеу слесарі, 6-разряд

 

91. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделі агрегаттарды жұмыстарды орындау технологиясы мен техникалық шарттарға сәйкес жөндеу, құрастыру және сынау;

          құрастыру алдында агрегаттардың тораптары мен бөлшектерін жөндеу сапасын нақты өлшеу құралдары мен аспаптарын пайдалана отырып, тексеру;

          агрегаттарды гидравликалық сипатын тексере отырып және жоғары дәлдікті өлшеу құралдарын пайдалана отырып құрастыру;

          талап етілетін саңылауларды қамтамасыз ете отырып, селективті іріктеу әдісімен жетілдіре отырып, реттығынды жөндеу;

          агрегат бөлшектерінің тегістігін интерференциялық әдіспен 1-2 жолаққа дейін жетілдіру және бақылау;

         агрегаттарды құрастыру және сынау картасын толтыру.

92. Білуге тиіс:

          ұшу аппараттары мен оның жөнделетін агрегаттарының конструкциясын;

          агрегаттарды жөндеу, құрастыру және сынау технологиясын, бөлшектер мен агрегаттардың олардың сериясы бойынша және серия ішінде конструктивтік өзгеруін;

         агрегаттардағы ықтимал ақаулықтарды жою тәсілдерін;

          құрамында ұялы конструкциялар, шыны пластикалық және композициялық материалдары бар агрегаттарды жөндеудің технологиялық ерекшеліктерін;

гальваникалық қаптаудың, дәнекерлеудің, термоөңдеудің, герметикалаудың негізгі технологиялық процесін;

арнайы жабдықтар мен зертханалық өлшеу құралдарын пайдалану қағидаларын;

агрегаттардың жұмыс сұйықтықтарының қасиеттерін;

сертификатталған бұйымдарға қойылатын негізгі талаптарды;

механика, гидравлика, пневматика, автоматика, электротехника негіздерін.
         93. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.

94. Жұмыс үлгілері:

         1) негізгі шасси амортизаторы – бұйымға орната отырып жөндеу;

          2) тербетуші тораптардың блоктары – жөндеу, реттеу, сынау;

         3) гидроқозғалтқыштар – жөндеу;

          4) «СР», «ТАЖР», «КАД» типті агрегаттардың реттығын жұптары – жөндеу;

          5) «ДБМ», «ДМТ» типті механизмдер – жөндеу, реттеу, сынау;

          6) «ҚР» типті шығынды шектеулері – жөндеу, реттеу;

          7) шассидің басты тіреулері – жөндеу;

          8) біріздендірілген, аралық, көп сатылы редукторлар – жөндеу, сынау.

 

 

28-параграф. Агрегаттарды жөндеу слесарі, 7-разряд

 

95. Жұмыс сипаттамасы:

          аса күрделі агрегаттарды жұмыстарды орындау технологиясы мен техникалық шарттарға сәйкес жөндеу, құрастыру және сынау;

          аса күрделі агрегаттарды жартылай автоматты басқарылатын сынау стенділерінде реттеу;

          жоғары айналымды агрегаттардың бөлшектерін теңгерімдеу;

          агрегаттар тораптарының жоғары сипаттамасын барокамерада тексеру;

          конфигурациялық және тангенсальді пазаларды, реттығындар мен тығындардың ойылған жиектерін арнайы ысқышпен жетілдіру;

          жоғары дәлдікті агрегаттардың бөлшектерін электрондық оптиметрде, микрокатерде, ұзындық өлшеуіште өлшеу;

          агрегаттарды орнату және бекіту, агрегаттарды жөндеу және сынау кезінде қолданылатын арнайы стенділерді, құрылғылар мен құралдарды баптау және реттеу;

          аса күрделі агрегаттарды сынаудың тиімді тәртібі мен әдістерін таңдау.

96. Білуге тиіс:

          ұшу аппараттарының конструкциясын және жөнделетін агрегаттардың жұмыс шарттарын;

          аса күрделі агрегаттарды жөндеу технологиясын;

агрегаттар мен олардың бөлшектерін жөндеу сапасын бақылау тәсілдері мен құралдарын;

          агрегат бөлшектерінің тозуы жөніндегі негізгі мәліметтер және сырылатын бетінің тозуын азайту тәсілдері мен  жөнделетін агрегаттардың бөлшектері мен тораптарының түйісетін бетін қондыру ауқымы және оның тазалығын;

      агрегат бөлшектерін геометриялық өлшемдері мен механикалық қасиеттері бойынша берік ету және қалпына келтіру әдістері мен материалтануды;

          күрделі өлшеу құралын баптау қағидалары мен тәсілдерін.

97. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
98. Жұмыс үлгілері:

1) сериялы тікұшақтардың ауытқу автоматы – реттеу, сынау;

2) тұрақты жад құрылғысы жүйесінің агрегаттары – жөндеу, құрастыру, реттеу, сынау;

3) «ГА» типті агрегаттар (электрогидравликалық) – жөндеу, сынау;

4) жанармай автоматикасының агрегаты – жөндеу, реттеу, сынау;

5) көтеруші және рульдік бұрандалардың тығындары – жөндеу, сынау;

6) «РБ», «БУ» типті гидрокүшейткіштер, рульдік машиналар, рульдік жетектер - жөндеу, құрастыру, реттеу;

         7) агрегат жетектерінің қораптары – жөндеу, құрастыру, реттеу;

          8) «К», «КМ» типті катапульттелетін арбалар – жөндеу, құрастыру, реттеу;

          9) шасси ауыстырып қосқыштарының механизмдері – жөндеу, реттеу, сынау;

          10) ұшу аппараттарының авариялық шығу есігін авариялық ашу жүйесі – жөндеу, құрастыру, сынау;

          11) қанаттың бұрылу жүйесі – жөндеу, құрастыру, реттеу.

 

 

29-параграф. Агрегаттарды жөндеу слесарі, 8-разряд

 

99. Жұмыс сипаттамасы:

          автоматты құрылғылары бар күрделі агрегаттарды арнайы және аралас стенділерде жұмысты орындау технологиясы мен техникалық шарттарға сәйкес барлық параметрлер бойынша тексеріп, жетілдіре отырып, жөндеу және сынау;

          күрделі эксперименталды агрегаттарды сынау схемаларын пысықтай отырып, оларды жөндеу және сынау жүргізу;

          стенділік жабдықты жұмыс және бақылау эталондары бойынша баптау және реттеу;

         4-5 квалитетті қамтамасыз ете отырып, слесарлық және жетілдіру жұмыстарын орындау;

          қолданылатын құралдар мен құрылғылардың агрегаттары бөлшектерінің эскиздерін жасау;

          құрастыру алдында, бақылаудың барлық құралдары мен шараларын сақтай отырып, агрегаттар бөлшектерінің сапасын, ұшу аппараттары жүйесінің жұмысы кезінде агрегаттардың ақаулықтарын айқындау.

100. Білуге тиіс:

          жөнделетін агрегаттардың конструкциясы мен жұмыс істеу қағидатын;

          автоматты құрылғысы бар күрделі агрегаттарды жөндеу технологиясын;

          жоғары және төменгі температурада агрегаттардың жұмыс істеу ерекшеліктерін;

жұмыс сұйықтықтары мен майлардың қасиеттеріне ортаның өзгеретін параметрлерінің әсерін;

          агрегаттар бөлшектері мен тораптарының тозу дәрежесін айқындау тәсілдерін;

         агрегаттар бөлшектерінің тозуының алдын алу әдістерін;

          агрегаттар бөлшектерінің ақауын табу әдістері.

101. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
102. Жұмыс үлгілері:

          1) ауыр ұшақтар мен бірінші сериялы ұшақтардың ауытқу автоматтары – реттеу, сынау;

          2) жанармайды мөлшерлеу агрегаты, командалық-жанармай агрегаты, реттеуіштер – жөндеу, реттеу, сынау;

          3) «БА», «ББ», «РЖ», «АБА» типті басқару агрегаттары – жөндеу, құрастыру, реттеу, сынау;

          4) «ГПК» типті басқару жүйесінің гидрожетектері, «АГС» типті гидроблоктар – құрастыру, реттеу, сынау;

          5) ауыр тікұшақтардың көтеруші бұрандаларының қалақтары - жөндеу, жетілдіру;

          6) биіктік рулі мен элеронды сервобасқаруды ауыстырып қосу тетігі - реттеу;

          7) «НП» типті гидравликалық аксиальді-поршеньді өнімділігі ауыспалы сорғылар - жөндеу, құрастыру, сынау.

 

 

30-параграф. Агрегаттарды, аспаптар мен сезімтал элементтерді сынаушы, 3-разряд

 

103. Жұмыс сипаттамасы:

       қарапайым электромеханикалық, гироскопиялық және электрондық тораптар мен құрылғылардың кепілдік қызмет ету мерзімін өтеу бойынша сынау және электрлік, механикалық және климаттық сынау;

          жоғары білікті агрегаттарды, аспаптар мен сезімтал элементтерді сынаушының басшылығымен берілген (температуралық және биіктік) режимдерді реттеуге қатысу және оларды бақылау;

         аспаптарды герметикалыққа сынауға қатысу;

          бұйымдарды сынауға стендтерді және бақылау-өлшеу аспаптарын, баламалау жабдықтарын, электрлік және электронды дистанциялық датчиктерді және тіркеуші аппараттарды дайындау;

          күрделілігі орташа электрлік схемаларды жасау;

          күрделілігі орташа сыналатын агрегаттарды, аспаптар мен механизмдерді стендтер мен термобарокамераларда монтаждау және демонтаждау;

          датчиктерді: орын ауыстыру датчиктерін, тензодатчиктерді (тензорезисторлар) динамометрлерді, діріл датчиктерін, қысым датчиктерін және тағы басқа өлшеу және сипаттамасын тіркеу;

      температураның күрт өзгеруі кезінде анероидты қораптардың температуралық иілуін тексеру, гистерезисті айқындау;

          қалыпқа келтірілген мембраналардың қаттылығын өлшеу;

          оқшауларды тесілуге тексеру, сынау бағдарламалары бойынша журнал жазбаларын жүргізу және тексеру парақтарын толтыру;

          сынаулардың деректерін өңдеу, графиктерді құрастыру, тапсыру құжаттарын ресімдеу;

          сынауға дайындық жұмыстарын жүргізу, термобарокамералардың герметикалығын бақылау.

