Еңбек нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасын бекіту туралы

 

Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

1. Қоса беріліп отырған Еңбек нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы (бұдан әрі – Тұжырымдама) бекітілсін.

2. Тұжырымдаманың іске асырылуына жауапты орталық, жергілікті атқарушы органдар, Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдар (келісу бойынша) және өзге ұйымдар (келісу бойынша):

1) Тұжырымдаманы іске асыру бойынша қажетті шаралар қабылдасын;

2) «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жоспарлау жүйесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы
29 қарашадағы № 790 қаулысында белгіленген тәртіппен және мерзімде Тұжырымдаманың іске асырылу барысы туралы ақпарат ұсынсын.

3. Осы қаулының орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне жүктелсін.

4. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

 

Қазақстан Республикасының

        Премьер-Министрі                                             Ә. Смайылов     

 

Тұжырымдама Паспорты

 

Атауы	2023-2028 жылдарға арналған еңбек нарығын дамыту тұжырымдамасы
Даму үшін негіз	−     Қазақстан Республикасы Президентінің Тапсырмасы −     Қазақстан Республикасының 2025 жылға дейінгі ұлттық даму жоспары 2021 жылғы 26 ақпандағы № 636
Тұжырымдаманы әзірлеуге жауапты мемлекеттік орган	Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі
Тұжырымдаманы іске асыруға жауапты мемлекеттік органдар	−     Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі −     Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі −     Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі −     Қазақстан Республикасының цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі −     Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі −     Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі −     Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі −     облыстардың, Нұр-сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларының әкімдіктері −     Қазақстан Республикасының басқа да мемлекеттік органдары −     квазимемлекеттік сектор субъектілері −     «Атамекен» Қазақстан Республикасының Ұлттық Кәсіпкерлер Палатасы
Іске асыру мерзімдері	2023-2028 жылдар

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

МАЗМҰНЫ

 

 

1. Кіріспе. 6
2. Ағымдағы жағдайды талдау. 7

2.1.     Еңбек нарығындағы демографиялық өзгерістер. 7

2.2.     Жұмыс күшінің сапасы төмен. 9

2.3.     Жұмыс орындарының саны мен сапасы жеткіліксіз. 10

2.4.     Қазақстан еңбек нарығының өңірлік аспектісі 12

2.5.     Еңбек нарығындағы құрылымдық өзгерістер. 13

2.6.     Сапалы жұмыс орындарының инклюзивтілігі 15

3. Халықаралық тәжірибеге шолу. 16

3.1.     Еңбек нарығын дамыту үшін бизнесті ынталандыру. 17

3.2.     Адами капиталды дамыту. 18

3.3.     Институционалдық шаралар. 19

4. Еңбек нарығының дамуы туралы көзқарас. 21
5. Дамудың негізгі принциптері мен тәсілдері 22

5.1.     Тау-кен өнеркәсібінде сапалы жұмыс орындарын құру. 22

5.2.     Өңдеу өнеркәсібінде сапалы жұмыс орындарын құру. 23

5.3.     Құрылыстағы сапалы жұмыс орындарына сұранысты ынталандыру  23

5.4.     Көлік саласында сапалы жұмыс орындарын құру. 24

5.5.     Сауда мен қызметтердегі сапалы жұмыс орындарына сұранысты ынталандыру. 24

5.6.     Ауыл шаруашылығындағы сапалы жұмыс орындарына сұранысты ынталандыру. 25

5.7.     Сапалы жұмыс орындарына сұранысты ынталандыру үшін институционалдық шаралар. 26

5.8.     Макроөңірлерді ескере отырып, сапалы жұмыс орындарына сұранысты ынталандыру. 26

6. 2-бағыт: Адами капиталды дамыту. 29

6.1.     ТжКБ сапасын арттыру жөніндегі шаралар. 30

6.2.     Ұлттық біліктілік жүйесін (ҒСК)дамыту жөніндегі шаралар. 31

6.3.     Өз қызметкерлерінің құзыретін арттыру үшін кәсіпорындарды ынталандыру жөніндегі шаралар. 31

6.4.     Онлайн оқытуды дамыту жөніндегі шаралар. 32

7.1      Халықты жұмыспен қамту орталықтарының жұмысын қайта форматтау  33

7.2      Халық, бизнес және мемлекет үшін еңбек нарығының цифрлық экожүйесін құру  34

7.3      Платформалық жұмыспен қамтуды рәсімдеу. 34

7.4      Еңбек нарығының инклюзивтілігін арттыру. 35

8. Нысаналы индикаторлар және күтілетін нәтижелер. 36

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қысқартулар мен қысқартулар тізімі

ЖІӨ   Жалпы ішкі өнім CRIRSCO     бұл геологиялық жұмыстардың нәтижелері, минералды ресурстар мен кен орындарының қорларын бағалау туралы жария есеп беру саласындағы озық халықаралық тәжірибелерді ілгерілетуге бағытталған халықаралық қоғамдық ұйым ЖАӨ  Жалпы аймақтық өнім ЖЖМ            Жанар-жағармай материалдары МӘСҚ           Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры ЕЭО   Еуразиялық экономикалық одақ БЖЗҚ            Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры БТБА Жұмысшылардың жұмыстары мен кәсіптерінің Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы ИА      Индустриялық аймақ Индустрия 4.0          Физикалық объектілерді, процестерді және цифрлық технологияларды интеграциялау арқылы қосымша құндылық қамтамасыз етілетін өндірісті ұйымдастыру тұжырымдамасы KAZRC         Геологиялық барлау жұмыстарының нәтижелері, минералдық ресурстар және минералдық қорлар туралы қазақстандық жария есептілік кодексі БА      Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығы ШҚ    Шаруа қожалығы ЖҚШ Жеке қосалқы шаруашылық ЖАО  Жергілікті атқарушы органдар NEET жастары       Оқымайтын, жұмыс істемейтін және біліктілігін арттырмайтын жастар ШОБ  Шағын және орта бизнес ҰСК   Ұлттық сабақ классификаторы НҚА   Нормативтік құқықтық акт ҰБЖ  Ұлттық біліктілік жүйесі «Алабуга» АЭА       Татарстан Республикасының Елабуж ауданындағы өнеркәсіптік-өндірістік типтегі ерекше экономикалық аймақ ЭЫДҰ           Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы ЭҚТЖ           Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші Z буыны 1997 жылдан 2012 жылға дейін дүниеге келген адамдардың ұрпағы үшін әлемде қолданылатын термин (ағылш. Generation Z) РФ      Ресей Федерациясы АШСК          ауыл шаруашылығы сервистік-өндірістік кооперативі АШТӨ          Ауыл шаруашылығы тауарын өндіруші ЕЭА   Еркін экономикалық аймақ ТжКББ         Техникалық және кәсіптік білім беру МӘМСҚ       Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры ОМО  Орталық мемлекеттік органдар ЭЕБ    Электрондық еңбек биржасы

 

 

 

1. Кіріспе

Еңбек нарығы елдің экономикалық және әлеуметтік дамуының негізгі факторларының бірі болып табылады, өйткені ол Жұмыспен қамту, табыс, халықтың біліктілігі мен әл-ауқатының деңгейін анықтайды. Еңбек нарығы сонымен қатар экономиканың ішкі және халықаралық сұраныстың өзгеретін жағдайларына, сондай-ақ жаңа технологиялар мен инновацияларға бейімделу дәрежесін көрсетеді. Оның негізгі параметрлері мен динамикасын түсіну мемлекеттік органдар, жеке бизнес, білім беру және кадрларды қайта даярлау жүйесі және жалпы қоғам үшін өте маңызды.

Қазақстандық еңбек нарығы 30 жыл бойы саяси және түрлі әлеуметтік-экономикалық факторлардың әсерінен үнемі дамып келеді. Нәтижесінде еңбек нарығының моделінің тарихи, географиялық, демографиялық және институционалдық факторларға байланысты өзіндік ерекшеліктері бар, мысалы, жалақының Жұмыспен қамтудың өсуіне икемділігі, өзін-өзі жұмыспен қамтудың артуы, адами капиталдың сапасының төмендеуі және т. б.

Алдағы онжылдықта Қазақстанның алдында екі жақты міндет тұр. Бірінші міндет-жоғары өмір сүру деңгейіне қол жеткізу, табыстарды әділ бөлу және азаматтардың теңсіздігін айтарлықтай азайту. Теңсіздікті азайтудың ең тиімді шарасы сапалы білім беру болып табылады, ол өз кезегінде жоғары Еңбек өнімділігі мен өнімділігінің негізіне айналады.

Екінші міндет - "қарапайым заттар экономикасынан" (қарапайым экономикадан)" күрделі экономикаға " - күрделі және технологиялық дамыған тауарлар, қызметтер мен өндірістерді құру үшін өнімді білім алуға және пайдалануға негізделген экономикаға көшуді аяқтау.

Экономиканың әртараптандырылуы мен құрылымдық өзгерістері еңбек нарығының жаңа идеологиясын әзірлеуді талап етеді. Жаңа идеология шеңберінде "сапалы жұмыс орындары" ұғымы енгізіледі - қызметкерлерге лайықты еңбекақы, қауіпсіз және салауатты еңбек жағдайлары, кәсіби даму және мансаптық өсу үшін мүмкіндіктер, әлеуметтік қорғау және еңбек құқықтары, сондай-ақ қоғамда құрмет пен тануды қамтамасыз ететін жұмыс орындары.

Қазақстан азаматтарын сапалы жұмыс орындарымен қамтамасыз ету еңбек нарығының жаңа идеологиясының басты новелласы болуға тиіс. Осы мақсатқа жету үшін іс-шаралар іске асырылатын болады:

• сапалы жұмыс орындарына сұранысты жүйелі ынталандыру;
• адами капиталды дамыту;
• еңбек нарығының инфрақұрылымын дамыту.

 

Қазақстанның еңбек нарығын дамыту тұжырымдамасы 2028 жылға дейінгі кезеңге еңбек нарығын дамыту жөніндегі негізгі бағыттарды, іс-шараларды, индикаторларды және жауапты орындаушыларды айқындайтын стратегиялық сипаттағы құжат болып табылады. Қазақстанның еңбек нарығын дамыту тұжырымдамасы ұлттық басымдықтар мен мақсаттарды, сондай-ақ Еңбек және жұмыспен қамту саласындағы халықаралық міндеттемелер мен стандарттарды ескере отырып әзірленді. 

2. Ағымдағы жағдайды талдау

Қазіргі уақытта Қазақстанның еңбек нарығы оларды шешуге кешенді және жүйелі көзқарасты талап ететін бірқатар проблемалар мен сын-тегеуріндерге тап болып отыр. Осы мәселелер мен қиындықтардың ішінде мыналарды бөліп көрсетуге болады:

• Еңбек өнімділігінің төмендігі және табиғи ресурстарды өндіру мен экспортқа тәуелді экономиканы әртараптандырудың жеткіліксіздігі.
• Қызметкерлердің біліктілігі мен дағдыларының еңбек нарығының талаптарына сәйкес келмеуі, сондай-ақ кәсіптік білім беру мен оқыту жүйесінің жеткіліксіз дамуы.
• Бейресми жұмыспен қамтудың жоғары үлесі, әсіресе ауылдық жерлерде, сондай-ақ жұмысшылардың құқықтары мен мүдделерін қорғаудың төмен деңгейі.
• Әйелдер, жастар, мүгедектер, этникалық азшылықтар және т. б. сияқты әртүрлі популяциялар арасындағы жұмыс орындарына қол жетімділік пен табыстың теңсіздігі.

 

Еңбек нарығының қазіргі жағдайы экономиканың күрделілік деңгейімен анықталады. Қазақстан осы көрсеткіш бойынша әлемде 81-ші орында, бұл өндірістегі (және экспорттағы) көмірсутектер мен металдар түріндегі шикізаттың жоғары үлесіне, экономиканың әртараптандырылуының төмендігіне байланысты. Бұл күрделі жұмыс орындарының жетіспеушілігіне әкеледі-қол жетімді жұмыс орындарының тек 37% - ы жұмысшылардан жоғары дағдыларды талап етеді. Осылайша, күрделілігі төмен экономикада негізінен орташа біліктілік деңгейі қажет және адами капиталды дамытуға тұрақты ынталандыру жоқ.

Бұдан басқа, Қазақстанның еңбек нарығына демография, көші-қон және жұмыс күшін бөлудегі өңірлік диспропорциялар сияқты ішкі және сыртқы факторлар тұрақты әсер етеді; жұмыс орындарын цифрландыру және автоматтандыру, жасанды интеллектті енгізу, соның ішінде құрылымдық өзгерістерге әкелетін және т. б.

