On the approval of the Unified tariff and qualification reference book of jobs and professions of workers (issue 7)

Жұмыстар мен жұмысшы

кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-

біліктілік анықтамалығын
(7 -шығарылым) бекіту туралы

 

 

Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 23 қарашадағы Еңбек кодексінің 16-бабының 16-1) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

осы бұйрыққа сәйкес Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (7-шығарылым) бекітілсін.

2. Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Еңбек және әлеуметтік әріптестік департаменті заңнамада белгіленген тәртіппен:

1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;

2) осы бұйрық ресми жарияланғаннан кейін оны Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ресми ресурсында орналастыруды;

3) осы бұйрық мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Заң қызметі департаментіне осы тармақтың 1) және 2) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтер ұсынуды қамтамасыз етсін.

3. «Жұмысшылардың жұмыстары мен кәсіптерінің біріңғай-біліктілік анықтамалығы (7–шығарылым)» Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2013 жылғы 31 тамыздағы № 347-ө-м бұйрығының (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 7907 болып тіркелген, 2013 жылғы 15 мамырдағы № 126 (28065) «Егемен Қазақстан»  газетінде жарияланған) күші жойылды деп танылсын.
4. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі А.Ә. Сарбасовқа жүктелсін.
5. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

 

 

 

            Қазақстан Республикасы

Еңбек  және халықты әлеуметтік

қорғау министрінің
         2020 жылғы __ __________
               № ______ бұйрығына

қосымша

 

 

Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай
тарифтік-біліктілік анықтамалығы  (7-шығарылым)

 

 

1-тарау. Кіріспе

 

1. Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (7-шығарылым) (бұдан әрі - БТБА (7-шығарылым):

 

2. БТБА-ны (7-шығарылым) Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі әзірлеген.
3. Тарифтік-біліктілік сипаттамалар осы БТБА-да (7-шығарылым) көрсетілген өндірістер мен жұмыс түрлері бар ұйымдардың меншік нысанына және ұйымдық-құқықтық нысанына қарамастан, олардағы жұмысшылардың жұмыстарын тарификациялаған және біліктілік разрядтарын белгілеген кезде қолданылады.

 

 

2-тарау. Болат балқыту өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Балқытпаларды құю арналарын әзірлеуші, 2-разряд

 

4. Жұмыс сипаттамасы:

түпшелерді кірпіштер мен қоқыстардан тазарту:

біліктілігі анағұрлым жоғары болат құю жыраларын әзірлеушінің басшылық етуімен қымтағыштар мен ойынқыларды толтыру және майлау, оларды кептіргіш пештерде кептіру;

сауытқорамдар мен түпшелерді сумен салқындату;

отқа төзімді масаны дайындау;

құймаларды таңбалау және платформаларға немесе өзге көлік құралдарына тиеу үшін жүк қатарларына қатарлау.

5. Білуге тиіс:

қымтағыштар түрлері және олардың қызметі;

отқа төзімді материалдардың түрлері және қасиеттері;

қымтағышты кептіру және қыздыру қағидалары;

құймаларды таңбалау және қатарлау әдістері.  

 

 

2-параграф. Балқытпаларды құю арналарын әзірлеуші, 3-разряд

 

6. Жұмыс сипаттамасы:

көміртекті болаттан салмағы 600 килограмнан жоғары құймаларды құю үшін құю аралығында стационарлық болат құю арналарын дайындауға қатысу;

біліктілігі анағұрлым жоғары әзірлеушінің басшылық етуімен құймалардан қымтауыштар мен сауытқорамдарды түсіру және стационарлық арналардан құймаларды жинау, сауытқорамдардағы құймаларды қақпақпен жабу және оларды түсіру, құю кезінде металдардың ағуының алдын алу және жою;

түпшелерді тазарту және үрлеу;

сауытқорамдарды тазарту және майлау;

қымтағыштар мен ойынқыларды толтыру және майлау, кептіргіш пештерде оларды кептіру;

түпшелер мен ауытқытпағыштарды жинау;

жиындыларды, құю жолдарын және қоқыстарды жинау және оларды темір жол вагондарына тиеу;

арналарды жинау және балқытпаларды құю үшін материалдар, аспаптар және құрылғылар дайындау.

7. Білуге тиіс:

түпшелер мен орталықтарды жинау үшін қолданылатын сифондық кірпіштер мен түтікшелердің маркалары және қасиеттері;

болаттың әртүрлі маркалары үшін қолданылатын сауытқорамдар мен түпшелердің түрлері. 

 

 

3-параграф. Балқытпаларды құю арналарын әзірлеуші, 4-разряд

 

8. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары әзірлеушінің басшылық етуімен түпшелерге ауытқытпағыштарды, сауытқорамдарды және қымтағыштарды орната отырып көміртекті болаттан салмағы 600 килограмнан жоғары құймаларды құю үшін құю аралығында стационарлық болат құю арналарын дайындау;

көміртекті болаттан салмағы 600 килограмға дейінгі ұсақ құймаларды құю үшін немесе құймалар салмағына қарамастан легирленген және жоғары лигерленген болат құю үшін стационарлық болат құю арналарын дайындау;

құймалардан қымтағыштар мен сауытқорамдарды түсіру және стационарлық арналардан құймаларды жинау;

сауытқорамдардағы құймаларды қақпақпен жабу және оларды түсіру;

стақандарды тазарту және шөміштегі болат тесікті оттегімен жуу;

талдау үшін болат сынамаларын іріктеу;

сифондық кірпіштің, әзірленген ерітінділердің сапасын, түпшелердің жағдайын және жіктердің сапасын тексеру;

құйған кезде металдың ағуын жою.

9. Білуге тиіс:

болат балқытпасының және құюдың технологиялық процесінің негіздері;

сауытқорам дайындаудың құймалар бетінің сапасына әсер етуі;

болат құю тәсілдері және олардың ерекшеліктері. 

 

 

4-параграф. Балқытпаларды құю арналарын әзірлеуші, 5-разряд

 

10. Жұмыс сипаттамасы:

сауытқорамдарға көміртекті болаттан салмағы 600 килограмнан жоғары құймаларды құю үшін құю аралығында стационарлық болат құю арналарын дайындау;

біліктілігі анағұрлым жоғары әзірлеушінің басшылық етуімен көміртекті болаттан салмағы 600 килограмға дейінгі ұсақ құймаларды құю үшін немесе құймалар салмағына қарамастан легирленген және жоғары лигерленген болат құю үшін стационарлық болат құю арналарын дайындау;

түпшелерге ауытқытпағыштарды, сауытқорамдарды және қымтағыштарды орнату;

сауытқорамдарды толтыру кезінде температурасына байланысты металдарды құю жылдамдығын және сауытқорамдардағы металдың жай-күйін реттеу;

арналарды дайындау кезінде қолданылатын материалдардың болуын, ауытқытпағыштардың, сауытқорамдардың, қымтағыштардың, аспаптар мен құрылғылардың болуын қамтамасыз ету;

болат құю шөміштерінің дайындық және шөміште тежеуіш орнату сапасын тексеру.

11. Білуге тиіс:

болат құюдың технологиялық процесі;

болат құю шөміштерін шегендеу және жөндеу үшін қолданылатын отқа төзімді материалдардың құрамы және қасиеттері;

болат құю шөмішінің және құю орын бойы жабдығының тежеуіштік тетігінің құрылғысы;

құю кезінде туындайтын құйма бетінің кемістіктері.

Көміртекті болаттан салмағы 600 килограмға дейінгі ұсақ құймаларды құю үшін немесе құймалар салмағына қарамастан легирленген және жоғары лигерленген болат құю үшін стационарлық болат құю жыраларын дайындау кезінде – 6-разряд. 

 

 

5-параграф. Балқытпаларды құюға құрамдарды әзірлеуші, 1-разряд

 

12. Жұмыс сипаттамасы:

ауытқытпағыштарды және түпшелерді жинау үшін сифондық түтікшелер мен отқа төзімді материалдарды дайындау, жинақтау және жұмыс орнына жеткізу;

берілген рецепт бойынша ерітінділер әзірлеу.

13. Білуге тиіс:

орталықтарды және түпшелерді жинау кезінде қолданылатын отқа төзімді және байланыстыратын материалдар құрамы және қасиеттері;

сифондық түтікшелердің мөлшерлері. 

 

 

6-параграф. Балқытпаларды құюға құрамдарды әзірлеуші, 2-разряд

 

14. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары жұмысшының басшылық етуімен түпшелер мен ауытқытпағыштарды жинау;

балқытпаларды құюға арналған құрамдарды әзірлеу, сауытқорамның, түпшелердің, арбалар мен ауытқытпағыштардың сыртқы және ішкі қабаттарын жиындылардан, отқабыршақтардан, құюлардан және қоқыстардан тазарту, ауытқытпағыштарды және түпшелерді жинау;

биметалды құймаларға арналған сауытқорамдарды жинақтау;

сифондық түтікшелерді және отқа төзімді материалдарды, түпшелерді, сауытқорамдарды, ауытқытпағыштарды және қымтағыштарды дайындау, жеткізу және түсіру;

қымтағыштарды жөндеу, жағу және шегендеу;

бөлімшені жинау және жиынды мен қоқыстарды вагондарға тиеу.

15. Білуге тиіс:

сифон кірпішінің таңбасы мен көлемі;

цехта қолданылатын сауытқорам, түпшелер, ауытқытпағыштар мен қымтағыштар түрлері және қасиеттері;

ауытқытпағыштарды және түпшелерді жинау кезінде қолданылатын отқа төзімді материалдар құрамы және қасиеттері;

слесарьлық істің негіздері. 

 

 

7-параграф. Балқытпаларды құюға құрамдарды әзірлеуші, 3-разряд

 

16. Жұмыс сипаттамасы:

сауытқорам аулаларында үстінен құйған кезде 10 тоннаға дейінгі құймаларды өлшеуге арналған құрамдарды дайындау;

салмағы 10 тоннаға дейінгі құймалардың құрамдарына арналған ауытқытпағыштарды жинау;

сауытқорамның, түпшелердің, арбалардың, ауытқытпағыштардың сыртқы және ішкі қабаттарын жиындылардан, отқабыршақтардан, құюлардан және қоқыстардан тазарту;

сауытқорамдарға қымтағыштар және сауытқорамның төменгі бөлігіндегі тесікке болат тығынын орнату;

түпшелерді сифондық кірпішпен жинау және жиналған түпшелерді үрлеу;

ауытқытпағыштарды жинақтау және орнату;

сауытқорамдарды үрлеу, оларды шаңнан, отқабыршақтан, жиындыдан және қоқыстан тазарту;

құймаларды аршу және сауытқорамдардан дәнекерленген құймаларды алу, түпшелерді, ауытқытпағыштарды, сауытқорамдарды ауыстыру жұмыстарын орындауға қатысу;

конвертерлер түбі арқылы болат үрлеуге арналған түпшелерді дайындау;

қоймаға жіберілетін құймаларды таңбалау.

17. Білуге тиіс:

құйманы құю және кристалдандыру процесінің негіздері;

металл құюға сауытқорам құрамдарын дайындау технологиясы;

сифондық керек-жарақ ақауларын анықтау әдістері;

сауыт қорам ауласы крандарының және құймаларды аршу бөлімшесінің, автоматты түрде өзін-өзі қармайтын қышқыштардың құрылғысы және жұмыс істеу принципі;

құрамдардың сапасыз әзірленуіне байланысты құрамалардың беткі кемістіктері;

балқытпаларды шығару кестесі;

слесарьлық іс. 

 

 

8-параграф. Балқытпаларды құюға құрамдарды әзірлеуші, 4-разряд

 

18. Жұмыс сипаттамасы:

сауытқорам аулаларында сифондық болатты құюға арналған құрамдарды, үстінен құйған кезде 10 тоннадан жоғары құймаларды өлшеуге арналған құрамдарды дайындау;

салмағы 10 тонна және одан жоғары құймалардың құрамдарына арналған ауытқытпағыштарды жинау;

сауытқорамдардағы ескі стақандарды ауыстыру және жаңасын қою;

сауытқорамдар мен ауытқытпағыштарды түсіру және түпшелерге орнату;

құймаларды аршу және құймаларды илегі цехына жіберу кестесіне сәйкес оларды сауытқорамдардан алу жұмыстарын жүргізу;

қымтағышты және сауытқорамдарға арналған көмекші құрамдарды жіберу;

түпшелерді, орталықтарды, сауытқорамдарды ауыстыру.

19. Білуге тиіс:

болат балқытпасының технологиялық процесінің негіздері;

құймаларды аршу бөлімшесі қымтауышысының құрылғысы және жұмыс істеу принципі және техникалық пайдалану қағидалары;

балқытпаларды шығару кестесі. 

 

 

9-параграф. Блоктарды толтырушы, 3-разряд

 

20. Жұмыс сипаттамасы:

электр пештерінің қабырғаларына арналған блоктарды дайындау;

вагондардан күлді түсіру, материалдар дайындау және белгіленген рецепт

ойынша қоспаларды жасау;

горн немесе қазандарды қоспалармен толтыру, оны қыздыру және араластыру;

қолмен немесе механикаландырылған тәсілмен металл шаблондардан жасалған блоктарды қоспалармен толтыру;

металлдан жасалған қаңқа-блок шаблондарын құрастыру және бөлшектеу;

материалдар сапасын және шаблондар мен аспаптардың жарамдылығын тексеру.

21. Білуге тиіс:

қоспаларды дайындау және блоктарды толтыру технологиясы;

қолданылатын материалдар құрамы мен қасиеттері;

блоктарды дайындауға арналған шаблондардың түрлері.  

 

 

10-параграф. Болат құюшы, 2-разряд

 

22. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі шөміштерден болат құю кезінде аралық қондырғысының тежеуіштерін басқару;

болат құюға қатысу;

біліктілігі анағұрлым жоғары болат құюшының басшылық етуімен сауытқорамдардағы құймаларды қақпақтармен жабу және оларды түсіру;

сауытқорамдарға графитті, люнкеритті, алюминийді және өзге де термикалық қоспаларды тиеу;

кристалдандырғыштарды тазалау және себелеу, ойынқыларды, қашыртқыларды, майлауларды тазарту және оларды балқытпаларды құюға дайындау;

материалдар мен технологиялық аспаптарды құюға дайындау;

кристалдандырғыштарды алдын ала майлау;

құю аралығында жиындыны, қожды және қоқысты жинау;

      қызмет көрсету жабдықтары жұмысындағы ақауларды анықтау және жою.

23. Білуге тиіс:

болат құю процесінің негіздері;

аралық және болат құятын шөмішті тежеу тетігінің құрылғысы;

болат құю шөміштерін шегендеу үшін және тежеуіштерді жинау үшін қолданылатын отқа төзімді материалдар құрамы және қасиеттері;

болаттың әртүрлі маркаларына арналған сауытқорамдар мен түпшелер түрлері. 

 

 

11-параграф. Болат құюшы, 3-разряд

 

24. 24. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі шөміштерден болат құюға құю аралығында берілген сауытқорам құрамдарын дайындау;

сыйымдылығы 100 тонна және одан жоғары шөміштерден болат құю кезінде, сапасы жоғары балқытпалар мен болат маркаларын құю кезінде, сыйымдылығы 300 тоннаға дейінгі шөміштерден конвертерлік болатты құю кезінде аралық қондырғысының тежеуіштерін басқару;

түпшелер мен сауытқорамдарды үрлеу, төсеніштерді төсеу;

біліктілігі анағұрлым жоғары болат құюшының басшылық етуімен балқытпаны құю процесінде оны «тағандаған» кезде сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі болат құю шөмішінің болат тесігін оттегімен жуу;

сауытқорамдардағы құймаларды қақпақтармен жабу және оларды түсіру.

25. Білуге тиіс:

әртүрлі маркалы болатты құю техникасының негіздері;

құйылатын болаттың химиялық және жеке қасиеттері;

құйылатын болат сапасына қойылатын талаптар және сауытқорам құрамын құюға дайындау. 

 

 

12-параграф. Болат құюшы, 4-разряд

 

26. 26. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі шөміштерден болат құйған кезде ағындарды ауытқытпау, стақанды тазарту және шөміштегі болат шығаратын тесікті оттегімен жуу;

сыйымдылығы 100 тонна және одан жоғары шөміштерден балқытпаларды құюға, сапасы жоғары балқытпалар мен болат маркаларын құюға, сыйымдылығы 100 тоннадан 300 тоннаға дейінгі шөміштерден конвертерлік болатты құюға құю аралығында берілген сауытқорам құрамдарын дайындау;

сыйымдылығы  300 тонна және одан жоғары шөміштерден конвертерлік болатты құю кезінде аралық қондырғысының тежеуіштерін басқару;

біліктілігі анағұрлым жоғары болат құюшының басшылығымен болат құю және аралық шөміштерде тежегіш орнату, болат құю шөмішін пеш жанындағы стендтерге орнату;

болатты қашықтықтан құю қондырғысын баптау және басқару;

талдау үшін сынама алу, болат құю шөміштерін металл мен қож қалдықтарынан тазарту;

дайындамаларды үздіксіз және жартылай құю машиналарына қызмет көрсеткен кезде аралық шөміштерді дайындау және орнату,түтіктермен кристалдандырғыштар арасындағы саңылауларды жабу жұмыстарын орындау;

теміржол вагондарына болат пен шлакты «ешкілерге» тиеу;

шлак ыдыстарын беру;

болат құю құрамдарының дайындық сапасын тексеру.

27. Білуге тиіс:

болат балқытудың технологиялық процесінің негіздері;

болат құю технологиясы;

дайындамаларды үздіксіз және жартылай үздіксіз құю машиналарының құрылғысы және жұмыс істеу принципі;

болат құю үшін металл температурасының маңызы.

 

 

13-параграф. Болат құюшы, 5-разряд

 

28. 28. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі шөміштерден болат құюды жүргізу және болат құю жылдамдығын реттеу;

сыйымдылығы 100 тонна және одан жоғары шөміштерден болат құю кезінде, сапасы жоғары балқытпалар мен болат маркаларын құю кезінде, сыйымдылығы 100 тоннадан 300 тоннаға дейінгі шөміштерден конвертерлік болатты құю кезінде ағындарды ауытқытпау, стақанды тазарту және шөміштегі болат тесікті оттегімен жуу;

сыйымдылығы 300 тонна және одан жоғары шөміштерден конвертерлік болатты құюға құю аралығында берілген құрамдарды дайындау;

болат құю және аралық шөміштеріне тежеуіштер орнату.

29. Білуге тиіс:

болатты кристалдандыру негіздері;

құймалардың ішкі кемістіктері;

болат құю жылдамдығының металл сапасына әсер етуі.

сыйымдылығы 100 тонна және одан жоғары шөміштерден болат құйған кезде, сапасы жоғары балқытпалар мен болат маркаларын құйған кезде, сыйымдылығы 100 тоннадан 300 тоннаға дейінгі шөміштерден конвертерлік болатты құйған кезде, құю кезінде ағындарды ауытқытпау;

стақанды тазарту және шөміштегі болат тесікті оттегімен жуу кезінде

 сыйымдылығы 300 тонна және одан жоғары шөміштерден конвертерлік болатты құю кезінде – 6-разряд.

Сыйымдылығы 300 тонна және одан жоғары шөміштерден конвертерлік болатты құю кезінде – 7-разряд.  

 

 

14-параграф. Болатты пештен тыс болат өңдеу қондырғысы болат балқытушысының көмекшісі, 4-разряд

 

30. Жұмыс сипаттамасы:

болатты пештен тыс болат өңдеу қондырғысы болат балқытушысының басшылық етуімен болатты пештен тыс өңдеу қондырғыларында сыйымдылығы 200 тоннаға дейінгі шөміштердегі болатты бейтарап газдармен және ұнтақтармен вакуумдау және үрлеу процестерін жүргізу;

вакуум камераларының астына шөміш орнату;

қож қабатының қалыңдығын және металдың температурасын өлшеу;

қож және металдың сынамасын іріктеу;

қышқылдандырғыштарды, легирленген қоспаларды дайындау, кептіру және шанаптарға тиеу;

қож бөлгішті дайындау және қысқа құбырларға орнату;

болатты вакуумдау процесінде теңселту камералары, вакуум түтікшелері тетіктерімен басқару;

ыстық келте құбырдан бұлтықтар мен қақтарды жою және соңғысын ауыстыру;

вакуум камерасының отқа төзімді негіздерін және оның жабдықтарын

өндеуге қатысу;

қызмет көрсету жабдықтары жұмыстарындағы ақауларды анықтау және жою;

сұйық болат температурасын өлшеу жүргізу;

сұйық металды пештен машинаға беру кезінде болат таситын арбаны басқару.

31. Білуге тиіс:

болатты пештен тыс өңдеу қондырғыларында болатты қышқылдандыру және легирлеудің технологиялық процесінің негіздері;

болатты пештен тыс болат өңдеу қондырғыларының құрылғысы және жұмыс істеу принциптері;

бақылау-өлшеу құралдарының құрылғысы, жұмыс істеу принципі және техникалық пайдалану қағидалары;

көміртектендіру заттарының, қышқылдандырғыштардың және легирленген қоспалардың құрамы, қасиеттері және металл сапасына әсер етуі;

қондырғылар мен шөміштерді жөндеу үшін қолданылатын отқа төзімді материалдардың құрамы және қасиеттері;

электр слесарьлық іс.

Болатты пештен тыс болат өңдеу қондырғысы болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 200 тонна және одан жоғары шөміштердегі болатты бейтарап газдармен және ұнтақтармен вакуумдау мен үрлеу және болатты пештен тыс өңдеу жабдықтары қондырғыларында болаттың арнайы және жоғары легірленген маркаларын вакуумдау процестерін жүргізген кезде – 5-разряд. 

 

 

15-параграф . Вакуум пеші болат балқытушысының көмекшісі (екінші),

3-разряд

 

32. Жұмыс сипаттамасы:

болат балқытушының (бірінші) көмекшісінің басшылық етуімен вакуум-иінді пешіне арналған электродқа өртендіні пештен тыс дәнекерлеу;

түтікті шайбыларды, өртенділерді және штангаларды дайындау және тазарту;

қажетті қож қоспаларын және көмекші материалдарды дайындау;

құймаларды және балқытылмаған электродтар қалдықтарын клеймойлау;

пешке немесе ақырын салқындатылатын құдыққа құймаларды тиеуге қатысу;

қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау және жою;

пеш және вакуумды жабдықтарды жөндеуге қатысу.

33. Білуге тиіс:

вакуумды-иінді пештерде металдарды балқытпасының технологиялық процесінің негіздері;

вакуум пешінің, газ, ауа және су қондырғылары манипуляторларының және кристалдандырғыштардың құрылғысы және жұмыс істеу принциптері;

пеште балқытылатын болат пен балқытпалардың химиялық құрамы;

электрослесарьлық іс. 

 

 

16-параграф. Вакуум пеші болат балқытушысының көмекшісі (бірінші),

4-разряд

 

34. Жұмыс сипаттамасы:

вакуум пеші болат балқытушысының басшылық етуімен вакуум-иінді пештерінде немесе сыйымдылығы 40 тоннаға дейінгі вакуумды-иінді пештерінің блоктарында болат пен балқытпаны балқыту жұмысын жүргізу, пешті тазарту және балқытуға дайындау, шығындалатын пештерді орнату, орталықтандыру және дәнекерлеу, пешті сынау және оны бөлшектеу;

электродқа өртендіні пештен тыс дәнекерлеу;

кристалдандырғыштардан құймаларды алу және ақырын салқындататын құдыққа оларды төсеу.

35. Білуге тиіс:

вакуумдық пештерде болат пен балқытпалардың әртүрлі маркаларын алудың технологиялық процесі;

электрод пен түтіктердің сапасын бақылау қағидалары;

пештің, оның негізгі түйіндерінің, вакуумдық түйіндердің және вакуумдық сорғылардың құрылғысы;

пешті салқындату жүйесі;

манипулятор арбаларды басқару тәсілдері.

Вакуум пеші болат балқытушысының басшылық етуімен электрондық-сәулелі пештерде болат пен балқытпаны (электродтарды) балқыту процесін жүргізген кезде – 3-разряд.

Вакуум пеші болат балқытушысының басшылық етуімен вакуумді-иінді пештерінде немесе сыйымдылығы 40 тонна және одан жоғары вакуумды-иінді пештерінің блоктарында болат пен балқытпаны (электродтарды) балқыту процесін жүргізген кезде – 5-разряд.  