104. Білуге тиіс:

          бұйымдарды сынауды жүргізуге қойылатын техникалық шарттарын;

          сыналатын бұйымдардың, термобарокамералардың, сынау аспаптарының, құрылғыларының, стендтердің, бақылау-өлшеу аппаратуралары мен қарапайым аспаптардың, баламаланатын датчиктердің құрылғысы және жұмыс істеу қағидатын;

          оттегі жабдықтарын пайдалану қағидаларын;

          сыналатын агрегаттарды, аспаптарды, механизмдер мен құрылғыларды монтаждау және демонтаждау, тіркеуші аппаратураларды, термостаттарды, мега-метрлерді, термометрлерді, барометрлерді, манометрлерді, кедергілер дүкенін және өзгелерді қолдану қағидаларын;

          сезімтал элементтер мен аспаптарды қысымды өлшеуге, сиретуге, қатайтуға, микро-қатайтуға арналған қондырғыларға қосу қағидаларын;

          сезімтал элементтерді жасауға жіберілетін материалдардың негізгі қасиеттерін;

          электромеханика және электроника жөнінде жалпы мәліметтерді, электр жабдықтардың, автоматика мен сигнализацияның күрделі емес схемаларын.

105. Жұмыс үлгілері:

          1) гермоқосқыштар – дірілге беріктігін және дірілге тұрақтылығын сынау, климатты камераларда тексеру және кепілді қызмет мерзімін өңдеу;

          2) потенциометрлер мен потенциометрлік датчиктер – электрлік параметрлерін тексеру;

         дірілге беріктігін, дірілге тұрақтылығын, соқпалы және желілі артық тиелуге сынау;

         кепілді қызмет мерзімін өңдеу;

         ораудың сызықты және байланыстың сенімділік осциллограммаларын түсіру және түсіндіру;

          3) сезімтал элементтер – температураның өзгеруі кезінде сипаттамаларды тіркей отырып термобарокамераларда сынау.

 

 

31-параграф. Агрегаттарды, аспаптар мен сезімтал элементтерді сынаушы, 4-разряд

 

106. Жұмыс сипаттамасы:

           электромеханикалық, гироскопиялық және электрондық тораптар мен күрделілігі орташа құрылғылардың кепілдік қызмет ету мерзімін өтеу бойынша сынау және электрлік, механикалық және климаттық сынау;     

          төмен және жоғары температура кезінде термобарокамераларда және терең вакуумда күрделі агрегаттар мен механизмдерді сынау;

          техникалық көрсеткіштер мен шарттарға сәйкес сыналатын бұйымдардың техникалық сипаттамасын тіркеу;

          сыналатын агрегаттардың, аспаптардың, аспап элементтері мен механизмдердің жұмысындағы ақауларды анықтау;

         сыналатын бұйымдардың ақауларын талдауға қатысу;

          бақылау-өлшеу аппаратуралары мен сыналатын жабдықтарды баптауын тексеру;

         теромбарокамерларда және климатты камераларда сынау үшін күрделі агрегаттарды, аспаптарды, сезімтал элементтер мен механизмдерді монтаждау және демонтаждау;

          аспаптар көрсеткіштерін журналға жазу, ілеспе құжаттарды ресімдеу.

107. Білуге тиіс:

          сыналатын бұйымдарға қойылатын техникалық шарттар және сынақ жүргізу жөніндегі нұсқаулықты;

          қолданылатын сұйықтық пен материалдардың техникалық сипаттамасы және әртүрлі температуралық режим кезінде олардың қасиеттерінің өзгеруін;

          қолданылатын камералардың, жабдықтардың, бақылау-өлшеу аппаратуралар мен аспаптардың техникалық сипаттамасы мен конструкциясын;

          сыналатын агрегаттарды, аспаптарды, механизмдер мен құрылғыларды монтаждау және демонтаждау қағидаларын, сынақ жүргізудің схемаларын;

          электротехника, электроника, механика негіздерін.

108. Жұмыс үлгілері:

          1) гироскопиялық сөндіргіштер – гиромоторлардың үдеу уақытын, түзеуді сөндіруді, оқшаулау кедергісін тексеру;

          2) орын ауыстырғыш датчиктер – схеманы құрастыру, баламалау, тензоапаратурамен және шлейфті осциллографпен өлшем жүргізу;

          3) ұшақ магнитофондары – қосқыштарды, сөндіргіштерді, созу механизмін, сигнал беру шамасын тексеру, тыңдау, жиілік сипаттамасын тексеру;

          4) авариялық радиобуилар – токты және радиотаратқыштардың қуаттылығын, қоректену көздерінің кернеулігін тексеріп, іздестіру-құтқару құралдарының радиомаркирлерін сынау.

 

 

32-параграф. Агрегаттарды, аспаптар мен сезімтал элементтерді сынаушы, 5-разряд

 

109. Жұмыс сипаттамасы:

          арнайы стендтерде, қондырғыларда, центрифугаларда сериялық автопилоттардың, гироскопиялық, навигациялық және электромеханикалық тораптар мен құрылғылардың жекелеген блоктарын сынау, техникалық шарттар бойынша тексеру, реттеу, кепілді қызмет мерзімін өтеу және регламенттік жұмыстар жүргізу;

          авиациялық автоматиканың ерекше сезімтал элементтерін термобарокамералар мен климатты камераларда бақылау және үлгілік сынау;

          электронды аппаратураны, микропроцессорлық техниканы, дыбысты генераторларды, бағдарламалаушы құрылғыларды қолдана отырып, жоғары қысыммен төмен температура жағдайларында күрделі аспаптар мен құрылғылардың жұмыс істеу қабілетін сынау;

         көрсетілген аспаптардың қателіктерін айқындау;

          сыналатын бұйымдар жүйелерінің блоктары мен құрылғыларындағы, сыналатын жабдықтар мен бақылау-тексеру аппаратурасындағы ақауларды анықтау;

         ақауларға талдау жүргізу, сынақтардың нәтижелерін өңдеу және олар бойынша есептерді ресімдеу;

          сезімтал элементтер мен аспаптарды, прецизиялы құралдарды қолдана отырып, олардың жұмысындағы әртүрлі жағдайларда өлшеу және сипаттамаларын тіркеу.

110. 110. Білуге тиіс:

          авиациялық аспаптар мен автоматиканың аса сезімтал элементтеріне сынақ жүргізу технологиясының ерекшеліктерін;

          авиациялық аспаптарға сынақ жүргізуге қойылатын техникалық шарттар және нұсқаулықтарын, электронды-есептеу машина жұмыс істеу қағидаты мен машина тілін;

         күшейткіштердің, гидроқұрылғылардың, навигациялық, электромеханикалық және электронды жүйелердің, автопилоттардың, бақылау-өлшеу аспаптарының, гидравликалық, механикалық және электронды сынау стендтері мен жабдықтарының құрылғысы және жұмыс істеу қағидатын;

          электрлік, электронды және механикалық параметрлерді өлшеу,сызықты және бұрыштық өлшеулер, сыналатын механизмдердің кинематикасы және қолданылатын аспаптардың болатын ақауларын және кемшіліктерін жою әдістемесін.         

111.    Жұмыс үлгілері:

          1) демпферлеуші гироскоптардың блоктары – тұтынылатын токтың дайындық уақытының, кедергілерді, шығарғыш сигналдарды, датчиктердің жарықбергіштердің қызметін тексеру;

          2) бағыттағыш және навигациялы-пилотажды жүйелердің блоктары мен жекелеген құрылғылары, гироскопиялық құрылғылар – қорытынды сынау;

          3) бұрыштық жылдамдық және сызықты жылдамдық датчиктері – төмен температуралар мен жоғары қысымды үйлестіру жағдайында параметрлерді тексеру, регламентті жұмыстарды жүргізу;

          4) электронды автоматты басқарылатын климатты камералар – реттеу және қызмет көрсету;

          5) басқаратын жүйелер мен аспаптар – центрифугаларда сынау;

          6) тахометриялық өлшегіш – айналу жылдамдығының өзгеруі кезінде көрсеткіштің кемшілігін өлшеу.

 

 

33-параграф Агрегаттарды, аспаптар мен сезімтал элементтерді сынаушы, 6-разряд

 

112. Жұмыс сипаттамасы:

          электрлік, механикалық және климаттық сынау, техникалық шарттар бойынша тексеру, көп платалы конструкциялы күрделі құрама бірліктерді реттеу;

          күрделі авиациялық жүйелерді, жиынтықтарды, кешендерді көп параметрлер және әртүрлі механикалық-климаттық жағдайларда кезеңмен және қорытынды сынау;

          күрделі авиациялық жүйелерді кешенді термо-, баро- дірілге сынау;

          сынау алдында стендтерді, қондырғыларды және тексеру аспаптарын тексеру;

          күрделі авиациялық жүйелерде ақаулықтарды анықтау және жою;

          сыналатын жүйелердің басқа жүйелермен жанасуын тексеру;

          жаңа сыналатын жабдықтарды жетілдіруге қатысу;

          журналға аспаптардың көрсеткіштерін жазу, сынақ хаттамаларын ресімдеу.