 

• Еңбек нарығындағы демографиялық өзгерістер

Қазақстанда 2029 жылға қарай еңбек нарығына жастардың жыл сайынғы ағыны 2000 жылдардың демографиялық өсуіне байланысты 300 000-нан астам адамды құрайды. Жалпы орта және орта кәсіптік білімі бар нәресте бумерлерінің бірінші толқыны қазірдің өзінде еңбек нарығына жетуде. 2026 жылы жоғары білімі бар нәресте бумерлері келе бастайды. Бүгінгі таңда Қазақстан халқының 60% - ға жуығы қалаларда тұрады.

Урбанизация процесі-жалпы әлемдік тренд және Қазақстан да ерекшелік емес. Бұл ретте ЭЫДҰ елдерінде урбанизация үлесі 74% - дан астамды құрайды. 2050 жылға қарай Қазақстанның мегаполистерінің халқы 2.2 есеге ұлғаяды. Соңғы 10 жылда урбанизацияның орташа жылдық өсімі 5% құрады. Мегаполистердің инфрақұрылымдық дамуы жаңа сапалы жұмыс орындарын құру үдерісімен үндестірілмеген. Ауылдық жерлерден қалаларға келген мигранттар сапалы жұмыс таба алмайды. Бұл ретте географиялық қана емес, сонымен қатар секторлық көші-қон (агросектордан қызмет көрсету және сауда секторына) жүріп жатыр.

Қазақстанның еңбек нарығы да сыртқы бәсекелестікке ұшырайды, білікті мамандардың эмиграциясының тұрақты өсуі байқалады. Басқа елдерге кеткендердің ішінде жоғары және техникалық-кәсіптік білімі бар адамдардың 60% - ы бар. Boston Consulting Group (2020 ж.) талдау нәтижелері бойынша шетелге көшу мүмкіндігін қарастыратын Қазақстан халқының үлесі 64% құрайды.

Еңбек нарығына жоғары демографиялық қысым, әсіресе жастар арасында жұмыссыздықтың өсуіне әкеледі. Урбанизация процесі жалғасады және ЭЫДҰ елдерінің деңгейіне жақындайды. Білікті кадрлардың шетелге кетуі бизнестің бәсекеге қабілеттілігіне және кәсіби кадрлардың тапшылығына әсер етеді.

Қазақстанда 2029 жылға қарай жұмыс күші өсімінің базалық сценарийіне сәйкес экономикалық белсенді халықтың 9,6 млн. астам адамы болады (2022 жылға қарай өсім 3,9% -. құрады).

Бұл ретте барлық жұмыс күшінің үштен бірінен астамы Оңтүстік макроөңірде (Алматы облысы, Жамбыл облысы, Жетісу облысы, қызылорда облысы, Түркістан облысы және Шымкент қаласы) шоғырланатын болады. 2022 жылы өсім 7,2% құрайды. Салыстыру үшін Солтүстік және Орталық-Шығыс макроөңірлері 2029 жылға қарай сәйкесінше жұмыс күшінің 10% және 12,1% жоғалтады. Бұл аймақтардың жалпы жұмыс күшіндегі жиынтық үлесі де 34-тен 27,5% - ға дейін төмендейді.

Атырау, Маңғыстау, Батыс Қазақстан және Ақтөбе облыстарын қамтитын Батыс макроөңірде жағдай елеулі өзгеріссіз қалады. 2029 жылға қарай жұмыс күшінің 2% шамалы өсуі күтілуде. Бұл ретте жұмыс күшінің жалпы санындағы үлесі Оңтүстіктің неғұрлым белсенді өсуі есебінен 15,8-ден 15,5% - ға дейін азаяды.

Қазақстанның еңбек нарығында жұмыс күшін бөлудің өңірлік диспропорциялары халықтың еңбек артық оңтүстік өңірлерде басым болуымен және елдің солтүстік, шығыс және орталық өңірлерінде еңбек тапшылығы қысқаруымен күшейетін болады.

Демографиялық өсу мен ЖӨӨ арасындағы айырмашылықтарға байланысты өңірлер арасындағы Диспропорция сақталады. Халықтың тығыздығы жоғары оңтүстік өңірлер ЖӨӨ-нің төмен деңгейін және еңбек өнімділігінің төмендігін сақтайтын болады. Мысалы, 7,6 млн-нан астам халқы бар Алматы, Жамбыл, Жетісу, Қызылорда, Түркістан облыстары мен Шымкент қаласының жиынтық ЖӨӨ 17,4 трлн теңгеге тең. Осылайша Қазақстан халқының 30% -В ЖІӨ-нің 20% - ы ғана келеді.

 

• Жұмыс күшінің сапасы төмен

Бүгінгі таңда еңбек нарығы қазіргі және болашақ жұмыс күшінің қанағаттанарлықсыз сапасымен сипатталады.

Бизнес тарапынан сұраныс пен жұмыс күшінің ұсынысы арасында сәйкессіздік байқалады, соның салдарынан ТжКБ түлектерінің 25% - ы мамандығы бойынша жұмыс істемейді. Типті түлектердің білім сапасы жұмысқа орналаспағандардың статистикасымен және мамандығы бойынша жұмысқа орналаспағандардың санымен анықталады (тиісінше 40 және 25%). 2021 жылы PIAAC (ЭЫДҰ есебі) әдістемесі бойынша жүргізілген жұмыс күшінің дағдыларын талдау жас және аға буын арасындағы дағдылардың үш еселенген айырмашылығын көрсетті.

Алдағы 3-10 жылда еңбек нарығына келуі күтілетін болашақ жұмыс күші қанағаттанарлықсыз жағдайда. Мәселен, әзірге оқушылардың білім сапасы (оқу, математика және жаратылыстану ғылымдары бойынша үлгерімді бағалауға арналған PISA рейтингі) Қазақстан 79 елден 69 орында тұр.

Елдегі негізгі сұраныс орта санаттағы мамандарға тиесілі. Орта білікті мамандарға сұраныс 976 мыңды (53%) құрайды, ал түлектер саны (2018-2022 ж.) 580 мың адамды құрайды. Кадрларды даярлаудың қазіргі жүйесі білікті оқытушылар санының жеткіліксіздігімен, ескірген оқу бағдарламаларымен және нақты бизнеспен байланысының төмендігімен сипатталады.

Елдегі негізгі сұраныс орта санаттағы мамандарға тиесілі. Орта білікті мамандарға сұраныс 976 мыңды (53%) құрайды, ал түлектер саны (2018-2022 ж.) 580 мың адамды құрайды. Кадрларды даярлаудың қазіргі жүйесі білікті оқытушылар санының жеткіліксіздігімен, ескірген оқу бағдарламаларымен және нақты бизнеспен байланысының төмендігімен сипатталады. 

Ағымдағы жұмыс күшінің негізгі проблемасы қызметкерлердің біліктілігін арттыру бағдарламаларымен қамтудың төмен үлесі болып табылады. Мәселен, бес жыл ішінде (2017-2021) қызметкерлердің біліктілігін арттыру бағдарламаларымен қамту үлесі азайып келеді. Бұл ретте пайыздық үлестің 9-дан 8% - ға дейін төмендеуі, сондай-ақ абсолютті көрсеткіш 2017 жылы 554,9 мыңнан, 2021 жылы 504,3 мыңға дейін төмендеуде.

Жұмыс берушінің есебінен біліктілігін арттыратын жалдамалы қызметкерлердің үлесі 2021 жылы 8% -. құрады. Бұл ретте ЭЫДҰ елдерінде осындай көрсеткіш 48% -. құрайды, яғни жұмыс күшінің сапасын арттыру бағдарламаларында 6 есе алшақтық байқалады.

Орта мерзімді перспективада бизнес тарапынан сапалы адами капиталға деген негізгі сұраныс орта санаттағы мамандарға тиесілі болады. Қайта даярлаумен қамтудың төмендігі еңбек ресурстарының сапасын айтарлықтай төмендетеді, оның ішінде білімнің тез ескіруі аясында.

Кәсіптік білім берудің маңыздылығын қайта қарау қоғамдық-саяси деңгейде жүргізілуі керек, мұнда кәсіптік білім жастар, ата-аналар және бүкіл қоғам алдында тиімді "әлеуметтік лифт" түрлерінің бірі ретінде қарастырылады. (Кесте 2. Жұмыс берушінің қаражаты есебінен қызметкерлерді оқыту динамикасы, қосымшадағы мың адам).

 

• Жұмыс орындарының саны мен сапасы жеткіліксіз.

Қазақстандық еңбек нарығының басты сын-қатерлерінің бірі жаңа жұмыс орындарын құрудың төмен қарқыны болып табылады.

2000 жылдардың басында шикізат тауарлары нарығында сұраныстың өсуі кезеңінде Қазақстан өнім экспортының көлемін біртіндеп ұлғайтты, бұл экономиканың өсуін қамтамасыз етті. Еліміз халықаралық шикізат, Көлік және қаржы ағындарына ене бастады, бұл республикадағы барлық салалардың дамуына түрткі болды. Нәтижесінде 2002-2006 жылдары экономиканың нақты өсуі 60% -. құрады, бұл еңбек нарығында да оң көрініс тапты. Жұмыс орындарының саны (жалдамалы жұмыспен қамту) 19% - ға өсті.

Алайда, кейінгі кезеңдер экономиканың өсу қарқыны соншалықты тез болған жоқ, соның ішінде әртүрлі дағдарыстардың әсерінен. ЖІӨ өсімі баяулайды, бұл жаңа жұмыс орындарын құруға кері әсерін тигізеді. Соңғы бесжылдықта (2017-2021) жаңа жұмыс орындары тек 3% - ға өсті.

"Экономиканың күрделілігі" деңгейін бағалау үшін Гарвард университеті мен Массачусетс технологиялық институтының ғалымдары әзірлеген экономикалық күрделілік индексі (Economic Complexity Index – ECI) қажет, ол салалық құрылымда көрсетілген елде жинақталған білімді өлшейді. Бұл бағалау үшін халықаралық сауда статистикасы қолданылады. Ел өндірісінде тұрақты бәсекелестік артықшылығы бар, Яғни ұқсас мөлшердегі орташа экономикадан көп экспорттайтын өнімдер ескеріледі. Экономиканың күрделілік индексі ел өндіретін өнім жиынтығының қаншалықты күрделі және әртараптандырылғанын көрсетеді. Қарапайым технологияларға мамандану әл-ауқаттың тұрақты жоғары деңгейіне қол жеткізуге мүмкіндік бермейді.

2020 жылы Қазақстан рейтингтегі өз позициясын нашарлатып, бір жыл ішінде 133 елден 79-шы орыннан 81-ші орынға төмендеді. Дегенмен, елдің экспорттық себетінде әлі де қосылған құны төмен өнімдер басым. 2001 жылы ел 67 орында болды. Қазақстан Гватемала, Ямайка, Марокко, Оман сияқты елдердің жанында орналасқан. Рейтингтің жетекші орындарын Жапония, Швейцария, Германия сияқты елдер алады.

Индексті әзірлеушілер таяудағы онжылдықта Қазақстан экономикасының қалыпты өсуін болжап отыр. Зерттеушілердің болжамына сәйкес, 2030 жылға дейін технологиялық серпіліссіз Қазақстанда жыл сайынғы өсім орташа есеппен 3,2% құрайды.

2010-2021 жылдар ішінде жұмыспен қамтылғандар саны 9% - ға 8 114 мыңнан 8 807 мың адамға дейін өсті (сурет. 2.). 2010-2021 жылдар аралығында Қазақстанда жалдамалы жұмыскерлер саны 1 301 мың адамға немесе 24% - ға, өз бетінше жұмыспен қамтылғандар саны 608 мың адамға немесе 23% - ға қысқарды. Өзін-өзі жұмыспен қамту деңгейі 9 тармаққа төмендеп, барлық Жұмыспен қамтудың 24% құрады.

Өзін-өзі жұмыспен қамту дағдарыс кезеңдерінде жұмыспен қамтылған халықтың жекелеген бөлігі үшін қауіпсіздік жастығының бір түрі болып табылады, бұл адамдарға қиын өмірлік жағдайларда өздерінің еңбек әлеуетін іске асыруға, сондай-ақ шағын бизнесті өршітуге мүмкіндік береді. Мәселен, 2008-2011 жылдары әлемдік экономикалық дағдарыс пен оның салдарымен сәйкес келетін өзін – өзі жұмыспен қамтығандар саны 62,4 мың адамға, 2015-2016 жылдары (теңгенің құнсыздануы) – 72 мың адамға, 2020-2021 жылдары (коронавирус пандемиясы) - 51,5 мың адамға артты. Бұл ретте, көрсетілген кезеңдердегі жалдамалы қызметкерлердің саны (2021 ж. қоспағанда) төмендегенін көрсетті, бұл жалдамалы еңбектің бір бөлігі өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға ауысқанын көрсетуі мүмкін.