 

 

17-параграф. Вакуум пешінің болат құюшысы, 5-разряд

 

36. Жұмыс сипаттамасы:

вакуумды-иінді пештерінде немесе сыйымдылығы 40 тоннаға дейінгі вакуумды-иінді пештерінің блоктарында және электрондық-сәулелік пештерде болат пен балқытпаны қайта балқытудың технологиялық процессін жүргізу;

балқытуды жүргізу есебі және бағдарламаны енгізу;

вакуум сорғыларын құсу, қызмет көрсету және тоқтату;

пешті тазарту және толтыру;

шығындалатын электродтарды белгілеу, ауытқытпау және дәнекерлеу, пешті ағызып алу және металдың ағуын тексеру;

пешті қосу, отырылған ішкі ойықты табу;

қайта балқытудың технологиялық режиміне сәйкес балқытудың электрлік режимін орнату және реттеу;

пешті оқтамдау және бөлшектеу;

пешті қарау;

электродтарды дайындау, түтікті шайбыларды, қож қоспаларының және балқытуға арналған өзге де материалдардың сапасын бақылау;

пеш жабдығының және вакуумды блок, электрондық зеңбіректер, қорек көздерінің, су салқындатқыш және вакуум жүйесінің жағдайларын қадағалау;

пештің вакуумдық және су салқындатқыш жабдықтарын ретке келтіруге қатысу;

вакуум пеші болат балқытушысы көмекшісінің бригадасына басшылық ету.

37. Білуге тиіс:

вакуумды-иінді немесе электрондық сәулелі пештерде болат пен балқытпалардың әртүрлі маркаларын алудың технологиялық процесі;

металды тазартудың, газсыздандырудың, дистилляциялаудың, кристалдандырудың, қышқылсыздандырудың және өзге де физикалық-химиялық процестерінің негіздері;

пеш жабдығының құрылғысы және техникалық пайдалану қағидалары;

пештің негізгі электрлік схемасы;

генератордың немесе электронды зеңбіректің қуаттылығы;

процесті автоматты түрде реттеу жүйесі;

металда ақаулардың туындау себептері және оларды жою жолдары;

электродтар сапасына қойылатын талаптар.

Вакуумды-иінді пештерінде немесе сыйымдылығы 40 тонна және одан жоғары вакуумды-иінді пештерінің блоктарында болат пен балқытпаларды қайта балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде (арнайы орта білім талап талап етіледі) – 6-разряд. 

 

 

18-параграф. Гидравлика және дайындамаларды үздіксіз құю машиналарын салқындату жүйесінің операторы, 3-разряд

 

38. Жұмыс сипаттамасы:

жылына 100 мың тоннаға дейін болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда гидроаккумуляторлық және гидросорғы станциялар жұмыстарын бақылау;

жылына 100 мың тоннаға дейін көміртекті және легирленген болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда салқындату, болаттан және қайта салқындату камерасының желдеткішінен суды түсіру жүйелерін басқару;

берілген қысым гидрожүйесін, дайындаманы қайта салқындату суының шығысын баптау;

шығын бактарын жұмыс сұйықтығымен толтыру;

кристалдандырғыштарды және машинаның өзге де суды салқындату түйіндерін салқындатуға арналған су шығынын реттеу;

су сүзгілерін жуу;

бүркігіштерді тазарту, ақауы бар бүркігіштер мен төсемдерді ауыстыру;

қайта салқындату роликтерін майлау;

тетіктердің дұрыс жұмыс істеуін, құдықтан болаттарды жеткізуді, құдық түбіндегі сорғы станцияларының жұмысын, қайта салқындату түтіктерін дұрыс кіргізуді, машинадан соңғы дайындаманы жеткізуді, ысырмалардың, кедергілеулердің, вентельдердің, бу үрлегіштердің, қайта салқындату роликтерінің жарамды жағдайын, су тарату құрылғыларының жұмысын бақылау;

қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау және жою, оны жөндеуге қатысу;

тазарту және майлау, жабдықты профилактикалық қарау.

39. Білуге тиіс:

дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда болат құюдың технологиялық процесінің негіздері;

гидравлик, су салқындатқыш, желдеткіш жүйелерінің, басқару, реттеуші машиналардың және қызмет көрсететін тетіктердің өлшеу апартуларының негізгі технологиялық түйіндерінің құрылғысы және жұмыс істеу принциптері;

гидрожетекті басқару схемасы;

майлау материалдарының түрлері, қасиеттері және сапасы;

слесарьлық іс. 

 

 

19-параграф. Гидравлика және дайындамаларды үздіксіз құю машиналарын салқындату жүйесінің операторы, 4-разряд

 

40. Жұмыс сипаттамасы:

жылына 100 мың тоннаға дейін болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда гидроаккумуляторлық және гидросорғы станциялар жұмыстарын бақылау;

жылына 100 мың тоннаға дейін көміртекті және легирленген болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда немесе өндірісіне қарамастан жоғары легирленген болат және дәл өлшенген балқытпаларды құю кезінде салқындату, болаттан және қайта салқындату камерасының желдеткішінен суды түсіру жүйелерін басқару.

41. Білуге тиіс:

дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда болат құюдың технологиялық процесі;

су салқындатқыш, желдеткіш, гидрожетекті басқару жүйелері;

салқындату режимі;

машинаны басқарудың негізгі бекеттерінің байланыс және дабыл жүйесі;

жоғары қысымды гидроаккумуляторлық баллондарды пайдалану қағидалары;

гидравлик және электр техникаларының негіздері;

слесарьлық іс. 

 

 

20-параграф. Гидротазалау және сауытқорамдарды майлау машинисі,

3-разряд

 

42. Жұмыс сипаттамасы:

гидравликалық қондырғылар тетіктерін және сауытқорамдарды майлау тетіктерін басқару;

сауытқорамдардың ішкі бетін тазалау және оларды лакпен бояу;

сауытқорамдарды тазалау және бояу сапасын тексеру;

сауытқорамдар ауласына жылжымалы құрамды беруді қамтамасыз ету;

қондырғыларды күту және гидроқондырғылар құрал-жабдықтарына және майлау тетігін жөндеуге қатысу;

қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау және жою.

43. Білуге тиіс:

сауытқорамдарды гидротазалауға және майлауға арналған қондырғылардың құрылғысы, жұмыс істеу принципі және техникалық пайдалану қағидалары;

балқытпаларды шығару кестесі;

сауытқорамдардың түрлері, сауытқорамдарды ауамен және сумен салқындату қағидалары;

сауытқорамдарды майлау үшін қолданылатын лактардың және өзге де майлау материалдарының құрамы мен қасиеттері;

сауытқорамдарды тазалау және майлау сапасының құйма бетінің сапасына әсер етуі;

слесарьлық іс. 

 

 

21-параграф. Дайындамаларды үздіксіз құю машинасының операторы,

3-разряд

 

44. Жұмыс сипаттамасы:

болатты құю және машинаны жұмысқа дайындау процесінде жылына 100 мың тоннаға дейін болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз және жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарында жинау тетіктерін басқару;

газ кескішке және қатарлап салатын құралға дайындамаларды қатарлап салған кезде шлепперлерді басқару;

дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда сляптар мен дайындамаларды өлшенген ұзындықта газбен кесу немесе сляптар мен дайындамаларды кесуді машинадан тыс қолмен кесу тетігін басқару;

кесу процесінде газ бөлу қалқандары аппаратурасын басқару;

ағымдағы құюға түтікті дайындау,

машинаны басқарудың бас пультімен қызмет көрсететін оператордың басшылық етуімен балқытпаны құюда қызмет көрсететін механизмдерді дайындау, олардың жұмысын және жарамды жағдайын бақылау;

газ аппаратурасын профилактикалық байқау және жөндеу.

45. Білуге тиіс:

дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда болат құюдың технологиялық процесінің негіздері;

машинаның газбен кесу тетігі жұмыстарының принциптері;

қол кескіштер мен қыздырғыштардың құрылғылары;

басқару пульттерінің, қызмет көрсететін басқару пульті аппаратурасын басқаратын және реттейтін бақылау-өлшеу құралдары қалқандарының құрылғысы мен қызметі;

кескіштерге оттегін, жанатын газды және су жіберу схемасы;

оттегімен, жанатын газбен және сығылған ауа баллондарымен жұмыс істеу қағидалары;

дабыл және құю алаңдарымен байланыс жүйесін орнату;

машинаның негізгі технологиялық түйіндері жұмыстарының принциптері;

қызмет көрсететін жабдықтар жұмысында туындаған ақаулардың себептері, олардың алдын алу және жою тәсілдері;

электрослесарьлық істің негіздері. 

 

 

22-параграф. Дайындамаларды үздіксіз құю машинасының операторы,

4-разряд

 

46. Жұмыс сипаттамасы:

кристалдандырғыштардың қайтармалы-итермелі қозғалыс тетігін, көтеру-бұру үстелдерін, тартылмалы клетьтерді, аралық құю құрылғысы арбасын, кристаллдандырғышты автоматты түрде майлау тетіктерін және дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда көміртекті және легирленген болатты құю пультімен металды орналастыру, жиектеу, жинау және тасымалдау бойынша өзге де тетіктерді басқару;

кристалдандырғыштарды орнату, түтіктер мен кристалдандырғыш арасындағы саңылауларды жабу;

тасудын және автоматтандырылған майлаудын жылдамдығын реттеуін;

болат құю және машинаны жұмысқа дайындау процесінде жылына 100 мың тоннадан жоғары болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз және жартылай үздіксіз құюға арналған машиналардың жинау тетіктерін басқару;

өлшенген ұзындыққа үздіксіз құюды газбен кесу, газбен кесу кабиналарын қармау және көтеру, кескіштерді орналастыру және дайындамалардың өлшенген ұзындығын ретке келтіру тетіктерін, дайындамалар қармағышын және қармағыш иінтірегін, түтіктерді жеткізу режимінде газ кескіштің қысатын құрылғыларын, авариялық ұстап қалушылардың, басқару тетіктерін басқару, рольгангқа дайындамалар жеткізу тетіктерін және жылына 100 мың тоннаға дейін болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз және жартылай үздіксіз құю машиналарында қатарлап салу тетіктерін басқару;

қол кескішпен құйылатын дайындаманы кесу;

жанатын газды, оттегін, азотты, сығылған газды, суды жеткізу, су коммуникациясы жұмыстарын реттеу;

дайындамаларды тазарту;

газ шығаруды жою;

жұмысты және қызмет көрсететін тетіктердің жарамды жай-күйін, басқару және бақылау-өлшеу аппаратурасын бақылау және құю алдында олардың жұмысын тексеру;

технологиялық аспапты дайындау;

қызмет көрсететін тетіктерді болат құюға дайындауға, ретке келтіруге және машинаны жөндеуге қатысу;

кескіштерді, мүштектерді және салма гайкаларды ауыстыру.

47. Білуге тиіс:

дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда болат құюдың технологиялық процесі;

машинаның негізгі технологиялық түйіндері жұмысының құрылғысы және схемасы;

машинадағы негізгі басқару пульттерінің байланысу және дабыл жүйесі;

басқарудың қызмет көрсететін пультінің бақылау-өлшеу құралдарының құрылғысы;

газбен кесу тетіктерін техникалық пайдалану қағидалары;

электрослесарьлық іс (арнайы орта білім талап етіледі). 

 

 

23-параграф. Дайындамаларды үздіксіз құю машинасының операторы,

5-разряд

 

48. Жұмыс сипаттамасы:

жылына 150 мың тоннаға дейін көміртекті және легирленген болатты өндіретін машиналарда басқарудың бас пультімен дайындамаларды үздіксіз құю процесін жүргізу;

бас пультпен аралық және құю шөміштерінің тежеуіштерін, тартылмалы клетьтерді, кристаллдандырғыштарды, көтеру-бұру үстелдерін, бүркігіштерді теңселту тетіктерін, кристалдандырғыштың электр ысырмаларын, металды жеткізу, орналастыру, кесу, тасымалдау және жинау тетіктерін басқару;

кристалдандырғыштардың қайтармалы-итермелі қозғалысы, көтеру-бұру үстелімен көтеру, тартылмалы клетьтер, аралық құю арбасының құрылғысы тетігін, кристалдандырғыштарды автоматты түрде майлау тетігін және үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда жоғары легирленген болатты құю пультімен металдарды және дайындамаларды дәл өлшенген балқытпаларды орналастыру, жиектеу, жинау және тасымалдау бойынша өзге де тетіктерді басқару;

өлшенген ұзындыққа үздіксіз құюды газбен кесу, газбен кесу кабиналарын қармау және көтеру, кескіштерді орналастыру және дайындамалардың өлшенген ұзындығын ретке келтіру тетіктерін, дайындамалардың қармағышын және қармағыш иінтірегін, түтіктерді жеткізу режимінде газды кескіштің қысатын құрылғыларын, авариялық ұстап қалушыларды, басқару тетіктерін басқару, рольгангқа дайындамалар жеткізу тетіктерін және жылына 100 мың тоннан болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз және жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарында қатарлап салу тетігін басқару;

қажет болған жағдайда машинаны басқарудың кез келген пультінде жұмыс істеу;

басқарудың барлық пульттарының және бақылау аппаратураларының дұрыс пайдаланылуын тексеру;

аралық шөміштердің, кристалдандырғыш қуыстарының дұрыс алып тасталуын, қоюды және ауытқымауын тексеру;

машинаның техникалық осьтерін тексеру;

машинаны ретке келтіру;

металл құю кезінде машиналардың жұмысындағы ақауларды анықтау және жою;

машина құрылғысын профилактикалық тексеру және ағымдағы жөндеуден өткізу.

49. Білуге тиіс:

үздіксіз құйылған құйманы кристалдандыру процесінің негіздері;

дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналардың, бақылау-өлшеу аппаратураларының барлық технологиялық түйіндерінің электрлі схемасы;

құюда авариялық жағдайлардың болу себептері және олардың алдын алу әдістері (арнайы орта білім талап етіледі). 

 

 

24-параграф. Дайындамаларды үздіксіз құю машинасының операторы,

6-разряд

 

50. Жұмыс сипаттамасы:

жылына 150 мың тоннаға дейін көміртекті және төмен легирленген болатты өндіретін машиналардың немесе жоғары легирленген болатты және дәл өлшенген балқытпаларды құю кезінде машиналардың бас пультімен дайындамаларды үздіксіз құю процесін жүргізу;

бас пультпен аралық және құю шөміштерінің тежеуіштерін, кристалдандырғыштарды, көтеру-бұру үстелдерін, бүркігіштерді теңселту тетіктерін және кристалдандырғыштың электр ысырмаларын, металды жеткізу, орналастыру, кесу, тасымалдау және жинау тетіктерін басқару.

51. Білуге тиіс:

дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда жоғары легирленген болатты және дәл өлшенген балқытпаларды құюдың технологиялық процесі (арнайы орта білім талап етіледі). 

 

 

25-параграф. Дистрибутор машинисі, 3-разряд

 

52. 52. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары дистрибутор машинистің басшылық етуімен сыйымдылығы 10 тоннаға дейінгі конвертерлерді (дистрибутормен) бұру тетігін пультпен басқару;

қожды қож тостағандарына және металды шөміштерге құю тетіктерін басқару;

үйкелу түйіндерін тазарту және майлау, майлау материалдарын жеткізу;

конвертерді бұру жабдықтарын жөндеуге қатысу;

қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау және жою.

53. Білуге тиіс:

болат балқытудың технологиялық процесінің негіздері;

қара ферроникельді тазарту процесінің негізі;

конвертерлерді бұру механизмінің құрылғысы және жұмыс істеу принципі;

майлау материалдарының түрлері, қасиеттері және сапасы;

слесарьлық іс.

Біліктілігі анағұрлым жоғары дистрибутор машинистің басшылық етуімен сыйымдылығы 10 тоннан 250 тоннаға дейінгі конвертерлер дистрибуторына қызмет көрсеткен кезде – 4  разряд.

Біліктілігі анағұрлым жоғары дистрибутор машинистің басшылық етуімен сыйымдылығы 250 тонна және одан жоғары конвертерлер дистрибуторына қызмет көрсеткен кезде – 5  разряд. 

 

 

27-параграф. Дистрибутор машинисі, 5-разряд

 

54. 54. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 10 тоннаға дейінгі конвертерлерді (дистрибутормен) бұру тетіктерін пультпен басқару;

конвертерді көтеру және құлату жетегімен, оттекті үрлегішпен басқару;

конвертерге сусымалы материалдарды мөлшерлеу және жеткізу тетіктерін қосу;

конвертерге оттегін және реакция аймағына салқындататын суды жеткізуді басқару және реттеу;

балқыту процесін сипаттайтын бақылау-өлшеу құралдары көрсеткіштерін бақылау;

қожды қож тостағандарына және металды шөміштерге құю;

тиеу аралығында қозғалатын мульдтар құрамдарын итеретін арбамен, конвертерге жиындылармен бірге жіберілетін мульдтарды құлату машинасымен басқару;

тетіктердің жарамды жай-күйін бақылау;

қара ферроникельді оттегімен үрлеу процесін пультпен басқару;

қызмет көрсететін жабдықтарды жөндеу.

55. Білуге тиіс:

болат балқытудың және қажетті кондицияда қож алудың технологиялық процесі;

конвертер жабдығының құрылғысы, жұмыс істеу принципі және техникалық пайдалану қағидалары;

конвертерді басқару пультінің барлық басқару және реттеу аппаратурасының атауы, құрылғысы, электрлік схемасы;

шойынның, болаттың, кеннің, қышқылдандырғыштың және қождың химиялық құрамы мен жеке қасиеттері;

конвертер жұмысында ақаулардың туындау себептері және оларды жою әдістері;

қара ферроникельді тазартудың технологиялық процесі;

қара ферроникельдің химиялық құрамы және жеке қасиеттері.

Сыйымдылығы 10 тоннадан 100 тоннаға дейінгі конвертерлер дистрибуторына қызмет көрсеткен кезде – 6-разряд.

Сыйымдылығы 100 тоннадан 250 тоннаға дейінгі конвертерлер дистрибуторына қызмет көрсеткен кезде – 7 - разряд.

Сыйымдылығы 250 тонна және одан жоғары конвертерлер дистрибуторына қызмет көрсеткен кезде (арнайы орта білім талап етіледі) – 8-разряд. 

 

 

28-параграф. Конвертер болат балқытушысының көмекшісі (екінші),

2-разряд

 

56. Жұмыс сипаттамасы:

конвертер болат балқытушысының басшылық етуімен шойын құю, қоспалар мен қышқылдандырғыштар қосу, болатты, жартылай өнімді және ванадий қожын ағызу;

сыйымдылығы 5 тоннаға дейінгі конвертерлерге қызмет көрсеткен кезде конвертер болат қорытушысы көмекшісінің (бірінші) басшылық етуімен фурмдарды қағып түсіру және жабу, оларды ауыстыру;

металл сынамаларын іріктеу және температурасын өлшеу;

конвертер жабдықтарын және оның отқа төзімді негіздерін жөндеуге қатысу;

араластырғыштарды, торкрет машинасын жұмысқа дайындау, торкрет массасы компоненттерінің мөлшерлерін басқару;

торкрет массаларын камералық қоректендіргішке айдау;

конвертер футерін торкреттеу кезеңінде камералық қоректендіргіштен торкрет массасын үздіксіз беруді қамтамасыз ету және қоректендіргіштегі қысымды бақылау;

қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау және жою;

жұмыс алаңын сынықтардан, металл жиындылардан, лақтырындылардан және қождан жинау.

57. Білуге тиіс:

конвертерлердегі болатты, жартылай өнімді және ванадий қожын балқытудың технологиялық процесінің негіздері;

торкрет машинасының құрылғысы, жұмыс істеу принципі және техникалық пайдалану қағидалары;

балқыту кезінде және конвертерлер мен түптерді жөндеу үшін қолданылатын материалдардың қасиеттері және қызметі;

торкрет массасының құрамы және қасиеттері;

слесарьлық іс.

Сыйымдылығы 5 тоннадан 10 тоннаға дейінгі конвертерлерге қызмет көрсеткен кезде – 3-разряд.

Сыйымдылығы 10 тоннадан 100 тоннаға дейінгі конвертерлерге қызмет көрсеткен кезде – 4-разряд.

Сыйымдылығы 100 тоннадан 250 тоннаға дейінгі конвертерлерге немесе легирленген маркалы болатты балқытқан кезде сыйымдылығы 20 тоннан және одан жоғары конвертерлерге қызмет көрсеткен кезде – 5-разряд.

Сыйымдылығы 250 тонна және одан жоғары конвертерлерге қызмет көрсеткен кезде – 6-разряд. 

 

 

29-параграф. Конвертер болат балқытушысының көмекшісі (бірінші),

3-разряд

 

58. Жұмыс сипаттамасы:

болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 5 тоннаға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнімді және ванадий қожын балқыту процесін жүргізу, конвертерді қыздыру, ағын өзек жабу және ашу;

фурмды шығару және жабу, олардың түптерін ауыстыру;

конвертердің мойнын сынықтар мен «ешкілерден» тазарту, мойынды отқа төзімді материалмен майлау;

конвертерге оттегін беретін фурманы күту;

науашаларды тазарту және дайындау;

конвертерге сынықтарды құлатқан кезде арбаны, дозатор таразыларын, сусымалы материалдарды тиеу тетіктерін басқару;

қышқылдандырғыштарды әзірлеу және балқытпаны ағызған кезде оларды шөмішке жеткізу;

конвертерлердің қызмет көрсететін жабдықтарының жағдайын бақылау;

конвертердің ауа қорабының қақпақтарын ашуға арналған тетіктерді басқару;

конвертердің отқа төзімді негіздерін дәнекерлеу үшін отқа төзгіштерді дайындау;

торкрет фурмасының манипуляторын басқару, торкрет соплосының иілетін бұрышын анықтау және оны шығару;

торкреттеу кезеңінде торкрет фурмасы соплосының жағдайын бақылау;

араластырғыштан камералық қоректендіргішке торкрет массасын беруді реттеу;

электр көзіне қосу кабельдеріне оттегін, торкрет массасын, су тасымалдау үшін иілгіш жеңдерді торкрет машинасына қосу және өшіру.

59. Білуге тиіс:

конвертерлердегі болатты, жартылай өнімді және ванадий қожын балқытудың технологиялық процесі;

торкрет машинасының құрылғысы, жұмыс істеу принципі;

спектроскопты техникалық пайдалану қағидалары;

шойынның, толтыру және қосу материалдарының және қышқылдандырғыштардың химиялық құрамы және жеке қасиеттері;

қолданылатын оттегінің сипаттамасы.

Конвертер болат балқытушының басшылық етуімен сыйымдылығы          5 тоннадан 10 тоннаға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқыту процесін жүргізген кезде - 4-разряд.

Конвертер болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы              10 тоннадан 100 тоннаға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқыту процесін жүргізген кезде - 5-разряд.

Конвертер болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы   100 тоннадан 250 тоннаға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқыту немесе сыйымдылығы 20 тонна және одан жоғары конвертерлерде легирленген маркалы болатты балқыту процесін жүргізген кезде – 6-разряд.

Сыйымдылығы 250 тоннан және одан жоғары конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқыту процесін жүргізген кезде - 7-разряд. 

 

 

30-параграф. Конвертерді тиеу операторы, 3-разряд

 

60. 60. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі конвертерлерге сусымалы материалдарды

еткізу трактісінің пультін басқару;

шанаптарға шикіқұрам материалдарын өлшеу және толтыру;

тапсырма жүйесінің дұрыс орындалуын және шанаптар мен конвертерлерді шикіқұрам материалдарының барлық түрлерімен толықтыруды қамтамасыз етуді бақылау;

жекелеген шанаптардың немесе шанаптар топтарының жұмыстарына енгізу және шығару;

автоматты түрде басқару тетіктері және аппаратурасы жұмысындағы ақауларды анықтау және жою;

қабылдау және шығару шанаптарында шикіқұрам материалдарының болуын есепке алу.

61. Білуге тиіс:

конвертерлердегі болат балқытудың технологиялық процесінің негіздері;

шикіқұрам беру жүйесі тетіктері мен аппаратураларының құрылғылары және жұмыс істеу принциптері;

болат балқытуға арналған шикіқұрам материалдарының жеке және химиялық ерекшеліктері;

электр слесарьлық іс.

Тракт пультінен сусымалы материалдарды сыйымдылығы 100 тонна және одан жоғары конвертерлерге жеткізу кезінде - 4-разряд. 