113. Білуге тиіс:

          әртүрлі сынақтар жүргізу технологиясының ерекшеліктерін;

          көп платалы конструкциялы құрама бірліктердің, авиациялық жүйелердің, жиынтықтардың, кешендердің электрлік, механикалық, климаттық және кезеңді сынақтар жүргізудің техникалық шарттары мен нұсқаулықтарын;

          сыналатын құрама бірліктердің, жабдықтардың, өлшейтін және тіркейтін аспаптардың, жүйелердің, микропроцессорлардың және электронды-есептеу машинаның конструкциясын және негізгі техникалық сипаттамасын;

          жұмысты орындау үшін қажетті көлемде электротехниканы, радиотехниканы, механиканы, автоматиканы, гироскопияны сертификатталған бұйымдарға қойылатын талаптар.

114. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
115. Жұмыс үлгілері:

          1) релелі-күшейткіш блоктар – жоғары температура жағдайында қорытынды сынақтарды жүргізу;

          2) ауыр ұшу аппараттарының гироқұрылғылары – қабылдау-тапсыру сынақтары кезінде параметрлерді тексеру;

          3) жылдамдықты және көшіруді доплерлік өлшеу – параметрлерді баламалау;

          4) ұшу аппараттарды басқару жүйесі аспаптарының жиынтықтары – регламентті жұмыстарды жүргізу, параметрлерді баламалау.

 

 

34-параграф. Агрегаттарды, аспаптар мен сезімтал элементтерді сынаушы, 7-разряд

 

116. 116. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделілігі жоғары сериялық авиациялық аспаптардың, автоматты құрылғылардың және есептеуші техникалық құралдардың барлық параметрлері бойынша тексеріп, баптап және реттеп кешенді сынау;

          сынақтар жүргізу, микропроцессорлы техниканы, есептеуіш машиналарды, аса дәл жабдықтарды және стендтерді қолдана отырып, сыналатын бұйымдар мен жүйелерді пайдалануға тапсыру;

          қорғау мен басқарудың электрондық блоктарын, реттеу мен коммутацияның электрондық блоктарын, автоматика блоктарын, автоматика басқару жүйелерін, есептеу кешендерін, прецизионды аспаптарды бақылау, технологиялық, ұсыну, қабылдау-тапсыру сынақтарын нұсқаулықтарға әдістемелерге сәйкес жүргізу және сынау процесінде бақылау-тексеру аппаратурасын баптау;

          арнайы қондырғылар мен бақылау аспаптарын кезеңдік тексеру және аттестаттау;

          сынақ нәтижелерін өңдеу және олар бойынша есептерді ресімдеу;

          сынақтардың паспорттық деректері мен хаттамаларын ресімдеу.

117. Білуге тиіс:

          күрделілігі жоғары бұйымдардың, жүйелер мен кешендердің техникалық шарттарын, нұсқаулықтары мен әдістемелерін;

          микропроцессорлық техника базасында басқару жүйелерін құрудың негізгі қағидаттары, бағдарламаланатын контроллерлердің, микро- және мини электронды-есептеу машиналарының функционалдық және құрылымдық схемалары, микропроцессорлық құрылғылардың конструкциясын;

          бағдарламалау және автоматтандырылған электр жетектерінің теория негіздерін;

          түрлендіруші техниканың, бақылау-өлшеу аспаптары мен диагностикалық техниканың қолданатын аспаптарының құрылғысы, авиациялық техниканың ақаулықтарын іздеу әдістерін;

         жұмысты орындау үшін қажетті көлемде электромеханика, электротехника, сертификатталған бұйымдарға қойылатын талаптар.

118. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
119. Жұмыс үлгілері:

          1) ауыр ұшу аппараттарының автопилоттары – бағдарлама бойынша кешенді сынау, жетілдіру;

         2) «КҚЛӨ» типті лазерлік қашықтық өлшегіш – лазерлік құрылғылардың қабылдаушы-тапсырушы тракттарын тексеру;

          3) навигациялы-пилотажды кешендер, автоматтық борттық басқару жүйелері – беріліс сандарын, сигналдардың іске қосылуын, бұрылыс бұрыштарын, өзгелер жүйелермен жанасуын тексеру;

      4) «Сегізаяқ» типті іздестіру жүйесі - есептеуіш машиналарды, радиолокациялы станциялардың, қабылдағыш-тапсырғыштардың жұмысын тексеру.

 

 

35-параграф. Агрегаттарды, аспаптар мен сезімтал элементтерді сынаушы, 8-разряд

120. Жұмыс сипаттамасы:

          тәжірибелік, жаңадан игерілген және сериялық күрделі авиациялық аспаптарды, басқару жүйелерін, электрлік және электрондық құрылғыларды, есептеу техникасы құралдарын кешенді сынау, теңшеу және баптау;

діріл, ылғал жағдайында жоғары және төмен температура камераларындағы күрделі және бірегей блоктар мен құрылғылардың жұмыс қабілеттілігін сынау, тексеру;

          бірегей пульттар мен микропроцессорлық техниканы пайдалана отырып, күрделі тәжірибелі бұйымдар мен жүйелерді пайдалануға тапсыру;

      сыналатын бұйымдарда, сынақ жабдықтарында және бақылау-тексеру аппаратурасында ақаулықтарды анықтау;

          құрамында интеграцияның үлкен және аса жоғары дәрежедегі микросхемалары, микроқұрастырулары бар күрделі электрондық бұйымдар мен есептеу техникасы құралдарындағы ақаулар туралы қорытынды жасай отырып, талдау жүргізу;

          бұйымдардың беріктігіне және ұзақ мерзімділігіне бағытталған эксперименталды сынақтар мен жұмыстар жүргізу.

121. Білуге тиіс:

          күрделі бұйымдарды, жүйелер мен кешендерді, қағидаттық схемаларды баптау және сынау жөніндегі техникалық шарттар, нұсқаулықтар мен әдістемелерін;

          сыналатын нысандар мен сынау жабдықтарының, өлшеу және тіркеуші аспаптарының, жүйелердің, микропроцессорлар мен электронды-есептеу машинасының конструкциясын және негізгі сипаттамаларын, машина тілін;

         орындалатын жұмыс көлемінде бұйымдар, электротехника, электромеханика, электроника, автоматика, радиотехника, гироскопиядағы ақаулықтарды диагностикалау әдістерін;

          бағдарламалау негіздерін.

122. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
123. Жұмыс үлгілері:

          1) тәжірибелі бұйымдардың автопилоттары – кешенді сынау, жетілдіру;

          2) жаңа конструкциялардың қорғау және басқару жүйелерінің электронды блоктары - реттеу, баптау жұмыстарын және қабылдау-тапсыру және көрсетуші сынақтарды жүргізу;

          3) бірегей бұйымдардың электронды-механикалық жүйелері – жоғары және төмен температуралы камераларда бағдарламалық сынау.

 

 

36-параграф. Аспаптық жабдықтардың слесарь – монтаждаушысы,

2-разряд

 

124. Жұмыс сипаттамасы:

          аспаптық және оттегі жабдықтарын монтаждау және демонтаждау жұмыстарын орындау;

          аспаптардың орауын ашу, консервациясын босату, сыртқы көрінісін тексеру;

          бекіту бөлшектерін жинақтау, шешіп алынған аспаптарды, агрегаттарды тазалау және жуу, оларды тасымалдау, жинақтау ведомостары бойынша тапсыру және алу;

          аспаптық жабдықтардың люктерін жабу;

          биркаларды жасау және аспаптық жабдықтарға ілу, сорттағыштарға салу, тасымалдау.

125. Білуге тиіс:

          күрделі емес жабдықтарды монтаждау және бөлшектеу жұмыстарының технологиясын;

          аспаптық жабдықтардың негізгі бөлшектерінің шартты белгіленуін;

          бекіту бөлшектерінің атауы және мақсатын;

          электротехника негіздерін.

126. Жұмыс үлгілері:

          1) аспап блоктары - бөлшектеу;

          2) термометрлердің қабылдағыштары – қозғалтқышын бөлшектеу, монтаждау;

          3) барлық кіру бөлшектері бар жармалар - дайындау, құрастыру, ілмекке ілу;

          4) термометр – сақтандыру сымдарының оқшаулағыштарын ауыстыру;

          5) трафарет, бекіту қамыттары, дюрит шлангтар - монтаждау;

          6) штепсель орны, аспаптардың штуцерлері, сымдардың ұштары – бітеуіштер орнату.

 

 

37-параграф. Аспаптық жабдықтардың слесарь – монтаждаушысы,

3-разряд

 

127. Жұмыс сипаттамасы:

         бұрауларды, күрделі емес блоктарды, монтаждау, штепсель ажырамаларын орнату және қиыстыру;

          аспаптық жабдықтардың датчиктері мен блоктарын; оттегі жүйесі мен баллондарды, редукторларды, зарядтау штуцерлерін, шлангтарды, құбырларды, қабылдауыштарды, суға төзімдегіштерді, «АМА» жүйесінің дерют қолғаптарын бөлшектеу;

          авиациялық аспаптарды орнату орнының техникалық жай-күйін тексеру.

128. Білуге тиіс:

          бұрауды монтаждау технологиясы, аспаптық жабдықты бөлшектеу технологиясы және техникалық шарттарын;

          құбырлар мен дирют шлангтарының, электр өткізгіштері мен оқшаулау материалдарының маркалары мен қималарын;

          дәнекерлер мен флюстердің құрамын, аспаптық жабдықтарда қолданылатын электр өлшемдері мен материалдар туралы негізгі мәліметтерді;

         күрделі емес электр схемаларды оқу қағидаларын;

         электротехника негіздерін.