Бұл ретте жаңа өнімділігі жоғары жұмыс орындарын құрудағы жеке сектордың тұрақты төмен үлесі сақталады, ол небәрі 18 пайызды құрайды. Салыстыру үшін Канадада жеке сектор жаңа жұмыс орындарының 90 пайызын құрды (2019), ал АҚШ-та бұл көрсеткіш 84 пайызды құрады (2020).

Қазақстанның ЖІӨ-нің шамамен 40 пайызын квазимемлекеттік сектор құрайды, бұл ретте мемлекеттің қатысуымен 25 мыңнан астам кәсіпорын жұмыс істейді. Мемлекеттің экономикада болуы ҚХР-ға қарағанда жоғары және ЭЫДҰ-ның кез келген еліне қарағанда жоғары. 11 жыл ішінде Қазақстан халқының жан басына шаққандағы ЖІӨ АҚШ долларында іс жүзінде өзгерген жоқ (2022 жылғы$11229 қарсы 2011 жылғы $11635).

Жеке сектор іс жүзінде жұмыс орындарын құрмайды. Соңғы 5 жылда (2017-2021) жеке сектордағы кәсіпорындардағы жұмысшылар саны 6 пайызға өсті. Жұмыс орындарының үштен бірінен астамы мемлекеттік кәсіпорындарға тиесілі. Қызметкерлердің көпшілігі білім беру және денсаулық сақтау саласындағы шағын бюджеттік кәсіпорындарда жұмыс істейді. Мемлекеттік сатып алулар мен жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің мемлекеттік бағдарламаларын ескере отырып мемлекет қатысатын жұмыс орындарының нақты үлесі 50 пайызға дейін жетуі мүмкін.

Бүгінгі таңда жұмыс орындарының өсімін өнімділігі төмен салалар мен мемлекеттік сектор қамтамасыз ететінін атап өткен жөн.

Жұмыспен қамтылғандардың 46 пайызы Еңбек өнімділігі төмен салаларда жұмыс істейді, бұл олардың кірістеріне әсер етеді. Осы салаларда бір қызметкерге еңбек өнімділігі 2021 жылы 6 млн. теңгеден аз болды, өнеркәсіптегі 22,6 млн. теңгемен салыстырғанда.

2022 жылы міндетті зейнетақы жарналарының мөлшерін бағалау кезінде ресми жұмыс істейтін азаматтардың жартысына жуығы 160 мың теңгеден (орташа жалақының 2/3) төмен табысқа ие, яғни жұмыс істейтін кедейлер болып табылады. Толық жұмыспен қамтылғанына қарамастан, олардың бұл жағдайдан шығуға мүмкіндігі жоқ.

Қорытындылар: Жаңа жұмыс орындарын құрудың өсу қарқыны төмен болып қалып отыр және ЭЫДҰ стандарттарынан бірнеше есе артта қалып отыр. Экономикалық өсу мен сапалы жұмыс орындарын құру қарқыны арасында алшақтық бар. Жеке сектор іс жүзінде жаңа жұмыс орындарын құрмайды. Жаңа жұмыс орындарының өсуі мемлекет есебінен және еңбек өнімділігінің төмендігі сақталатын өнімділігі төмен салалармен қамтамасыз етіледі.

 

• Қазақстан еңбек нарығының өңірлік аспектісі

Урбанизация және өнеркәсіптің дамуы жұмыс орындарының өсуіне оң әсер етті. Жұмыспен қамтудың ең үлкен өсімі, он жылдық кезеңдегі экономиканың өсуі сияқты, Еңбек өнімділігі жоғары ірі мегаполистерде, атап айтқанда Астана және Алматы қалаларында орын алды, онда жұмыс орындарының 60%-ға өсуі ЖІӨ-нің 70% - рост құрады. Өнеркәсіптік батыс өңірлерде экономиканың өсу ауқымы халықтың жұмыспен қамтылуының өсуімен, еңбек өнімділігінің жоғарылауының тұрақты деңгейімен сәйкес келеді. Бұл ретте оңтүстік өңірлерде жұмыспен қамту үлесі өңірдің экономиканың өсуіне қосқан үлесінен жоғары.

Тұтастай алғанда, егер өнеркәсіптік өңірлердегі Еңбек өнімділігі жоғары жұмыс орындарының санын ұлғайтуды экономикалардың табиғи ресурстарды/шикізатты өндіруге және сатуға басым бағдарлануымен байланыстыруға болатын болса, онда қалаларда бұған мегаполис экономикаларының әртараптандырылуы, қызмет көрсету салаларының басым болуы, оның ішінде қосылған құны жоғары (кәсіптік және ғылыми қызмет, қаржы және сақтандыру, АТ және т. б.) олардың дамуына қолайлы жағдайлардың болуына байланысты.

Сонымен қатар, көрсетілген кезеңде Жұмыспен қамтудың кетуі -313,4 мың адамды құрады және барлық солтүстік өңірлерді қоса алғанда, 7 өңірге тиесілі, Солтүстік Қазақстан облысында (барлық шығудың 19%) және Шығыс Қазақстан облысында (16%) ең жоғары көрсеткіштер бар. Мұндай айтарлықтай төмендеу демографиялық жағдайдың нашарлауы және солтүстік аймақтардағы әлсіз экономикалық өсім аясында халықтың сыртқы және ішкі көші қонына байланысты екені анық.

Оңтүстік өңірлерде (Алматы қаласын есептемегенде) халықтың 38% - ы тұрады, ал олардың жалпы өңірлік өнімдегі (ЖӨӨ) үлесі 17% -. ғана құрайды. Солтүстік өңірлерде халықтың 22% - ы ЖӨӨ-нің 25% - приходится құрайды. Солтүстік аймақтардың экономикасы әртараптандырылған. Оңтүстікте 65% сауда және басқа қызметтерге тиесілі.

Тау – кен өнеркәсібі ең өнімді салалардың бірі болып табылады, сонымен бірге жекелеген аймақтардағы жұмыспен қамту жасанды түрде ісінген және сыртқы баға жағдайына ұшырауы мүмкін. Бұл жағдай өңірлер бөлінісіндегі салалардың технологиялық дамуындағы теңгерімсіздіктерді де көрсетеді.

Ең аз өнімділік – өзін – өзі жұмыспен қамтыған халықтың үлкен үлесі байқалатын ауыл шаруашылығында-өзін-өзі жұмыспен қамтыған халықтың неғұрлым өнімді салаларға ағынының жалғасуы өсу үшін оң әсер етеді, мұнда нарық өзін-өзі реттейді және урбанизацияға параллель болады. Қызмет көрсету секторы негізінен төмен өнімділік болып табылады, онда жұмысшылардың едәуір үлесі жұмыс істейді, ол ішкі сұраныс пен нақты секторға айтарлықтай тәуелді.

 

• Еңбек нарығындағы құрылымдық өзгерістер

Цифрлық экономика еңбек нарығын өзгертеді: дәстүрлі жалдамалы жұмыспен қамту "еркін табыс экономикасына"айналады. Бүгінгі таңда еңбек нарығында Жұмыспен қамтудың икемді режимі, оның ішінде платформалық жұмыс тек сән тренді ғана емес, қарқынды дамып келе жатқан бағыт болып табылады.

Платформалық Жұмыспен қамтудың басты артықшылықтары-кірудегі төмен кедергілер, негізгі жұмыспен араласу мүмкіндігі, жұмыс уақытының икемділігі, мансап пен жеке өмірдің тепе-теңдігі. Осылайша, платформалық жұмыспен қамту қосымша жұмыс мүмкіндіктерін тудырады.

Сонымен қатар, тұрақсыз жұмыспен қамту және кірістер ретінде платформалық жұмыспен қамту тәуекелдері де бар, жұмыссыздық бойынша жәрдемақы, уақытша еңбекке жарамсыздық, ақылы демалыс алу құқығы жоқ, сонымен қатар кәсіподақ құру мүмкіндігінде шектеулер бар.

2022 жылдың қорытындысы бойынша цифрландырудың арқасында Қазақстанда 1 млн-ға жуық адам платформалық жұмыспен қамтылды. Платформалық жұмыспен қамту дегеніміз-қысқа мерзімді немесе жобалық тапсырмаларды орындау үшін адамдар онлайн платформалар арқылы жалданатын жұмысты ұйымдастыру түрі.

2020 жылы Еуропалық комиссия платформалық Жұмыспен қамтудың 10 түрін анықтады: 

 

• Онлайн-сату: Тауарларды немесе қызметтерді электрондық маркет-платформалар арқылы сату.
• Көлік қызметтері: Платформалар арқылы көлік қызметтерін ұсыну.
• Орналастыру бойынша қызметтер: тұрғын үйді жалға беру.
• Штаттан тыс жұмыс: Мәтін жазу, дизайн және бағдарламалау сияқты штаттан тыс қызметтерді ұсыну.
• Жеткізу қызметтері: жеткізу қызметтерін ұсыну.
• Үй қызметтері: Бақшаны тазалау және күту сияқты үй қызметтерін ұсыну.
• Күтім бойынша қызметтер: Балалар мен қарттарға күтім жасау сияқты күтім қызметтерін ұсыну.
• Краудсорсинг: краудсорсингтік жобаларға қатысу.
• Онлайн-репетиторлық: Интернеттегі репетиторлық қызметтерді ұсыну.
• Еркін табыс экономикасы: TaskRabbit және Gigwalk сияқты платформаларда қысқа мерзімді немесе бір реттік тапсырмаларды орындау

 

Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар санатының құрылымында өзгерістер де байқалады. Бүгінгі таңда осы санаттағы жоғары білімі бар адамдар үлесінің 10 пайыздық өсуі тіркелді. Сараптамалық сауалнама көрсеткендей, сауалнамаға қатысқандардың 22 пайызы үшін фриланс негізгі табыс болып табылады, ал 78 пайызы үшін "еркін табыс" негізінен білім беру мен саудада қосымша табыс түрі болып табылады.

Жаңа демографиялық толқынның еңбек нарығына шығуы жағдайды қиындатады. Мәселен, 2030 жылға қарай Қазақстандағы жұмыс күшінің 74 пайызы аға буыннан айтарлықтай ерекшеленетін "мыңжылдықтар" мен "Z" буынын білдіретін болады. Олар жаңа мінез - құлық пен құндылықтарды таңдайды-олар жұмыспен қамтудың икемді түрлерін бағалайды. Бұл ұрпақтың кәсіби және жеке өмір арасындағы тепе-теңдік туралы өзіндік түсінігі бар, жұмыс кестесінің икемділігі үшін қаржылық жеңілдіктер жасай алады. Жаңа буын кәсіби мансапқа және өмір бойы бір нәрсеге берілгендікке тоқталмайды. Олар білім алуға көбірек уақыт пен ақша жұмсауға дайын.

Қорытынды: жастар өзін-өзі жұмыспен қамтығанды жөн көреді (фриланс, ШОБ). Цифрлық экономика дәстүрлі жалдамалы жұмыспен қамту еркін табыс экономикасына ауысатын еңбек нарығын өзгертеді (3-кесте. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың салалық құрылымы, қосымшадағы мың адам).

Демографиялық өсу және жастардың еңбек нарығына келуі еңбек нарығын жаңа шындыққа бейімделуге мәжбүр етеді, онда жас ұрпақ еңбек нарығын өзінің басымдықтары мен жағдайларына қарай өзгертеді.

Платформалық жұмыспен қамту спектрі жыл сайын кеңейіп, қызмет көрсету, туризм, ат, сауда, құрылыс, жылжымайтын мүлік және т.б. секторларға енеді. Төмен жалақы, біркелкі емес және қатысушылардың кірістерінің болжанбауы сияқты тәуекелдер соншалықты маңызды болмайды.

Цифрландыру мемлекетке электрондық арналар мен платформалық Жұмыспен қамтудың жаңа сын-қатерлеріне нүктелік ықпал ету құралдарын береді. Платформалық Жұмыспен қамтудың әрбір қызметкерінің "цифрлық ізіне" ие бола отырып, мемлекет бизнеспен бірлесіп медициналық сақтандыру, ақылы демалыс және зейнетақы жоспарлары сияқты дәстүрлі жеңілдіктерге балама әзірлей алады. Платформалық жұмыспен қамту қызметкерлері кәсіподақтардың жаңа түрлерін қалыптастырады, олар иерархиямен, өзін-өзі ұйымдастырудың, жұмылдырудың және автономияның үлкен деңгейімен ерекшеленеді.