 

 

30-параграф. Конвертердің болат құюшысы, 4- разряд

 

62. 62. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 5 тоннаға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнімді және ванадий қожын балқытудың технологиялық процесін жүргізу;

конвертерді қыздыру, шойын құю, конвертерлерге қоспалар мен қышқылдандырғыштарды қосу, болатты, жартылай өнімді және қожды ағызу;

ағын өзекті жабу және ашу;

үрлеу процесінде ауа, оттегін және бу жеткізуді реттеу;

конвертер мойнының, түбінің, шойын науашаларының, автоматтың және өзге де жабдықтарының сапалы жағдайын қамтамасыз ету;

конвертерде металл балқытудың дайындығын айқындау;

жарамды аспаптардың, кеннің, белгіленген сападағы қоспалар мен толтыратын материалдардың болуын тексеру;

жөндеуден кейін конвертер жабдығын қабылдап алуға қатысу;

қызу жөндеу кезінде конвертер шегенін торкреттеу жұмысын ұйымдастыру және басшылық ету;

бақылау-өлшеу құралдарының көрсеткіштерін қадағалау және оттегі мен торкрет массасының шығынын реттеу;

қызмет көрсететін жабдықтарды жөндеу жұмыстарын орындау;

конвертер болат балқытушысы көмекшісінің бригадасына басшылық ету.

63. Білуге тиіс:

конвертерлердегі болатты, жартылай өнімді және ванадий қожын балқытудың технологиялық процесі;

шойын, толтыру және қоспа материалдарының және қышқылдандырғыштардың химиялық құрамы және жеке қасиеттері;

конвертер жабдықтарының құрылғысы және техникалық пайдалану қағидалары;

балқытуды үрлеу үшін оттегін қолдану тәсілдері және оның балқыту процесін жеделдетуге әсер етуі.

Сыйымдылығы 5 тоннадан 10 тоннаға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде – 5-разряд.

Сыйымдылығы 10 тоннадан 100 тоннаға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде – 6-разряд.

Сыйымдылығы 100 тоннадан 250  тоннаға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқытудың немесе сыйымдылығы 20 тонна және одан жоғары конвертерлерде легирленген маркалы болатты балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде - 7-разряд.

Сыйымдылығы 250 тонна және одан жоғары конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде (арнайы орта білім талап етіледі) - 8-разряд. 

 

 

31-параграф. Қышқылдандырғыштарды балқытушы, 3-разряд

 

64. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары балқытушының басшылық етуімен пештерде қышқылдандырғыштар мен ферроқорытпаларды балқытудың технологиялық процесін жүргізу;

пештерге шикіқұрам материалдарын жеткізу және оларды тиеу;

ағын өзек жасау және жабу, науашаларды жиынды мен қождан тазарту;

біліктілігі анағұрлым жоғары балқытушының басшылық етуімен қышқылдандырғыш және қож шығару, пешті тоқтату және оны келесі шығаруға дайындау;

қышқылдандырғыш бар шөмішті конвертерге сүйемелдеу, конвертерден металды құйып алған кезде қышқылдандырғышты болат құятын шөмішке құю;

арба мен шөміштің жарамдылығын бақылау;

қызмет көрсететін жабдық жұмысындағы ақауларды анықтау және жою, оны жөндеуге қатысу.

65. Білуге тиіс:

қышқылдандырғыштар мен ферроқорытпаларды балқытудың технологиялық процесінің негіздері;

пештің жұмыс істеу принциптері;

қышқылдандырғыштарды алуға арналған шикіқұрам материалдарының құрамы;

пешті жөндеу кезінде қолданылатын отқа төзімді материалдар түрлері және қасиеттері;

болат балқытқан кезде қышқылдандырғыштар қызметі;

слесарьлық іс. 

 

 

32-параграф. Қышқылдандырғыштарды балқытушы, 4-разряд

 

66. Жұмыс сипаттамасы:

пештерде қышқылдандырғыштар мен ферроқорытпаларды балқытудың технологиялық процесін жүргізу;

балқытудың шикіқұрамы;

қажетті температурадағы қышқылдандырғыштарға қажет сандардың есебі;

қышқылдандырғыштар мен қож шығару және агрегатты келесі балқытуға дайындау;

шикіқұрам және толтыру материалдарының, аспаптарының болуын және сапасын тексеру;

болатты қышқылдандыру үшін алюминийді балқыту процесін жүргізу;

балқытылған алюминийді қалыптарға құю;

алюминийді өлшенген кесектерге ұсақтау, мульдыларға немесе қорапшаларға тиеу және оларды құю алаңдарына тасымалдау.

67. Білуге тиіс:

пештерде алюминийді қорытудың, қышқылдандырғыштар мен ферроқорытпаларды балқытудың технологиялық процесі;

пештің құрылғысы және техникалық пайдалану қағидалары;

қышқылдандырғыштарды балқытуға арналған шикіқұрам материалдарының физикалық-химиялық қасиеттері.  

 

 

33-параграф. Логоскоп операторы, 4-разряд

 

68. 68. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 20 тонна конвертерлерде балқытпаларды үрлеу процесін бақылау;

балқытпаларды қыздыру немесе салқындату, көміртегінің берілген пайызында үрлеуді тоқтату қажеттігі туралы және конвертерді құлату туралы белгі беру;

алаудың қисық радиациясы сипаттамасын, ауа шығыны мен қысымын бақылау;

фотобастиегін тазарту және фокусировка жасау;

қорғау шыныларының, фотобастиегі диафрагманың сүзгісін ауыстыру;

аспаптар көрсеткіштерін, шойын мен болат талдауларын және әрбір балқытпаның технологиялық процесінің деректерін жазу.

69. Білуге тиіс:

конвертерлерде болат балқыту технологиялық процестерінің негіздері;

логоскоп, конвертерлер және олардың жабдықтары жұмысының принциптері;

шойынның, болаттың, кеннің, қышқылдандырғыштардың және қождың жеке және химиялық қасиеттері.

Сыйымдылығы 20 тонна және одан жоғары конвертерлерде балқытпаны үрлеу процесін бақылауды жүзеге асыру кезінде - 5-разряд. 

 

 

34-параграф. Май құю машинасының машинисі, 3-разряд

 

70. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі мартенов пешін толтырған және оның артқы қабырғасын, күмбезін торкреттеу, құлату терезесінің қақпағын нығыздаған кезде май құю машинасын және торкрет машинасын басқару;

май құю материалдарын машинаға жеткізу және оларды шанаптарға көмуді қамтамасыз ету;

торкрет машиналарын отқа төзімді массалармен толтыру;

май құю машиналарын пешке жеткізу;

қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау және жою;

машина түйіндерін майлау;

машинаны күту;

қызмет көрсететін жабдықтарын жөндеуге қатысу.

71. Білуге тиіс:

май құю және торкрет машиналарының құрылғысы, жұмыс істеу принциптері және техникалық пайдалану қағидалары;

май құю және пештің жекелеген бөліктерін торкреттеу кезінде қолданылатын отқа төзімді материалдардың қасиеттері мен сапасы;

майлау материалдарының қасиеттері мен сапасы;

слесарьлық іс.

Сыйымдылығы 100 тонна мартен пештерін толтыру және торкреттеу кезінде - 4-разряд. 

 

 

35-параграф. Мартен пеші болат балқытушысының көмекшісі (үшінші),

2-разряд

 

72. Жұмыс сипаттамасы:

балқытпаны ағызғаннан кейін болат ағызу тесігін жабуға, қож тесігін ашуға және жабуға, сыйымдылығы 25 тоннаға дейінгі мартен пешіне шикі құрамды құлатуға, ағызып алуға, ағызуға, қож тостағандарындағы қожды тұнбалауға қатысу;

шикі құрамды дайындау, ұсақтау және пешке жіберу;

ферроқорытпаларын дайындау, кептіру және өлшеу, қышқылсыздандырғыштарды шөмішке тастауға қатысу;

құдықтан металл мен қожды алуға, пештің оттығын дәнекерлеуге, алдынғы және артқы қабырғаларды, құламаларды толтыруға, табалдырықтарды төсеуге, құю машиналарын от алдыруға, отқа төзімді массаларды дайындауға, діңгектерді майлау және пештерді жөндеуге қатысу;

талдау үшін металл және қож сынамаларын дайындау;

қож арбаларын пешке жіберу үшін шығырды басқару;

пешті тазарту және аспаптарын дайындау;

қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау және жою;

жұмыс алаңын жинау.

73. Білуге тиіс:

мартен пешінің негізгі бөліктері;

құю машинасының құрылғысы және жұмыс істеу принципі;

металдан жасалған шикіқұрам, құю машиналарының, қождамалардың, ферроқорытпалардың түрлері және олардың сапасына қойылатын талаптар;

болаттың балқытылатын маркаларына арналған шикіқұрам құрамы;

пешті толтыру және жөндеу кезінде қолданылатын отқа төзімді материалдардың құрамы және қасиеттері;

слесарьлық іс негіздері.

Сыйымдылығы 25 тоннадан 100 тоннаға дейінгі мартен пешінде қызмет көрсеткен кезде - 3-разряд;

сыйымдылығы 100 тоннадан 500 тоннаға дейінгі мартен пешінде қызмет көрсеткен кезде - 4-разряд;

сыйымдылығы 500 тонна және одан жоғары мартен пешінде қызмет көрсеткен кезде - 5 разряд.

74. Ескертпе:

сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі мартен пешінде легирленген және жоғарфы легирленген болатты балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа жоғары болып белгіленеді. 

 

 

36-параграф. Мартен пеші болат балқытушысының көмекшісі (екінші),

3-разряд

 

75. Жұмыс сипаттамасы:

мартен пеші болат балқытушысы көмекшісінің (бірінші) басшылық етуімен сыйымдылығы 25 тоннаға дейінгі мартен пешінің болат ағызатын және қож тесіктерін жөндеу, ашу және жабу;

қож тостағанындағы қожды және оның тұнбасын ағызып алу;

астауды жылтырату;

қожды қосуға қатысу;

талдау үшін металл және қож сынамаларын іріктеу;

ауа регенераторларын нығыздалған ауамен үрлеу және оларды сумен жуу;

жуғаннан кейін регенераторлардың шетін тығыздау;

бұлтықтар мен қақтарды жою, пештің алауын түзеу;

пеш негіздерін торкреттеу кезінде торкрет машинасының пневможүйесін басқару, оның араластырғышына торкрет ұнтағын және сұйық ерітіндіні біркелкі жеткізілуін қамтамасыз ету;

торкрет машинасын дайындау және торкреттеу орнына орнату.

76. Білуге тиіс:

болат балқытудың технологиялық процесінің негіздері;

мартен пеші жұмысының принципі;

торкрет машинасының құрылғысы және техникалық пайдалану қағидалары;

шикіқұрам, толтыру және қоспа материалдарының, қышқылсыздандырғыштардың және легірленген қоспалардың құрамы және қасиеттері;

торкрет массасының құрамы және қасиеттері.

Сыйымдылығы 25 тоннадан 100 тоннаға дейінгі мартен пешінде қызмет көрсеткен кезде - 4-разряд;

сыйымдылығы 100 тоннадан 500 тоннаға дейінгі мартен пешінде қызмет көрсеткен кезде - 5-разряд;

сыйымдылығы 500 тонна және одан жоғары мартен пешінде қызмет көрсеткен кезде - 6-разряд.

77. Ескертпе.

Сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі мартен пешінде легірленген және жоғары легірленген болатты балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа жоғары болып белгіленеді. 

 

 

37-параграф. Мартен пеші болат балқытушысының көмекшісі (бірінші),

4-разряд

 

78. Жұмыс сипаттамасы:

мартен пеші болат балқытушысы көмекшісінің басшылық етуімен сыйымдылығы 25 тоннаға дейінгі мартен пешінде болат балқытудың технологиялық процесін жүргізу;

болат ағызатын және қож тесіктерін жөндеу, ашу және жабу;

болат ағызу және қож науашаларын дайындау және қожды ағызу;

шойын құю үшін науашаны орнату;

балқытпаны ағызған кезде ағынды реттеуге арналған шағын тежеуіштердің дұрыс жиналғанын орнатылғанын, діңгектерді жағуға арналған отқа төзімді масса дайындығының сапасын тексеру;

торкрет машинасын басқару және пеш негіздерін торкреттеу;

торкрет массасының шығу ылғалдылығын және жылдамдығын айқындау және реттеу;

балқытпа шығарылғанға дейін және кейін пеш негізінің жағдайын, машинаның жұмысқа дайындығын және оны торкреттеу орнына орналастырылуын тексеру.

79. Білуге тиіс:

болат балқытудың технологиялық процесі;

мартен пешінде қызмет көрсетілетін қондырғы;

қождың негізділігі және сұйық қозғалысы және пешке қожды жеткізу бойынша және қож лепешкалары бойынша оларды айқындау;

пешті салқындату және су коммуникациясы, нығыздалған ауа мен бу жүйесі;

газ құбырлары, мұнай шайыр құбырлары және оттегі құбырларының схемасы және құрылғысы;

жылу режимі автоматтандыру схемасы.

Мартен пеші болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 25 тоннадан 100 тоннаға дейінгі мартен пешінде болат балқыту процесін жүргізген кезде - 5-разряд;

мартен пеші болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 100 тоннадан 500 тоннаға дейінгі мартен пешінде болат балқыту процесін жүргізген кезде - 6-разряд;

мартен пеші болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 500 тоннадан жоғары мартен пешінде болат балқыту процесін жүргізген кезде – 7-разряд.

80. Ескертпе.

сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі мартен пешінде легірленген және жоғары легірленген болатты балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа жоғары болып белгіленеді. 

 

 

38-параграф. Мартен пешінің болат құюшысы, 5-разряд

 

81. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 25 тоннаға дейінгі мартен пештерінде болат балқытудың технологиялық процесін жүргізу;

балқытуды шикіқұрамдау, шикіқұрамды құлату және қыздыру, шойын құю, пешке отын мен ауа жеткізуді реттеу;

қожды әкелу және қождың негізділігі және сұйық қозғалысын, қоспалардың жану жылдамдығын реттеу;

қожды ағызып алуды және пеш астауында металды араластыруды қадағалау;

сынамаларды уақытылы реттеу және балқытпаның дайын екендігін айқындау;

металлмен қожды шығару;

пешті толтыру, діңгектерді майлау, табалдырықтарды себу, шойын құю үшін науашаларды орнату;

пештің отқа төзімді негіздерінің, автоматының және қақпақшаларды лақтыру тетіктерінің және пештің өзге де жабдықтарының жарамды жағдайларын қадағалау;

пештің ыстық және суық жөндеу жұмыстарын орындау;

жөндеуден кейін пешті қабылдап алуға қатысу;

мартен пеші болат балқытушысы көмекшісінің бригадасына басшылық ету.

82. Білуге тиіс:

мартен пешінде болат балқытудың технологиялық процесі;

қождың негізділігі және сұйық қозғалысы және пешке қожды жеткізу бойынша және қож лепешкалары бойынша оларды айқындау;

мартен пешінің құрастырылған ерекшеліктері;

шикіқұрам, толтыру және қоспа материалдарының, қышқылдандырғыштардың және легирленген қоспалардың құрамы мен қасиеттері;

пеш өндірісіне арналған шикі материалдарды дайындау мәні және балқытылатын болаттың сапасы;

мартендік балқытуға арналған сұйық шойынды дайындаудың қазіргі заманғы әдістері;

жылы режим автоматикасының реттеуші құрылғысы және жұмыс істеу принципі мен ;

мартен балқытпасын қарқындандыру процесінің мәні және қарқындандыру әдістері.

Сыйымдылығы 25 тоннадан 100 тоннаға дейінгі мартен пешінде болат балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде - 6-разряд;

сыйымдылығы 100 тоннадан 500 тоннаға дейінгі мартен пешінде болат балқытудың теехнологиялық процесін жүргізген кезде - 7-разряд;

сыйымдылығы 500 тоннадан жоғары мартен пешінде болат балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде (арнайы орта білім талап етіледі)  -      8-разряд.

83. Ескертпе:

сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі мартен пешінде легірленген және жоғары легірленген болатты балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа жоғары болып белгіленеді.  

 

 

39-параграф. Металды вакуумдейтін буэжекторлық қондырғы операторы,

3-разряд

 

84. Жұмыс сипаттамасы:

басқару пультімен сағатына 450 килограмға дейін құрғақ ауа өндіретін пароэжекторлық қондырғыда металды пештен тыс вакуумдау процесін жүргізу;

сұйық металды шөмішті қабылдауға арналған вакуум камерасын дайындау, шөмішті орнату;

вакуум камерасының қақпақтарын көтеру және қозғалту жетегін, бу және су ысырмаларын қашықтықтан басқару жетегін басқару;

камерада вакуум жасау үшін сорғыларды іске қосу;

металды вакуумдау процесін бақылау-өлшеу құралымен бақылау, белгіленген режимдерді реттеу және қамтамасыз ету;

бақылау-өлшеу аппаратурасының жұмысын және жарамды жағдайын бақылау;

қызмет көрсететін қондырғы жұмысындағы ақауларды анықтау және жою, оны жөндеуге қатысу.

85. Білуге тиіс:

металды пештен тыс вакуумдау және қорғау ортасында құю процесін жүргізу;

қондырғылардың негізгі технологиялық түйіндерінің құрылғысы және жұмыс істеу принциптері;

барлық басқарушы және реттеуші аппаратуралардың қызметі және электр схемасы;

бақылау-өлшеу құралдарын орналастыру және қызметі;

жабдықтар жұмысында ақаулардың туындау себептері және олардың алдын алу және жою әдістері;

электрослесарьлық іс.

Сағатына 450 килограмға дейін құрғақ ауа өндіретін пароэжекторлық қондырғыда қызмет көрсеткен кезде - 4-разряд. 

 

 

40-параграф. Миксерші, 2-разряд

 

86. 86. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары миксершінің басшылық етуімен миксерден шлакты құйып алу, сынықтарды түзету, миксердің тұмсығын және мойнын толтыру, ағызғаннан кейін шойын тасығыш шөміштерді тазарту;

миксерге шойынды ағызу үшін шөміштің қож қабығында саңылау жасау;

болат балқыту агрегаттарына оларды жіберген кезде ыстық шойын құйылған шөмішті сүйемелдеу;

миксерді бұру, миксердің ағызу және құю саңылаулары қақпақтарын көтеру тетіктерін басқару;

экспресс-зертханаға шойын тығынын, майлау материалдарын жеткізу және миксерді майлау;

қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау және жою;

миксердің және оның жабдықтарының отқа төзімді құрылысын жөндеуге қатысу;

жұмыс орнын және миксер жүретін темір жолдарды тазарту және жинау.

87. Білуге тиіс:

миксер жұмысының принциптері;

миксерге күтім жасау кезінде қажетті отқа төзімді материалдардың түрі және қасиеттері;

миксерді орталықтан майлау схемасы;

майлау материалдарының түрлері, қасиеттері және сапасы;

слесарьлық іс негіздері. 

 

 

41-параграф. Миксерші, 3-разряд

 

88. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары миксершінің басшылық етуімен миксердегі шойынды орташалау процесін жүргізу;

сыйымдылығы 600 тоннаға дейінгі миксерлерден қожды құйып алу, сынықтарды түзету, миксердің тұмсығын және мойнын толтыру, ағызғаннан кейін шойын тасығыш шөміштерді тазарту;

шығырмен және жиынды тасумен басқару;

химиялық талдауға шойын сынамаларын іріктеу;

миксерді толтыру үшін қож шөмішін және отқа төзімді материалдарды жеткізу және дайындау.

89. Білуге тиіс:

миксерде болып жатқан физикалық-химиялық процестердің негіздері;

миксер және жиынды тасу жабдықтарының құрылғысы және жұмыс істеу принциптері;

сұйық шойынның химиялық құрамы;

слесарьлық іс. 

 

 

42-параграф. Миксерші, 4-разряд

 

90. 90. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 600 тоннаға дейінгі миксерлерде шойынды орталау, сыйымдылығы 600 тоннадан  2500 тоннаға дейінгі миксерлерден қождарды сору;

шойын құю кестесіне сәйкес болат балқыту агрегаттарына миксерден шойынды қабылдау және беру;

миксердегі температураға және шойынның құрамына байланысты газ бен ауа жіберуді реттеу.

91. Білуге тиіс:

миксерде болып жатқан физикалық-химиялық процестер;

миксерді техникалық пайдалану қағидалары;

болат балқыту өндірісінде сұйық шойынның химиялық құрамына қойылатын талаптар;

миксердің отқа төзімді құрылысын жүргізу әдісі. 

 

 

43-параграф. Миксерші, 5-разряд

 

92. 92. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 600 тоннан 2500 тоннаға дейінгі миксерлерде шойынды орташалау процесін жүргізу;

сыйымдылығы 2500 тонна және одан жоғары миксерлерден және сыйымдылығына қарамастан жылжымалы миксерлерден қожды құйып алу;

шойынды құю кестесіне сәйкес болат балқыту агрегаттарына миксерден шойынды қабылдау және беру;

миксердегі температураға және шойынның құрамына байланысты газ бен ауа жеткізуді реттеу.

93. Білуге тиіс:

болат балқытудың технологиялық процесі;

жылжымалы миксерлердің конструкциялық ерекшеліктері.

Сыйымдылығы 2500 тонна және одан жоғары миксерлерден және сыйымдылығына қарамастан жылжымалы миксерлерден шойынды орташалау процесін жүргізу кезінде - 6-разряд. 

 

 

44-параграф. Пештен тыс болат өңдеу қондырғысының болат балқытушысы, 5-разряд

 

94. Жұмыс сипаттамасы:

пештен тыс болатты өңдеу қондырғыларында сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі шөміштердегі болатты бейтарап газдармен және ұнтақтармен вакуумдау және үрлеу процестерін жүргізу;

көміртектің мөлшері бойынша қышқылдандырғыштар мен легирленген қоспалардың қажетті санының, температурасын және металдың салмағын есептеу;

берілген химиялық құрамға дейін металды қышқылдандыру және легирлеу;

металдағы көміртек мөлшерін белгіленген шекке дейін әкелу;

вакуум камерасының және қондырғы жабдығының отқа төзімді негіздерінің жарамды күйін қадағалау;

қондырғы жабдықтарын ретке келтіруге қатысу;

қондырғы жабдықтарын жөндеу;

энергия ресурстарын үнемдеуге бақылау жасау.

95. Білуге тиіс:

болатты болат балқыту агрегаттарында балқытудың, пештен тыс болат өңдеу қондырғыларында болатты қышқылдандыру және легирлеудің технологиялық процестері;

қызмет көрсету жабдықтарының құрылғысы және техникалық пайдалану қағидалары;

балқытпаны шығарғаннан кейін және вакуумдау кезінде металдың салмағын және температурасын айқындау әдістері;

шығарылған балқыту металының химиялық құрамына, салмағына және температурасына байланысты қышқылсыздандырғыштар мен легирленген қоспалардың қажетті санын есептеу әдістері;

процестерді автоматты түрде реттеу жүйесі;

металда ақаулардың туындау себептері және оларды жою жолдары.

Пештен тыс болат өңдеу қондырғыларында сыйымдылығы 100 тоннадан  200 тоннаға дейінгі шөміштердегі болатты бейтарап газдармен және ұнтақтармен вакуумдау мен үрлеу процестерін жүргізген кезде (арнайы орта білім талап етіледі) - 6-разряд;

Пештен тыс болат өңдеу қондырғыларында сыйымдылығы 200 тоннадан және одан жоғары шөміштердегі болатты бейтарап газдармен және ұнтақтармен вакуумдау мен үрлеу және болаттың арнайы және жоғары легирленген маркаларын вакуумдау процестерін жүргізген кезде (арнайы орта білім талап етіледі) - 7-разряд.  

 

 

45-параграф. Синтетикалық қождарды балқытушы, 4-разряд

 

96. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары балқытушының басшылық етуімен электроболат балқытатын пештерде сұйық синтетикалық қождарды, металдың электр қождарын қайта балқытуға арналған қождарды балқытудың технологиялық процесін жүргізу және қождарды пештен шөмішке шығару;

қож пайда болатын материалдар дайындау, оларды пештерге тиеуге қатысу;

балқытудың электрлік режимін және пештің су салқындатқыш жүйесін бақылау;

біліктілігі анағұрлым жоғары балқытушының басшылық етуімен электродтарды өсіру;

пешті металл және қож қалдықтарынан тазарту;

шығару науашаларын тазарту және дайындау;

шөмішті құю орнына жеткізу;

қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау және жою, оларды жөндеуге қатысу.