129. Жұмыс үлгілері:

          1) оттегі жүйесінің баллоны, шлангтар, редукторлар, зарядтау штуцерлері – бөлшектеу;

          2) қыздырғыштың сигнализациялық блоктары, пласт қысымын сақтау, «ИВ» жүйесінің блоктары, іштен жану қозғалтқышы жүйесінің блоктары, термобу, «РTMC» блоктары - демонтаждау;

          3) тахометр, жанармай өлшеуіш, май өлшеуіштердің, гидроқоспаның датчиктері - бөлшектеу;

          4) штепсель ажырамалары – қосу, бақылау, бөлшектеу.

 

 

38-параграф. Аспаптық жабдықтардың слесарь – монтаждаушысы,

4-разряд

 

130. Жұмыс сипаттамасы:

монтаждау: тіреуіштерді, амортизациялық рамаларды, кронштейндерді, күш қондырғыларындағы қабылдағыштар мен датчиктерді, астыртын қуыстарда, мотогондолдарда, құбырларды, қабылдағыштарды, ылғал тұндырғыштарды, аэрометеорологиялық бекет жүйесінің дюрит жеңдерін, баллондарды, құбырларды, редукторларды, зарядтау штуцерлерін, оттегі жүйесінің шлангаларын;

          оттегі жүйесін аспап тақтасындағы аспаптарға қосу;

          аспаптық тақталардан аспаптарды бөлшектеу және аспаптық тақталардың өзін, автопилот агрегаттарын, автоматика блоктары мен жанармай өлшеуіштердің өлшемдерін, гироскопиялық және дистанциялық компастардың агрегаттарын, орталық гировертикальдерді, оттегі аспаптарын бөлшектеу;

          аспаптық тақталарды бөлшектеу;

         жарықтандырғыш және сигналдық аппаратураны, кнопкаларды, сөндіргіштер мен ауыстырып қосқыштарды, релені, клемма қалыптарын алу;

          аспаптық тақталардың электр монтаждық бөлігін ақаулық ведомостеріне сәйкес, аспаптық жабдықтардың штепсель ажырамаларын жөндеу.

131. Білуге тиіс:

          күрделілігі орташа аспаптық жабдықтарды монтаждау технологиясы мен техникалық шарттарын;

          аспаптық жабдықтардың демонтаждалатын және монтаждалатын жүйелерінің мақсаты мен жинақтылығын;

          монтаждалатын жабдықтардың жұмыс істеу қағидаты мен негізгі техникалық деректерін;

          әртүрлі сериялы ауыр ұшу аппараттарына арналған аспаптық жабдықтардың монтажындағы ерекшеліктерді;

          орнатылатын жабдықтардың қағидаттық, жартылай монтаждық және монтаждық схемаларын;

         орындалатын жұмыс көлеміндегі слесарлық ісін;

          агрегаттар мен аспаптарды монтаждау кезіндегі негізгі саңылаулардың көлемі, шақтамалар мен қондырмалар жүйесін;

         үстіңгі бетті өңдеудің негізгі параметрлерін;

         материалтану, электротехника, механика негіздерін.

132. Жұмыс үлгілері:

          1) аэрокинотүсіру агрегаты – бөлшектеу және орнату;

          2) электр термометрлердің, термобудың, тұғырының датчиктері, ауа қысымының қабылдағыштары, толық қысым қабылдауыштары, термобу қабылдауыштары – қозғалтқыштарды монтаждау;

          3) аспаптық тақталар, қалқаншалар, пульттер, күрделі құрылымды ажыратпа қораптар – бөлшектеу, орнату және бекіту;

          4) оттегі жабдығы – аспаптарға қосу, редукторды манометрге бекітуді монтаждау;

          5) оттегі жабдығы – аспаптарды, манометрлерді, оттегі жүйесі ағынының индикаторын бөлшектеу.

 

 

39-параграф. Аспаптық жабдықтардың слесарь – монтаждаушысы,

5-разряд

 

133. Жұмыс сипаттамасы:

          автоматты басқару жүйелерінің агрегаттарын, дәл курстық жүйелерді, жылдамдық пен биіктік орталықтарын, жұлдызды-күн бағдарларын, астро - компастарды, шабуыл бұрыштарының автоматтарын демонтаждау;

автопилоттар агрегаттарын, тро - индукциялық компастарды, автоматика және өлшеу блоктарын, отын өлшегіштерді, дәл орнатуды талап ететін объективті бақылау жүйелерін монтаждау;

          аспаптарды аспаптық тақталарға монтаждау және аспаптық тақталардың өздері мен пульттерді монтаждау;

          коммутациялық және сигналдық аппаратураны орната отырып, аспаптық тақталарды құрастыру;

          өлшеу аспаптарын, фотоаппаратураны пайдалана отырып, фоторамаларды бекітуге арналған тораптарды орнату, анероидтік- мембраналық аспаптар жүйесінің герметикалығын тексеру;

          фототербелістің ауытқу градусын тексеру;

          аспаптарды орнату орнының, статикалық және динамикалық құбырлардың техникалық жағдайын, электр өткізгіштердің жай-күйін тексеру;

         электр өткізгіштердің оқшаулау кедергісін өлшеу.

134. Білуге тиіс:

          аспаптық жабдықтарды герметикаланған кабинада монтаждау қағидалары мен ерекшеліктерін;

         монтаждық құрылғылардың мақсаты және пайдалану қағидаларын;

          монтаждалатын жүйелердің герметикалығын сынау тәртібін;

қолданылатын құралдар мен құрылғылардың конструкциясын;

аспаптық жабдықтарды жөндеудің негізгі технологиялық процестерін;

аспаптық жабдықтарды монтаждау схемасын;

электротехника, механика, материалтану негіздерін.

135. Жұмыс үлгілері:

1) автоматика блоктары, өлшеу блоктары, жанармай өлшеуіштің коммутациялық құрылғысы – бөлшектеу;

2) ұшқыштың, штурманның, бортинженердің аспаптық пульттерінің тақтасы - монтаждау;

3) аспаптық тақталар – вольтметрлерді, амперметрлерді, герцметрлерді монтаждау;

4) дистанциондық компастар, гидравликалық және электрлік автопилот агрегаты – бөлшектеу;

5) аэронавигациялық аспаптар – аспаптық тақталар мен пульттерге орнату және бекіту;

6) қуатты құрылғылардың жұмысын бақылау аспаптары – тоқпен тексеру;

7) термобуды қабылдауыштар - компенсациялық өткізгіштердің омдық кедергісін өлшеу;

8) динамикалық және статикалық оттегі қысымының құбырлары, сұйық оттегі құбырлар – стенділерде нығыздау, төсеу және бекіту.

 

 

40-параграф. Аспаптық жабдықтардың слесарь – монтаждаушысы,

6-разряд

 

136. Жұмыс сипаттамасы:

ұшу аппараттарына орнатудың жоғары дәлдігін талап ететін автоматты басқару жүйелерінің агрегаттарын, курстық жүйелерді, астрокомпастарды, шабуыл, сырғанау бұрыштарының автоматтары мен датчиктерін және өзгелерді монтаждау;

өлшеу аспаптарын пайдалана отырып, жабдықты бекіту тораптарын құрастыру және дәнекерлеудің дұрыстығын монтаждау және қағидаттық схемалар бойынша тексеру және монтаждау;

          бақылау-тексеру аппаратурасының көмегімен объективті бақылау аспаптарын, фотолюкті, жанармай өлшеуішті, автоматтар мен компастарды тоқпен тексеру;

         монтаждалған жүйелердің герметикалығын сынауға қатысу;

         тексеру барысында анықталған ақауларды анықтау.

137. Білуге тиіс:

          аэронавигациялық, оттегі және фотожабдықтардың барлық механизмдерін, аспаптарын, құрылғылары мен аппараттарын монтаждау схемасын, өзара әрекеттесуін және жұмыс істеу қағидатын;

          фотолюктерді фотоаппаратураның әртүрлі түрлеріне орнату және өңдеу тәртібін;

          монтаждалатын жүйелердің герметикалығын сынау технологиясын;

          аспаптық жабдықтарды тексеру кезінде қолданылатын сынау стенділерінің, құрылғылар мен бақылау аппаратурасының мақсаты, конструкциясы және жұмыс істеу қағидатын;

оларды тексеру кезінде ақауларды анықтау әдістері және анықталған ақаулықтарды жою әдістерін;

         реттеудің техникалық шарттарын;

         негізгі техникалық деректердің шектеулерін;

         сертификатталған бұйымдарға қойылатын талаптарын;

электроника негіздерін, электр машиналар теориясын.

138. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
139. Жұмыс үлгілері:

1) автоматты басқару жүйесінің агрегаттары, кедергінің температуралық коэффициенті, шабуыл және дабыл бұрышының автоматы - монтаждау;

2) сұйық оттегісі бар баллондар мен бортзаряд құбыры – ұшу аппаратына қондыру, монтаждау, герметикалығын тексергеннен кейін ақаулықтарын жою;

3) жұмыс жазу магнитофоны объективті бақылау жүйесі – датчиктерді тексеру, баламалау;

4) толық және статикалық қысым құбыры – сымды тексеру және қысым қабылдағышты орната отырып, іске қосу;

5) шасси мен қақпақтың орналасуын нұсқауыштар - монтаждау, бөлшектеу;

6) сыртқы ауа температурасының фидерлері, «АҚҚ» құбырларын жылыту – тоқпен тексеру;

7) фототербеткіштер мен фотолюктер – орнату, бекіту.