 

• Сапалы жұмыс орындарының инклюзивтілігі

Сапалы жұмыс орындарын құру кезінде инклюзивтілік мәселесі маңызды. Бұл бөлім тұрақты жұмыспен қамтуды, еңбекақының лайықты деңгейін, әлеуметтік кепілдіктерді және гендерлік және жас ерекшеліктерінің призмасы арқылы қауіпсіз жұмыс ортасын қарастыруды ұсынады.

Сапалы жұмыс орындарының портреті халықтың жасына және жынысына байланысты өзгереді. 1-кестеде "сапалы жұмыс орындарының" жасы мен жынысы бойынша пайыздық үлесі көрсетілген.

Ерлер үшін сапалы жұмыс орындары бар ең тұрақты топ - 26 мен 40 жас аралығындағы топ. Бұл жас тобында шамамен 30 пайызында біз "сапалы" деп атайтын жұмыс бар. Сонымен қатар, "сапа" шыңы 37 пайыздан жоғары, 31 мен 36 жас аралығында жетеді.

Келесі екі жас тобында - (1) 40-тан 50 жасқа дейін және (2) 50-ден 60 жасқа дейін "сапа" біртіндеп төмендейді, алдымен бірінші аталған топта 26-дан 20 пайызға дейін, екіншісінде 20-дан 18 пайызға дейін.

Еңбек нарығындағы әйелдерге келетін болсақ, сапалы жұмыс орындарының үлесі онша жоғары емес. 26 мен 40 жас аралығындағы топта ол 20 мен 28 пайыз аралығында. Сонымен қатар, "сапа" шыңы-32 пайыздан жоғары, 32 мен 37 жас аралығында жетеді.

Сонымен қатар, ерлер популяциясынан, әйелдер халқының келесі екі жас тобындағы айырмашылықтар - (1) 40 - тан 50 жасқа дейін және (2) 50-ден 60 жасқа дейін; "сапа" 20-25 пайыз деңгейінде сақталады. Төмендеу, алдымен бірінші көрсетілген топта 28-ден 24 пайызға дейін және екіншісінде шамамен 24 пайыз деңгейінде сақталады. (1-кесте. Сапалы жұмыс орындарының портреті).

Жұмыспен қамту салаларына келетін болсақ, олардың төртеуінде дәстүрлі түрде әйелдер басым (1) денсаулық сақтау - 82 пайыз, (2) білім - 80 пайыз, (3) мемлекеттік басқару және әлеуметтік қамсыздандыру - 68 пайыз, (4) Қаржы және сақтандыру - 63 пайыз. Ерлер саны (1) құрылыс - 86 пайыз, (2) Тау - кен өнеркәсібі - 83 пайыз, (3) Көлік және қойма және (4) ауыл шаруашылығы-79 пайыз сияқты салаларда басым.

Қорытындылар: сапалы жұмыс орындарын құру кезінде халықтың барлық топтары үшін инклюзивтілік мәселелерін жіберіп алмау маңызды. Географиялық және білім беру кедергілері сапалы жұмыс орындарын құруға қиындық туғызады. Қыздарға білім беру, қыздарға жоғары және кәсіби қолжетімділік, әйелдерге арналған біліктілікті арттыру да мемлекеттік саясаттың басымдығында болуы керек.

Ерлер мен әйелдер үшін сапалы жұмыс орындарының болуындағы айырмашылықтар мектепке дейінгі білім берудің қол жетімділігі мен сапасына байланысты. Мектепке дейінгі білім берудің жоғары деңгейі мен сапасы әйелдерді мансаптық және сапалы мамандықтарға тартуға ықпал етеді. Тең жалақы әйелдерге дәстүрлі түрде деятельности қызмет салаларына қол жеткізуге мүмкіндік береді. 

 

3. Халықаралық тәжірибеге шолу

Әлемдік тәжірибені шолу барысында келесі елдердің тәсілдері зерттелді: Вьетнам, Канада, Малайзия, Польша, Сауд Арабиясы, АҚШ, Чили және Оңтүстік Корея (4-Кесте. Елдерді салыстырмалы талдау).  

Аталған елдер тізімі осы елдердің көзқарастарындағы айырмашылықтарға байланысты болды. Зерттелген бірқатар елдер индустрияландыру мен экспортқа бағытталған өндірістерге бәс тігуде. Басқа елдер жылдам демографиялық өсуге және урбанизацияның жоғары қарқынына тап болды. Көптеген елдердің жетістігі индустрияландыру, жоғары өнімді агроөнеркәсіптік сектор және бәсекеге қабілетті ШОБ арасындағы дұрыс теңгерімді анықтау болды.

• Еңбек нарығын дамыту үшін бизнесті ынталандыру

Оңтүстік Корея Тәжірибесі. 1960-70 жылдары Оңтүстік Корея экономикасының қалыптасу кезеңінде ел Үкіметі халықтың аграрлық аймақтардан қалаларға, тиісінше аграрлықтан өнеркәсіп секторына үлкен көші-қонын жеңді. Бұған елді индустрияландыру, ірі және орта өнеркәсіптік кәсіпорындар құру ықпал етті. Өндірістің негізгі бағыты экспортқа бағытталды. 1980 жылдардан бастап өнеркәсіп 2000 жылдардың басында өз жемісін берген зерттеулер мен ғылыми-техникалық әзірлемелерге назар аудара бастады. Табыс салықтық және қаржылық преференциялармен, сондай-ақ ҒЗТКЖ мен білімге жаппай инвестициялармен қамтамасыз етілді.

Малайзия Тәжірибесі. Басқа азиялық жолбарыстар сияқты, Малайзия да экспорттық салаларды дамытуға бәс тігуде. Бұл ретте өндірісті біртіндеп күрделендіру және өнім сапасына қойылатын талаптарды арттыру міндеті қойылды. Өзінің ірі өнеркәсіптік конгломераттары жоқ Малайзия меншікті капиталы мен өндіріс технологиясы бар трансұлттық компанияларды тарту жолымен жүрді. Қолайлы географиялық орналасуымен ел Үкіметі Индустриялық парктер, арнайы экономикалық аймақтар, ғылыми-технологиялық парктер, аймақтық экономикалық дәліздер сияқты өнеркәсіптік агломерацияларды дамытуға бәс тігеді. Мемлекеттік деңгейде шағын және орта бизнесті кешенді қолдауға көңіл бөлінді.

Польша Тәжірибесі. Еуроаймаққа кірер алдында және одан кейін Польша үкіметі еңбек саласында халыққа айтарлықтай әлеуметтік қолдау көрсете отырып, табыс салығын біртіндеп қысқарту саясатын жүргізді. Отандық өнеркәсіп салаларын дамытуға, агробизнесті қолдауға және ауыл шаруашылығын қайта өңдеуге үлкен көңіл бөлінді. Қазірдің өзінде Еуроодақ құрамында Польша инфрақұрылымды дамыту, өнеркәсіпті қолдау және ауыл шаруашылығын субсидиялау үшін еурофондтардың қаражатын тиімді пайдалана алды. Дәстүр бойынша шағын және орта бизнеске толық қолдау көрсетілді.

Вьетнам Тәжірибесі. 1980 жылдардың аяғынан бастап ҚХР-дан кейін Вьетнам орталықтандырылғаннан нарықтық экономикаға біртіндеп көшуді бастады, оны кейінірек саясат "Doi Moi"деп атады. Бірінші кезеңде ауыл шаруашылығы ұжымдары таратылып, ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасын бақылау алынып тасталды. Содан кейін Үкімет ішкі нарықтыераықтандырды, жеке бизнесті ынталандыру шараларын қабылдады. Ел ТҰК-ға меншікті капиталмен, өндіріс технологиясымен және шетелдік инвестициялармен қол жеткізуді ашты. Бәсекеге қабілетті еңбек нарығы, төмен жалақы, өнімділіктің біртіндеп артуы, тұрақты макроэкономикалық саясат және тиімді географиялық орналасудың арқасында 2010 жылдан бастап Вьетнам сапалы жұмыс орындарын, жоғары технологиялық және экспортқа бағытталған өндірістерді құра бастады.

• Адами капиталды дамыту

Оңтүстік Корея Тәжірибесі. Оңтүстік Корея соңғы бірнеше онжылдықта адами капиталды дамытуда айтарлықтай жетістіктерге жетті. Елдің білім беру жүйесі жоғары бағаланады және оның жұмыс күші өзінің күшті жұмыс этикасымен, тәртібімен және техникалық дағдыларымен танымал.

Оңтүстік Кореядағы адами капиталды дамытудың негізгі факторларының бірі үкіметтің білімге назар аударуы болды. Елде академиялық жетістіктерге баса назар аудара отырып, жоғары орталықтандырылған білім беру жүйесі бар. Оқушылар 12 жыл бойы мектепке баруға міндетті және оқу бағдарламасы оларды университетке түсу емтихандарына дайындауға арналған.

Оңтүстік Кореяда сонымен қатар студенттерге елдің өндірістік және технологиялық салаларында үлкен сұранысқа ие техникалық дағдыларды беретін күшті кәсіптік білім беру жүйесі бар. Үкімет кәсіптік білімге қомақты қаржы бөлді және көптеген студенттер университетке түсудің орнына осы жолды таңдайды.

Малайзия Тәжірибесі. Малайзия сонымен қатар адами капиталды дамытуда айтарлықтай жетістіктерге жетті, дегенмен ел кейбір ерекше қиындықтарға тап болды.

Малайзиядағы адами капиталды дамытудың негізгі факторларының бірі үкіметтің білімге назар аударуы болды. Алайда, білім беру сапасына, әсіресе ауылдық жерлерде алаңдаушылық бар. Үкімет бұл мәселені шешу үшін әртүрлі бастамаларды жүзеге асырды, мысалы, ауылдық жерлердегі мектептерге қосымша ресурстар бөлу және кәсіптік білімге қол жетімділікті арттыру.

Жалпы, Малайзияның білімге, денсаулық сақтауға және әртүрлілікке назар аударуы экономикалық өсуге жақсы мүмкіндіктері бар білікті жұмыс күшін құруға көмектесті. Дегенмен, әлі де шешілуі керек мәселелер бар, әсіресе білім сапасын арттыру, теңдік пен инклюзивтілікті ынталандыру тұрғысынан.

Польша Тәжірибесі. Ел 1990 жылдары нарықтық экономикаға көшкеннен кейін айтарлықтай прогреске қол жеткізді. Елде ғылым мен технологияға баса назар аудара отырып, білім беру жүйесі жақсы дамыған. Польшада адами капиталды дамытудың бір маңызды аспектісі-бұл елдегі табыс теңсіздігінің салыстырмалы түрде төмен деңгейі. Аз қамтылған отбасылардан шыққан адамдардың жоғары білім алу мүмкіндігі жоғары. Дегенмен, эмиграция саласында әлі де проблемалар бар. Көптеген жоғары білікті мамандар Польшадан шетелде жақсы жұмыс іздеп кетті, бұл елдің экономикалық өсу әлеуетін шектеуі мүмкін.

Сауд Арабиясының Тәжірибесі. Соңғы жылдары Сауд Арабиясының білім беру жүйесі, әсіресе жаратылыстану ғылымдары, технологиялар, инженерия және математика (STEM) саласында айтарлықтай жақсартуларға ұшырады. Ел экономикалық әртараптандыруды қолдау үшін білікті жұмыс күшін дамытуға баса назар аудара отырып, білім беруге қомақты қаржы бөлді.

Үкімет, әсіресе әйелдер үшін білімге қол жетімділікті арттыру бойынша түрлі бастамаларды жүзеге асырды. Сауд Арабиясы бірнеше мамандандырылған университеттер мен ғылыми-зерттеу институттарын құрды, соның ішінде король Абдулла ғылым және технологиялар университеті (KAUST) және король Абдулазиз ғылым және технологиялар қаласы (KACST). Бұл мекемелер елдегі күшті зерттеу мәдениетін дамытуға көмектесті және жаңартылатын энергия, нанотехнология және биотехнология сияқты салаларға айтарлықтай үлес қосты.

 

• Институционалдық шаралар.

Талдау кезінде осы үш елге (Канада, АҚШ және Оңтүстік Корея) баса назар аударылды, өйткені олар институционалды қолдаудың ерекше тетіктерін қолданады. Оңтүстік Корея орта мерзімді экономикалық жоспарлау шеңберінде еңбек нарығы басқармасының тікелей құралдарын пайдаланады. Канада орта мерзімді перспективалар мен трендтерді түсінуге және талдауға баса назар аударады, статистика мен форситке көп көңіл бөледі, бизнес пен қоғамды жаңа қиындықтарға дайындайды. АҚШ қолда бар фискалдық және монетарлық құралдарға сүйенеді, ірі және орта бизнеске көбірек бастама ұсына отырып, нарықтың "көрінбейтін қолын" пайдалану мүмкіндігіне ие.