97. Білуге тиіс:

сұйық синтетикалық қождарды, металдың электр қождарын қайта балқытуға арналған қождарды балқытудың технологиялық процесі;

қызмет көрсететін жабдықтардың құрылғысы және жұмыс істеу принципі;

пешті салқындату және электрмен жабдықтау жүйесі;

балқыту кезінде қолданылатын материалдар құрамы;

электрослесарьлық іс. 

 

 

46-параграф. Синтетикалық қождарды балқытушы, 5-разряд

 

98. Жұмыс сипаттамасы:

электроболат балқытатын пештерде сұйық синтетикалық қождарды, металдың электр қождарын қайта балқытуға арналған қождарды балқытудың технологиялық процесін жүргізу;

балқытудың электрлік режимін реттеу;

электродтарды өсіру;

пешке шикіқұрам материалдарын тиеу және синтетикалық қожды пештен шөмішке шығару.

99. Білуге тиіс:

болат балқытудың технологиялық процесінің негіздері;

қожды балқыту кезінде қолданылатын әртүрлі электр пештерінің құрылғысы және техникалық пайдалану қағидалары;

электр техникасының негіздері;

шикі құрам материалдарының физикалық-химиялық қасиеттері;

электрлік ұстағыштар түрлері;

пеш трансформаторларының қуаттылығы және түстен жүктемелері;

синтетикалық қождың қызметі.  

 

 

47-параграф. Тежеуіштерді теруші, 1-разряд

 

100. Жұмыс сипаттамасы:

жұмыс орнына тежеуіш түтікшелерін, тығындарын, өзектерін, отқа төзімді және тежеуіштерді теруге арналған өзге де материалдарды дайындау, жинақтау және әкелу;

берілген рецепт бойынша ерітінді дайындау;

бұрын пайдаланылған тежеуіштердің металдан жасалған өзектерін түзету;

кептіргіш пештерге тежеуіштер орнату;

жұмыс орнын жинау.

101. Білуге тиіс:

тежеуіштерді теру кезінде қолданылатын отқа төзімді және байлайтын материалдардың құрамы және қасиеттері;

әртүрлі шөміштерге арналған тежеуіш түтіктерінің мөлшерлері;

тежеуіштерді кептіру режимі. 

 

 

48-параграф. Тежеуіштерді теруші, 2-разряд

 

102. Жұмыс сипаттамасы:

болат балқыту агрегаттарына оттегін үрлеуге арналған түтікшелерді теру;

біліктілігі анағұрлым жоғары тежеуіштерді терушінің басшылық етуімен сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі болат құю шөміштеріне арналған тежеуіштерді теру.

103. Білуге тиіс:

тежеуіштерді кептіру процесі;

кептіргіш пештің құрылымы және жұмыс істеу принциптері;

тежеуіш түтікшелердің тығындардың, өзектердің ақауларын анықтау әдісі. 

 

 

49-параграф. Тежеуіштерді теруші, 3-разряд

 

104. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі болат құю шөміштеріне арналған тежеуіштерді теру және кептіру;

біліктілігі анағұрлым жоғары тежеуіштерді терушінің басшылық етуімен сыйымдылығы 100 тонна  және одан жоғары болат құю шөміштеріне арналған тежеуіштерді теру;

тежеуіш түтікшелерінің және тығындарының сапасын, өзектерді кесу және түзу сызықтығының жарамдылығын, орауыштарды орналастыру нығыздылығын, тығынды бекітудің сенімділігін, жіктердің және дайындалған ерітінділердің сапасын тексеру;

кептіргіш пешке тежеуіштерді тиеу және түсіру кезінде тальді және шығырды басқару;

кептіргіш пештің температурасын реттеу және тежеуіштерді кептіру режимін бақылау;

сұқпажапқыштық сырмаларды теру.

105. Білуге тиіс:

кептіргіш пештің құрылғысы және техникалық пайдалану қағидалары;

болат құю шөміштерінің, тежеуіш тетігінің және сұқпажапқыштық сырмалардың құрылғысы.

Сыйымдылығы 100 тонна және одан жоғары болат құю шөміштеріне арналған және үзіліссіз және жартылай үзіліспен дайындамаларды құю машинасына арналған тежеуіштерді терген және кептірген кезде, болатты вакуумдау қондырғысының шөмішіне арналған тежеуіштерді терген және кептірген кезде - 4-разряд. 

 

 

50-параграф. Темірді тікелей қалпына келтіру болат балқытушысының көмекшісі (екінші), 3-разряд

 

106. Жұмыс сипаттамасы:

сағатына 2 тоннаға дейін металл өндіретін темірді тікелей қалпына келтіру пешіне материалдарды біркелкі толтыру;

жабдықтың жарамды жағдайын, жұмысын және жетектерді, шығыршық таянышты, элеваторларды майлауға, шаң камераларынан шаңдарды тазартуды бақылау;

шикіқұрамды ылғалдандыру және оларды дұрыс араластыруды бақылау;

пеш тетіктерін майлау және оның осьтік қозғалысын жүзеге асыру;

қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау және жою;

қызмет көрсететін пешті жөндеуге қатысу.

107. Білуге тиіс:

темірді тікелей қалпына келтірудің технологиялық процесінің негіздері;

пеш және көмекші жабдықтар жұмыстарының принципі;

шикіқұрам және майлау материалдарының құрамы мен қасиеттері;

жабдықтарды майлау жүйесі;

электр слесарьлық іс.

Сағатына 2 тонна және одан көп металл өндіретін темірді тікелей қалпына келтіру пешіне материалдар тиеген кезде - 4-разряд. 

 

 

51-параграф. Темірді тікелей қалпына келтіру болат балқытушысының көмекшісі (бірінші), 4-разряд

 

108. Жұмыс сипаттамасы:

темірді тікелей қалпына келтіру болат балқытушысының басшылық етуімен сағатына 2 тоннаға дейін метал өндіретін темірді тікелей қалпына келтіру пештерінде жұмсақ темірлер алудың технологиялық процесін жүргізу;

түсіру табалдырықтарын және науашаларды тазарту;

талдау үшін сынамалар іріктеу;

жылу режимін реттеу;

жартылай өнім жиынын, көмір шаңын жіберу трактісі мен үрлеу желдеткіштерінің жағдайын, жұмыс алаңдарының жағдайларын, газ және ауа коммуникацияларын, пешті шегендеуді, түсіру табалдырықтарын және түсіру камераларын бақылау.

109. Білуге тиіс:

темірді тікелей қалпына келтірудің технологиялық процесі;

пеш және көмекші жабдықтар құрылғысы;

алынатын жартылай өнім құрамы және қасиеттері;

пешті шегендеу кезінде қолданылатын отқа төзімді материалдар қасиеттері;

газ және су құбырларының схемасы.

Темірді тікелей қалпына келтіру болат балқытушысының басшылық етуімен сағатына 2 тонна және одан көп металл өндіретін темірді тікелей қалпына келтіру пештерінде қож және жұмсақ темірлер алу процесін жүргізген кезде - 5-разряд. 

 

 

52-параграф. Темірді тікелей қалпына келтіру пешінің болат балқытушысы, 5-разряд

 

110. Жұмыс сипаттамасы:

сағатына 2 тоннаға дейін металл өндіретін темірді тікелей қалпына келтіру пешінде қож және жұмсақ темір алудың технологиялық процесін жүргізу;

балқыту процесін, шикі зат және отын шығыстарының, жабдықтардың және пешті шегендеу жағдайын, сондай-ақ бақылау-өлшеу құралдарының көрсеткіштерін қадағалау;

пеш жұмысы журналын жүргізу;

пешті жөндеу;

жөндеуден кейін пешті және тетіктерді қабылдап алуға қатысу.

111. Білуге тиіс:

қож және жұмсақ темір алудың технологиялық процесі;

пеш және көмекші жабдықтардың, газ және су коммуникацияларының құрылғысы және техникалық пайдалану қағидалары;

алынатын жартылай өнімнің химиялық құрамы және қасиеттері;

материалдар шығындарының нормалары.

Сағатына 2 тоннан және одан көп темір өндіретін темірді тікелей қалпына келтіру пештерінде қож және жұмсақ темір алудың технологиялық процесін жүргізген кезде (арнайы орта білім талап етіледі) - 6-разряд.  

 

 

53-параграф. Үйінді машинасының машинисі, 3-разряд

 

112. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары дистрибутор машинистің басшылық етуімен болат балқыту агрегаттарына шикіқұрам салу процесін жүргізу;

мульд ілмегі механизмін қосу және өшіру тұтқасымен басқару;

құлату машинасын тазарту, майлау және жинау, майлау орындарының жағдайын және барлық үйкелу түйіндеріне майдың жетуін тексеру;

майлау материалдарын жеткізу;

қызмет көрсететін машиналар жұмысының ақауларын анықтау және жою, оны жөндеуге қатысу.

113. Білуге тиіс:

болат балқытудың технологиялық процесінің негіздері;

құлату машинасының жұмыс істеу принциптері;

майлау материалдарының түрлері, қасиеттері және сапасы;

слесарьлық іс. 

 

 

54-параграф. Үйінді машинасының машинисі

 

114. Жұмыс сипаттамасы:

болат балқыту агрегаттарына шикіқұрам салу процесін жүргізу;

балқытып шығарғаннан кейін құлату терезелерінің алдын машинамен тазарту, қож қалқу және планканы кенмен жылтырату;

пешті қоспа материалдарымен және қышқылдандырғышпен тиеу;

кептіргіш пешке кептіру үшін кен мен боксидтері бар мульдтер және қыздыру үшін ферроқорытпаларды жіберу және орнату;

электр пештеріндегі электродтарды шығару, орнату және оларды электрлік ұстағыштарға орналастыру;

отқа төзімді материалдары бар қорапшалар мен контейнерлерді, пеш арматурасының бөлшектерін және пешке жөндеу жүргізу үшін қажетті өзге де материалдарды тасымалдау және орнату;

пешке жөндеулер жүргізген кезде пеш негіздерін толтыруға және бұзуға қатысу;

машинаға күтім жасау және үйкелу түйіндерін майлау;

құлату машинасына жөндеу жүргізу.

115. Білуге тиіс:

болат балқытудың технологиялық процесі;

пештің негізгі бөліктерінің құрылғысы;

құлату машинасын техникалық пайдалану қағидалары;

шикіқұрам, құю материалдарының, қышқылдандырғыштардың және лигерлеуші қоспалардың құрамы және негізгі жеке қасиеттері.

Сыйымдылығы 25 тоннаға дейінгі мартен пешіне шикіқұрамдарды құлатқан кезде - 4-разряд;

сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі электроболат балқытатын пешке, сыйымдылығы 25 тоннадан 100 тоннаға дейінгі пешке және сыйымдылығы 250 тоннаға дейінгі конвертерлерге шикіқрамдарды құлатқан кезде – 5-разряд;

сыйымдылығы 100 тоннадан 500 тоннаға дейінгі мартенов пешіне, сыйымдылығы 100 тонна және одан жоғары электроболат балқытатын пешке, сыйымдылығы  250 тонна және одан жоғары конвертерлерге шикіқұрамдарды құлатқан кезде - 6-разряд;

сыйымдылығы 500 тоннан және одан жоғары мартен пешіне шикіқұрамдарды құлатқан кезде - 7-разряд. 

 

 

55-параграф. Электр қожын қайта балқыту қондырғысының болат балқытушысы, 5-разряд

 

116. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 25 тоннаға дейінгі электр қожын қайта балқыту қондырғыларында болат пен балқытпаларды қайта балқытудың технологиялық процесін жүргізу;

қондырғыны қайта балқытуға дайындау;

электрлік режим процесі барысында кристалдандырғыштар мен түпшелерді салқындатуды орнату және реттеу;

электродтарды орнату, кристалдандырғыштар мен түпшелерді тазарту және қожды қосымдау жұмысын орындау;

қождың, электродтардың, түтік шайбыларының сапасын, қолданылатын қоспалар мен материалдардың болуын және сапасын бақылау;

қондырғы жабдықтарының күйін қадағалау;

қондырғы жабдықтарын жөндеу.

117. Білуге тиіс:

электр қожын қайта балқыту қондырғысының, басқару аппаратурасының және бақылау-өлшеу құралдарының құрылғысы және техникалық пайдалану қағидалары;

қож пайда болатын материалдарды жеке және химиялық қасиеттері және құрамы;

қондырғы трансформаторының электрлік сипаттамасы;

электрмен жабдықтау схемасы;

тұтандыру және жұмыс қождамасының қасиеттері, құрамы мен қызметі;

инертті газдардың қасиеттері және олармен жұмыс істеу қағидалары;

қондырғыны салқындату жүйесі, болаттың әртүрлі маркалы құймаларда ақаулардың туындау себептері.

Сыйымдылығы 25 тонна және одан жоғары электр қожын қайта балқыту қондырғысында болат пен балқытпаларды қайта балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде (арнайы орта білім талап етіледі) - 6-разряд. 

 

 

56-параграф. Электр пеші болат балқытушысының көмекшісі (үшінші),

2-разряд

 

118. Жұмыс сипаттамасы:

түпшелерді қож және металл қалдықтарынан тазартуға, сыйымдылығы 3 тоннаға дейінгі электр пештерінің болат шығаратын тесіктерін ашуға және жабуға, пештерді толтыруға және шикіқұрамдарды құлатуға, қождарды ағызып алуға және астауда металлдарды араластыруға қатысу;

біліктілігі анағұрлым жоғары электр пеші болат балқытушысы көмекшісінің басшылық етуімен процесс дуплексімен жұмыс кезінде металл құю үшін науашалар мен ойынқыны бұзу;

балқытуға аспаптарды дайындау;

ферроқорытпалар мен қождамаларды ұсақтау және өлшеу және оларды пешке жеткізу;

май құю материалдарын дайындау;

жұмыс аланында және пештін астындағы қоқыстарды жинау;

электродтарды ауыстыруға және пешті шегендеуді жөндеуге қатысу.

119. Білуге тиіс:

қызмет көрсететін электр пешінің құрылғысы;

шикіқұрам, қалыптастыру, қоспа және отқа төзімді материалдардың құрамы және қасиеттері;

слесарьлық іс.

Сыйымдылығы 3 тоннан 25 тоннаға дейінгі электр пешінде қызмет көрсеткен кезде – 3-разряд;

сыйымдылығы 25 тонна және одан жоғары электр пешінде қызмет көрсеткен кезде – 4-разряд.

120. Ескертпе:

сыйымдылығы 25 тонна электр пештерінде арнайы балқытпаларды және жоғары легірленген болатты балқыту кезінде тарифтеу бір разрядқа жоғары белгіленеді.

Сынықтарды құймаға қайта балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа төмен белгіленеді. 

 

 

57-параграф. Электр пеші болат балқытушысының көмекшісі (екінші),

3-разряд

 

121. Жұмыс сипаттамасы:

электр пеші болат балқытушысы көмекшісінің (бірінші) басшылық етуімен сыйымдылығы 3 тоннаға дейінгі электр пештерінде металдық шикіқұрамды, ферроқорытпаларды және қождамаларды құлату;

процесс дуплексімен жұмыс кезінде пешке металл құю үшін төгінді науашасын және ойынқыны бұзу;

электродтарды өсіру мен орнатуға және балқытпаны шығаруға қатысу;

қызмет көрсету жабдықтары жұмыстарындағы ақауларды анықтау және жою.

122. Білуге тиіс:

электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқыту процесінің негіздері;

шикіқұрам және толтыру материалдары мен қышқылдандырғыштардың сапасына қойылатын талаптар;

шикіқұрам мен толтыру материалдарының, қышқылсыздандырғыштардың және легірленген қоспалардың физикалық-химиялық қасиеттері;

пешті шегендеу негіздерінің тәсілдері.

Сыйымдылығы 3 тоннадан 25 тоннаға дейінгі электр пешінде қызмет көрсеткен кезде - 4-разряд;

сыйымдылығы 25 тонна және одан жоғары электр пешінде қызмет көрсетен кезде - 5-разряд.

123. Ескертпе:

сыйымдылығы 25 тоннаға дейінгі электр пештерінде арнайы балқытпаларды және жоғары легірленген болатты балқыту кезінде тарифтеу бір разрядқа жоғары белгіленеді.

Сынықтарды құймаға қайта балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа төмен белгіленеді. 

 

 

58-параграф. Электр пеші болат балқытушысының көмекшісі (бірінші),

4-разряд

 

124. Жұмыс сипаттамасы:

электр пеші болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 3 тоннаға дейінгі электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқытудың технологиялық процесін жүргізу, электродтарды өсіру және орнату, балқытпаларды шығару;

балқытпаны шығарғаннан кейін түпшені қож бен металл қалдықтарынан тазарту;

пешті толтыру және түпшені қайнату, шикіқұрамды құлату, құлатқаннан кейін оны жаю, қождаманы пешке жіберу;

қожды ағызу, металлды араластыру және электродтар жағдайларын бақылау;

химиялық талдауға металл мен қож сынамаларын іріктеу;

шығару тесігін ашу және жабу, оның жарамды жағдайын қамтамасыз ету;

металлды пешке құю үшін ойынқының бас науашасының жағдайын және оның дайындығын бақылау;

сұйық болат температурасын өлшеу жүргізу;

сұйық металлды пештен машинаға беру кезінде болат таситын арбаны басқару.

125. Білуге тиіс:

электр пештерінде болат пен балқытпалардың әртүрлі маркаларын балқытудың технологиялық процесі; 

электр пештерінің құрылғысы және жұмыс істеу принципі;

электр техникасының негіздері.

Электр пеші болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 3 тоннадан 25 тоннаға дейінгі электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқыту процесін жүргізген кезде - 5-разряд;

электр пеші болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 25 тоннан және одан жоғары электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқыту процесін жүргізген кезде - 6-разряд;

126. Ескертпе:

сыйымдылығы 25 тоннаға дейінгі электр пештерінде арнайы балқытпаларды және жоғары легірленген болатты балқыту кезінде тарифтеу бір разрядқа жоғары белгіленеді.

Сынықтарды құймаға қайта балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа төмен белгіленеді. 

 

 

59-параграф. Электр пешінің болат балқытушысы, 5-разряд

 

127. Жұмыс сипаттамасы:

сыйымдылығы 3 тоннаға дейінгі әртүрлі электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқытудың технологиялық процесін жүргізу;

электродтарды өсіру және орнату;

пеш жұмысының электрлық және жылу режимдерін бақылау және реттеу;

балқытпан шығару;

энергия ресурстарының үнемді шығыстарын, пеш пен оның жабдықтарының күйін, пеш арқауының салқындауын және бақылау-өлшеу құралдары күйлерін қадағалау;

жөндеуден кейін пешті қабылдауға қатысу;

қызмет көрсететін жабдықтарды жөндеу;

электр пешінің болат балқытушысы көмекшісінің бригадасына басшылық ету.

128. Білуге тиіс:

электр пештерінде болат пен балқытпалардың әртүрлі маркаларын балқытудың технологиялық процесі;

пеш жабдықтарының құрылғысы мен техникалық пайдалану қағидалары;

шикіқұрам және толтыру материалдарының, қышқылсыздандырғыштар мен легирленген қоспалардың физикалық-химиялық қасиеттері мен құрамы;

электрұстағыш мен электродтар қозғалысы тетіктерінің түрлері және оларға қойылатын талаптар;

пеш тарнсформаторларының нақты қуаты және жол берілетін жүктемелер;

балқытуды қарқындандыру әдістері; электр техникасының негіздері.

Сыйымдылығы 3 тоннадан 25 тоннаға дейінгі электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде (арнайы орта білім талап етіледі) - 6-разряд;

сыйымдылығы 25 тоннан және одан жоғары электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде (арнайы орта білім талап етіледі) - 7-разряд;

129. Ескертпе:

сыйымдылығы 25 тоннаға дейінгі электр пештерінде арнайы балқытпаларды және жоғары легірленген болатты балқыту кезінде тарифтеу бір разрядқа жоғары белгіленеді;

сынықтарды құймаға қайта балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа төмен белгіленеді. 

 

 

60-параграф. Электр қожын балқыту қондырғысының болат құюшысының көмекшісі, 3-разряд

 

130. Жұмыс сипаттамасы:

электр қожын қайта балқыту қондырғысы болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 25 тоннаға дейінгі электр қожын қайта балқыту қондырғыларында болат пен балқытпаларды қайта балқытуды жүргізу, қондырғыны қайта балқытуға дайындау, түпшелерді, кристалдандырғыштарды, бағдартқыштарды, суппорттарды тазарту, кристалдандырғыш электродтарды орнату;

штангтарды және түтік шайбаларын тазарту;

қождаманы ұсақтау және қыздыру;

түпшеге түтік орнату;

құймаларды клеймойлау және оларды кристалдандырғыштардан алу және ақырын салқындатылатын құдыққа төсеу;

қызмет көрсету жабдықтары жұмыстарындағы ақауларды анықтау және жою;

аспаптарды дайындау;

қызмет көрсететін қондырғыларды жөндеуге қатысу;

балқытуды шығарғаннан кейін болат балқыту пешінің болат шығару тесіктерін тазарту, оларды келесі балқытуды шығаруға дайындау;

 қақпақтарды, графитті, люнкеритті, оттегі баллондарын, түтіктер мен қажетті құралдарды балқытуды шығаруға дайындау;

сұйық металды пештен машинаға жеткізу кезінде болат тасушы арбаны басқару.

131. Білуге тиіс:

әртүрлі маркалы болаттар мен балқытпаларды қайта балқытудың технологиялық процесі;

электр қожын қайта балқыту қондырғысының құрылғысы және жұмыс істеу принципі;

газ, ауа және су қондырғыларының жұмыс істеу принципі және техникалық пайдалану қағидалары;

қож пайда болатын материалдардың жеке және химиялық қасиеттері және құрамы;

электрослесарьлық іс.

Электр қожын қайта балқыту қондырғысы болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 25 тонна және одан жоғары электр қожын қайта балқыту қондырғысында болат пен балқытпаларды қайта балқыту және қондырғыларды жұмысқа дайындау процесін жүргізген кезде - 4- разряд. 

 

 

3-тарау. Домна өндірісі   жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Автоматтандырылған вагон-таразыны жөндеуші, 6-разряд

 

132. Жұмыс сипаттамасы:

домна пештерін, көліктік шикіқұрам беруді немесе автоматтандырылған вагон-таразыны автоматтандырылған жүктеу кешендерінің үздіксіз жұмысын жөндеу және қамтамасыз ету;

скиптердің, шағын және үлкен конустардың қозғалыс жылдамдығын реттеу;

дабыл және электр тежегішті қондырғылардың жұмысын, іске қосу және реттеу аппаратурасының жұмыстарын бақылау, олардың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау және жою;

домна пештерін автоматтандырылған жүктеу жүйесін профилактикалық тексеру және ағымдағы жөндеу.

133. 133. Білуге тиіс:

домна процесі мен электротехниканың технологиялық негізі;

домна пешінің құрылғысы мен оның жабдықтары;

автоматтандырудың құрылымы, схемасы мен әрекет ету принципі және қызмет ететін электр жабдықтарының пайдалану қасиеті;

жабдықтар мен басқару автоматикасының жұмысы барысындағы ақаулардың түрлері мен себептері, олардың домна пештеріндегі балқуларға әсері, олардың алдын алу тәсілдері.

134. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта, кәсіптік орта) білім талап етіледі .

 

 

2-параграф. Вагон-таразының машинисі, 2-разряд

 

135. 135. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары машинистің басшылығымен көлемі 930 текше метрге дейінгі домна пештеріне қызмет етудің барысында скипке шиіқұрам материалдарын беру мен тиеу;

вагон-таразы мен гризлидің барлық механизмдерін тазалау, үрлеу және майлау;

скиптегі материалдарды ылғалдандыру жөніндегі механизмдерді басқару;

кокс ұнтақтары скипінің жұмысын бақылау;

вагон-таразы мен вагон-таразының жолында шашылған материалдарды жинау;

вагон-таразы мен гризлиді жөндеуге қатысу.

136. Білуге тиіс:

вагон-таразы мен барлық тиеу механизмдері жабдықтарының жұмыс принципі;

шикіқұрам материалдарының физикалық және химиялық қасиеттері;

майлау материалдарының сапасына қойылатын талаптар;

слесарьлық жұмыстың негізі.