 

 

41-параграф. Аспаптық жабдықтардың слесарь – монтаждаушысы,

7-разряд

 

140. 140. Жұмыс сипаттамасы:

          аэронавигациялық және аспаптық жабдықтар жүйесінің жұмысқа қабілеттілігін тексеру, нивелирлеу және толық жөндеу;

жұлдызды – күн бағдарын монтаждау;

оттегі жабдықтары жүйелерін, анероидтық - мембраналық аспаптарды, ауыр ұшу аппараттарының дәл курстық жүйесін жетілдіру, сынау және реттеу.

141. 141. Білуге тиіс:

нивелирлеу және жетілдіру жұмыстарын орындау технологиясын;

тексерілетін жабдықтардың жұмыс істеу мақсатын, қағидатын мен конструктивтік ерекшеліктерін;

аэродром жағдайындағы аэронавигациялық және фотожабдықтардың барлық түрлерін пайдалану қағидаларын;

аспаптық жабдықтардың механизмдерін, аспаптары мен аппараттарын реттеу және тапсырушыға тапсырудың техникалық шарттарын;

тексеру аппаратурасын, имитаторларды, сынау стенділері мен құрылғыларын пайдалану және баптау қағидаларын;

монтаждалатын жабдықтарды жөндеудің негізгі технологиялық процессін;

электроника негіздерін;

электр машиналар теориясын.

142. 142. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
143. 143. Жұмыс үлгілері:

1) анероидтық-мембрандық аспаптар – статикалық және динамикалық жүйелердің жұмысқа жарамдылығын тексеру;

2) оттегін автоматты түрде беру жүйесі - реттеу;

3) сұйық және газ тәрізді оттегімен толтыру жүйесі – монтаждау, герметикалығын тексеру, ақаулықтарын жою;

4) «УГВ» аспаптық жүйесі – нивелирлеу, 1 минутқа дейінгі дәлдікпен үш жазықтықта орнату;

5) ауыр ұшу аппараттарының «СПУТ» жүйесі - сынау және жетілдіру;

6) шасси мен қақпақтардың орналасуын нұсқаушылар – тексеру және реттеу;

7) фотоаппаратура – фьокусировканы белгіленген қашықтықта баптау, фотоаппараттар мен жарма жұмысының синхрондылығын тоқпен тексеру, жалпы реттеу және жұмысқа жарамдылығын тексеру;

8) фототербелістер мен фотолюктер - баптау, реттеу, жұмысқа жарамдылығын тексеру.

 

 

42-параграф. Аспаптық жабдықтардың слесарь – монтаждаушысы,

8-разряд

 

144. 144. Жұмыс сипаттамасы:

          ауыр ұшу аппараттарының аэронавигациялық жабдықтарын, сондай-ақ жоғары дәлдікті орнату және жетілдіруді талап ететін тәжірибелік жабдықтарды толық баптау, реттеу;

          оттегі жабдықтарының эксперименталды жүйелерін монтаждау, баптау және реттеу;

      монтаждалатын жабдықтың конструкторлық, технологиялық және пайдаланушылық кемшіліктерін анықтау;

          аспаптық жабдықты тексеру және реттеу кезінде қажетті есептерді орындау;

         ұшақты басқару жүйесін жетілдіру кезінде жұмыстарды орындау кестесін құру.

145. 145. Білуге тиіс:

          күрделі конструкцияларда сынау және жетілдіру жұмыстарын орындау технологиясын;

          күрделі бақылау-тексеру жабдығының конструкциясын, оны пайдалану және баптау қағидаларын;

қызмет көрсетілетін жабдықтың ақаулықтарын анықтау және жою әдістерін;

          электроника, есептеу техникасы мен автоматика негіздерін;

         электр машиналарының теориясын;

         автоматтық басқарудың негізгі заңдарын;

         телемеханика жүйелерін құрудың қағидатын.

146. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
147. Жұмыс үлгілері:

          1) автопилот – ұшу аппаратына орнатқаннан кейін реттеу, баптау және сынау;

          2) аэродром жағдайында жоғарғы скафандрларда оттегімен қоректену - автоматты берілуді реттеу және баптау;

          3) аэронавигациялық жүйелер – монтажды бақылау, реттеу және баптау;

          4) сұйық немесе газ тәрізді оттегімен қоректену жүйесі, күрделі эксперименталды – монтаждау, жетілдіру және ақаулықтарын жою;

          5) жанармай өлшеуіштер, май өлшеуіш, магниттік компас – тоқпен тексеру, реттеу.

 

 

43-параграф. Аэрогидродинамикалық сынаушы слесарь, 2-разряд

 

148. 148. Жұмыс сипаттамасы:

          біліктілігі анағұрлым жоғары аэрогидродинамикалық сынаушы слесарьдің басшылығымен аспалы құрылғылар мен үлгілерді монтаждау және бөлшектеу;

      коммуникацияларды (электр, жанармай, гидравликалық) сынақ құрылғыларына қосу;

          авиациялық аппаратура мен жабдықтардың күрделі емес бөлшектері мен тораптарын жөндеу;

          жөнделген тораптар мен бөлшектерді кезекті реттеусіз еркін тәсілмен монтаждау;

          авиациялық аппаратураны буксирлеу арбашасында гидро - арнада күрделі емес үлгілік сынақтарға дайындау.

149. 149. Білуге тиіс:

          аспалы құрылғылар жүйесі және оларды күту қағидаларын;

          слесарлық және өлшеу құралдарын қолдану тәсілдерін.

 

 

44-параграф. Аэрогидродинамикалық сынаушы слесарь, 3-разряд

 

150. 150. Жұмыс сипаттамасы:

          әртүрлі авиациялық модельдер мен бұйымдарды құбырлардағы, гидроарналардағы, стенділерде монтаждау, бөлшектеу және сынауға қатысу;

авиациялық аппаратураны аэродинамикалық құбырларда, гидроарналарда, сүйреу арбаларында, катапульттерде, стендтерде және газдинамикалық қондырғыларда бұйымдар мен модельдерді сынауға дайындау;

авиациялық жабдықтың жекелеген бөлшектерін дайындау және механикалық бөлігін ұсақ жөндеу жұмыстарын жасау.

151. Білуге тиіс:

          аэрогидродинамикалық сынақ жүргізу үшін нысандар мен модельдерді монтаждау және демонтаждау бөлшектеу қағидалары мен бірізділігін;

          авиациялық нысандарға арналған модельдер мен монтаждау бөлшектерінің дәлдігіне қойылатын талаптарды;

          гидроарналарда үлгілік сынау кезінде қолданылатын аппаратураның конструкциясы мен жұмыс істеу қағидатын, қолданылатын аппаратура мен құрылғыларға түсетін шекті жүктеменің ауқымын;

         қолданылатын слесарлық-өлшеу құралдарының конструкциясын;

          математика және физика негіздерін.

152. Жұмыс үлгілері:

          1) үлгілер – сынауға дайындау, геометриялық өлшемдерін өлшеу, инженердің басшылығымен бекіту тораптарының координатын өлшеу;
          2) аспалы құрылғылар – монтаждау, бөлшектеу және реттеу.

 

 

45-параграф. Аэрогидродинамикалық сынаушы слесарь, 4-разряд

 

153. 153. Жұмыс сипаттамасы:

          ұшу аппараттарының жекелеген агрегаттарын аэродинамикалық құбырларда, гидроарналарда, стенділерде, катапульттерде және бақылау-өлшеу аппаратурасы бар өзгелер құрылғыларда сынақ жүргізу;

          сүйреу арбаларын басқару және сынау құрылғылары мен аспаптарына эксперимент уақытында қызмет көрсету;

          пайдалану жабдықтары және сынақ нысандары жұмысындағы ақауларды анықтау және жою;

          күрделі нысандарды аэродинамикалық құбырларда, гидроарналарда, сүйреу арбаларында, катапульттерде, стенділерде және әртүрлі газодинамикалық құрылғыларда сынауға дайындау;

          сынауға арналған әртүрлі модельдер мен бұйымдарды аэродинамикалық құбырларда, стенділерде, гидроарналарда және өзгелер құрылғыларда монтаждау және демонтаждау.

154. 154. Білуге тиіс:

         сынау құрылғыларын пайдалану жөніндегі нұсқаулығын;

          авиациялық қозғалтқыштардың конструкциясын;

          сынау кезінде қолданылатын аппаратура мен құрылғылардың мақсаты, конструкциясы мен жұмыс істеу қағидатын;

         жылу техникасы және аэро-гидро-динамика негіздерін, модельдерді,  монтаждық бөлшектерді жасауға шақтамаларын,  препараттауға техникалық шарттарды;

          авиациялық нысанның негізгі техникалық деректерін және оның технологиялық мүмкіндіктерін;

          сынауға арналған жабдықтарды тексеру, жөндеу, орнату және реттеу тәсілдерін.

155. Жұмыс үлгілері:

         1) нұсқау аппаратурасы – баптау;

         2) тікұшақ құрылғылары – сынауға дайындау;

         3) датчиктер – монтаждау;

          4) қақпақтар, руль, тұрақтандырғыштар, элерондар - сынау.

 

 

46-параграф. Аэрогидродинамикалық сынаушы слесарь, 5-разряд

 

156. 156. Жұмыс сипаттамасы:

          авиациялық нысандарды аэродинамикалық құбырларда, стенділерде, гидроарналарда және өзгелер құрылғыларда монтаждау және демонтаждау, үлгілік сынауды жүргізу;

          сыналатын нысанды қашықтықтан басқару пультімен басқару, сынауды бағдарламаға сәйкес жүргізу;

          бастапқы жүктемені және модельді енгізу бұрышын есептеу;

          қашықтықтан басқаруды баптау;

фото-кино-құрылғылардың, көлеңкелі құрылғылар мен салмақ элементтері мен тіркеуші аппаратура жұмысын баптау;

         эксперимент барысында физикалық құбылыстарды бақылау;

         сынақ хаттамасын және эксперимент жүргізудің жұмыс кестесін жүргізу;

сынақ бағдарламасында берілген режимдерге нысанды және жекелеген механизмдерді реттеу;

         авиациялық модельдер мен нысандардың әртүрлі типтерінің аэродинамикалық сипаттамасын алу;

          сынауға арналған аппаратураны баптау және нұсқаулыққа сәйкес регламенттік жұмыстарды орындау.