Канада Тәжірибесі. Канада үкіметінің жұмысының айрықша қасиеттерінің бірі-еңбек нарығының жедел және толық статистикасы. Аймақтық және жергілікті деңгейлерде жұмысқа орналасу перспективаларын бағалау үшін кәсіби бағдарлау жүйесіне көп көңіл бөлінеді. 25-65 жас аралығындағы жұмыс істейтін адамдар үшін қайта даярлауды қолдау бағдарламалары бар. Барлық деңгейлерде жұмыс орындарының инклюзивтілігін ынталандыру бағдарламалары, әлеуметтік гранттар және әлеуметтік инновациялар бағдарламалары жұмыс істейді. Сапалы форсайттарды, трендтер мен болжамдарды дайындау бизнеске еңбек нарығын жоспарлау кезінде жақсы бағдарлауға көмектеседі.

Оңтүстік Корея Тәжірибесі. Оңтүстік кореялық тәсілдің ерекшелігі орталық және аймақтық деңгейлерде орта және ұзақ мерзімді жұмыспен қамтуды жоспарлау болып табылады. Жұмыс істейтін әйелдер мен қарт адамдар санын арттыруға бағытталған жұмыспен қамтуды тұрақтандыру бағдарламалары қабылдануда. Жекелеген бағдарламалар шетелдік жұмыс күшінің ағынын реттейді. Елдің саяси өміріндегі корей кәсіподақтарының ерекше мәртебесін ескере отырып, жұмысшылардың құқықтарын кеңейтілген қорғаумен ұзақ мерзімді жалдау жүйесі тиімді жұмыс істейді. Ірі қалаларда мемлекеттік және жеке (салалық) еңбек биржалары жұмыс істейді.

АҚШ тәжірибесі. Федералдық деңгейде қосымша қолдауды қажет ететін экономика салаларында жаңа жұмыс орындарын құруды ынталандыратын жұмыс орындарын құру кезінде салықтық несие бағдарламасы қабылданды. Техникалық, инженерлік және ат білімі бар талантты мигранттарды тарту бойынша бағдарламалар қабылдануда. Өңірлік деңгейде әрбір мемлекет салықтық және басқа да преференциялар есебінен жаңа өндірістік кәсіпорындарды тарту жөнінде шаралар қабылдайды. Ірі және орта өндірістік кәсіпорындарды қолдау үшін "АҚШ-та жасалған" бағдарламасы жүзеге асырылуда. (Кесте 6. Институционалдық шаралар тұрғысынан елдерді салыстырмалы талдау-Канада, АҚШ және Оңтүстік Корея).

Жалпы, халықаралық тәжірибе бізге басқа елдердің қандай институционалдық шараларды сәтті жүзеге асырғанын көруге мүмкіндік береді.           

 

Сұранысты ынталандыру үшін:

Экономиканың өнеркәсіпке бағдарлануы сапалы жұмыс орындарын және кірісті арттыруды қамтамасыз етеді.

Жұмыскерлердің табысын арттыруды негізінен экспортқа бағдарланған өндірісі бар жеке компаниялар қамтамасыз етеді.

Кәсіпкерлікті қолдау және ШОБ дамыту жаңа жұмыс орындарын құруға ықпал етеді.

Ұсынысты ынталандыру үшін:

Орта және ұзақ мерзімді жоспарлау еңбек нарығында болжамдылықты қамтамасыз етеді.

Бизнесті тарта отырып, экожүйені қалыптастыру негізделген жүйелік шешімдер қабылдау және жедел шараларды іске асыру үшін еңбек нарығындағы сұраныс туралы сенімді ақпаратқа тұрақты қол жеткізуді қамтамасыз етеді.

Қауіпсіз және салауатты жұмыс ортасы Халықаралық еңбек ұйымының еңбек саласындағы негізгі принциптері мен құқықтарының біріне айналуда.

 

4. Еңбек нарығының дамуы туралы көзқарас

Тұжырымдаманың көзқарасы бәсекеге қабілетті, болжамды және бейімделгіш еңбек нарығын құру болып табылады, оның маңызды басымдығы жаңа сапалы жұмыс орындарын құру болып табылады.

Еңбек нарығын сапалы жұмыспен қамтуға бағдарлау өнеркәсіптік кәсіпорындарды Автоматтандыру және цифрландыру жөніндегі шараларды қолдаумен, шағын және орта бизнесті әділ қолдаумен және білім беру жүйесінің парадигмасын қайта қараумен бірге еңбек өнімділігін арттыруды, азаматтарды әлеуметтік қорғауды, теңгерімді аумақтық дамуды қамтамасыз етеді.

Сондай-ақ, еңбек нарығын дамыту тұжырымдамасы шеңберінде азаматтар үшін жеке, мансаптық даму үшін жағдайлар жасалатын болады, сапалы, адал және қауіпсіз еңбек үшін мүмкіндіктер ұсынылатын болады.

Тұжырымдамадағы еңбек нарығын дамытудың негізгі бағыты жұмыс орындарының санын, сапасын және инклюзивтілігін арттыру үшін жағдайлар жасау болып табылады.

Бұл ретте "сапалы жұмыс орны" ұғымы тұрақты жұмыспен қамтылумен, өңірдегі орташа жалақыдан кем емес еңбекақы төлеу деңгейімен, жеңілдіктер мен қауіпсіз жұмыс ортасының болуымен сипатталады және мыналармен айқындалады:

• өңірдегі еңбекақы деңгейі ≥ орташа жалақы. Экономикада туындаған күйзелістерді сіңіру үшін өңірлердегі орташа жалақы әр 6 ай сайын қайта қаралуға жатады;
• тұрақты жұмыспен қамту қызметкер ≥ 6 ай тұрақты жұмыспен қамтылуы керек дегенді білдіреді;
• зейнетақымен қамсыздандыру, ақылы еңбек демалысы, медициналық сақтандыру және өтемақының басқа түрлері сияқты жеңілдіктер;
• қауіпсіз жұмыс ортасы, кәсіпорынның жұмыс ортасының қауіпсіздігін бағалау үшін осы саладағы жұмыс орындарына қатысты өндірістік жарақаттар мен өлім-жітім санын салыстыру әдістемесі қолданылады.

 

Тұжырымдаманың Міндеттері

1. Салалар мен макроөңірлер бөлінісінде сапалы жұмыс орындарына сұранысты жүйелі ынталандыру.
2. Адами капиталды дамыту, еңбек ресурстарының сапасын арттыру.
3. Еңбек нарығының инфрақұрылымын дамыту, оның инклюзивтілігін арттыру.

 

 

5. Дамудың негізгі принциптері мен тәсілдері.

1-бағыт: сұранысты жүйелі ынталандыру

 

Сапалы жұмыспен қамтудың өсу драйвері экономиканың негізгі секторларын индустрияландыру, сондай-ақ еңбек өнімділігін арттыруды және жұмыспен қамтудың жаңа түрлерін құруды қамтамасыз ететін жаңа технологияларды кеңінен енгізу және ілгерілету болуға тиіс. Бұл бағыттар кәсіпорындар санының ұлғаюын, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар бизнесінің көлемі мен ауқымының ұлғаюын, бизнесті көлеңкелі сектордан ресми секторға ауыстыруды көздейді.

Экономика тарапынан сұранысты тиімді ынталандыру үшін мынадай факторларды ескеретін бірыңғай жүйелі тәсіл қажет:

• салаларды дамытудың ағымдағы деңгейі және жаңа өндірістер құру жөніндегі жоспарлар (индустрияландырудың бірыңғай картасы және т. б.);
• технологиялық күрделілік деңгейін арттыру бойынша стратегиялық міндеттер;
• демографиялық көрсеткіштермен байланыстыра отырып, адами капиталдың даму болжамы;
• ТжКБ даму деңгейі;
• макроөңірдің салалық және инфрақұрылымдық ерекшелігі.

Жалпы, еңбек өнімділігін арттыру және халықтың өмір сүру сапасын жақсарту міндетін шешу үшін экономикада 1,5 млн. жаңа сапалы жұмыс орындарын құру қажет.

 

• Тау-кен өнеркәсібінде сапалы жұмыс орындарын құру

Тау-кен өнеркәсібі экономиканың негізгі драйверлерінің бірі болып табылады. Осы салада жаңа сапалы жұмыс орындарын құру жұмыс істеп тұрған өндірістерді жаңғыртумен және кеңейтумен байланысты болады. Бұл міндетті іске асыру үшін бірінші кезекте ақпараттың сапасы мен қолжетімділігін арттыру, геологиялық ақпаратты алу, өтінімдерді ресімдеу және инвестициялар мониторингі кезінде транзакциялық шығындарды азайту үшін жер қойнауын пайдаланудың ақпараттық жүйесін өнеркәсіптік пайдалануға енгізу қажет. Саланың инвестициялық тартымдылығын арттыру үшін барлық құқықтық қайшылықтарды және жер қойнауын пайдаланушыларға салық салудың реттелмеген МӘСЕЛЕЛЕРІН ЖОЮ, CRIRSCO шаблоны бойынша әзірленген KAZRC Кодексі бойынша жария есептіліктің халықаралық стандарттарына көшу қажет.

Өндіруші және металлургия секторларындағы кәсіпорындарды жаңғырту нәтижесінде босатылатын жұмыскерлерді қолдау мақсатында жер қойнауын пайдаланушылар, ЖАО және ОМО арасында көлденең ұтқырлық, салааралық ағын, кәсіпкерлік қызметке тарту немесе ерте зейнетке шығу шаралары мен ынталандыруларын әзірлеу бойынша бірлескен жол карталарын қабылдау қажет.

2022 жылы тау-кен өнеркәсібінде 113,3 мың сапалы жұмыс орны болды. МДМ АҚ есептеулеріне сәйкес 2029 жылға қарай сапалы жұмыс орындарының нысаналы саны 255 мың бірлікті құрайды.

• Өңдеу өнеркәсібінде сапалы жұмыс орындарын құру

Өңдеу өнеркәсібі сонымен қатар экономикадағы сапалы жұмыс орындарының негізгі генераторларының бірі болып табылады. Тау-кен өнеркәсібіндегі сияқты, сапалы жұмыс орындарының санын арттыру үшін қолданыстағы өндірістерді жаңғырту және кеңейту, сондай-ақ өткізу арналары мен инфрақұрылымды тиісті дамыту қажет:

1. ЕАЭО ішінде, Қытаймен және Орталық Азия елдерімен тарифтік емес сауда кедергілерін азайту үшін сыртқы және ішкі нарықтарда проактивті сауда саясатын жүргізу
2. Өнеркәсіптік кооперация жүйелерін құру және өңірлік кластерлерді қалыптастыру, тауар өндірістерін дамыту үшін трансшекаралық құн тізбегіне енгізуді (өңірдің бәсекелестік артықшылықтарын ескере отырып) қамтамасыз ететін шекара маңы өңірлерінде өндірістер құру және кеңейту
3. Маркетинг және жергілікті нарықтарға қол жеткізу кезінде экспорттаушыларды қолдау үшін шетелдік трансшекаралық өңірлерде Сауда өкілдіктері жүйесін дамыту және қазақстандық өнімнің сыртқы нарықтарға қол жеткізудегі кедергілерді азайту үшін бірыңғай стандарттар мен техникалық регламенттерді енгізу.
4. Технологияларға қол жеткізу және Қазақстан үшін жаңа жоғары технологиялық өнімдерді оқшаулау үшін азаматтық офсет тетігі арқылы технологиялардың трансферті мен оқшаулануын ынталандыру.

2022 жылы Өңдеу өнеркәсібінде 247,9 мың сапалы жұмыс орны болды (Қазақстандағы сапалы жұмыс орындарының жалпы санының 12,2%; ең жоғары көрсеткіш). МДМ АҚ есептеулеріне сәйкес 2029 жылға қарай сапалы жұмыс орындарының нысаналы саны 623 мың бірлікті құрайды.

 

• Құрылыстағы сапалы жұмыс орындарына сұранысты ынталандыру

Құрылыс саласындағы еңбек нарығын дамыту саясаты олардың сапасы мен қолжетімділігін қамтамасыз ету шартымен негізінен жеке секторда жаңа сапалы жұмыс орындарын құруды ынталандыруға бағытталған.