Біліктілігі жоғары машинстің басшылығымен көлемі 930 текше метрге дейінгі домна пештерінің вагон-таразысына қызмет етудің барысында - 3-разряд. 

 

 

3-параграф. Вагон-таразының машинисі, 4-разряд

 

137. 137. Жұмыс сипаттамасы:

көлемі 500 текше метрге дейінгі домна пештеріне қызмет етудің барысында скипке шиіқұрам материалдарын жинау, өлшеу, беру мен тиеу;

материалдарды өлшеудің нақтылығын, вагон-таразыдан материалдардың толық түсірілуін және пештердің толық тиелуін қамтамасыз ету;

коксты себудің сапасын және көтергіш пен кокс ұнтақтарын бөлу таселегінің жұмысын бақылау;

қызмет ететін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою;

вагон-таразы мен гризлиді профилактикалық тексеру және ағымдағы жөндеу.

138. Білуге тиіс:

шойын балқытудың технологиялық процесінің негізі;

қызмет ететін жабдықтың құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану қағидалары;

скипке материалдардың берілуінің құрамы және тәртібі;

жүктеу механизмдерін автоматтандыру мен блоктаудың схемасы және принципі;

слесарьлық жұмыс.

Көлемі 500 текше метрден 930 текше метрге дейінгі домна пештеріне қызмет көрсеткен кезде - 5-разряд.

Көлемі 930 текше метр және одан асатын домна пештеріне көрсеткен кезде барысында - 6-разряд.  

 

 

4-параграф. Домна қожын түйіршіктеуші, 2-разряд

 

139. Жұмыс сипаттамасы:

жылына 1 миллион тоннаға дейін ылғалды, жартылай құрғақ және құрғақ түйіршіктеу қондырғысында отты-сұйық қожды түйіршіктеу;

бассейнге судың берілуін қосу, түйіршікті науа, ор және қажетті деңгейді қолдау қондырғыларының механизмдерін басқару;

түйіршікті қондырғыға төгу барысында қож және судың аралық қатынасын реттеу;

қож тасушы ожауларды жиектеу;

қож науаларын, ағынды орларды тазалау мен ожауда қатып қалған қожды пневматикалық ұру балғаларымен және өзге аспаптармен тазалау;

теміржол вагондарына түйіршікті қожды тиеудің барысында сырма шығырын немесе өзге де механизмдерді басқару;

түйіршікті қондырғылар мен кіреберіс жолдардың аумағындағы қожды жинау;

қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу.

140. Білуге тиіс:

түйіршікті қондырғы жабдығының, ожауларды жиектеу механизмдерінің, пневматикалық ұру балғаларының және қолданылатын тиеу механизмдерінің жұмыс принципі;

сұйық және түйіршікті қождың қасиеті;

слесарьлық іс. 

 

 

5-параграф. Домна қожын түйіршіктеуші, 3-разряд

 

141. Жұмыс сипаттамасы:

жылына 1 миллион тоннаға дейін ылғалды, жартылай құрғақ қондырғыда отты-сұйық қожды түйіршіктеу;

қож пемзасын, термозитті, құйылған ұсақталған тас кесектерді, қожватасын және өзге де өндірісі жөніндегі қондырғыны баптау;

сығылған ауаны беру;

гидроэкранды қондырғыны басқару;

қызмет ететін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау және жою.

142. Білуге тиіс:

қызмет ететін қондырғылардың құрылғысы мен жұмыс принципі;

пемзаның, термозиттің және өзге де қож өңдеу өнімдерінің химиялық қасиеті.

Жылына 1 миллион тоннаға дейін қож өндіретін ожаусыз домна маңы қожын түйіршіктеу қондырғысын баптау барысында - 4-разряд.

Жылына 1 миллион тоннаға дейін қож өндіретін ожаусыз домна маңы қожын түйіршіктеу қондырғысын баптау барысында - 5-разряд. 

 

 

6-параграф. Домна пештерінің бункершісі, 2-разряд

 

143. Жұмыс сипаттамасы:

көлемі 930 текше метр болатын домна пештерінің бункерлерін және домна пеші асты орын-жайларын баптау;

бункердің торларында кеннің ірі кесектері мен флюстерді кесектеу және габаритті емес скрапты және шатасқан жоңқаны сұрыптау;

бункерлердегі шикіқұрам материалдарын көсеу;

бункерлердің қабырғаларынан бункерлердің салмаларын ұрып түсіру мен соңғыларын жабысқан коксты қалдықтардан тазалау;

бункер асты орынжайдағы, вагон-таразының жолдапры мен эставкадалық бункерлердегі шашылған материалдарды жинау;

шағын скиптің көмегімен бункерлерден скипті тазалау мен кокс ұсақтарын тиеуге қатысу;

бункерлердің, гризлидің жұмысын және кокс елегінің қалдықтарының сапасын бақылау;

қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу.

144. Білуге тиіс:

гризлидің, бункерлердің, ысырмалардың, қоректендіргіштер мен тасымалдағыштардың, өзін-өзі тиейтін вагондардың механизмдерінің, скипті шұңқырлардан суды айдайтын сорғылардың құрылғысы мен жұмыс принципі;

домна балқытуы үшін қолданылатын шикіқұрам материалдарының түрлері, қасиеті мен мақсаты, олардың домна пештерінің бункерлерінде орналасуы.

Көлемі 930 текше метр болатын домна пештерінің бункерлерін және домна пеші асты орын-жайларын баптау барысында - 3-разряд. 

 

 

7-параграф. Домна пешінің газдаушысы, 3-разряд

 

145. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары газдаушының басшылығымен көлемі 1700 текше метрге дейінгі домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен ауадан газға және газдан ауаға аударма жөніндегі жұмыстарды орындау;

атмосфералық клапандарды ашу мен жабу, бақылау сүзгілерін көтеру мен түсіру, домна пештерін іске қосу мен ажыратуға қатысу;

жабдықтың үйкеленетін жабдықтарын жөндеу;

қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу.

146. Білуге тиіс:

шойын балқытудың технологиялық процесінің негізі;

домна пешінің, цехтың ауа қыздырғыш және газ шаруашылығының, пеште орнатылған бақылау-өлшеу аспаптарының және автоматиканың жұмыс принципі;

шойын және қождың физикалық және химиялық қасиеттері;

слесарьлық іс.

Біліктілігі жоғары газдаушының басшылығымен көлемі 1700 текше метрден 2000 текше метрге дейінгі домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен ауадан газға және газдан ауаға аударма жөніндегі жұмыстарды орындау барысында - 4-разряд;

біліктілігі жоғары газдаушының басшылығымен көлемі 2000 текше метр және одан үлкен домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен ауадан газға және газдан ауаға аударма жөніндегі жұмыстарды орындау барысында - 5-разряд. 

 

 

8-параграф. Домна пешінің газдаушысы, 5-разряд

 

147. Жұмыс сипаттамасы:

көлемі 300 текше метрге дейінгі домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен немесе темірді тура қалпына келтіру қондырғыларымен қыздыру процесін жүргізу;

ауа қыздырғыштармен ауадан газға және газдан ауаға аударма жасау;

газ дрюсселі шығыраларын және шығарғыш атмосфера клапандарын басқару;

үрлеудің шығынын, қысымын және температурасын, отын қоспаларының берілуін, ылғалды үрлеумен жұмыс істеу барысында будың шығынын, калошникті газдың қысымы мен температурасын, пештің толық жүктелуін және шикіқұрамның түсу жылдамдығын, газдың шығынын, пештен шаң-тозаңның шығарылуын, бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша көмірқышқыл газының болуын бақылау; газды-ауалы трактының жағдайын, шаңұстағыштан шаң-тозаңның шығарылуын бақылау;

домна пешін іске қосу мен тоқтату, пеш жөнделгенде немесе жұмысы тоқтатылғанда газды газ желісінен қосу мен айыру;

ауа үрлегіштің, газды тазалау сапасын, апатты блоктаулардың жұмысын, орталықтандыру мен байланыстың жұмыс тәртібін бақылау;

қызмет ететін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою;

пештің жұмысы барысындағы аспаптардың көрсеткіштері мен белгіленген құжаттарды жүргізу;

қызмет ететін жабдықты жөндеуді орындау;

біліктілігі төмен газдаушыларды басқару.

148. Білуге тиіс:

домна процесінің технологиялық негізі;

қызмет ететін жабдықтың құрылғысы мен техникалық пайдалану қағидалары;

домна балқытпасына түсетін шикі материалдар мен отынның физикалық және химиялық қасиеттері;

домна пешінің барысына отынның химиялық құрамы мен механикалық қасиетінің әсері;

кен жүктемесі, шойынның берілуден шығуын, шойын тоннағасына кокстың шығынын, қождың негізділігін, домна пешіне үрленетін ауаның көлемін есепке алынулары;

пеш жұмысы барысының бұзылу себептері мен оның алдын алу мен жою;

газқұбырлары мен бу құбырларының жүйесі;

скрубберлердің, жылжымалы дроссельдердің жұмыс тәртібі;

пешті үрлеу мен үрлеп шығарудың тәсілдері мен түрлері.

Көлемі 300 текше метрден 930 текше метрге дейінгі домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен қыздыру процесін жүргізу барысында - 6-разряд.

Көлемі 930 текше метрден 2000 текше метрге дейінгі домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен қыздыру процесін жүргізу барысында – 7-разряд.

Көлемі 2000 текше метр асатын домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен қыздыру процесін жүргізу барысында (арнайы орта білім талап етіледі) - 8-разряд.  

 

 

9-параграф. Домна пешінің көрікшісі (үшінші), 4-разряд

 

149. Жұмыс сипаттамасы:

домна пеші көрікшісінің (бірінші) басшылығымен көлемі 930 текше метрге дейінгі домна пештеріне қызмет ету барысында шойын мен қож шығару, құю канавасын сындыру мен кептіру, өткелдер мен зеңбіректі толтыру, фурмалар мен салқындату аспаптарын ауыстыру;

шойын мен қожды шығаруға шойынды және қожды науаларды, носкаларды, сифондар мен қоршаулы науаларды дайындау;

қожды қабылдау үшін шойын тасушы ожауларды дайындау, шойын тасушы ожауларға кокстың майдаларын төгу;

науалардағы шойын мен қождың шығарылуы барысындағы ағынын бақылау;

ожаулардың толтырылуын реттеу;

кескіш күректерді, шойынды және қожды науалардың бұрылу носкаларын, құю ауласының кранын және кенді жұмыстардың орындалуы мен шойын мен қожды бір носкалы құюдың барысын басқару;

горнды жабдықты жөндеуге қатысу.

150. Білуге тиіс:

шойын балқытудың технологиялық процесінің негізі;

зеңбіректердің, бурмашинаның, қожды тоқтату мен құю кранының құрылғысы- домна пеші мен горн жабдықтарының:

шойын мен қождың физикалық-химиялық қасиеті;

шойынды және қожды леткаларды толтыру мен жөндеуде қолданылатын науалар мен носкаларды, отқа төзімді материалдарды толтыруға түсетін толтыру материалдарының құрамы мен қасиеті;

отқа төзімді жұмыстарды жүргізудің негізі.

Домна пеші көрікшісінің (бірінші) басшылығымен көлемі 930 текше метрден 2000 текше метрге дейінгі домна пештеріне қызмет ету барысында шойын мен қож шығару, құю канавасын сындыру мен кептіру, өткелдер мен зеңбіректі толтыру, фурмалар мен салқындату аспаптарын ауыстыру барысында - 5-разряд.

домна пеші көрікшісінің (бірінші) басшылығымен көлемі 2000 текше метрден асатын домна пештеріне қызмет ету барысында шойын мен қож шығару, құю канавасын сындыру мен кептіру, өткелдер мен зеңбіректі толтыру, фурмалар мен салқындату аспаптарын ауыстыру барысында - 6-разряд. 

 

 

10-параграф. Домна пешінің көрікшісі (екінші), 5-разряд

 

151. Жұмыс сипаттамасы:

домна пеші көрікшісінің (бірінші) басшылығымен көлемі 930 текше метрге дейінгі домна пештеріне қызмет ету барысында қож аспаптарын дайындау мен ауыстыру, шойын леткасын бөлу, шойын шығару, шойын, фурма және амбразур үшін негізгі науаны дайындау мен толтыру;

қож леткасының қабын бөлшектеу мен жинау,орды толтыру мен қожды науаларды толтыру;

қожды шығару барысында қож бекітпелерін басқару;

қож сынамаларын іріктеу;

қыздыру дәрежесі мен шығарылатын қождың құрамын басқару;

қож фурмасының жағдайын және қож әкелуші ожаулардың толтырылуын бақылау.

152. Білуге тиіс:

домна пештерінде шойын балқытудың технологиялық процесі;

қызмет ететін жабдықтың құрылғысы;

домна пешіне түсетін шикізат пен отынның химиялық және физикалық қасиеттері;

слесарьлық іс.

Домна пеші көрікшісінің (бірінші) басшылығымен көлемі 930 текше метрден  2000 текше метрге дейінгі домна пештеріне қызмет ету барысында қож аспаптарын дайындау мен ауыстыру, шойын леткасын бөлу, шойын шығару, шойын, фурма және амбразур үшін негізгі науаны дайындау мен толтыру барысында – 6- разряд.

Домна пеші көрікшісінің (бірінші) басшылығымен көлемі 2000 текше метрден асатын домна пештеріне қызмет ету барысында қож аспаптарын дайындау мен ауыстыру, шойын леткасын бөлу, шойын шығару, шойын, фурма және амбразур үшін негізгі науаны дайындау мен толтыру барысында                          - 7-разряд. 

 

 

11-параграф. Домна пешінің көрікшісі (бірінші), 6-разряд

 

153. Жұмыс сипаттамасы:

шойын мен қож шығару кестесіне сәйкес көлемі 930 текше метрге дейінгі домна пештерінің көріктеріне қызмет ету барысындағы жұмыстарды атқару;

шойын леткасының құтысын бөлшектеу мен толтыру және шойынды шығару үшін негізгі науаны дайындау;

шойын мен қожды шығару;

тығынды масса зеңбірегін оқтау, салқындату қондырғыларын, фурмалар мен амбразурларды ауыстыру;

шойын леткасын ашу мен жабу барысында бурмашина мен зеңбіректі басқару;

бақылау-өлшеу аспаптары мен өзге деректер бойынша қождың құрамын, көріктің бетінің қызуын, су айналысымын, фурмалар мен салқындату қондырғыларының жұмысын бақылау;

қызмет ететін жабдықты жөндеуді орындау;

горн бригадасын басқару.

154. Білуге тиіс:

домна процесінің теориялық негізі;

домна пешінің жұмысының бұзылу белгілері;

әртүрлі үлгідегі домна пештерінің құрылымды ерекшеліктері.

Көлемі 930 текше метрден 2000 текше метрге дейінгі домна пештерінің көріктеріне қызмет көрсеткен кезде - 7-разряд.

Көлемі 2000 текше метрден асатын домна пештерінің көріктеріне қызмет көрсеткен кезде (арнайы орта білім талап етіледі) - 8-разряд. 

 

 

12-параграф. Домна пешінің су құбыршысы, 3-разряд

 

155. Жұмыс сипаттамасы:

көлемі 300 текше метр болатын домна пештерінің салқындатқыш қондырғылар мен су құбыры магистралінің, ыстық және суық үрлеу аспаптарының жарамды жағдайын қамтамасыз ету;

су құбыры магистралінің тоңазытқыштарын, сүзгілерін, дроссельді тобын, фурмаларды үтіктегіштерін, фурмалы буындарының қақпақтарындағы ысырмаларын, домна пештеріне мазутты және табиғи газды беретін түтік және шілтерлерін тазалау;

су құбыры магистралінің тоңазытқыштары мен сүзгілерін жуу;

жанып кеткен тоңазытқыш қондырғыларды анықтау, ауыстыру үшін жаңасын дайындау;

үтіктегіш фурмаларды, түтіктерді, шілтерлерді, жоғары қысымды сорғылардың сальникті толтыруларын ауыстыру мен оларды нығыздау;

фурмаларды, амбразурларды және салқындатқыш қондырғыларды ауыстыруға қатысу;

табиғи газ құбырларын ажырату мен қосу;

форсункалар мен шілтерлердің жұмысын, шырақтардың температурасын, шойынның арнайы маркаларын балқыту барысында шырақтар мен скипке судың берілуін реттеу;

барлық салқындатқыш қондырғылардағы, фурмалар мен қожды леткалардың аспаптарындағы судың температурасы мен циркуляциясын, домна пешінің бүркенішінің жылытылуын, оның тігістерінің тұтастығын, пештің үрлеу аппаратурасының жағдайын, домна пештері мен бункер асты орын-жайларының бу және сумен жылыту аспаптарының жағдайын, шикіқұрамды суаруға арналған құрылғылардың жағдайы мен жұмысын және скипті шұңқырдың сорғысының жұмысын бақылау;

келіп құйылатын және ағып кететін судың температурасын өлшеу;

су құбырының, бу және ауа магистралінің (сығылған ауа) және салқындатқыш қондырғылардың ағымдағы жөндеуін жүргізу.

156. Білуге тиіс:

домна пештерінің, оның салқындатқыш жүйесінің, фурмалары мен амбразураларыны, су-құбыр шаруашылығының бақылау-өлшеу аспаптарының құрылғысы мен жұмыс принципі;

су-, бу-, ауа- және газ құбырларының схемасы;

салқындатқыш құбырларының қатардан шығу себебі;

слесарьлық жұмыс.

Көлемі 300 текше метрден 930 текше метрге дейінгі домна пештерінің салқындатқыш қондырғылары мен су құбыры магистралінің, ыстық және суық үрлеу аспаптарының жарамды жағдайын қамтамасыз ету барысында - 4-разряд.

Көлемі 930 текше метрден 2000 текше метрге дейінгі домна пештерінің салқындатқыш қондырғылары мен су құбыры магистралінің, ыстық және суық үрлеу аспаптарының жарамды жағдайын қамтамасыз ету барысында - 5-разряд.

Көлемі 2000 текше метрден асатын домна пештерінің салқындатқыш қондырғылары мен су құбыры магистралінің, ыстық және суық үрлеу аспаптарының жарамды жағдайын қамтамасыз ету барысында (арнайы орта білім талап етіледі) - 6-разряд. 

 

 

13-параграф. Домна пешінің үстінде жұмыс істеуші, 3-разряд

 

157. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары домна пешінің үстінде жұмыс істеушінің басшылығымен механикаландырылмаған немесе жартылай механикаландырылған домна пештерінің колошниктеріне шикіқұрамды тиеу;

калошниктегі бадтар мен вагонеткаларды орнату және олардан шикіқұрамның материалдарын алып пешке түсіру;

бос бадтар мен вагонеткаларды апару;

калошникті алаңшаны жинау;

қызмет ететін механизмдерді жөндеуге қатысу.

158. Білуге тиіс:

пешті жүктеу механизмінің жұмыс принципі;

домна пештеріне тиелетін шикіқұрам материалдарының физикалық қасиеті;

слесарьлық іс. 

 

 

14-параграф. Домна пешінің үстінде жұмыс істеуші, 4-разряд

 

159. Жұмыс сипаттамасы:

механикаландырылмаған немесе жартылай механикаландырылған домна пештерінің колошниктеріне шикіқұрамды тиеу;

біліктілігі жоғары домна пешінің үстінде жұмыс істеушінің басшылығымен домна пештеріне агломераттар мен окатыштерді тиеу;

шикіқұрамның пешке тиелуінің дұрыстығы мен кезектілігін қамтамасыз ету;

пештің толық жүктелуі мен төгуші пеш аппаратының жұмысын бақылау.

160. Білуге тиіс:

домна пештерінде шойынды балқытудың технологиялық процесінің негізі;

пешті жүктеу механизмдерінің құрылғысы;

пешке материалдарды тиеудің тәртібі.

 

 

15-параграф. Домна пешінің үстінде жұмыс істеуші, 5-разряд

 

161. Жұмыс сипаттамасы:

механикаландырылмаған немесе жартылай механикаландырылған домна пештерінің колошниктеріне агломераттар мен окатыштерді тиеу;

агломераттар мен окатыштерді пешке тиелуінің дұрыстығы мен кезектілігін қамтамасыз ету.

162. Білуге тиіс:

домна пештерінде шойынды балқытудың технологиялық процесі;

агломераттар мен окатыштердің құрылғысы;

пешке жүктелетін агломераттар мен окатыштердің физикалық қасиеті мен химиялық құрамы. 

 

 

16-параграф. Скипші, 2-разряд

 

163. 163. Жұмыс сипаттамасы:

көлемі 930 текше метр болатын домна пештеріндегі скипті шұңқырды тазалау, шашылған шикі материалдар мен кокстың ұнтақтарын жинау және скипке тиеу;

шағын скиптің көтергішін және автоматика ажыратылған кезде сорғының жұмысын басқару;

коксты және кенді бункерлердің ашылу және жабылу механизмдерін басқару;

толық механикаландырылмаған пештердің скипті шұңқырына жеткізілетін шикі материалдары бар вагонеткаларды жиектеу, материалдары бар вагонеткаларға су құю;

қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу.

164. Білуге тиіс:

скипті шұңқыр жабдығының, негізгі және шағын скипті көтергіштердің, гризлидің, ысырмалардың, коксты түтік-таразының және су сорғысының жұмыс принципі;

домна пешіне тиелетін шикі материалдар мен отынның түрлері;

слесарьлық іс.

Көлемі 930 текше метр және одан асатын домна пештеріндегі скипті шұңқырды тазалау барысында - 3-разряд.

 

 

17-параграф. Скипші, 4-разряд

 

165. 165. Жұмыс сипаттамасы:

толық механикаландырылмаған домна пештерінің скиптерін кокспен, кенмен және өзге шикіқұрам материалдарымен толтыру;

шикіқұрам материалдарының колошникке берілуінің кезектілігін реттеу және оларды пешке тиеу;

бағдаршам көрсеткіштері бойынша ауыспалы стрелкалардың ашылуы мен жабылуы;

домна пештерінің толық тиелуін бақылау;

пешке тиелетін берілулерді есепке алуды жүргізу;

қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу.

166. Білуге тиіс:

шойын балқытудың технологиялық процесінің негізі;

тиеу механизмдерінің құрылғысы мен жұмыс принципі;

домна пешіне тиелетін шикі материалдар мен отынның қасиеті. 

 

 

18-параграф. Шахта пешінің газдаушысы, 5-разряд

 

167. Жұмыс сипаттамасы:

кеуекті темірді өндіру барысында конверсияға түсетін, негізгі шілтер мен газ қоспасы үшін ауа қыздыру процесін жүргізу;

«адсорбция» тәртібінен «регенерация» тәртібіне қайта қосу барысындағы клапандарды ауыстыру барысында, табиғи газды тазалаудың ауа қыздырғышы қондырғышының ауалауын бақылау;

түрлендіргішті жылытуға түсетін ауаның сапасын, конверсияға түсетін газдың көлемін, түтін сорғыш пен рекуператорға кіру барысындағы жану өнімдерінің температурасын реттеу;

біліктілігі жоғары газдаушының басшылығымен кеуекті темір өндірісінде табиғи газды күкіртті қосылыстардан тазалау мен түрлендіргішті қыздыру процесін жүргізу;

түтін сорғыштың жұмысын, құбырлар футеровкаларының тұтастығын бақылау;

адсорбер мен реакторға цеолит пен мырыш тотығын тиеуге қатысу;

ыстық үрлеу мен аралас газдың трактілерін, табиғи газдың тазалау қондырғысының тығынды арматурасы мен фланецті қосылыстарын кезеңді тексеру;

қызмет ететін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

168. Білуге тиіс:

қалпына келтіргіш газды алу процесінің негізі;

қызмет ететін жабдықтың құрылғысы мен жұмыс принципі;

қалпына келтіргіш газдың физикалық және химиялық қасиеттері, табиғи газды тазарту үшін қолданылатын цеолиттер мен катализаторлардың химиялық қасиеттері;

автоматты реттеуіштер мен автоматты блоктаулардың схемасы;

слесарьлық іс. 