157. Білуге тиіс:

          сыналатын авиациялық агрегаттардың техникалық және пайдаланушылық деректерін;

         механика, технология, техникалық сызба негіздерін, сүйреу арбасының жұмыс схемасын, аэродинамикалық сипаттамасын алу жүйелілігі және оларды өңдеу тәсілдерін;

тікұшақ құрылғыларының конструкциясын;

158. Жұмыс үлгілері:

1) көтеруші бұрандалар – аэродинамикалық реттеу;

2) көтеруші бұрандалар мен трансмиссия тығындары – монтаждау және сынау.

 

 

47-параграф. Аэрогидродинамикалық сынаушы слесарь, 6-разряд

 

159. 159. Жұмыс сипаттамасы:

      сынау жабдықтарына қызмет көрсету, аэрогидродинамикалық сынақтардың күрделі түрлерін ашық алаңдарда, стенділер мен жоғары немесе төменгі температура мен қысым кезінде жұмыс істеумен сипатталатын басқа да арнайы құрылғыларда, сондай-ақ осы құрылғылар мен жүйелерде агрессивті жұмыс денелерін, арнайы жанармайдың әртүрлі түрлерін, арнайы қыздырғыштарды пайдалана отырып, дайындау және жүргізу;

          күрделі эксперименталды нысандарды әртүрлі құрылғыларда, стенділерде және өзгелер сынауға дайындау;

          авиациялық агрегаттар мен эксперименталды жабдықтар жүйесін монтаждау.

160. 160. Білуге тиіс:

         күрделі авиациялық жабдықтардың қағидаттық схемасын, оның тораптары мен жүйесінің конструкциясын;

         күрделі сынақ құрылғылары мен сыналатын нысандарға қызмет көрсету жөніндегі негізгі техникалық, эксперименталды және реттеушілік техникалық нұсқаулықтарын;

          сынаққа дайындалуға қауіпсіз және апатсыз жүргізуді қамтамасыз ететін жұмыс тәсілдерін;

          биіктікте жұмыс істеу, көтеру-тасымалдау жабдықтарын басқару, ілмектеу жұмыстарын жүргізу, сигнализация жұмысының қағидаларын;

          жабдықтар мен сыналатын нысандар бойынша регламенттік жұмыстарды жүргізу тәртібін;

          аэродинамика, механика, автоматика, аспаптық жабдықтар, жылу техникасы, электротехника, металлтану, техникалық сызу негіздерін.

161. Жұмыс үлгілері:

          1) мөлшерлеу және командалық құрылғыларды автоматты, арнайы диффузорларды, эжекторларды, дроссельдеу құрылғыларын, аэродинамикалық құбырларды арнайы қыздырушыларды, стенділерді тіркеу аппаратурасы – құрастыру, баптау, баламалау;

          2) күрделі құрылымды арнайы агрегаттар - монтаждау, орталықтау, жұмыста тексеріп байқау жетілдіру.

 

 

48-параграф. Аэрогидродинамикалық сынаушы слесарь, 7-разряд

 

162. Жұмыс сипаттамасы:

аэродинамикалық құбырларда, стендтерде және электрогидравликалық жабдығы, «М», «Ро», «Рст» сандарын реттеу жүйелері, реттелетін шүмегі, шекаралық қабатты сору жүйесі, термо – статирлеу жүйесі бар арнайы қондырғыларда авиациялық нысандарға күрделі сынауды жүргізу;

          көрсетілген жүйелерді, сондай-ақ ұшу аппараттары модельдері элементтерінің жергілікті тензометриясының механикалық тораптарын (элерондарды, рульді, қанатшалардың алдын, қанат консольдерін, басқару органдарын қашықтықтан ауыстыру механизмдерін), механикалық және электрондық сан басушы құрылғыларды, аэродинамикалық таразыларды, электр коммутаторларды, жылдам істейтін фотоаппаратураны, лазерлік интерферометрлерді, жылу жүргізу аспаптарын құрастыру, монтаждау, демонтаждау және баптау;

          авиациялық модельдер мен қолдаушы құрылғылардың тензометрияланған, басқарылатын және автоматтандырылған конструкциялары элементтерін жедел градуирлеу үшін құрылғыны құрастыру және баптау;

          авиациялық аспаптарды градуирлеуін жүргізу;

          модельдер геометриясын үш координатты өлшеу машинасында өлшеу, өлшеу паспортын жасау.

163. 163. Білуге тиіс:

          күрделі технологиялық, өлшеу стандарт жабдықтарының қағидаттық схемасын, аэродинамикалық сынақ жүргізу технологиясын;

          аэродинамика, механика, автматика, гидравлика, жылу техникасы, оптика, электротехника, материалдар кедергісінің, телемеханика, электроника негіздерін;

         конструкторлық құжаттаманың бірыңғай жүйесі бойынша конструкторлық құжаттамасы.

164. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
165. Жұмыс үлгілері:

          1) аэродинамикалық құбырлар – агрегаттар мен тораптарды қайта монтаждау, баптау;

         2) «ИРО» механизмдері – баптау;

          3) пневмокоммутаторлар – баптау және реттеу;

         4) жылу өткізу аспаптары – баптау;

5) термостаттау жүйесі – баптау;

6) тензотаразыға арналған градуирлеу стенділері – баптау;

7) үлгі ішілік тензотаразылар – үлгілік- монтаждау, баптау, баламалау.

 

 

49-параграф. Аэрогидродинамикалық сынаушы слесарь, 8-разряд

 

166. Жұмыс сипаттамасы:

          сынау жабдықтарына қызмет көрсету, бірегей эксперименталды зерттеулерді дайындау және аэродинамикалық құбырларда және өзгелер арнайы құрылғыларда жүргізу;

          сорушы ағынды құрылғылар, толықтыру, вакуумдау жүйесін, механикалық элементтердің реттелетін перфорациялық жүйесін, «Pо», «Рст», «М»  ағыны элементтерін электронды аналогтық реттеуіштерді, реттелетін соплоның командалық құрылғыларын және диффузорларды баптау, реттеу, өлшемдерін анықтау және пайдалану;

          қызмет көрсетілетін жүйелердің функционалдық тәуелділігін талдау;

          жұмыс формулаларын жасау, сынау компоненттерінің өзара ықпалдарын және олардың кемшіліктерін анықтау;

          авиациялық модельдерді, тензометриялық таразыны қолдаушы құрылғыларда және оптикалық техникада робот манипуляторлардың көмегімен монтаждау;

          стенд ішінде қауіпсіздікті блоктау және сигнализация жүйесін баптау;

          аспаптық жүйелердің метрологиялық сипаттамасын айқындау;

          тапсырылатын аппаратураның элементтерін талдау;

         үлкен қуатты компрессорларды нивелирлеу.

167. Білуге тиіс:

          аэродинамикалық құрылғылардың, технологиялық және электрондық жабдықтардың конструкциясын;

          аэродинамика, автоматика, механика негіздерін;

гидравлика, жылу техникасы, оптика, материалдар кедергісі, электротехника, телемеханика, электроника,сынақ зерттеулерін жүргізу технологиясын;

          қызмет көрсетілетін жабдықтың конструкторлық құжаттамасын.

168. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта және кәсіптік орта) білім талап етіледі.
169. Жұмыс үлгілері:

          1) қозғалтқыштардың имитаторлары – монтаждау, баптау;

         2) лазерлік интерферометрлер - монтаждау, баптау;

          3) үш координатты өлшеу машиналары - баптау;

         4) вакуумдау жүйесі - баптау және реттеу;

          5) реттелетін сопло – баптау;

          6) метрологиялық аттестаттау стенділері - реттеу;

          7) криогенді құрылғылар - монтаждау, баптау;

          8) командалық құрылғылар - баптау, басқару.

 

 

50-параграф. Әуе қозғалтқыштарды жөндеуші слесарь, 2-разряд

 

170. Жұмыс сипаттамасы:

         күрделі емес құрылымды әуе қозғалтқыштардың бөлшектерін қарапайым бақылау-өлшеу құралын пайдалана отырып жөндеу;

         12-14 квалитет бойынша слесарлық жұмыстарды орындау;

          әуе қозғалтқышты тазалай отырып, бөлшектер мен тораптардың механикалық ақаулықтарын, кертіктерін, коррозиясын жою;

          фланецтерді тұрпайы қыру;

          саңылауды бұрғымен бұрғылау;

          әуе қозғалтқыштың қарапайым бөлшектерін болтпен және бұрандалармен қосу;

          әуе қозғалтқыштың бөлшектерін пломбылау және таңбалау, оны қарапайым механизмдерді пайдалана отырып тасымалдау, майлау және жуу;

          тораптарды жөндеу кезінде қосалқы жұмыстарды орындау.

171. Білуге тиіс:

          әуе қозғалтқыштардың жөнделетін бөлшектерінің жұмыс істеу шарттарын;

          әуе қозғалтқыштың күрделі емес бөлшектері мен тораптарын жөндеу технологиясын;

          сызбаларды оқу қағидаларын;

          шектеулер мен қондырмалар жүйесін, бетті өңдеу өлшемдері туралы негізгі мәліметтерді;

          жөндеу кезінде қолданылатын металдар, балқымалар мен металл емес материалдардың физикалық жай-күйі туралы негізгі мәліметтерді;

          коррозия түрлері және одан металдарды сақтау тәсілдерін, слесарлық жұмыстардың технологиялық операцияларын;

          негізгі слесарлық және бақылау-өлшеу құралдарының мақсатын және оларды пайдалану қағидаларын;

          әуе қозғалтқыштардың тораптары мен бөлшектерін тасымалдау қағидаларын, оларды консервациялау, жуу, майлау технологиясы.