Құрылыс саласындағы шаралар саладағы экономикалық белсенділік экономиканың басқа секторларындағы, ең алдымен өнеркәсіптегі және оның инфрақұрылымындағы экономикалық белсенділікке тікелей байланысты болатындығына байланысты. Құрылыста сапалы жұмыспен қамтуды ынталандыру жөніндегі шаралар өнеркәсіптік немесе инфрақұрылымдық саясаттағы келісілген өзгерістермен шоғырландырылуы тиіс екенін ескеру қажет.

Негізгі шаралар біліктілік талаптары (медианалық жалақы, еңбек қауіпсіздігі және т.б.) бөлігінде құрылыс жұмыстарында мемлекеттік сатып алу рәсімдерін қайта қарау және тұрғын үй құрылысы нарығында бәсекелестікті ынталандыру мақсатында көппәтерлі тұрғын үй құрылысына жер учаскелерін беру тәсілдерін өзгерту болады.

Сондай-ақ еңбек өнімділігін арттыру мақсатында жекелеген тұрғын үй кешендерін және (немесе) шағын аудандарды салу кезінде индустриялық үй құрылысы технологиясын пайдалану жөніндегі міндетті талаптарды енгізу жөніндегі шаралар әзірленетін болады.

2022 жылғы жағдай бойынша құрылыста 136,9 мың сапалы жұмыс орны құрылды. МДМ АҚ есептеулеріне сәйкес 2029 жылға қарай сұранысты ынталандыру жөніндегі шараларды іске асыру қорытындысы бойынша сапалы жұмыс орындарының нысаналы саны 164,3 мың бірлікті құрайды.

 

• Көлік саласында сапалы жұмыс орындарын құру

Көлік саласы экономика үшін үлкен маңызға ие, өйткені ол өндірушілер мен тұтынушылар арасындағы байланысты қамтамасыз етеді, сонымен қатар сауданы, өнеркәсіпті және ауыл шаруашылығын дамытады. Көлік саласы сонымен қатар көптеген жұмыс орындарын ашады және тасымалдаудың тиімділігі мен қауіпсіздігін арттыратын инновациялар мен технологияларға инвестиция салады.

Көлік саласында сапалы жұмыс орындарын құру мақсатында барлық кіші салалардың (автокөлік, ТЖ, авиа) инвестициялық тартымдылығын арттыру жөніндегі шаралар кешені, сондай-ақ еңбек өнімділігін арттыру мақсатында саланы одан әрі цифрландыруды ынталандыру қажет.

Көлік саласындағы Сапалы жұмыс орындарының саны 179,1 мыңды құрайды (2022 ж.). 2029 жылға қарай нысаналы көрсеткіш 227,2 жұмыс орнын құрайды.

• Сауда мен қызметтердегі сапалы жұмыс орындарына сұранысты ынталандыру

Қазақстандағы қызмет көрсету секторы ел экономикасына елеулі үлес қосып, елдің жалпы ішкі өнімінің (ЖІӨ) 52,5% -. құрайды (2022 жыл). Сектор сауда, Телекоммуникация, Қаржы, жылжымайтын мүлік және мемлекеттік басқару сияқты көптеген қызмет түрлерін қамтиды. Капиталды көп қажет ететін салалардан айырмашылығы, қызмет көрсету секторын дамыту, әрине, Еңбек ресурстарын, оның ішінде экономиканың басқа секторларынан босатылатын ресурстарды тартумен байланысты.

Бәсекеге қабілетті даму әлеуетінің болуын және қызмет көрсету секторында еңбек нарығын дамыту үшін саланың құрылымын ескере отырып, оның ішінде көлік-логистикалық инфрақұрылым құрылысына (көтерме-тарату және логистикалық орталықтар, қоймалар, фулфилмент орталықтары, ауыл шаруашылығы өнімдеріне арналған қоймалар) жеке инвестицияларды ынталандыру, сондай-ақ сертификаттау жүйесін дамыту қажет.

Білім экономикасымен байланысты қызметтер секторы үшін (креативті экономика, ғылыми және техникалық қызмет және т.б.) инфрақұрылыммен қамтамасыз ету маңызды болып табылады.

Сауда секторында 2022 жылға қарай 183,7 мың сапалы жұмыс орны құрылды, бұл осы салада жұмыспен қамтылғандардың жалпы санының 13,7% -. құрайды (ең төменгі көрсеткіштердің бірі). 2029 жылға қарай нысаналы көрсеткіш 493,2 жұмыс орнын құрайды.

• Ауыл шаруашылығындағы сапалы жұмыс орындарына сұранысты ынталандыру

Ауыл шаруашылығы саласы Қазақстан экономикасы үшін маңызды мәнге ие, өйткені ол халықтың едәуір бөлігі үшін азық-түлік, шикізат, табыс және жұмыспен қамту көзі болып табылады. Ауыл шаруашылығы тамақ, жеңіл, химия және машина жасау сияқты басқа салалардың дамуына да әсер етеді.

Ауыл шаруашылығындағы сапалы жұмыс орындарына сұранысты ынталандыру үшін басым бағыттарды (фермалар құру, зәкірлік кооперация, сервистік бизнесті қаржыландыру) мемлекеттік қолдау бойынша қарсы міндеттемелер тетігін пайдалана отырып, с-х. кәсіпорындарды кластерлеуді қоса алғанда, Жұмыспен қамту саласы ретінде ауыл шаруашылығының Еңбек өнімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған кешенді шаралар жүргізу қажет. агрономия саласындағы қолданбалы технологиялар, кадрларды оқыту үшін ТжКБ базасында агрокомпетенциялар орталықтарының желісін құру.

АӨК-ті қаржылық және қаржылық емес қолдау шараларының ерекшелігін ескере отырып, ауыл шаруашылығы саласындағы мемлекеттік бағдарламалар мен жоспарлардың кемінде 5 жыл тұрақтылығын қамтамасыз ету қажет.

Сапалы жұмыс орындарының үлесі бойынша ауыл шаруашылығы сауда, қызмет көрсету салаларымен нарялу аутсайдерлер арасында-15%, жалпы саны 51,7 мың сапалы жұмыс орны бар. 2029 жылға қарай нысаналы көрсеткіш 95,5 мың жұмыс орнын құрайды.

• Сапалы жұмыс орындарына сұранысты ынталандыру үшін институционалдық шаралар

Сапалы жұмыс орындарына сұранысты ынталандыру жоғары өнімді жұмыспен қамтуды дамыту, қызметкерлердің біліктілігін арттыру және әлеуметтік қорғау, сондай-ақ кәсіпорындардың инновациялық белсенділігі мен бәсекеге қабілеттілігін қолдау үшін қолайлы жағдайлар жасауды талап етеді. Осы мақсатта мынадай шаралар кешенін іске асыру ұсынылады:

1. Мемлекеттік сатып алу қағидаларын өзгерту, мемлекеттік сатып алу кезінде біліктілік талаптарына "сапалы жұмыс орындарының"саны бойынша өлшемшартты енгізу.
2. Шағын және орта бизнес үшін тиімді салықтық әкімшілендіру және әкімшілік кедергілерді жою, шағын кәсіпорындарды ірілендіруді және ұсақтауды болдырмауды қамтамасыз ету.
3. Экономикада бәсекелестік жағдай жасау үшін Мемлекеттік кәсіпорындардың қатысуын қысқарту.
4. Бизнес субъектілеріне мемлекеттік қолдау көрсету кезінде сапалы жұмыс орындарын кеңейту және құру жөніндегі өлшемшартты қосу.
5. Реттелетін сатып алуларда жергілікті қамтуды дамыту үшін офтейк келісімшарттарын қолдану (сатып алу кепілдігі).
6. Бейресми сектордан жұмыс күшінің шығуын ынталандыру жөніндегі кешенді бағдарламаны әзірлеу және бизнесті көлеңкелі сектордан шығуға ынталандыру мақсатында салықтық демалыстар мен инфрақұрылымдық преференциялар беру.
7. Өндірістегі жазатайым оқиғадан еңбекке қабілеттілігін жоғалтқаны немесе қайтыс болғаны үшін өтемақы мөлшерін арттыру (еселенген), сондай-ақ кәсіпорындар үшін сақтандыру сыйлықақыларын едәуір ұлғайту (немесе төмендету) арқылы міндетті сақтандыру жүйесін жаңғырту.
8. ШОБ-тың автоматтандырылған скорингтік моделін енгізу (салық төлеу, әлеуметтік.жеңілдіктер алу үшін (мемлекеттік сатып алудағы шартты жеңілдік, инвесторлармен келісімшарттар, жеңілдікті кредиттер, инфрақұрылым және т. б.).

 

• Макроөңірлерді ескере отырып, сапалы жұмыс орындарына сұранысты ынталандыру

Сұранысты жүйелі ынталандыру макроөңірлерді теңгерімді дамытуға бағытталуы тиіс. Ол үшін өндіруші өнеркәсіптен және өнімділігі төмен ауыл шаруашылығы секторларынан өңдеуші өнеркәсіпке және экономиканың өнімділігі жоғары сервистік секторларына инвестициялық және еңбек ресурстарының ағынын қамтамасыз ете отырып, экономикаларды әртараптандыру саясатын жүргізу қажет, бұл ел халқының жан басына шаққандағы орташа табысын арттырады.

Сапалы жұмыс орындарынан кейін еңбек көші-қоны үшін жағдай жасау өңірлер мен салалар бөлінісінде еңбек ресурстарының ағынын тиімді бөлуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, жұмыс орындарының саны мен сапасын арттыру аймақтық және салалық мамандандыруды өзгертуге бағытталған қайта даярлау мен оқытуды талап етеді, бұл әділ ауысу үшін өте маңызды.

 

1. Оңтүстік макроөңірде сұранысты жүйелі ынталандыру-бастапқы индустрияландыру және кадрлардың ұтқырлығы

Оңтүстік макроөңірдегі жұмыс күшінің 2030 жылға дейінгі болжамы негізінен жастар есебінен қамтамасыз етілетін 200 мың адам мөлшеріндегі жұмыс күшінің жыл сайынғы өсімін білдіреді. Бұл ретте макроөңірде 2030 жылға қарай жұмыс күшінің жоғары шоғырлануы байқалады (Қазақстанның барлық жұмыс күшінің 35% - дан астамы).

Макроөңірдегі жалдамалы қызметкерлердің орташа жалақысы Қазақстан бойынша ең төмен болып табылады (178,5 мың теңге). Жұмыспен қамту құрылымының ерекшелігі ауыл шаруашылығындағы халықтың жоғары жұмыспен қамтылуымен (ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің 50% - ы елдің оңтүстігінде жұмыс істейді) және өнеркәсіп секторындағы қызметкерлердің төмен үлесімен (15%; макроөңірлердегі ең төменгі көрсеткіш) сипатталады.

Ауыл шаруашылығында жұмыспен қамтудың жоғары үлесі бар елдің оңтүстік өңірлерінде кірістерді арттыру жөніндегі міндеттерді шешу осы өңірлердің экономика құрылымын өзгертуді талап етеді. Ол үшін қолданыстағы арнайы экономикалық және индустриялық аймақтардың әлеуетін барынша пайдалана отырып, осы өңірлерде бастапқы индустрияландыру үшін тартымды жағдайлар жасалуы тиіс.

Оңтүстік өңірлерде "индустрияландыру нүктелерін" қалыптастыру өндірістерді оқшаулау және жеңіл және тамақ өнеркәсібінде, сондай-ақ құрылыс материалдары саласында салалық кластерлерді одан әрі дамыту сияқты шараларды іске асыру арқылы ұсынылады. Өңдеу өнеркәсібін дамыту инфрақұрылымды құруды, сондай-ақ Оңтүстікті бастапқы индустрияландыру (жеңіл өнеркәсіп және т.б.) жөніндегі жобалар үшін кадрларды даярлауды және қайта даярлауды талап етеді.

Басқа макроөңірлердің демографиялық ерекшеліктерін негізге ала отырып, орталық және Шығыс Қазақстанға кадрларды нысаналы даярлауды және олардың ағынын қамтамасыз етуді қамтамасыз ету қажет. Еңбек нарығындағы қолданыстағы трендтер сондай-ақ Қазақстаннан сапалы еңбек көші-қонын қамтамасыз етуді, еңбек мигранттарының Еңбек және әлеуметтік құқықтарын қамтамасыз ету туралы екіжақты келісімдер (меморандумдар) жасасуды талап етеді.

Бастапқы индустрияландыру шеңберінде кадрларды сапалы даярлау үшін ТжКБ жүйесін қайта ұйымдастыру, бейінді колледждердің үлесін ұлғайту және салалық кәсіпорындармен өзара іс-қимыл деңгейін арттыру қажет.