 

 

19-параграф. Шахта пешінің газдаушысы, 6-разряд

 

169. Жұмыс сипаттамасы:

түрлендіргішті қыздыру мен кеуекті темір өндірісінде табиғи газды күкіртті қосылыстардан тазарту процесін жүргізу;

түрлендіргіштің жұмысын негізгі шілтерлерден көмекші және кері шілтерлерге ауыстыру;

реакциялық құбырлардың қыздырылуын бақылау;

біліктілігі жоғары газдаушының басшылығымен табиғи газды конверсиялаудың жолымен кеуекті темір өндірісінде талап етілетін құрамда қалпына келтіргіш газды алудың процесін жүргізу;

бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша түрлендіргіштің қыздыру процесін бақылау;

түрлендіргішті іске қосу мен ажырату, газды тазалау жүйесі клапанын өзгеге ауыстыру;

газды тазалау жүйесінде регенерацияны жүргізу барысында адсорберлер мен цеолиттің қабатын қыздыру мен салқындату;

«адсорбция» тәртібінен «регенерация» тәртібіне ауыстыру;

бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша газ ағындарының шығыны мен қысымын, жинақтарда жиналған сұйықтықтың деңгейі мен оның шығарылуын қадағалау мен бақылау;

адсорбер мен реакторға цеолит пен мырыш тотығын тиеу мен шығару;

реакциялық құбырларды түрлендіргіштерге ауыстыруға қатысу;

табиғи газдың тазалау қондырғысының газ қыздырғышын іске қосу мен тоқтату.

170. Білуге тиіс:

қалпына келтіргіш газды алу және табиғи газды күкіртті қосылыстардан тазалаудың технологиясы;

тазаланған табиғи газдың және шығарылған газдың физикалық және химиялық қасиеттері;

сужинағыштарда жинақталған сұйықтықтардың қасиеті мен оның уыттылығы;

газды тазалау сапасының кеуекті темірді алу процесіне әсері;

катализаторларды күкіртпен ластану мен көміртектендіруден қорғау тәсілі;

күкірттің кеуекті темірдің сапасына әсері.  

 

 

20-параграф. Шахта пешінің газдаушысы, 7-разряд

 

171. Жұмыс сипаттамасы:

табиғи газды конверсиялаудың жолымен кеуекті темір өндірісінде талап етілетін құрамда қалпына келтіргіш газды алудың процесін жүргізу;

бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша процесті бақылау;

конверсияға түсетін технологиялық және табиғи газдың қатынасы мен температурасын реттеу;

табиғи газды түрлендіргіштің «жұмыс» барысынан «бос» барысына және кері қарай жұмысын ауыстыру;

түрлендіргіштің «суық жүріс» барысынан «бос» барысын қыздыру;

шахталық пештің жұмысын іске қосу, оны тоқтату және газ трактын инертті газбен толтыру;

конверттелген газ бен фланецті қоысылыстардың коллекторларын тексеру;

реакциялық құбырларды түрлендіргішке ауыстыру мен оларды катализаторлармен толтыру;

газды газ магистральдарынан ажырату және оларды шахталық пеш ұзақ мерзімді жөндеуге жіберілген кезде тоқталғанда, инертті газбен үрлеу;

газ конверсиясының учаскесінде аспаптардың көрсеткіштері мен белгіленген техникалық құжаттамалардың көрсеткіштерін есепке алуды жүргізу;

қызмет ететін жабдықты жөндеу;

біліктілігі төмен газдаушыларды басқару.

172. Білуге тиіс:

кеуекті темір алудың технологиялық негізі;

қызмет ететін жабдықтың техникалық пайдалану қағидалары;

шикі материалдар мен қолданылатын табиғи газдың физикалық және химиялық қасиеттері;

окатыштердің химиялық құрамы мен механикалық қасиеттерінің процестің барысына әсері;

пеш жүрісінің бұзылу себептері мен олардың алдын алу;

газ құбырлары мен су құбырларының жүйесі;

скрубберлердің, тоңазытқыштардың, араластырғыштардың, компрессорлардың жұмыс тәртібі;

пешті іске қосу мен тоқтатудың әдістері мен түрлері.

173. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта, кәсіптік орта) білім талап етіледі.

 

 

21-параграф. Шахта пешінің көрікшісі, 5-разряд

 

174. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары көрікшінің басшылығымен кеуекті темірді салқындатудың технологиялық процесін жүргізу;

ыстық қалпына келтіргіш газбен тотыққан окатыштерді қалпына келтірудің технологиялық процесіне қатысу;

шахталық пештен темірді түсіретін аймаққа қызмет ету;

түсіру процесін, тұрақты әрекет ететін төменгі қоректендіргіштің нығыздалуын, салқындататын және инертті газдың қысымы мен шығынын бақылау;

бақылау-өлшеу аспаптарының көмегімен процестің өтуіне қарай маятникті босату қондырғысының тербелісін реттеу;

тұрақты әрекет ететін төменгі қоректендіргішін, төменгі бөліктің шиберін, автоматты лақтырғыштарды, кеуекті темірдің автоматты сынама іріктегіштері мен түсіру аймағындағы өзге де жабдықтарды кезеңді тексеру;

пештің жабдықтары мен қалпына келтіру газының түрлендіргішін жөндеуге қатысу.

175. Білуге тиіс:

шахталық пештерде құбырлы темірді алудың технологиялық процесінің негізі;

шахталық пеш пен оның жабдықтарының құрылғысы мен жұмыс принципі;

кеуекті темірдің химиялық және физикалық қасиеттері;

слесарьлық іс. 

 

 

22-параграф. Шахта пешінің көрікшісі, 6-разряд

 

176. Жұмыс сипаттамасы:

кеуекті темірді салқындатудың технологиялық процесін жүргізу;

біліктілігі жоғары көрікшінің басшылығымен ыстық қалпына келтіргіш газбен тотыққан окатыштерді қалпына келтірудің және шахталық пештен кеуекті темірді алудың технологиялық процесін жүргізу;

бақылау-өлшеу аспаптарының көмегімен төменгі газодинамикалық ысырмадағы салқындатқыш және инертті газдар арасындағы қысымның ауытқуын бақылау;

тұрақты әрекет ететін ортаңғы қоректендіргішті, қыздырылған салқындатқыш газдың, скруббердің, компрессордың, тамшы ұстағыштың газ жинағыш қондырғыларын, пештегі газ таратушы қондырғылар мен салқындату аймағының өзге де жабдықтарын кезеңді тексеру;

тұрақты әрекет ететін ортаңғы қоректендіргіштің, салқындатылатын газды жеткізу мен әкету үшін газ құбырларының фланецті қосылыстарының тығыздығын бақылау;

қалпына келтірілетін газдың түрлендіргішіндегі реакциялық құбырларды ауыстыру және біліктілігі жоғары көрікшінің басшылығымен оларды катализатормен толтыру;

қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу.

177. Білуге тиіс:

шахталық пештердің тотыққан окатыштерінен кеуекті темірді алудың технологиялық процесі;

пештегі металды көміртексіздендіру процесінің негізі;

әртүрлі үлгідегі шахталық пештің құрылғысы;

тотыққан окатыштердің химиялық және физикалық қасиеттері;

шикізаттың фракциялық құрамының технологиялық процестің барысына әсері;

газды салқындату мен тазалау әдісі. 

 

 

23-параграф. Шахта пешінің көрікшісі, 7-разряд

 

178. Жұмыс сипаттамасы:

шахталық пештерде ыстық қалпына келтіру газбен тотыққан окатыштердің қалпына келтірілуін жүргізу;

пештегі қалпына келтіру және аралық аймақтар арасындағы газ қысымының ауытқуын, жоғары газды динамикалық ысырмадағы инертті газдың қысымын бақылау;

бақылау-өлшеу аспаптарының көмегімен тұрақты әрекет ететін жоғары қоректендіргіштегі қалпына келтіру мен аралық аймақтардағы жабдықтарды, қалпына келтіру мен колошникті газдардың фланецті қосылыстарының, қоректендіру құбырларының, термобу нығыздалуларының жабдықтарын кезеңді тексеру;

пештен кеуекті темірді беру;

реакциялық құбырларды қалпына келтіру газының түрлендіргішінде ауыстыру мен оларды катализатормен толтыру;

аспаптардың көрсетулерінің есебі мен пеш жұмысының белгіленген құжаттарын жүргізу;

қызмет ететін жабдықты жөндеуді жүргізу;

кернеушілер бригадасына басшылық ету.

179. Білуге тиіс:

шахта пештеріндегі тотыққан тотықтардан кеуекті темірді алу процесінің жылу техникалық негізі;

әртүрлі үлгідегі шахталық пештердің құрылымды ерекшеліктері;

процесті автоматты реттеудің схемасы мен автоматты блоктаудың схемасы;

қалпына келтіру, салқындату және инертті газдарды алудың технологиялық схемасы.

180. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта, кәсіптік орта) білім талап етіледі.

 

 

24-параграф. Шахта пешінің су құбыршысы, 4-разряд

 

181. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары су құбыршысының басшылығымен шахталық пештердің газ тазарту құрылымдарын сумен, бумен, сығылған ауамен, инертті газбен үздіксіз жабдықтауды қамтамасыз ету;

айналма топтамасының қалдықтарын және тұрпайы , жұқа сүзгіштерде судын қалдықтарын тазартуын жүргізу;

тұрпайы және жұқа тазалау сорғысында суды кезеңді тазалау процесін жүргізу, контейнерлерден қоқырды түсіру;

газ скрубберлерінің сопелдерін тазалау, скрубберлердегі саптауларды ауыстыруға қатысу;

қызмет ететін учаскеде су-, газарынын және реттеуші арматурада сальниктерді толтыру;

қызмет атқарылатын учаскеде бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша судың, будың, сығылған ауаның, табиғи газдың параметрлерін бақылау;

скрубберлердің, газ тоңазытқыштарының металл құрылымдарын тексеру;

пневмоаспапты қосу;

қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу.

182. Білуге тиіс:

скрубберлердің, газ тоңазытқыштарының, қызмет атқарылатын учаскеде бақылау-өлшеу аспаптарының құрылғысы мен жұмыс принципі;

бумен, газбен, сумен, сығылған ауамен жабдықтың технологиялық схемасы;

слесарьлық іс. 

 

 

25-параграф. Шахта пешінің су құбыршысы, 5-разряд

 

183. Жұмыс сипаттамасы:

шахталық пештердің газ тазарту құрылымдарының сумен, бумен, сығылған ауамен, инертті газбен үздіксіз жабдықтауды қамтамасыз ету;

скрубберге түсетін судың берілген шығыны мен температурасын, бассейндегі судың деңгейін және тұндырғышқа берілетін флокулянттың үлесін реттеу;

бір тәсімнен екіншісіне жабдықтау ортасын қосу;

тұрақты әрекеттегі жоғары қоректендіргіштердің салқындатылуын, электр қозғалтқыштардың подшипниктері мен газ компрессорларының ортасымен жабдықталуын, бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматика бойынша олардың шығыны мен қысымын бақылау;

қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу.

184. Білуге тиіс:

ылғалды үлгідегі газдарды тазалау процесінің негізі:

қолданылатын бақылау-өлшеу аспаптарының құрылғысы, су температурасын автоматты реттеудің схемасы. 

 

 

26-параграф. Шикіқұрам тасымалдаушы, 3-разряд

 

185. Жұмыс сипаттамасы:

пешті жүктеу кестесіне сәйкес вагонеткаларға шикіқұрам материалдарын тиеу, вагонеткаларды таразыға итеру, тиелген вагонеткаларды өлшеу және толық механикаландырылған домна пештеріне, ал бостарын тиеу орнына жеткізу;

торларға шикіқұрам материалдары бар вагонетка мен бадтарды жеткізу және бос вагонеткаларды тордан шығару;

берілетін шикіқұрамның сапасын тексеру;

тордың, бимсты жолдардың және атқыштың жарамдылығын бақылау.

186. Білуге тиіс:

домна пештеріне тиелетін шикіқұрам материалдарының түрлері мен физикалық қасиеті;

толық механикаландырылмаған пештерге шикіқұрам материалдарын тиеу мен берудің кезектілігі.

 

 

27-параграф. Шойынды десульфурациялау көрікшісі, 4-разряд

 

187. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары көрікшінің басшылығымен сығылған ауанын немесе металл магнийдің ағынында түйіршіктелген магнийді үрлеу тәсілімен ожаулардағы сұйық шойынды десульфурациялаудың технологиялық процесін жүргізу;

фурмаларды, буландырғыштарды және магний бөлшектерін майлауға арналған массаны дайындау және оларды кептіру;

магний бөлшектерін буландырғыштарда ілу;

арбас асты галереяларындағы жолдарда шойыны бар ожауларды орнату, ожауларды қақпақтармен жабу;

қызмет ететін жабдықтарды жөндеуге қатысу;

қож омырушылар мен үрлеу аймағын тазалау мен ағарту, буландырғыштарды, шойын жеткізушілер мен темір жолдарын шойынның, қождың және қоқыстың қалдықтарынан тазалау.

188. Білуге тиіс:

шойынды десульфурациялаудың технологиялық процесінің негізі;

қызмет ететін жабдықтың құрылғысы мен жұмыс принципі;

фурмаларды, буландырғыштар мен магний бөлшектерін сайлауға арналған отқа төзімді массаның құрамы мен қасиеті, оларды майлау мен кептірудің қағидалары мен мерзімі;

шойынның физикалық-химиялық қасиеті;

слесарьлық іс. 

 

 

28-параграф. Шойынды десульфурациялау көрікшісі, 5-разряд

 

189. Жұмыс сипаттамасы:

сығылған ауанын немесе металл магнийдің ағынында түйіршіктелген магнийді үрлеу тәсілімен ожаулардағы сұйық шойынды десульфурациялаудың технологиялық процесі;

фурмалар мен буландырғыштар орнату мен түсіру, оларды отқа төзімді массамен толтыру және майлау;

шойынды үрлеуді жүргізу мен үрілетін қоспаның берілуін бақылау;

металл магниймен шойынды десульфурациялаудың барысында буландырғыштардың, қақпақтардың және арбалардың қозғалысының көтергіш механизмдерін басқару;

шойынның сынамаларын іріктеу;

шойынды ожаулардың қозғалу механизмдерін басқару;

қызмет ететін жабдықты жөндеу.

190. Білуге тиіс:

ожаулардағы шойынды десульфурациялаудың технологиялық процесі;

қызмет ететін жабдықтың құрылғысы, техникалық пайдалану қағидалары;

басқару пультінің электрлік схемасы;

магнийдің шойынның күкіртімен бірлесіп әсер етуінің физикалық-химиялық процесі;

шойынды үрлеуге қолданылатын қоспаның құрамы, және жеке қосалқы бөлшектердің шойынды десульфурациялаудың процесіне әсері;

десульфурациялауға дейінгі және одан кейінгі күкірттің болуы;

шойынның құрамындағы күкірттің бастапқы және соңғы мөлшеріне қарай магнийді шығындаудың нормасы;

қызмет ететін жабдықтың жұмысы барысындағы ақаулардың алдын алу мен жою тәсілдері. 

 

 

29-параграф. Шойынды десульфурациялау көрікшісі, 6-разряд

 

191. Жұмыс сипаттамасы:

табиғи газдың ағынында түйіршіктелген магнийді үрлеу тәсілімен ожаулардағы сұйық шойынды десульфурациялаудың процесін жүргізу;

жүйені дайындау мен түйіршіктелген магнийді пневмотасымалдау жөніндегі операцияларды жүргізу;

фурманың каналын орнату мен түсіру, фурмаларды ауыстыру, фурмалардың отқа төзімді майлауын жөндеу;

бу камераларын пневмосұйықтықпен өңдеу және тазалау;

фурмаға табиғи газ берудің электрожетекті аппаратурасын және азоттың шығын бункеріне берілуі мен магнийді жүктеу жүйесін басқару;

бақылау-өлшеу аспаптары мен апаттық және технологиялық дабылдың датчиктерінің көрсеткіштері бойынша желілердегі және шығыс бункерлердегі табиғи газ бен азоттың шығыны мен қысымын бақылауға алу;

фурмаларды, қақпақтардың көтерілісі мен арба қозғалысының механизмдерін басқару;

фурмаларға табиғи газдың берілу жүйесінде болатын апаттардың алдын алу мен оларды жою жөніндегі жұмыстарды атқару;

бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша магнийді инжектрлеу процесінің параметрлерін есепке алу;

технологиялық жабдықты профилактикалық тексеру.

192. 192. Білуге тиіс:

ожауларда табиғи газдың ағынында енгізілетін түйіршіктелген магниймен шойынды десульфурациялаудың технологиялық процесі;

табиғи газ бен азоттың магниймен және шойын және қождың құрауыштарымен бірлесіп әрекет етуінің негізі;

табиғи газ бен азоттың физикалық-химиялық қасиеті;

газ тасымалдағыш пен түйіршіктелген магнийдің химиялық құрамы мен қасиетінің десульфурациялау процесінің барысы мен тиімділігіне әсері;

апаттық және технологиялық дабыл жүйесінің құрылғысы;

басқарудың электрлік схемасы;

газ құбыры мен қысыммен жұмыс істейтін түтіктердің жүйелерінің жұмыс қағидалары;

апаттарды жоюдың жоспары.

193. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта, кәсіптік орта) білім талап етіледі.

 

 

4-тарау. Коксты химия өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Аммоний сульфатын алу аппаратшысы, 3-разряд

 

194. Жұмыс сипаттамасы;

біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен сағаттық өнімділігі 1,5 тоннаға дейін жететін агрегаттарда аммоний сульфатын алудың технологиялық процесін жүргізу;

ваннаның қышқылдығын анықтау;

біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен үйірткілерге аналық ерітіндіні беру;

фугалау процесін бақылау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

195. Білуге тиіс:

аммоний сульфатын алудың технологиялық процесінің негізі;

қызымет көрсететін құрылғылардың жұмыс принціпі;

коксты газдың және күкірт қышқылының қасиеті;

слесарьлық іс.

Біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен сағаттық өнімділігі 1,5 тоннаға дейін жететін агрегаттарда аммоний сульфатын алудың технологиялық процесін жүргізу - 4-разряд. 

 

 

2-параграф. Аммоний сульфатын алу аппаратшысы, 5-разряд

 

196. Жұмыс сипаттамасы:

сағаттық өнімділігі 1,5 тоннаға дейін жететін агрегаттарда аммоний сульфатын алудың технологиялық процесін жүргізу;

сатуратордың, решофердің, тұзақтың, берілген температураның және сатуратор ваннасының қышқылдылығының тұрақты қарсылығын қолдау;

жинақтан қышқыл мен аналық ерітіндінің берілуі;

аналық ерітіндінің талдауы;

сорғылардың, үйірткілердің, кристалды агрегаттың сатурасыз қондырғысының, конденсаторлардың, буэжекторлы вакуумды-сорғының, сыртқы жинағыштардың, тұндырғыштың жұмысын бақылау;

қайнаған қабаттағы кептіру операциясының барысын бақылау;

газды тағасыздану процесін бақылау және реттеу;

қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуді орындау, техникалық құжаттамаларды жүргізу.

197. Білуге тиіс:

аммоний сульфатын алудың технологиялық процесі;

сатураторлардың, абсорберлердің және сатураторлы қондырғылардың кристаллды агрегаттарының, жылытқыштардың, тұзақтың, үйірткілердің, аммоний сульфатын кептіруге арналған агрегаттардың, гидрожапқыштардың, орталықтан тепкіш сорғылардың, буэжекторлы вакуумды-сорғының, тиекті құралдың, кристалл қабылдағыштардың құрылымы мен техникалық пайдалану қағидалары;

аналық ерітіндідегі еркін қышқылдың болуын анықтау тәсілі;

аммоний сульфатының сапасына қойылатын талаптар.

Сағаттық өнімділігі 1,5 тоннаға дейін жететін агрегаттарда аммоний сульфатын алудың технологиялық процесін жүргізуге (арнайы орта білім талап етіледі) - 6-разряд.

 

 

3-параграф. Барабанды салқындатқыштың машинисі, 2-разряд

 

198. Жұмыс сипаттамасы:

коксты-химия өндірісінің өнімін салқындататын барабанды салқындатқышты баптау;

бу жейделеріне су мен будың берілуін реттеу;

коммуникацияларды булау;

барабанды салқындатқыш пышақтарының жұмысын бақылау;

бу жейделерінің қылыпты жылытылуы мен салқындатқышқа судың келуін қамтамасыз ету;

шайыр мен судың қалыпты температурасын қолдау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

199. Білуге тиіс:

барабанды суытқыштың құрылғысы мен жұмыс принципі;

өнімдердің түрлері;

салқындатылатын өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары;

слесарьлық іс. 

 

 

4-параграф. Барильетші, 4-разряд

 

200. Жұмыс сипаттамасы:

сағаттық өнімділігі 40 тоннаға дейін валды коксты дайындайтын коксты батареялардағы газ жинағыштар мен бағандардың суландырылуын бақылау;

газ жинағыштың балауыздарын ашу мен жабу;

бағандарды ашу, келтеқұбырларды, клапанды қораптарды нығыздау;

газ жинағыштардағы қысым мен газдың температурасын және бағандарды суландыратын судың шығынын бақылау;

бағандар мен газ жинағыштарды суландыруға арналған бүріккіштер мен келтеқұбырларды тазарту;

бағандардың қылталарын және қораптардың клапандарын графиттен тазарту;

пештерді коксты шығаруға дайындау;

газ жинағыштардағы шайыр мен фустарды гидравликалық шаюшы механизмдерді және сорғылардың қосылуы мен өшірілуін бақылау;

жеке учаскелердегі шаю механизмдерінің жұмысын қайта қосу;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

201. 201. Білуге тиіс:

кокстеудің технологиялық процесі;

коксты пештердің, газ бөлуші аппаратураның, газ жинағыштардағы шайыр мен фустарды механикаланған шаю құрылғысының және газды сорудың автоматтандырылған реттеушісінің құрылымы;

газ жинағыштардағы пештерді қосу мен оларды газ жинағыштардан шығарудың, газды үрлегіш пен газ жинағышқа су беретін сорғыларды іске қосу мен тоқтатудың қағидалары;

коксты берудің кестесі;

слесарьлық іс.

Сағаттық өнімділігі 40 тоннадан 120 тоннаға дейінгі валды коксты және сағаттық өнімділігі 10 тоннаға дейінгі пекалық коксты пекакокстық құрылғыларда дайындайтын коксты батареялардағы газ жинағыштар мен бағандарына қызмет ету барысында - 5-разряд.

сағаттық өнімділігі 40 тоннадан 120 тоннаға дейінгі валды коксты және сағаттық өнімділігі 10 тоннаға дейінгі пекалық коксты пекакокстық құрылғыларда дайындайтын коксты батареялардағы газ жинағыштар мен бағандарына қызмет ету барысында - 6-разряд. 

 

 

5-параграф. Дициклопентадиен өндірісінің аппаратшысы, 4-разряд

 

202. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен дициклопентадиен өндірісінің технологиялық процесін жүргізу;

сорғыларды ісмке қосу және тоқтату;

біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен кубтарды фракцияларға жүктеу;

сыйымдылықтардағы өнімді өлшеу;

сынамаларды іріктеу;

аппаратураны бұлау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

203. Білуге тиіс:

дициклопентадиен өндірісінің технологиялық процесінің негізі;

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы мен жұмыс принципі;

құбыр коммуникацияларының схемасы;

слесарьлық іс. 

 

 

6-параграф. Дициклопентадиен өндірісінің аппаратшысы, 5-разряд

 

204. Жұмыс сипаттамасы:

дициклопентадиен өндірісінің технологиялық процесін жүргізу;

полимерлеуге бас фракцияны беру;

қысым мен температура бойынша тапсырылған тәртіпті қолдау;

күкіртті көміртекті фракцияны жібіту;

фракцияларды кубтармен жүктеу;

фракцияларды қоймаға беру;

техникалық күкірттікөміртекті, бензолды және аралық фракцияны алу;

фракциялар мен дициклопентадиенді ректификациялау;

қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуді орындау.

205. Білуге тиіс:

дициклопентадиен өндірісінің технологиялық процесі;

қызмет көрсетілетін жабдықтың конструктивті ерекшеліктері мен техникалық пайдалану қағидалары;

дициклопентадиеннің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары;

шикізат пен дайын өнімнің қасиеті. 

 

 

7-параграф. Есікші, 2-разряд

 

206. 206. Жұмыс сипаттамасы:

коксты шамотты пештердің есіктерін балшықпен нығыздау;

балшықты арбаға салып, пештерге тасымалдау;

колонналарды балшықтан тазалау;

есіктер арасындағы тесіктерді сылау.