172. Жұмыс үлгілері:

          1) сопло аппараттарының башмактары – кейіннен жылтырата отырып, кенжарлар мен қалдықтарды тазалау;

          2) әуе қозғалтқыштың бөлшектері – саңылауларының белгіленген жерін, кондукторын бұрғылау;

          3) әуе қозғалтқыштың бекіту бөлшектері – бөлшектердегі күйіктерді тазалау;
          4) тегіс бөлшектер – қыру (жазықтықтың 1 шаршы сантиметрге екі нүктеге нақты түйісуімен);

          5) цилиндр дефлекторы - жөндеу;

          6) турбореактивті қозғалтқыш компрессорларының артқы корпусы – кертіктері, кенжарларды, коррозияны тазалау;

          7) әуе қозғалтқыштың поршеньдері – кейіннен жылтырата отырып, кертіктерді, кенжарларды, майысуларды жою;

          8) күрделі емес төсемелер – параниттен жасау.

 

 

51-параграф. Әуе қозғалтқыштарды жөндеуші слесарь, 3-разряд

 

173. 173. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделілігі орташа әуе қозғалтқыштардың бөлшектерін, тораптары мен механизмдерін жөндеу;

11-12 квалитет бойынша слесарлық жұмыстарды орындау;

          жөнделетін тораптар мен бөлшектердің (көзбен шолып және бақылау-өлшеу құралын пайдаланып) жинақтылығы мен сапасын анықтау;

          саңылауларды қашаумен ұңғылау, штифтілер мен түйреуіштерді орнату, жазықтықты қыру;

          жіктерді бөлу және жөнделетін бөлшектерді дәнекерлеуге дайындау;

          ақаулы ойма саңылауды дәнекерлегеннен кейін саңылауды бұрғылау үшін қарапайым белгілеу және жаңа ойма жасау;

          әуе қозғалтқыштардың күрделі бөлшектері мен механизмдерін біліктілігі анағұрлым жоғары әуе қозғалтқыштарды жөндеуші слесарьдің басшылығымен жөндеу;

          слесарлық құралды салу, бұрғылау станоктары мен құрылғыларындағы жұмыс.
          174. Білуге тиіс:

          күрделілігі орташа әуе қозғалтқыштардың бөлшектері мен тораптарын жөндеуінің технологиясы мен құрылымын;

          шақтамалар мен қондыру жүйесін, әуе қозғалтқыштардың бөлшектерін өңдеу өлшемдері туралы негізгі мәліметтерді және олардың сызбаларда көрсетілуін;

          слесарлық жұмыстардың технологиялық операцияларын;

әуе қозғалтқыштардың бөлшектері мен тораптарын слесарлық өңдеу және жөндеу тәсілдері мен әдістерін;

          жөндеу кезінде қолданылатын құрылғыларды, слесарлық және бақылау-өлшеу құралдарын пайдалану қағидаларын;

      металлокерамикалық, алюмографиттелген, тальктелген, резина бөлшектердің технологиялық ерекшеліктері және олармен жұмыс істеу қағидаларын;

          қолданылатын құралдар мен жабдықтардың күрделі емес ақаулықтарын жою тәртібін;

          абразив материалдардың, ысқылау пасталарының маркасы мен қасиеттерін;

төсемдердің түрлері, олардың мақсаты,   төсемелер үшін қолданылатын материалдардың қасиеттерін, антикоррозиялық қабаттар, механикалық ақаулықтар мен коррозияның әуе қозғалтқыш бөлшектерінің төзімділігіне тигізетін әсерін;

          технологиялық құжаттаманы ресімдеу тәртібін;

          қозғалтқыш тораптарын жөндеумен байланысты тойтару жұмыстарының тәсілдерін;

          бөлшектерді көзбен шолып және бақылау-өлшеу құралдарының көмегімен бақылау қағидаларын;

          материалдарды дәнекерлеу және пісіру туралы негізгі мәліметтерді.
          175. Жұмыс үлгілері:

          1) сопло аппараты, реактивті сопло, трансмиссия қаптамасы, турбореактивті қозғалтқыш компрессорының артқы, ортаңғы және алдыңғы корпусы – төсемесінің тойтармасын тазалау, кенжарларды тазалау, кейіннен жазықтығын лекалалық сызғышпен өлшей отырып тазалау;

         2) әуе қозғалтқыштың қаптамасы мен орамасы – қабырғасының майысқан жерлерін түзету;

          3) турбореактивті қозғалтқыш соплосының қаптамасы – ойылған жерлерін түзеткішпен жою;

          4) турбина біліктерінің корпусы – қалқыма тығындардың желінген жерлерін жою;

          5) әуе қозғалтқыштың корпусы мен қақпақтары – фланецтерді ысқылау станогында ысқылау;

          6) әуе қозғалтқыштардың корпусы, картерлері, жетектерінің қораптары – әртүрлі жөндеу өлшемді жаңа түйреуіштерді және сатылы түйреуіштер мен штифтілерді орнату;

          7) турбореактивті қозғалтқышының реактивті соплосы – ақаулықтарын пісіргеннен кейін саңылауларды бұрғылау және бұрама ою, термооқшаулау қаптамасын тойтармада орнату;

          8) турбореактивті қозғалтқышының ыстық құбырлары – кейіннен жылтырата отырып, жарылулардың ұштарын бұрғылау, дәнекерлеу жіктерін тазалау арқылы өңдеу;

          9) ауаны бұру құбырлары – өнімді жылтырата отырып тазалау;

          10) әуе қозғалтқыштардың цилиндрлері - салқындату қабырғаларын тазалау және аралау.

 

 

52-параграф. Әуе қозғалтқыштарды жөндеуші слесарь, 4-разряд

     

176. 176. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделі конструкциялы әуе қозғалтқыштар механизмдерінің бөлшектерін, тораптарын жөндеу технологиясына сәйкес жөндеу;

         9-10 квалитет бойынша күрделі слесарлық жұмыстарды орындау;

          қыру және ысқылау арқылы әуе қозғалтқыштардың күрделі бөлшектері мен тораптарын қиыстырып келтіру;

          тістегершік жұптарының ұстасуын таңдау және реттеу;

          тығындарын ауыстыру және жаю;

          әуе қозғалтқыш тораптарындағы ақаулы түйреуіштер мен штифтілерді бұрғылау немесе өңдеу арқылы жою;

          әуе қозғалтқыш тораптарындағы саңылауларды бұрғылау үшін күрделі белгілеу, жөнделген тораптарды сынау;

          компрессор қалақтарын ауыстыру;

          әуе қозғалтқыш бөлшектерінің тікелей өзінде бетінің кедір-бұдырлығының параметрлерін айқындау;

          әуе қозғалтқыш бөлшектерінің бетін жөндеудің тиімді әдістері мен тәртібін таңдау;

          тапсырылған жұмысты орындау үшін қажетті слесарлық және өлшеу құралдарын таңдау;

          қолданылатын өлшеу құралдары мен аспаптарын баптау;

      әуе қозғалтқышты жөндеудің техникалық және технологиялық құжаттамасын ресімдеу.

177. 177. Білуге тиіс:

          жөнделетін әуе қозғалтқыштың конструкциясы мен жұмыс істеу қағидаты туралы негізгі ұғымдарын;

          әуе қозғалтқыштың бөлшектері мен тораптарын жөндеу технологиясын;

          әуе қозғалтқыштың бөлшектері мен тораптарының қайталанатын ақауларын жою әдістерін;

          тістегершік жұбын таңдау қағидаларын;

          металды, балқымалар мен металл емес материалдарды өңдеудің негізгі тәсілдерін;

          майлау материалдарының түрлерін;

          болатты, алюминий және магний балқымаларын термиялық өңдеу қағидаларын;

          коррозияның пайда болу себептерін;

          жөндеуден өткен әуе қозғалтқыштың бөлшектері мен тораптарының сапалық жай-күйін бағалау әдістерін;

          әуе қозғалтқыш тораптарын сынауға арналған стенділердің схемасы мен құрылымын;

          жөндеу кезінде қолданылатын микрометриялық құралдардың конструкциясын, оның жұмысқа жарамдылығын анықтау тәсілдерін;

          бөлшектер мен тораптарды дәнекерлеуге дайындау қағидаларын және оларды дәнекерлеуден кейін өңдеу;

          ішкі қысылуы мен майысуының алдын алу және жою тәсілдерін;

          дәнекерлеу кезінде қолданылатын дәнекердің құрамын, бетті өңдеу өлшемдері туралы негізгі мәліметтерді;

          бөлшектерді бақылаудың бұзбайтын әдістері туралы мәліметтерді;

          жөнделетін тораптардың, агрегаттар мен бөлшектердің күрделі сызбаларын оқу қағидалары.