 

2. Орталық-Шығыс макроөңірдегі сұранысты жүйелі ынталандыру-экономиканы қайта индустрияландыру

2030 жылға дейінгі Орталық-Шығыс макроөңірдегі жұмыс күшінің болжамы 7 жыл ішінде өңірдегі жұмыс күшінің жалпы санының 10% - ға төмендеуін, сондай-ақ жұмыс күші құрылымындағы жастар үлесінің өсуін, жыл сайын еңбек нарығына 30 мыңнан астам адамның шығуын көрсетеді.

Макроөңірдегі жалдамалы қызметкерлердің орташа жалақысы 203,2 мың теңгені құрайды. Жұмыспен қамту құрылымының ерекшелігі өнеркәсіпте халықтың жоғары жұмыспен қамтылуымен сипатталады.

Орталық-Шығыс макроөңірде жаңа жұмыс орындарын құрудың және халықтың табысын арттырудың басым бағыты өңір экономикасын қайта индустрияландыру болуға тиіс. Аймақ экономикасын қайта индустрияландыру-бұл өнеркәсіпті қалпына келтіру және дамыту процесі. Бұл міндетті іске асыру үшін өнеркәсіптік инфрақұрылымды дамыту және жаңғырту, сондай-ақ технологияларды әзірлеу, жұмыс істеп тұрған өндірістердің күрделілігін арттыру, ірі технологиялық компанияларды тарту үшін заманауи зерттеу орталықтарын құру жөніндегі шаралар қажет;

Макроөңірдің экономикалық және демографиялық ерекшеліктерін негізге ала отырып, өндіруші өнеркәсіптен өңдеуші өнеркәсіпке салааралық ағынын, сондай-ақ ТжКБ базасында кадрларды тиісті нысаналы даярлаумен және қайта даярлаумен басқа өңірлерден білікті кадрлар ағынын қамтамасыз ету қажет.

 

3. Солтүстік макроөңірдегі сұранысты жүйелі ынталандыру – агробизнесті кластерлеу

Солтүстік макроөңір негізінен жұмыс күшін дамытудың теріс болжамымен сипатталады - 7 жыл ішінде өңірдегі жұмыс күшінің жалпы санының 12% - ға төмендеуі, сондай-ақ жыл сайын еңбек нарығына 30 мыңнан аз адам шығуы (ел бойынша ең төмен көрсеткіш). Қосымша фактор-мегаполистер мен шекаралас аймақтардың жоғары көші-қон қысымы.

Макроөңірдегі жалдамалы қызметкерлердің орташа жалақысы Қазақстан бойынша оңтүстіктен кейінгі екінші ең төмен жалақы болып табылады (186,7 мың теңге). Жұмыспен қамту құрылымының ерекшелігі ауыл шаруашылығындағы халықтың жұмыспен қамтылуының жоғары болуымен (ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің 25%) және өнеркәсіп секторындағы қызметкерлердің төмен үлесімен (18%) сипатталады.

Астық өндіруге мамандануды ескере отырып, елдің солтүстік өңірлерінде сапалы жұмыс орындарының үлесін ұлғайту ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын кластерлеу есебінен мүмкін болады. Ол үшін мынадай шараларды кешенді іске асыру қажет:

- Ауыл шаруашылығын өндіру мен өңдеудің барлық циклін қамту үшін өндірістік және қайта өңдеу компанияларының кластерлерін дамыту.шығын материалдарын қоса алғанда, өнімдер (олжа Агро тәжірибесі);

- жаңа технологияларды енгізу арқылы еңбек өнімділігін арттыру;

- ауыл шаруашылығы өнімдерін дайындаудың, сақтаудың және бір кластерде өткізу тізбегінің бірыңғай жүйесі үшін инфрақұрылым құру;

Кадрларды даярлау жүйесін индустрияландыру саласындағы өңірлік жобалармен байланыстыру есебінен кадрлардың кетуін қысқарту, сондай-ақ ауыл шаруашылығын автоматтандыруға және цифрландыруға баса назар аудара отырып, кадрларды даярлау да негізгі міндет болып табылады.

 

4. Батыс макроөңірінде сұранысты жүйелі ынталандыру-жер қойнауын пайдаланушылардың елішілік құндылық бағдарламаларын дамытуы

Батыс макроөңірінде 2030 жылға дейінгі жұмыс күшінің болжамы басым оң үрдістермен сипатталады - өңірдегі жұмыс күшінің жалпы санының өсуі және еңбек нарығына шығатын жастар санының 1,5 есе 40 мың адамға дейін ұлғаюы.

Жұмыспен қамту құрылымының ерекшелігі халықтың өнеркәсіпте жоғары жұмыспен қамтылуымен және ауыл шаруашылығы саласында өте төмен (6%) жұмыспен қамтылуымен сипатталады. Жалпы өңірлік Батыс макроөңірінің 90% – дан астамын өндіруші өнеркәсіп-құрылатын жұмыс орындарының саны шектеулі өнімділігі жоғары сектор қамтамасыз етеді. Макроөңірдегі жалдамалы қызметкерлердің орташа жалақысы 227,7 мың теңгені құрайды.

Батыс макроөңірде сапалы жұмыс орындарын құрудың және халықтың табысын арттырудың басым бағыты өңір экономикасын индустрияландыру - бизнесті ашу мен дамытуды қолдау мақсатында жер қойнауын пайдаланушылармен ұзақ мерзімді әріптестіктер мен консорциумдар құру жөніндегі жобаларды іске қосу болуға тиіс. Жаңа өнеркәсіптік өндірістерді құруды жаңа өндірістерді оқшаулау және құру үшін оффтейк келісімшарттар тетігін қолдана отырып және технологиялар трансферті мен инвестициялар тарту үшін офсеттік келісімшарттар тетігін қолдана отырып жүзеге асыру қажет.

Батыс макроөңірінде индустрияландыру бағдарламаларын тиімді кадрлық қамтамасыз ету үшін мектепке дейінгі және орта білім беру, ТжКБ сапасын арттыру үшін үздік кадрларды тарту бағдарламасы қажет.

 

6. 2-бағыт: Адами капиталды дамыту

Біліктілік деңгейін арттыру және жұмыс күшінің дағдыларын үздіксіз дамыту жөніндегі стратегиялық міндет еңбек нарығына әлі шықпаған жастарды да, жұмыс күшін де қамтуы тиіс. Жұмыс процестерін автоматтандыруға байланысты жаңа дағдыларға деген қажеттілік тұрақты өзін-өзі тәрбиелеу және біліктілікті арттыру үшін, оның ішінде жұмыс берушілердің қолдауымен жағдай жасау арқылы өтелетін болады. Дағдылар қазақстандық еңбек нарығының болашағы үшін шешуші мәнге ие. Қазақстандық жұмысшылар жұмыс орындарына мұқтаж. Бұл жағдайда олардың саны ғана емес, сапасы мен қол жетімділігі де маңызды.

• ТжКБ сапасын арттыру жөніндегі шаралар

Сұранысты ынталандыру міндеттеріне сүйене отырып, жаңа экономика үшін кадрларды даярлау мен қайта даярлаудың орталық буыны болуға тиіс. ТжКБ сапасын арттырудың негізгі факторы-бизнеспен тығыз үйлестіру және экономиканы дамытудың стратегиялық бағыттарымен байланыстыру. Осы мақсатта салалар мен өңірлер бөлінісінде типті кластерлеу, сондай-ақ оларды басым бағыттар бойынша сенімгерлік басқаруға беру ұсынылады.

Білім беру жүйесінің құрылымын өзгерту міндеті тұр. Егер бүгінгі күні ТжКБ түлектерінің ЖОО түлектеріне арақатынасы 46-дан 54-ке дейін болса, онда бұл арақатынасты тиісінше 70-тен 30-ға дейін жеткізу міндеті тұр. 

ТжКБ сапасын арттыру мынадай іс-шаралар есебінен болжанады:

1. Өңірлік экономикалардың басымдықтарына сәйкес ТжКБ ұйымдарының базасында салалық құзыреттілік орталықтарын (кәсіптік шеберлік орталықтары) құру (бірнеше облыстарға / қалаларға 1 орталық).
2. ТжКБ ұйымдарын «оффтейк» келісімшарттары шеңберінде ірі кәсіпорындарға сенімгерлік басқаруға беру.
3. "Зәкірлік" ұйымдарды айқындай отырып, білім беру бағдарламаларының тиімділігін арттыру үшін ТжКБ кластерлеу, басқарудың қазіргі заманғы нысандарын енгізу.
4. Пэкономиканың салалық кластерлерін дамытуға сәйкес ТжКБ ұйымдарын бейіндеу және оқытудың желілік нысанын енгізу.
5. Оқушыларды ерте кәсіби диагностикалау және сұранысқа ие мамандықтарға бағдарлау бағдарламасын енгізу.
6. Жоғары оқу орындарында білім алуды жалғастыру үшін ТжКБ оқыту нәтижелерін тану.
7. Индустрияландыру және урбанизация шеңберінде, оның ішінде оңтүстік өңірлерде жастарды даярлау
8. Желілік ТжКБ қызметін үйлестіру және білім беру бағдарламаларының тиімділігіне мониторинг жүргізу үшін ERP-жүйесін енгізу.

ТжКБ-ның экономикалық әлеуеті артып келе жатқан өңірлерге еңбек ресурстарының кеңістіктік ағыны міндетінде ерекше рөлі бар. "Ауыл – қала" көші-қонын ескере отырып, ауылдық жерлерде орналасқан ТжКБ жүйесі өнеркәсіптік өндіріс пен қалалық экономикада қолданылатын дағдылары мен құзыреттері бар адами капиталды дайындауға бейімделуі керек. Осы бағытты іске асыру үшін мақсатты өңірлерде, ТжКБ және жергілікті атқарушы органдарда жұмыс берушілерді үйлестіру және колледж студенттері мен түлектері, олардың біліктілігі туралы деректерді қамтитын бірыңғай ақпараттық жүйе қажет.

• Ұлттық біліктілік жүйесін (ҒСК) дамыту жөніндегі шаралар

Әлемдік тәжірибеге сәйкес, біліктілік теңгерімсіздігі проблемасының негізгі шешімдерінің бірі еңбек функцияларының Үздіксіз технологиялық өзгерістері аясында дағдыларға қажеттіліктің өзгеруін уақтылы көрсететін тиімді ұлттық біліктілік жүйесі болып табылады.

Еңбек нарығы мен кадрларды даярлау жүйесі арасындағы өзара байланысты қалыптастырудың негізі еңбек нарығын диагностикалаудың негізгі құралы ретінде ұлттық кәсіптер жіктеуішін (біртекті кәсіптер топтарының стандартталған тізбесі) үнемі жаңартып отыру арқылы қаланатын болады. Жіктеуіш сонымен қатар жұмыс күшіне қойылатын сапалы талаптардың қалыптасуын қамтамасыз етеді.

Бизнестің тікелей қатысуымен қызметкерлерге қойылатын біліктілік талаптарын белгілеу және жұмыс түрлерін айқындаудың күрделілігі жөніндегі базалық құжатқа айналатын жаңа кәсіптік стандарттарды әзірлеу және қолданыстағы Кәсіптік стандарттарды өзектендіру жөніндегі жұмыс жалғастырылатын болады. Еңбек нарығының нақты бағыттағы талаптарының эталоны бола отырып (экономикалық қызмет түрінде), олар бизнестен мамандар даярлауға арналған техникалық тапсырма болып табылады. Барлық кәсіптер мен сабақтар бойынша білімдердің, Дағдылар мен құзыреттердің толық жиынтығын айқындай отырып (НКЗ тізбесіне сәйкес) кәсіптік стандарттар Қолданыстағы НҚА (НКЗ, БТБА және КС) үйлестіру бойынша негіз болады.

Бұдан басқа, кәсіптік стандарттар "дағдылар Банкі" анықтамалығын дамыту үшін де негіз болуға тиіс, бұл белгілі бір сабақ тобы бойынша кәсіптік дағдылардың бірыңғай тізбесін қалыптастыруға мүмкіндік береді, сондай-ақ техникалық және кәсіптік, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің білім беру бағдарламаларын, онлайн курстарды әзірлеу және жаңарту үшін және жұмыс берушінің талаптарына сәйкестігіне біліктілік пен дағдыларды тану бойынша сертификаттауды енгізу үшін шарт, еңбек нарығы және жаңа экономика. Кодификацияланған және соған сәйкес жүйеленген талап етілетін дағдылар туралы деректер бүкіл халыққа қолжетімді болуы тиіс.