207. Білуге тиіс:

шамотты коксты пештердегі кокстеудің технологиялық процесінің негізі;

коксты беру мен есіктерді нығыздау қағидалары;

нығыздайтын массаның құрамы. 

 

 

8-параграф. Есікші, 3-разряд

 

208. Жұмыс сипаттамасы:

есіктің алынбалы шығырын және алудың өзге механизмдерін басқару және коксты шамотты пештерге есіктер орнату;

есіктің құлақтары мен басын балшықтан тазарту;

механизмдерін майлау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

209. Білуге тиіс:

шамотты коксты пештердегі кокстеудің технологиялық процесі;

коксты шамотты пештердің, шығырдың құрылымы мен жұмыс принципі;

коксты беру кестесі;

слесарьлық іс. 

 

 

9-параграф. Есікші, 4-разряд

 

210. 210. Жұмыс сипаттамасы:

коксты батареялар мен пекококсты құрылғылардағы кокстеу камералары есігінің ашылуы мен жабылуын бақылау;

есіктің алынбалы шығырының, есіктер мен ригельді болттардың бұралу механизмдерінің дұрыс орнатылуын бақылау;

есіктер мен арматуралайтын рамаларды шайыр мен графиттен тазарту;

шеттерін тазарту;

есіктер мен планирлі люктерді нығыздау;

пышақтардың рамаға жақын келу тығыздығын орнына келтіру;

тоқтататын болттарды тарту;

бұрыштарды, болттарды, кронштейндерді және ригельді гайкаларды ауыстыру;

ригельді болттарды майлау;

шамотты пештердегі бағыттаушы қалқандарды беру мен орнату, есіктерді алуға дайындау, есіктер мен рамаларды балшық пен графиттен тазарту;

орнатылған есіктерді бекіту;

коксты шығаратын планир асты бункердің босатылуын бақылау;

қызмет көрсетілетін алаңды тазалау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

211. Білуге тиіс:

коксты батареялардың камералары мен пекококсты құрылғыларда кокстеудің технологиялық процесі;

есіктерді алу мен орнатудың қағидалары;

есіктер мен люктерді нығыздаудың тәсілдері;

коксты батареялар мен пекококсты құрылғылардың құрылымы, жұмыс принципі және пайдалану қағидалары;

коксты берудің кестесі;

слесарьлық іс.

Камераның көлемі 40 текше метр болатын коксты батареялар мен камераларының жиынтық мөлшері 300 текше метрден дейінгі пекококсты құрылғылардағы есіктерді тазалайтын механизмдерге қызмет ету барысында – 5-разряд.

камераның көлемі 40 текше метр болатын коксты батареялар мен камераларының жиынтық мөлшері 300 текше метрге дейінгі пекококсты құрылғылардағы есіктерді тазалайтын механизмдерге қызмет ету барысында – 6-разряд. 

 

 

10-параграф. Жоғары температуралы пеканы алатын аппаратшы, 3-разряд

 

212. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары температуралы пеканы алудың технологиялық процесін алуды жүргізуге қатысу;

шайырлы және пекалы сорғыларға қызмет көрсету;

пеканың құбырларына крандарды қайта қосу;

пеканың жұмсару температурасын анықтау үшін сынама іріктеу;

қызмет етілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою.

213. 213. Білуге тиіс:

пеканы алудың технологиялық процесін;

жоғары температуралы пеканы алу қондырғысының жұмыс принципі;

пеканың жұмсару температурасын анықтаудың әдісі мен тәсілдері;

слесарьлық істің негізі. 

 

 

11-параграф. Жоғары температуралы пеканы алатын аппаратшы, 5-разряд

 

214. Жұмыс сипаттамасы:

сағаттық өнімділігі 12 тонна болатын қондырғыларда жоғары температуралы пеканы алудың технологиялық процесін жүргізу;

пеканың сынамасын іріктеуді бақылау мен оның сапасын анықтау;

пекалық шайырды беру;

ауаның шығынын реттеу;

аппаратурадағы сұйықтықтың деңгейін өлшеу;

қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеу.

215. Білуге тиіс:

шайырдың және орташа температуралық пеканың тотығуының технологиялық процесі;

жоғары температуралы пеканы алу қондырғысының құрылымы мен техникалық пайдалану қағидалары;

шайырдың, майлардың, жоғары температуралы пеканың физикалық-химиялық қасиеттері.

Өнімділігі сағатына 12 тоннадан артық құрылғылардан жоғары температуралы пеканы алудың технологиялық процесін жүргізу барысында (арнайы орлім талап етеді) - 6-разряд. 

 

 

12-параграф. Индол өндірісінің аппаратшысы, 3-разряд

 

216. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен индолды фракциядан индол өндірісінің технологиялық процесін жүргізу;

шикізатты қабылдау мен оның сапасын бақылау;

кубтарды тиеу;

гидролизер мен реакторды күйдіргіш калиймен жүктеу және олардан босату;

обесиндольды майдың сапасын анықтау мен беру;

біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен қиыршықтағышты дайындау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

217. Білуге тиіс:

индол өндірісінің технологиялық процесінің негізі;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс принципі;

слесарьлық іс. 

 

 

13-параграф. Индол өндірісінің аппаратшысы, 4-разряд

 

218. Жұмыс сипаттамасы:

индолды фракциядан индол өндірісінің технологиялық процесін жүргізу;

феноляттардың, калиплаваның, сілтілердің түсірілуін бақылау;

қиыршықтағыштарды дайындау;

бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша процестің негізгі параметрлерін бақылау.

219. Білуге тиіс:

индол өндірісінің технологиялық процесі;

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы мен техникалық пайдалану қағидалары;

дайын өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары.

 

 

14-параграф. Кабиналаушы-канттаушы 1-разряд

 

220. 220. Жұмыс сипаттамасы:

бағытты (аударуды) өзгерту және кабинадағы кантты механизмдер мен бақылау-өлшеу аппаратурасының көмегімен коксты пештерді қыздыру үшін газ бен ауаның жылыту жүйесіне берілуін реттеу;

пештердің тапсырылған жылыту тәртібін қолдау;

кантты механизмдердің жұмысын бақылау;

жылытатын коксты немесе доменді газдың шығынын бақылау, боровка мен газ жинағыштардағы газдың қысымын сирету;

кантты құрылғылардың механизмдерін баптау және майлау;

пештің жылытуын тоқтату мен іске қосуға қатысу;

газды келтіруші арматураның жағдайын кезекті тексеру;

қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу.

221. Білуге тиіс:

кокс пештеріндегі жану мен жылытудың технологиялық процестерінің негізі;

кантты механизмдердің, бақылау-өлшеу аспаптарының, қосу құралдарының құрылғысы;

жылытатын газ бен ауаның берілу тәртібі;

жылыту қағидалары мен пешті жылытудан ажыратудың тәсілдері;

өндірістік дабыл;

қызмет көрсетілетін механизмдерді байлау жүйесі;

пештерді беру кестесі;

слесарьлық істің негізі.

Аралас кабиналардың автоматтандырылған жүйесіне қызмет көрсету барысында - 2-разряд. 

 

 

15-параграф. Кокс жүктеуші машинаның машинисі, 4-разряд

 

222. Жұмыс сипаттамасы:

коксты теміржол вагондарына тиеудің барысында коксты тиейтін машиналарды басқару;

трольдердің және жылжу жолдарының жағдайын тексеру;

механизмдерді майлау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

223. Білуге тиіс:

кокс көтергіш машинаның құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану қағидалары;

коксты берудің, вагондарға беру мен тиеудің кестесі;

слесарьлық іс. 

 

 

16-параграф. Кокс құюшы, 2-разряд

 

224. Жұмыс сипаттамасы:

коксты шамотты пештердің рампаларындағы коксты қолмен өшіру;

тармақтарды сулыарынды колонкаларға ауыстыру, оларды қосу мен ажырату;

коксты өшіруге суды беруді реттеу;

коксты жартылай жинап алу.

225. Білуге тиіс:

кокстеудің технологиялық процесінің негізі;

кокстың құрамындағы ылғалдың болу нұсқаулықтары;

коксты өшірудің тәсілдері. 

 

 

17-параграф. Кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеу аппаратшысы,

4-разряд

 

226. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен сағаттық өнімділігі 100 тоннаға дейінгі құрылғыда кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеудің технологиялық процесін жүргізу;

кептіргіш құбырға кокстелетін шикіқұрамның біркелкі тиелуін реттеу;

мөлшерлейтін құрылғылардың, шаң-тозаңды тазартатын аппаратураның, өңделген жылу тасымалдағыштың тазарту жүйесінің жұмысын бақылау;

шығарылатын газдарды санитарлық нормаларға келтіріп тазалау;

шаң ұстағыштың тазарту құрылымдарына судың берілуін реттеу;

зумфошламды сулардың сорғыларын күту;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

227. Білуге тиіс:

кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеудің технологиялық процесінің негізі;

қызмет көрсететін жабдықтың жұмыс принципі;

шикіқұрамның, жылу тасымалдағыштың және шығарылатын газдардың құрамына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары;

дабыл және автоблоктау жүйесі;

слесарьлық іс.

Сағаттық өнімділігі 100 тонна және одан жоғары болатын құрылғыда кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеудің технологиялық процесін жүргізу барысында - 5-разряд. 

 

 

18-параграф. Кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеу аппаратшысы,

6-разряд

 

228. Жұмыс сипаттамасы:

сағаттық өнімділігі 100 тоннаға дейінгі құрылғыда кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеудің технологиялық процесін жүргізу;

кептіру құбырларының, түсірілетін құрылғылардағы тиейтін, қоректендіргіш, бақылау-өлшеу аспаптарының және өзге де жабдықтардың жұмысын бақылау;

қызмет көрсетілетін жабдықты дайындау;

қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуді жүргізу.

229. Білуге тиіс:

кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеудің технологиялық процесі;

қызмет көрсететін жабдықтың құрылымы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану қағидалары.

Сағаттық өнімділігі 100 тонна және одан жоғары болатын құрылғыда кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеудің технологиялық процесін жүргізу барысында - 7-разряд. 

 

 

19-параграф. Коксты құрғақ сөндіру қондырғысының машинисі, 3-разряд

 

230. Жұмыс сипаттамасы:

коксты құрғақ сөндірудің технологиялық процесіне қатысу;

коксты құрғақ сөндіру камерасы жабдықтарының үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету;

бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштерімен және селектор бойынша алынатын деректер бойынша басқару пультімен процесті бақылау;

қондырғының механизмдерін майлау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

231. Білуге тиіс:

коксты құрғақ сөндірудің технологиялық процесі;

коксты сөндіру камерасының құрылғысы, жұмыс принципі;

электротехниканың негізі;

слесарьлық іс. 

 

 

20-параграф. Коксты құрғақ сөндіру қондырғысының машинисі, 5-разряд

 

232. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары машинистің басшылығымен коксты құрғақ сөндірудің технологиялық процесін жүргізу;

коксты құрғақ сөндіру құрылғысы табанының жабдығын баптау;

көтергішті басқару;

сөндіру вагоны электровозының машинисінен кокс әкелуші вагонды қабылдау және бос вагондарды қайтару;

тиеу құрылғылары мен кокс рампының жұмысын, желдету жүйесінің жұмысын бақылау;

біліктілігі жоғары машинистің басшылығымен бункердегі коксты беру, сөндіру және тиеу;

кокс сұрыптауға біртегіс және кезекті кокстың берілуін қамтамасыз ету.

233. 233. Білуге тиіс:

кокстеудің технологиялық процесі;

жабдық құрылымының құрылғысы мен жұмыс принципі;

коксты сөндіру қағидалары;

коксты беру кестесі;

өндірістік дабылдың қысымымен жұмыс атқаратын сосудтарды пайдалану жөніндегі қазандықты бақылаудың қағидалары. 

 

 

21-параграф. Коксты құрғақ сөндіру қондырғысының машинисі, 6-разряд

 

234. Жұмыс сипаттамасы:

камераларының көлемі 40 текше метрге дейін жететін коксты батареялардағы дистанциялық басқару пультімен коксты құрғақ сөндірудің технологиялық процесін жүргізу;

ыстық коксты беру, оны сөндіру камераларына тиеу және сөндірілген коксты шығару;

сөндіру камералары мен пайдаланушы қазандықтардың, тиеу мен түсіру құрылғылары жұмыстарының үйлестірілуі;

түтін сорғыш пен желдету жүйесінің жұмыстарын бақылау;

жабдықтың басқару пульті мен бақылау-өлшеу аспаптарының жағдайын бақылау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеу;

біліктілігі төмен машинистерді басқару.

235. Білуге тиіс:

кокстеу мен коксты құрғақ сөндірудің технологиялық процесі;

құрылым мен бақылау-өлшеу аспаптарының құрылғысы және техникалық пайдалану қағидалары.

Камераларының көлемі 40 текше метрден жоғары коксты батареялардағы дистанциялық басқару пультімен коксты құрғақ сөндірудің технологиялық процесін жүргізу барысында (арнайы орта білім талап етіледі) - 7-разряд. 

 

 

22-параграф. Коксты машиналардың машинисі, 5-разряд

 

236. 236. Жұмыс сипаттамасы:

коксты пештердің камераларына шикіқұрамды тиеу барысында тиелетін вагонды басқару;

шикіқұрамды жинау, өлшеу, тасымалдау және кокстеу камерасына тиеу;

шикіқұрамның қысымды құлатқышы жөніндегі құрылғыны қосу мен ажырату;

бұрышты мұнараның ысырмасын ашу және жабу;

скипті көтергіштің бункеріндегі шикіқұрамды қабылдау;

тиейтін вагонның бункеріндегі шикіқұрамның жиналуын бақылау;

бағанның қылтасын графиттен тазарту;

жолдар мен троллейбустың линияларының жағдайын бақылау;

люкті түсіретін механизмдер мен бағанның қақпақтарын жабуды басқару;

пеш камераларынан коксты шығару барысында коксты игергішті басқару;

есікті түсіргіш құрылғының қозғалу механизмдерін, пресстің штангасын, ригельді бұрамаларды бұрап ашу мен бекітуді, бұрышты шикіқұрамды жоспарлауды, планирлі люктерді ашу мен жабуды, коксты пештердің планирлі шығарылуын, рамалары мен есіктерін тазалауды басқару;

планирлі люктерді, корпустарды, есіктер мен рамаларды шөгінділерден тазарту, есіктерді нығыздау;

берілетін пештердегі кокстың толықтығын және пештердің қалауларының жағдайын бақылау;

компрессорлы құрылғыны басқару;

пеш камерасынан коксты қабылдаудың барысында есікті түсіретін машинаны басқару;

коксты беру үшін есіктерді түсіру;

коксты бағыттайтын есіктерді түсіру үшін машиналардың, көтергіш-бұрылу құрылғысын жылжыту;

жинақтарды графитсіздендірудің және пеш қабырғаларының жұмысын бақылау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

237. 237. Білуге тиіс:

кокстеудің технологиялық процесі;

тиейтін вагонның, есік түсіргіш машинаның және кокс көтергіштің құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану қағидалары;

бағанның қылтасын графиттен тазарту тәсілі;

бұрышты мұнарадағы шикіқұрамды орталау тәсілі;

пештерді тиеу мен коксты берудің кестесі;

орнатылған дабыл;

слесарьлық іс.

Камераның көлемі 40 текше метр болатын коксты батареялар мен камераларының жиынтық мөлшері 300 текше метрге дейінгі пекококсты құрылғылардағы люк түсіргіш және бағандарды тазалау механизмдерін, ригельдерді бұрап ашу,есіктерді тазалау және шикіқұрамды автоматты жоспарлаудың механизмдеріне қызмет ету барысында - 6-разряд;

камераның көлемі 40 текше метр болатын коксты батареялар мен камераларының жиынтық мөлшері 300 текше метрден асатын пекококсты құрылғылардағы люк түсіргіш және бағандарды тазалау механизмдерін, ригельдерді бұрап ашу,есіктерді тазалау және шикіқұрамды автоматты жоспарлаудың механизмдеріне қызмет ету барысында - 7-разряд.  

 

 

23-параграф. Коксты пештердің газдаушысы, 4-разряд

 

238. 238. Жұмыс сипаттамасы:

сағаттық өнімділігі 40 тоннаға дейін валды кокс дайындауға коксты батареялардағы коксты пештерге газды беретін жабдықты күту;

әр батареяның ұзындығы бойынша коксты пештердің камераларын біркелкі жылытуды қамтамасыз ету;

коксты батареялардың ұзындығы бойынша регенераторлардың жиынтық асты кеңістігіндегі қысымның таралуын реттеу;

қалың каналдардағы регенераторлардың саптауының қарсылығы мен температунаны өлшеу;

батареялардың температуралық және гидравликалық тәртіптерін бақылау;

регенераторлардың, жылыту аралық қабырғаларының, корнюрдің, қалың каналдардың және газ жеткізуші арматураның жағдайларын тексеру мен оларды күтуді ұйымдастыру;

канттық және графиттендіру құрылғысының жағдайын бақылау;

жеке аралық қабырғаларға түсетін газдың сапасын реттеуге арналған диафрагманы орнату;

анкерлі колонналардың майысу жебелерін өлшеу;

газды-ауалы клапандардағы пластинкаларды дұрыс тиісті орнына қоюды орнату мен сақтау;

кабинадағы және тазожинағыштардағы аспаптардың жағдайы мен жұмысын тексеру;

кокстау камерасы мен регенераторлардың сатылы және жинақ асты кеңістігіндегі температураны өлшеу;

газ жинағыштардағы және клапанды қораптардағы қалыпты газдың таратылуын қамтамасыз ету;

шикіқұрамның шөгуін анықтау үшін жинақ асты кеңістіктің биіктігін өлшеу;

аралық қабырға мен жылыту каналдарының газ жеткізу тораптарындағы реттейтін құрылғыны ауыстыру;

кокстың температурасын өлшеу үшін аспаптарды, термобуды, диафрагманы және люктің қақпақтарын дайындау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

239. 239. Білуге тиіс:

кокстеудің технологиялық процесі;

коксты пештердің, кантты механизмдердің, кантты клапандардың, клапанды қораптардың және өзге қызмет көрсететін аппаратураның құрылымы мен жұмыс принципі;

регуляторлардың жұмыс схемасы;

пеш жұмыстарының гидравликалық және температуралық тәртібі;

коксты пештер жұмысының гидравликалық және температуралық тәртіптерін реттеудің түрлері;

температураны өлшеудің әдістері мен тәсілдері;

коксты пештердің жылытуын тоқтату мен жылытатын газды және ауаны жіберудің әдістері;

газ бөлуші және газ жеткізуші арматураның коммуникациялары;

реттейтін құралдардың орналасуы;

жылыту газдарының құрамы мен физикалық-химиялық қасиеттері.

Сағаттық өнімділігі 40 тоннадан 80 тоннаға дейін валды коксты және сағаттық өнімділігі 10 тоннаға дейінгі пекалық коксты пекакокстық құрылғыларда дайындайтын коксты батареялардағы газ беру құрылғыларына қызмет ету барысында – 5-разряд.

Сағаттық өнімділігі 80 тоннадан 120 тоннаға дейін валды коксты және сағаттық өнімділігі 10 тоннаға дейінгі пекалық коксты пекакокстық құрылғыларда дайындайтын коксты батареялардағы газ беру құрылғыларына қызмет ету барысында – 6-разряд.

Сағаттық өнімділігі 120 тоннадан жоғары валды коксты беретін коксты батареялардағы газ беру құрылғыларына қызмет ету барысында (арнайы орта  білім талап етіледі) - 7-разряд. 

 

 

24-параграф. Коксты сұрыптау операторы, 2-разряд

 

240. 240. Жұмыс сипаттамасы:

сағаттық өнімділігі 120 тоннаға дейінгі агрегатта валды коксты дайындау барысында пульттен кокс сұрыптау мен рампаның электр-қозғалтқыштарын іске қосу мен тоқтату;

кокс ағынын жеке сыйымдылықтарды толтыруға тәуелді түрде қайта қосу;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

241. Білуге тиіс:

электр қозғалтқыштардың, іске қосу аппаратурасын, шиберлармен дистанциялық басқарудың және тиейтін арбалардың автоматтандырылуының және өзге де кокс тасымалдайтын механизмдердің, тасымалдағыштардың және таселектің жұмыс принципі;

коксты сұрыптау мен тасымалдаудың технологиялық схемасы;

ескертетін және келіссөз дабылын автоблоктаудың схемасы;

кокстың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары;

слесарьлық іс.

Сағаттық өнімділігі 120 тоннадан жоғары агрегатта валды коксты дайындау барысында пульттен кокс сұрыптаудың жұмысын басқару барысында - 3-разряд. 

 

 

25-параграф. Коксты сұрыптаушы, 1-разряд

 

242. 242. Жұмыс сипаттамасы:

сағаттық өнімділігі 120 тоннаған дейінгі агрегатта валды коксты дайындау барысында коксты сұрыптау мен тасымалдағыштар мен валды таселекті іске қосу мен тоқтатуға қатысу;

тасымалдағыштардың тиелуі туралы дабылды беру мен қызған кокстың тасымалдағышқа тиюі;

таселектер мен тасымалдағыштардың жағдайын бақылау;

коксты сұрыптаудың сапасын бақылау;

бункердің толтырылуы мен кокстың тиелуін бақылау;

коксты беруді қайта қосу;

механизмдерді майлау;

бекітілген учаскені жинау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

243. Білуге тиіс:

таселектер мен тасымалдағыштардың жұмыс принципі;

электр қозғалтқыштардың, таселектер мен тасымалдағыштардың іске қосылу мен тоқтатылу қағидалары;

кокстың сұрыптары бойынша белгіленген топтастыру;

дабыл мен автоблоктау жүйесі;

слесарьлық жұмыстың негізі.

Сағаттық өнімділігі 120 тоннадан жоғары агрегатта валды коксты дайындау барысында коксты сұрыптауға қатысу барысында - 2-разряд. 

 

 

26-параграф. Коксты сұрыптаушы, 4-разряд

 

244. 244. Жұмыс сипаттамасы:

сағаттық өнімділігі 120 тоннаға дейінгі агрегатта валды коксты дайындау барысында коксты сұрыптау процесін жүргізу;

кокс сұрыптау жабдығының және рампаның механизмдерінің жұмысын, кокстың ылғалдылығының біркелкілігін бақылау;

рампадан тасымалдағышқа коксты қабылдау мен коксты сұрыптау жөніндегі қалыпты жұмысты, кокс сұрыптаушының лентасының біркелкі тиелуін қамтамасыз ету;

бункердегі қалдық коксты бақылау;

коксты тұтынушыларға жіберу;

ауысымдағы тиелген коксты есепке алуды жүргізу.

245. Білуге тиіс:

кокс сұрыптаушының құрылғысы, жұмыс принципі және техникалық пайдалану қағидалары;

кокстың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талабы;

слесарьлық іс.

Сағаттық өнімділігі 120 тоннадан жоғары агрегатта валды коксты дайындау барысында коксты сұрыптау процесін жүргізу барысында - 5-разряд. 

 

 

27-параграф. Көпірлік қайта тиегіштің машинисі, 4-разряд

 

246. Жұмыс сипаттамасы:

қойманың аумағына көмірді орналастыру мен қатарлауды барысында жүк көтергіші 15 тоннаға дейін жететін көпірлі жегуді басқару;

қойманың аумағында көмірді орташалау жөніндегі жұмыстарды орындау;

бірінші реттік қатарлардағы немесе эстакададағы көмірді негізі қатарларға және негізгі қатардан көмір дайындайтын орынға тасымалдау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

247. Білуге тиіс:

көпірлі жегудің құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану қағидалары;

көмірді орташалау тәсілі;

көмірдің маркасы;

қоймадағы көмірдің маркалары бойынша орналасуы;

қатарлардағы көмірді қоймалау мен алудың қағидалары.

Жүк көтергіші 15 тоннадан 25 тоннаға дейін жететін көпірлі жегуді басқару барысында - 5-разряд;

жүк көтергіші 25 тоннадан жоғары болатын көпірлі жегуді басқару барысында - 6-разряд.

248. Ескертпе:

көпірлі қайта жүктеу машинисінің көмекшісі өзі соның басшылығымен жұмыс істейтін машинистен  2 разрядқа төмен тарифтеледі. 