178. Жұмыс үлгілері:

          1) әуе қозғалтқыштың картері – ақаулы түйреуіштері мен штифтілерін өңдеу және бұрғылау;

          2) әуе қозғалтқыш жетегінің қорабы - мойынтірек үшін отырғызу орындарын тазалау, арналарды шайқау және гидросынау;

          3) турбореактивті қозғалтқыш компрессорларының артқы корпустары – хордасын өлшей отырып, түзетуші қалақтың кіретін және шығатын жиектеріндегі механикалық ақаулықтарды жою;

         қалақты немесе лабиринтті бекіту штифтілерін ауыстыру;

         нақты болттарға саңылауларды жазу және жөндеу өлшеміндегі призонды болттарды таңдау;

          4) турбореактивті қозғалтқышының орталық жетектерінің корпусы – стаканды корпусқа нығыздап салу;

          5) әуе қозғалтқыштың тістегершікті берілістері - түйіспелерін ауыстырып және ұстасудағы саңылауларды реттей отырып, тістегершік конус жұпты ауыстыру;

          6) турбиналар мен компрессорлардың роторлары – тірек цапфалардағы кертпелерді, соқпадақтар мен коррозияны, кейіннен диаметрлерін өлшей отырып, мойынтіректі орнату үшін тазалау;

          7) әуе қозғалтқыштың құбырлары - жөндеу қысыммен гидросынау;
          8) турбореактивті қозғалтқышының ыстық құбырлары – ұршығын ауыстыру, құрылғыдағы ыстық құбырды нивелирлеу және салыстыру;

          9) әуе қозғалтқыштың тораптары – жаңа футорканы орнату;

          10) әуе қозғалтқыштың цилиндрлері – жаңа бағыттаушы тығынды нығыздау, клапандарды ысқылау;

          11) әуе қозғалтқыштың бұлғақтары – нығыздау, жазу және тығыздау.

 

 

53-параграф. Әуе қозғалтқыштарды жөндеуші слесарь, 5-разряд

 

179. Жұмыс сипаттамасы:

          күрделі конструкциялы әуе қозғалтқыштардың бөлшектері мен тораптарын жөндеу;

          6-7 квалитет бойынша күрделі слесарлық жұмыстарды орындау;

турбина роторының қалақтарын салмағы бойынша іріктей отырып ауыстыру;

әуе қозғалтқыштардың бөлшектері мен тораптарын талап етілетін шақтамаларға сәйкес келтіру;

әуе қозғалтқыш бөлшектерін арнайы кесу құралымен, абразивті тастармен, зімпаралы ұнтақпен, «МОИ» пастасымен өңдеу;

әуе қозғалтқышттың жөнделген тораптарын тиісті параметрлерді тексерумен және реттеумен сынау: қысым, айналым, температура, діріл-жүктемесі, сұйықтық шығыны;

          арнайы кондукторларды, құрылғыларды, құралдарды, өлшеу микронды құралдарын баптау;

          әуе қозғалтқыштың бөлшектері мен тораптарындағы ақауларды анықтау;

          қозғалтқыштың тораптарын жөндеу кезінде ықтимал ақаулардың алдын алу және жою;

          күрделі көтеру-тасымалдау механизмдерін пайдалану;

          әуе қозғалтқыштың агрегаттын ауыстыру.

180. Білуге тиіс:

          жөнделетін әуе қозғалтқыштың конструкциясы мен жұмыс істеу қағидатын;

олардың бөлшектері мен тораптарының температуралық және динамикалық жүктемесін;

          жөнделетін әуе қозғалтқыштың бөлшектері мен тораптарын жөндеудің техникалық шарттарын;

          әуе қозғалтқыштың бөлшектері мен тораптарындағы олардың сериясы мен серия ішіндегі құрылымдық өзгерістерін;

          қолданылатын нақты слесарлық, құрастыру және бақылау-өлшеу құралдарының конструкциясын, өлшеу мен бақылаудың зертханалық әдістерін;

          күрделі өлшеу құралдарын баптау қағидалары мен тәсілдерін, аавиациялық материалдардың құрамы, конструкциясы, физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін;

          бөлшектерді нивелирлеу мен жылтыратуға қойылатын техникалық шарттарын, пісіру жіктерінің ақаулары және оларды анықтау тәсілдерін;

          әуе қозғалтқыштың дәнекерленетін бөлшектеріне байланысты қолданылатын дәнекерлеу түрлерін;

          термоөңдеуді таңдау қағидалары, қағидаттық және монтаждау схемалары, жөндеу учаскесінде қолданылатын құрылғылар мен құралдардың конструкциясын;

          жөнделетін қозғалтқыштың ажыратылған бөлшектері мен тораптарындағы бұрандалардың түрлерін, шақтамалар мен саңылауларды, ықтимал ақаулықтар мен оларды жою тәсілдерін;

          әуе қозғалтқыштың бөлшектерінің тозуы бойынша негізгі мәліметтер және тозуды азайту жөніндегі шаралары.

181. Жұмыс үлгілері:

          1) бұранда біліктері – тығындарын ауыстыру және гидросынау;

          2) поршеньді қозғалтқыштардың иінді біліктері – иінді біліктің алдыңғы бөлігіндегі құбырларды ауыстыру, демпферлік қарсы салмақтардың тығыны мен білік бетінің тығынын ауыстыру;

          3) турбореактивті қозғалтқыш компрессорының артқы корпусы – сегізінші сатыдағы бағыттаушы қалақ пен лабиринтті бракқа шыққандардың орнына салу;

          4) компрессорлардың артқы корпусы - фланецтерді қыру;

          5) турбореактивті қозғалтқыш компрессорлардың ортаңғы корпустары – алдыңғы немесе артқы бөліктерді ауыстыру;

          6) сықағыш қанатшалары – статикалық теңгерімдеу;

          7) қанатшалар жетектерінің механизмдері – ұстасудың металлокерамикалық дискілерін жөндеу;

          8) қозғалтқыштардың сықағыштары, редукторлардың сорғысы – мойынтірек құрсауы мен тығынды остерінің сәйкестігін салыстырып тексере отырып, салу, суфлер түтіктерін ауыстыру;

          9) жылжымалы мойынтіректер – біліктің мойнын қыра отырып қиыстыру;

          10) турбореактивті қозғалтқыш турбиналарының роторы – білік тығынын тарта отырып таңдау және белгіленген ауқымы бойынша нығыздау, қалақтар жиынтығын момент таразысында өлшей отырып, таңдау;

          11) поршеньді әуе қозғалтқыштардың цилиндрлері – хромдаудан кейін цилиндрдің бетін нивелирлеуге дайындау және цилиндрлерді салқын нивелирлеу.

 

 

54-параграф. Әуе қозғалтқыштарды жөндеуші слесарь, 6-разряд

 

182. Жұмыс сипаттамасы:

          әуе қозғалтқыштардың күрделі бөлшектері мен тораптарын жөндеу және сынау;

          4-5 квалитетті қамтамасыз ете отырып, слесарлық және жетілдіру жұмыстарын орындау;

бірнеше жазықтықта арнайы тексеру аспаптары мен құралдарымен салыстыруды талап ететін күрделі операциялардың көп саны бар әуе қозғалтқыштың бөлшектері мен тораптарын жөндеу, әуе қозғалтқыштың бөлшектері мен тораптарындағы барлық проекциялардағы сызбаның барлық сызықтарын келісу және қажетті белгі салу;

турбореактивті қозғалтқыштың компрессоры мен турбиналарының роторларын және турбореактивті қозғалтқыштың турбовинттік қозғалтқышын динамикалық теңестіру;

          жөнделетін әуе қозғалтқыштың бөлшектері мен тораптарының сапасын бақылаудың барлық әдіс-тәсілдерін, нақты бақылау-өлшеу құралдарын, пневматикалық ұзындық өлшеуішті, қаттылық өлшеуішті, оптиметр мен басқа да зертханалық құралдарды пайдалана отырып, анықтау;

әуе қозғалтқыш бөлшектерінің, қолданылатын құралдар мен құрылғыларының эскиздерін жасау;

         құрастыру сызбалары бойынша әуе қозғалтқыштың бөлшектерін өңдеу немесе қиыстыру үшін қажетті орын қалдыра отырып, жасау;

әуе қозғалтқыштың бөлшектері мен тораптарын жасау, жөндеу, реттеу және сынау үшін пайдаланылатын күрделі құрылғылар мен стенділерге қызмет көрсету, баптау, реттеу және жөндеу;

          әуе қозғалтқыштың бөлшектері мен тораптарын сынаудың тиімді тәртібі мен әдістерін таңдау, жұмыс құралын толтыру және термоөңдеу.

183. Білуге тиіс:

          әуе қозғалтқыштың күрделі бөлшектері мен тораптарын жөндеу технологиясын, оларды жөндеудің сапасын бақылаудың әдіс-тәсілдерін;

          зертханалық өлшеу құралдары мен жабдықтарын пайдалану қағидаларын;

          нақты бақылау-өлшеу құралдары (миниметр, пассаметр, микроскоп, оптикалық бұрыш өлшеуіш, щуп) мен зертханалық жабдықтарды баптау қағидаларын;

          жоғары немесе төмен температура жағдайында бөлшектер мен тораптардың жұмыс істеу ерекшеліктерін, әуе қозғалтқыш жұмысының әртүрлі параметрлерлерінің жұмыс сұйықтықтары мен майларға тигізетін әсерін;

          әуе қозғалтқыштың бөлшектері мен тораптарының тозу дәрежесін айқындау тәсілдері және тозудың алдын алу әдістерін таңдау;

          бөлшектер мен тораптардың ақауын анықтау әдістерін;

тексеру аспаптары мен құралдарды пайдалана отырып, бірнеше жазықтықта күрделі бөлшектер мен тораптарды тексеру және өлшеу тәсілдерін;

үстіңгі бетті өңдеу тазалығын анықтау және оны анықтау үшін аппаратураны пайдалану әдістерін;

әуе қозғалтқыштың тораптарын жөндеу бойынша күрделі жұмыстарды орындауға байланысты есептеу қағидаларын;

          гальваникалық қаптаудың негізгі технологиялық процестері.

184. Жұмыс үлгілері:

Дата публикации

09 сентября 2020