 

 

28-параграф. Креолин және лизол өндірісінің аппаратшысы, 3-разряд

 

249. Жұмыс сипаттамасы:

креолин және лизол өндірісінің технологиялық процесін жүргізу;

арынды бактарға шикізат пен реактивтерді беру, қазандықтарды жүктеу;

канифолды сабындау, сабындау процесінің аяқталуын индикаторлар бойынша тексеру;

талдауға арналған сынамаларды іріктеу;

карболдарды дайындау үшін кубтардың қалдықтарын маймен араластыру, сақтайтын орынға тиеу, жылыту және араластыру;

техникалық сабынды каустикпен сусыздандыру;

дезинфекциялық өнімді қоймаға айдау;

ағынды суларды сүзу;

сорғылардың жұмысын, жабдықтардың және сақтайтын орындағы дайын өнімнің жағдайын бақылау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою.

250. Білуге тиіс:

креолин және лизол өндірісінің технологиялық процесі;

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану қағидалары;

қолданылатын реактивтер мен шикізаттардың физикалық-химиялық қасиеті;

дезинфекциялайтын құралдардың құрамындағы құрауыштардың тағайындалуы;

реактивтер мен дайын өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары;

креолин мен лизолдың сапасын сынауға қолданылатын тәсілдер;

карболдың құрамы;

креолин мен лизолды дайындау рецептурасы;

слесарьлық іс. 

 

 

29-параграф. Кумаронды шайырды алу аппаратшысы, 3-разряд

 

251. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен кумаронды шайырды алудың технологиялық процесін жүргізу;

ауысымның басында және аяғында жинақтардағы фракциялардың бар екендігін тексеру;

кубты тиеу мен түсіруге, барабанды суытқыштарға шайырды беруге қатысу;

фракцияларды булаудың тәртібін бақылау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

252. Білуге тиіс:

ауыр бензолды ректификациялау мен тазартылған фракцияларды булаудың технологиялық процесіне қатысу;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс принципі;

шикізаттың физикалық-химиялық қасиеті;

өнімнің сапасына қойылатын талаптар;

слесарьлық іс.

 

 

30-параграф. Кумаронды шайырды алу аппаратшысы, 4-разряд

 

253. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен кумаронды шайырды алудың технологиялық процесін жүргізу;

аппараттарға шикізатты, катализатор мен суды дайындау және беру;

полимеризатор арқылы айналымда болатын сұйықтықтың шығынын бақылау;

полимеризаторды сумен шайып, оны содамен бейтараптандыру;

еріткішті шайырдан булау;

сольвентті ректификациялау;

сынамаларды іріктеу.

254. Білуге тиіс:

мөлдір кумаронды шайырды алудың технологиялық процесінің негізі;

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы;

сольвентті ректификация-лаудың технологиялық процесі. 

 

 

31-параграф. Кумаронды шайырды алу аппаратшысы, 5-разряд

 

255. Жұмыс сипаттамасы:

кумаронды шайырды алудың технологиялық процесін жүргізу;

кубқа будың берілуін, тікелей әрекет ететін конденсатор-тоңазытқыштарға судың, колонналарға рефлюкстің берілуін реттеу;

кубты тиеу мен түсіруге, барабанды суытқыштарға шайырды беру;

фракциялардың жиналуын және өнімнің іріктелу тазалығын бақылау;

қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуді жүргізу.

256. Білуге тиіс:

ауыр бензолды ректификациялау мен тазартылған фракцияларды булаудың технологиялық процесі;

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы, сындарлы ерекшеліктері мен техникалық пайдалану қағидалары. 

 

 

32-параграф. Кумаронды шайырды алу аппаратшысы, 6-разряд

 

257. Жұмыс сипаттамасы:

мөлдір кумаронды шайырды алудың технологиялық процесін жүргізу;

шикізаттың, катализатордың және полимерлеу температурасының шығынын бақылау;

тұтқырлығы мен тығыздығын үздіксіз бақылай отырып полимерленген өнімді іріктеу;

полимеризатты өңдеудің берілген тәртібін ұстауды, сольвенттің ректификациясын, қоймаға сұйық кумаронды шайырды беруді, сынамаларды іріктеу мен оны талдаудың нәтижелерін бақылау.

258. Білуге тиіс:

мөлдір кумаронды шайырды алудың технологиялық процесі;

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы мен сындарлы ерекшеліктері;

шикізаттың, реактивтердің, аралық өнімнің және дайын өнімнің физикалық-химиялық қасиеттері;

өнімнің сапасына қойылатын талаптар.

259. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта, кәсіптік орта) білім талап етіледі.

 

 

33-параграф. Күкіртті сутегіні жағу аппаратшысы, 3-разряд

 

260. Жұмыс сипаттамасы:

күкіртсутекті жағудың технологиялық процесін жүргізу;

пайдаға жарату қазандығына суды беру мен оны үрлеу;

жағу пешіне ауа жіберу;

газжинағыш пен клапандардан конденсатты шығару;

тұтыну багын қыздыру мен оны суға толтыру;

судың сапасын бақылау;

пайдаға жарату қазандығынан соң бу құбырын бақылау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

261. Білуге тиіс:

күкіртсутекті жағудың технологиялық процесі;      

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы, жұмыс принципі және техникалық пайдалану қағидалары;

күкіртсутекті жағудың процесін реттеу мен жағу өнімдерін салқындату тәсілдері;

күкіртсутектің қасиеті;

бөлім аппаратурасын іске қосу мен тоқтату;

слесарьлық іс. 

 

 

34-параграф. Люкші, 5 разряд

 

262. Жұмыс сипаттамасы:

пештің камераларына шикіқұрам тиеу процесін жүргізу;

тиейтін люктерді ашу мен жабу, қақпақтар мен седловиналарды графиттен тазарту;

люктерге құйылатын ерітіндіні дайындау және тасымалдау;

тиейтін люктердің қақпақтарын нығыздау;

инжекцияларды қосу және ажырату;

кокстелетін камераның толық және біркелкі тиелуін қамтамасыз ету;

пештерді тиеу мен коксты берудің кестесін сақтау;

машиналардың коксты беруге дайындығын, коксты машиналар машинистерінің пештерді беруіне тиісті дабылдың берілуін және машинистер арасында радиобайланыс болмаған жағдайда коксты машиналардың арасын блоктауды бақылау;

шикіқұрамды жоспарлауды, машиналық және кокстық тараптан есіктерді алу мен орнатуды, коксты итергіштің, коксты бағыттағыш пен өшіргіш вагонның дұрыс орнатылуын бақылау;

булы инжекция коммуникациясының дұрыстығын бақылау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

263. 263. Білуге тиіс:

кокстеудің технологиялық процесі;

коксты пештер мен газды әкетуші арматураның құрылғысы мен техникалық пайдалану қағидалары;

пеш камераларын тиеу тәсілдері;

тиеу люктері қақпақтарының герметикалық түрлері;

орнатылған дабыл;

слесарьлық іс.

Камераларының мөлшері 40 текше метрге дейін болатын коксты батареялардағы түтінсіз тиеу барысында люктерді түсіру мен орнату механизмдеріне қызмет көрсетуде - 6-разряд;

камераларының мөлшері 60 текше метрден асатын коксты батареялардағы түтінсіз тиеу барысында люктерді түсіру мен орнату механизмдеріне қызмет көрсетуде - 7-разряд. 

 

 

35-параграф. Майларды фенолсыздандыру және пириденсіздендіру аппаратшысы, 2-разряд

 

264. Жұмыс сипаттамасы:

майларды фенолсыздандыру мен пириденсіз-дендірудің технологиялық процесін жүргізуге қатысу;

күкіртті қышқыл ерітіндісін дайындау;

пиридинді цехқа сульфат-пиридинді беру;

коммуникацияларды үрлеу мен булау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жоюға қатысу.

265. Білуге тиіс:

фенолды және пиридинді негіздерді алудың технологиялық процесінің негізі;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс принципі;

құбырлар коммуникацияларының схемасы;

шикізаттың, реактивтердің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттың талаптары;

слесарьлық істің негізі.

 

 

36-параграф. Майларды фенолсыздандыру және пириденсіздендіру аппаратшысы, 4-разряд

 

266. Жұмыс сипаттамасы:

майларды фенолсыздандыру мен пириденсізден-дірудің технологиялық процесін жүргізу;

аппаратқа фракцияларды, сілтілерді, қышқылдарды, сілтілі фенояттарды және қышқылды сульфат-пиридиннің берілуін реттеу;

майдың феноляттары мен сульфат-пиридиндерінің тұнуын бақылау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою.

267. Білуге тиіс:

фенолды және пиридинді негіздерді алудың технологиялық процесінің негізі;

қызмет етілетін жабдықтың техникалық пайдалануының құрылымы мен қағидалары;

аралық және дайын өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттың талаптары;

слесарьлық істің негізі. 

 

 

37-параграф. Нафталин престеуші 3-разряд

 

268. Жұмыс сипаттамасы:

нафталинді престеу процесі мен шикі нафталинді бункер мен араластырғышқа тиеуге қатысу;

нығыздалған нафталинді түсіру және макухты контейнерлерге салу;

нығыздалған нафталинді қоймаға жіберу;

гидравликалық престің механизмдерін майлау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

269. Білуге тиіс:

нафталинді престеудің технологиялық процесінің негізі;

гидравликалық пресс жұмысының принципі;

слесарьлық іс. 

 

 

38-параграф. Нафталин престеуші, 5-разряд

 

270. 270. Жұмыс сипаттамасы:

нафталинді престеудің процесін жүргізу;

нафталинді пресс араластырғышына тиеу;

шикіқұрамның құрамын, температурасын реттеу;

нафталинді патронға беру;

престі қосу мен тапсырылған қысымды сақтау;

престеу аяқталған соң престі тоқтату;

нафталинді престеуден түскен майды жинағышқа түсіру;

қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуді атқару.

271. Білуге тиіс:

нафталинді престеудің технологиялық процесі;

гидравликалық пресс құрылғысы мен техникалық пайдалану қағидалары;

құбырлар коммуникациясының схемасы;

шикі және нығыздалған нафталиннің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары. 

 

 

39-параграф. Пеканы тиейтін аппаратшы, 4-разряд

 

272. 272. Жұмыс сипаттамасы:

мерниктерге жоғары температуралы пеканы тиеу;

пекалық сорғылардың жұмысын, пеканың температурасы мен шығынын, газдарды мерниктермен жылытуды бақылау;

крандардың булы тыстары мен пеканың құбырларына будың берілуін реттеу;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою.

273. Білуге тиіс:

пекалық коксты алудың технологиялық процесінің негізі;

пекалық құбырлардын коммуникация схемасы;

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы және жұмыс істеу принципі;

шайырдың және пеканың қасиеттері;

слесарьлық істің негізі.  

 

 

40-параграф. Пеканы тиейтін аппаратшы, 5-разряд

 

274. Жұмыс сипаттамасы:

пеканы тиеу мен коксты беруде пекалық кокстың сағаттық өнімділігін 10 тоннаға дейін арттыратын құрылғыны дайындау;

бу бүріккіші мен люктердің орнатылуының дұрыстығын тексеру;

люктер мен келтеқұбырларды графиттен тазарту;

коксты берер алдында бу бүріккіштерін алу мен берілгеннен соң қайта орнату;

берілердің алдында пеканың пештегі деңгейі мен дайын коксты өлшеу;

жүктелетін люктердің тығыздығы;

қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеу.

275. Білуге тиіс:

пекалық коксты алудың технологиялық процесі;

пеканы өндіру жөніндегі құрылғыларды және өзге қызмет көрсетілетін жабдықты орнату және олардың жұмыс принципі. 

 

 

41-параграф. Пеканы тиейтін аппаратшы, 6-разряд

 

276. 276. Жұмыс сипаттамасы:

сағатына 10 тоннаға дейін пекалық кокс өндірілетін камера құрылғысына пеканы тиеу;

сағатына 10 тоннадан артық өнімділігі бар құрылғыны пеканы жүктеу мен коксты беруге дайындау;

пекалық құбырлардың, тиелетін крандардың, келтеқұбырлардың, газды краниктердің, бу инжекцаясы мен дабылдың дұрыстығын тексеру.

277. Білуге тиіс:

пекалық пештердің, өзге де қызмет көрсетілетін жабдықтардың қондырғысы, жұмысының принципі және техникалық пайдалану қағидалары;

бу жинағыштардың жұмыс тәртібі;

сұйық пека мен пекалық кокстың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттар;

пештің толық жүктелуін анықтау тәсілі;

пештерді жүктеудің кестесі.

Сағатына 10 тоннадан артық пекалық кокс өндірілетін камера құрылғысына сұйық пеканы тиеудің барысында (арнайы орта білім талап етіледі) - 7-разряд. 

 

 

42-параграф. Пиридинді негіз өндірісінің аппаратшысы, 3-разряд

 

278. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен ауыр пиридинді негіздер өндірісінің технологиялық процесін жүргізу;

шикізатты қабылдау мен оның сапасын бақылау;

конденсатор мен тоңазытқыштарға буды, флегманы, салқындатылған суды беру мен беруді реттеу;

бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша процестің негізгі параметрлерін бақылау;

тұндырылған соң натрии сульфатын беру;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жоюға қатысу.

279. Білуге тиіс:

ауыр пиридинді негіздер өндірісінің технологиялық процесінің негізі;

қызмет көрсететін жабдықтардың жұмыс принципі;

пиридинді өнімдердің қасиеті;

химиялық реактивтермен жұмыс жасаудағы қауіпсіз әрекеттер тәсілі;

слесарьлық істің негізі. 

 

 

43-параграф. Пиридинді негіз өндірісінің аппаратшысы, 4-разряд

 

280. Жұмыс сипаттамасы:

ауыр және жеңіл пиридинді негіздер өндірісінің технологиялық процесін жүргізу;

сульфатты пиридиннің ыдырау процесінің тапсырылған тәртібін қолдау;

реакторға аммиакты суды беру және беруді реттеу;

аналық және өңделген ерітіндінің және сепараторлы аммиакты судың талдауы;

сульфатты пиридиннің толық ыдырауы реагенттерінің мөлшерлемесін тексеру;

сульфатты пиридиннің, ауыр және жеңіл пиридинді негіздер мен аммиакты судың сапасын тексеру;

шикі фракцияны фенолсыздандыру мен пиридинсіздендіру;

сақталатын орынға жеңіл және жаңа негіздерді түсіру;

темір жол цистерналарына пиридинді негіздерді тиеу;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

281. Білуге тиіс:

ауыр және жеңіл пиридинді негіздер өндірісінің технологиялық процестері;

қызмет көрсететін жабдықтардың құрылымы мен техникалық пайдалану қағидалары;

пиридин мен пиридинді өнімдерге қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары;

пиридиннің қасиеті;

құбырлар коммуникациясының схемасы;

слесарьлық іс. 

 

 

44-параграф. Препарирленген шайырды дайындау аппаратшысы, 4-разряд

 

282. Жұмыс сипаттамасы:

буланған шайырды дайындаудың технологиялық процесін жүргізу;

антраценді фракция мен пекалық дистиллятты сақтайтын орынға қабылдау;

араластырғышты пекамен, антраценді фракциямен, пекалық дистиллятпен жүктеу;

алдын ала және түпкілікті талдау үшін сынамаларды іріктеу;

дайын өнімді қоймаға беру;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

283. Білуге тиіс:

буланған шайырды дайындаудың технологиялық процесі;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс принципі мен техникалық пайдалану қағидалары;

шикізат пен дайын өнімге қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары;

слесарьлық іс.  

 

 

45-параграф. Рампылаушы, 2 разряд

 

284. Жұмыс сипаттамасы:

кокстың тасымалдағышқа түсу процесін бақылау;

рампыдағы толық сөндірілмеген коксы батыру;

тасымалдағыштың іске қосылуы мен тоқтатылуы туралы дабылдардың берілуі;

кері рампаның тасымалдағышын баптау;

механизмдерді майлау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

285. Білуге тиіс:

рампы механизмдерінің құрылғысы;

ылғалдылық пен күлділіктің сапасына қойылатын талаптар;

тасымалдағыштың лентасына коксты тиейтін норма;

слесарьлық жұмыс.

Рампаның тасымалдағы лентаға түсірілуін қолмен түзету барысында - 3- разряд. 

 

 

46-параграф. Скипті көтергіштің туннельші-моторшысы, 2-разряд

 

286. Жұмыс сипаттамасы:

пеш туннеліндегі түсірілетін бункерлердің ашылуы мен жабылуы;

сөндірілген антроциттерді вагонеткаларға, тасымалдағыштарға тиеу мен термоантроцитті түсіру;

вагонеткалардың термоантроцитпен біркелкі толтырылуын бақылау;

туннельдегі суды сорып шығару;

механизмдерді майлау;

скипті көтергіштің іске қосылуы мен тоқтатылуы туралы дабылдарды беру;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

287. Білуге тиіс:

скипті көтергіштің құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану қағидалары;

шығырларды, электр қозғалтқыштарды және туннельді тасылымды іске қосу мен тоқтату әдістері;

термоантроциттің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары;

слесарьлық іс. 

 

 

47-параграф. Скрубберші-сорғышы 2-разряд

 

288. Жұмыс сипаттамасы:

сағаттық өнімділігі 1,5 тоннаға дейінгі шикі бензолды алудың агрегаттарындағы скрубберлер мен суландырғыш тоңазытқыштардың жұмыс тәртібін реттеу;

соңғы мұздатқыштар мен скрубберлердің сорғыларының жұмысын, жұмыс сыйымдылықтарындағы майдың деңгейін бақылау;

скрубберлердің қарсылығы мен газ құбырларының учаскелерін тексеру;

жинақтағыштағы майдың тұрақты деңгейін қолдау;

скрубберлерді булау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

289. Білуге тиіс:

скрубберлердің, гидротиектердің және сорғылардың құрылғысы мен жұмыс принципі;

бензол мен аммиактың жұтылу технологиясы;

соңғы мұздатқыштар мен скрубберлердің қосылу және өшірілуі тәртіптері;

коммуникациялар схемасы;

слесарьлық іс.

Сағаттық өнімділігі 1,5 тоннадан жоғары шикі бензолды алудың агрегаттарындағы скрубберлер мен суландырғыш тоңазытқыштар қызмет көрсету барысында - 3-разряд.

 

 

48-параграф. Сульфат қоймасы кранының машинисі, 2-разряд

 

290. Жұмыс сипаттамасы:

аммоний сульфатын бункерге тасымалдау мен тиеу барысында кранды басқару;

компрессордың, калорифердің, дірілкептіргіштің және желдеткіштердің жұмысын бақылау;

қоймадағы сулфатты қатарлау;

сульфатты кептіретін аппараттар мен механизмдерді қосу мен тоқтату;

механизмдерді майлау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

291. Білуге тиіс:

кранның және өзге де қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану қағидалары;

кран қозғалтқыштарының электр қоректену схемасы;

слесарьлық іс. 

 

 

49-параграф. Таза антрацен алу аппаратшысы, 3-разряд

 

292. Жұмыс сипаттамасы:

таза антраценді алудың технологиялық процесін жүргізуге қатысу;

кубтарды тиеуге қатысу;

сыйымдылықтарды өлшеу, тапсырылған сыйымдылықтарға өнімді айдау;

сорғыларды іске қосу мен тоқтату;

куб қалдықтарын беру;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

293. Білуге тиіс:

таза антраценді алудың технологиялық процесінің негізі;

цех коммуникацияларының схемасы;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс принципі;

слесарьлық іс. 

 

 

50-параграф. Таза антрацен алу аппаратшысы, 5-разряд

 

294. Жұмыс сипаттамасы:

таза антраценді алудың алудың технологиялық процесін жүргізу;

агрегаттарды іске қосу және тоқтату;

азеотропты ректификация мен конденсациялық аппаратураның ректификациялық колоннасын қалпына келтіру үшін кубтармен жұмыс жасау;

кубтарды жүктеу;

антраценнің таза фракциясын алу мен суытудың технологиялық тәртібін реттеу;

өңделген таза фракциялардың бірінші реттік есепке алынуы;

қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеу.

295. Білуге тиіс:

таза антраценді алудың технологиялық процесінің негізі;

азеотропты ректификацияның схемасы;

өнімнің химиялық құрамы;

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы мен техникалық пайдалану қағидалары;

таза антраценнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары. 

 

 

51-параграф. Тас көмір лагын дайындау аппаратшысы, 3-разряд

 

296. Жұмыс сипаттамасы:

тас көмірлі лакты алудың технологиялық процесін жүргізу;

лакты термоцистернадан реакторға қабылдау;

араластырғышқа жүктеуге арналған шикізатты дайындау;

алдын ала және түпкілікті талдаулар үшін сынамаларды іріктеу;

дайын өнімді қоймаға беру;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

297. Білуге тиіс:

тас көмірлі лак өндірісінің технологиялық процесі;

шикізат пен дайын өнімге қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары;

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану қағидалары;

құбыр коммуникацияларының схемасы;

слесарьлық іс. 

 

 

52-параграф. Термоантрацитті пештерді тиеуші-түсіруші, 3-разряд

 

298. Жұмыс сипаттамасы:

термоанрацитті пештердің камераларына антрацитті тиеу;

көмір дайындайтын бункердің астындағы таразыға вагонеткаларды беру;

вагонетка мен скипті антроцитпен біркелкі толтыруды бақылау;

скипті көтергіштің электр қозғалтқышын іске қосу мен тоқтату;

антроцитті вагонеткадан скипке түсіру;

механизмдерді майлау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу;

механизмделмеген тиеу барысында - вагонеткаға напольды қоймадағы антроцитті қолмен тиеу;

антроцитті сұрыптау;

напольды қоймадан скипті көтергішке вагонеткаларды қолмен тасымалдау.

299. Білуге тиіс:

антроцитті термиялық өңдеудің технологиялық процесінің негізі;

термоантроцитті пештерді пайдаланудың жұмыс принципі мен пайдалану қағидалары;

пештерді жүктеудің қағидалары;

электр қозғалтқышты іске қосу мен тоқтатудың қағидалары;

орнатылған дабыл;

слесарьлық істің негізі. 

 

 

53-параграф. Термоантрацитті пештерді тиеуші-түсіруші, 4-разряд

 

300. Жұмыс сипаттамасы:

термиялық пештен дайын термоантроцитті беру кезінде механикалық түсіргішті басқару;

түсіру бункерлеріндегі термоантроцитті өшіру;

судың, ауаның берілуін және газдың сорылуын реттеу;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

301. Білуге тиіс:

антроцитті термиялық өңдеудің технологиялық процесі;

термоантроцитті пештердің, механикалық түсіргіштің, желдеткіштер мен өзге де қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы;

слесарьлық іс. 

 

 

54-параграф. Туннельші, 2 разряд

 

302. Жұмыс сипаттамасы:

камераларының көлемі 40 текше метр болатын коксты батареялар пештеріндегі туннельдерде газ жеткізуші және газ жіберуші арматураның жағдайын тексеру;

коксты және домналық газдардың газ жеткізуші арматураларын тоттанудан, шаң-тозаң мен шөгінділерден тазалау;

кантты құралдардың жұмысы мен жағдайын тексеру;

кантты арқандардың тартылуын, гидротиектердің жағдайы мен кантты арқандардың, шарғылардың, штоктардың және кранның қақпақтарының жұмысқа жарамдығын бақылау;

гидротиектерді сумен толтыру және конденсатты іске қосу;

механизмдерді майлау;

тоннағаельдегі газ құбырларын, газ арматураларын бояу және туннельдерді ақтау;

жинақ асты кеңістігінің, регенераторлардағы, регенераторлардың саптауларының өлшеулеріндегі қысымды және температураны реттеуге қатысу;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу.

303. Білуге тиіс:

коксты пештердің құрылғысы мен жылыту тәртібі;

механизмдердің, газды-ауалы клапандардың және гидротиектердің кантты және графитсіздендіру құрылғысы;

газ арматурасындағы диафрагманы, пластина мен газ арматурасындағы көбелектерді орнату қағидалары, тәртібі;

пеш туннельдеріндегі газ коммуникацияларының схемасы;

крандар мен келтеқұбырларды тазалау тәсілі;

қосылған жылытуды тоқтатудың қағидалары;

пештерді тоқтату мен іске қосудың нұсқаулығы;

слесарьлық іс.

Камераларының көлемі 40 текше метр болатын коксты батареялар пештеріндегі туннельдерде газ жеткізуші және газ жіберуші арматураларды баптаудың барысында - 3-разряд. 

 

 

55-параграф. Формалық кокс өндірісінің аппаратшысы, 4-разряд

 

304. Жұмыс сипаттамасы:

Дата публикации

04 сентября 2020