Осыған байланысты, бизнес, қызметкерлер қауымдастығы және мемлекет адами капиталды дамыту бағыттарын айқындайтын және оның болашағы үшін жауапкершілікті бөлісетін болады. 

• Өз қызметкерлерінің құзыретін арттыру үшін кәсіпорындарды ынталандыру жөніндегі шаралар

Мемлекеттік саясаттың маңызды бағыты Бизнесті өз салаларының қажеттіліктері үшін білікті кәсіби кадрларды даярлауға және қайта даярлауға тартуға ынталандыру үшін жағдайлар жасау болып табылады. Білім беру ұйымдарын Бизнестің қажеттіліктерімен үйлестірудегі елеулі проблемаларды ескере отырып, ТжКБ мекемелерін өз салаларында жетекші орын алатын кәсіпорындардың меншігіне немесе сенімгерлік басқаруға беру білікті кадрлармен қамтамасыз етуді арттыруға ғана емес, сонымен қатар салалық білім мен инновациялар ағынының әсерін қамтамасыз етеді.

Кәсіпорындарды кадрларды оқыту мен қайта даярлауға инвестициялауға ынталандыру үшін мемлекеттің ішінара немесе толық субсидиялауы жөніндегі шаралар көзделетін болады. Жұмыс күшінің сапасын арттырудан басқа, бұл болашақта кәсіпорындардың оларды ұстап қалуға және одан әрі дамытуға қызығушылығының артуына ықпал етеді.

Мемлекет жеке секторды өз қызметкерлерінің құзыретін арттыруға ынталандыру үшін мынадай шараларды көрсететін болады:

• кәсіпорындарға гранттар мен субсидиялар беру;
• қызметкерлердің қажетті білімі мен дағдыларының деңгейін анықтау үшін сертификаттау жүйесін әзірлеу және енгізу;
• қызметкерлерді мемлекеттік гранттар немесе субсидиялар түрінде оқыту үшін білім беру мекемелерін қолдау;
• кәсіби дағдылар мен құзыреттерді арттыру қажеттілігі туралы ақпараттық кампаниялар өткізу.

Бұл шаралар кәсіпорындарды өз қызметкерлерін оқытуға және дамытуға инвестициялауға ынталандырады, бұл кәсіпорындардың біліктілігі мен бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, сондай-ақ тұтастай алғанда елдің өнімділігі мен экономикалық өсуін арттыруға әкеледі.

• Онлайн оқытуды дамыту жөніндегі шаралар

Жылдам индустриялық және цифрлық трансформация, сондай-ақ цифрлық дағдылардың өсіп келе жатқан құндылығы "мамандық бойынша дипломнан" мамандардың нақты дағдыларына фокустың өзгеруіне әкелді. Білім дағдыларды дамытудың орталық элементі болып табылады, бірақ білім дағдыларға тең келмейді. Осыған байланысты, классикалық білім беру жүйесімен қатар, онлайн оқытудың рөлі өте маңызды.

Осы мақсатта электрондық еңбек биржасы базасында жұмыс күшінің біліктілігін жаппай арттыру үшін бірыңғай білім беру онлайн порталын дамыту жөніндегі жұмыс жалғастырылатын болады.

Онлайн оқытудың ауқымды нәтижесі:

• еңбек нарығында нақты сұранысқа ие біліктілікті арттыру немесе дағдыларды игеру;

         ▪ кәсіптік білімнің, іскерліктің және дағдылардың тез өзгеруіне байланысты жедел қайта оқытуды қамтамасыз ету;

         ▪ цифрлық сауатсыздықты жою және азаматтардың цифрлық мәдениетін қалыптастыру.

 

3-бағыт: еңбек нарығының инфрақұрылымын дамыту.

 

Қазақстанның еңбек нарығының алдында тұрған жүйелі сын-қатерлерді шешу процестерді цифрландыруды қоса алғанда, инфрақұрылымды оңтайландыруды, оның ішінде аутсорсинг және басқа да мемлекеттік органдардың АТ жүйелерімен тығыз үйлестіру есебінен қолжетімділікті қамтамасыз етуді талап етеді.

 

7.1 Халықты жұмыспен қамту орталықтарының жұмысын қайта форматтау

 

Халықты жұмыспен қамту орталықтары қызметінің басымдығы нәтижелерді жоспарлау, нәтижелерге қол жеткізуді бағалауды енгізу, көрсетілген қызметтер үшін тарифтер бойынша жұмыспен қамту орталықтарын қаржыландыруға көшу, сондай-ақ жұмыс қорытындылары бойынша қызметкерлердің еңбегіне сыйақы беру болады.

Халықты жұмыспен қамту орталықтарының қызметкерлерін оқытудың кешенді жүйесін құру жоспарлануда, ол еңбек нарығы мен жұмыспен қамту қызметінің қызметтерін дамытудың қазіргі заманғы үрдістеріне сәйкес келетін бірыңғай бағдарламалар мен әдістемелер бойынша үздіксіз кәсіби дамуды қамтиды. Сондай-ақ, қызметкерлердің алған білімдерін бағалау, аттестаттау нәтижелері негізінде біліктілік санаттарын беру, еңбекақы төлеу жүйесін жетілдіру жүргізіледі.

Жұмыспен қамту орталығының міндеті жұмыссыздармен жұмыс істеуде жеке тәсілді қамтамасыз ету және олар үшін қызметтердің дұрыс және жеткілікті жиынтығын әзірлеу болып табылады. Яғни, кейс-менеджмент қағидаттары бойынша жұмыссыздармен жұмыс істеуге көшу қамтамасыз етіледі.

Халықты жұмыспен қамту орталықтарының жұмысындағы жаңа тәсілдер азаматтар мен жұмыс берушілердің қажеттіліктері мен мүдделері негізінде жүзеге асырылатын болады. Сондай-ақ мемлекеттік қолдаудың барлық құралдарын толық цифрландыру және жұмыспен қамтудың цифрлық орталықтарын енгізу жүргізіледі.

"Цифрлық жұмыспен қамту орталығы" жобасын іске асыру шеңберінде Жұмыспен қамту орталықтарының кеңселерін аралай отырып, офлайн форматта қызметтер көрсету үлесін қысқарту және жұмыс іздеушілер мен жұмыс берушілердің жұмыспен қамту орталығымен өзара іс-қимылының цифрлық арналары жағына басымдықты ауыстыру жөніндегі жұмыс жалғастырылатын болады.

Жұмыспен қамту орталықтарын цифрлық трансформациялау қызметтерді көрсетудің цифрлық форматқа толық көшуін көздейтін болады. Мемлекеттік қолдау шаралары қашықтықтан мансаптық кеңес беру тетіктері, жұмыс берушілермен бейне-түйіндеме және бейне-әңгімелесу құралдары әзірленетін болады, сондай-ақ жұмыс іздеуде Бос орындар мен түйіндемелерді салыстыру кезінде жасанды интеллект пайдаланылатын болады.

Халықты жұмыспен қамтудың цифрлық орталықтарының жұмыс стратегиясы мүмкіндіктерге және барлық мүдделі тараптардың қызметтерге тең қолжетімділігін қамтамасыз етуге бағдарланатын болады.

Халықты жұмыспен қамту саласындағы қызметтерді цифрландыру көрсетілетін қызметтердің сапасы мен ашықтығын арттыруға, азаматтар мен жұмыс берушілер үшін мемлекеттік қолдау шараларын алудың жылдамдығы мен ыңғайлылығына, бюрократиялық кедергілерді төмендетуге ықпал ететін болады.

 

• Халық, бизнес және мемлекет үшін еңбек нарығының цифрлық экожүйесін құру

         Порталды одан әрі дамыту шеңберінде enbek.kz келесі қызметтер әзірленеді: жасанды интеллект негізінде дағдыларға сәйкес бос жұмыс орындарын жеке таңдау;

         ▪ Мансап жолының конструкторы және кәсіби бағдар беруші;

         ▪ Өңірлік және халықаралық еңбек көші-қоны мүмкіндігі;

         ▪ Онлайн оқытудың қолжетімділігін кеңейту және жаппай оқытуды қамтамасыз ету;

         ▪ Дағдыларды тәуелсіз бағалау және сертификаттау;

         ▪ Электрондық еңбек шарттарын жасасу (қағазсыз);

         ▪ "Платформалық жұмыспен қамту"электрондық сервисі.

 

         Бұл азаматтарға қарапайым жұмыс іздеуден белсенді жұмысқа орналасуға көшуге мүмкіндік береді, сондай-ақ дағдыларды дамыту, еңбек ұтқырлығы, еңбек қатынастарын оңайлатылған ресімдеу арқылы кірістерді арттыруға жағдай жасайды.

 

• Платформалық жұмыспен қамтуды ресімдеу.

 

Цифрлық экономика еңбек нарығын өзгертеді: дәстүрлі жалдамалы жұмыспен қамту "еркін табыс экономикасына"айналады. Бүгінгі таңда еңбек нарығында Жұмыспен қамтудың икемді режимі, оның ішінде платформалық жұмыс тек сән үрдісі ғана емес, қарқынды дамып келе жатқан бағыт болып табылады.

Платформалық Жұмыспен қамтудың басты артықшылықтары-кірудегі төмен кедергілер, негізгі жұмыспен араласу мүмкіндігі, жұмыс уақытының икемділігі, мансап пен жеке өмірдің тепе-теңдігі. Осылайша, платформалық жұмыспен қамту қосымша жұмыс мүмкіндіктерін тудырады.

Сонымен қатар, тұрақсыз жұмыспен қамту және кірістер ретінде платформалық жұмыспен қамту тәуекелдері де бар, жұмыссыздық бойынша жәрдемақы, уақытша еңбекке жарамсыздық, ақылы демалыс алу құқығы жоқ, сонымен қатар кәсіподақ құру мүмкіндігінде шектеулер бар.

2023 жылы табыстың 1% мөлшерінде бірыңғай ай сайынғы салық төлемін көздейтін платформалық жұмыспен қамтуды ресімдеу жөніндегі пилоттық жоба іске асырылды. 2023 жылғы 1 шілдеден бастап әлеуметтік Кодекс қолданысқа енгізілді, онда платформалық жұмыспен қамтуды реттеу жөніндегі нормалар бекітілді, атап айтқанда тиісті бап, тұжырымдамалық аппарат енгізілді, платформалық жұмыспен қамту тараптарының өзара іс-қимыл тәртібі, олардың құқықтары мен міндеттері айқындалды.

Платформалық жұмыспен қамтуды түпкілікті ресімдеу үшін интернет-платформалар арқылы, оның ішінде жаңа Салық кодексін әзірлеу шеңберінде және әлеуметтік Кодекске және "міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы"Заңға өзгерістер енгізу арқылы жұмыспен қамтылған адамдар үшін жаңа салық режимін енгізу қажет.

7.4 Еңбек нарығының инклюзивтілігін арттыру

Зейнеткерлікке дейінгі (егде жастағы) адамдар үшін мүмкіндіктер жасау

Зейнеткерлік жас шегі ұлғайған сайын олардың экономикалық белсенділік деңгейін арттыру мақсатында зейнеткерлік жасқа дейінгі адамдарды жұмыспен қамтуды қолдау қажеттілігі артады.

Осы бағытты іске асыру үшін аға буын тұлғалары үшін мүмкіндіктерді қамтамасыз етудің 3 негізгі тетігін дамыту ұсынылады:

▪ жалақыны субсидиялау арқылы зейнеткерлік жасқа дейінгі адамдарды жалдау үшін жұмыс берушілерді ынталандыру. Бұл аға буынға ресми зейнеткерлікке шыққанға дейін пысықтауға және сол арқылы лайықты қарттықты қамтамасыз етуге мүмкіндік береді;

▪ дағдыларды игеру арқылы үздіксіз біліктілікті арттыру үшін "өмір бойы оқыту" мәдениетіне егде жастағы жұмыс күшін тарту. Оқыту барысында алынған дағдылардың кең қолжетімділігі мен өзектілігі тегін мемлекеттік платформада онлайн оқытуды қамтамасыз етеді. Кәсіби тәжірибе мен жаңа дағдыларды игерудің үйлесімі егде жастағы адамдарға Жас жұмыс күшінен кем түспей, еңбек нарығында бәсекеге қабілеттілігін сақтауға мүмкіндік береді.

Мүгедектігі бар адамдар үшін мүмкіндіктер жасау

Мүгедек адамдарды жұмысқа орналастыру үшін мүмкіндіктер жасау және оларды экономикалық белсенділікке қосу инклюзия саясатының маңызды бағыты болып табылады. Ерекше қажеттіліктері бар еңбекке қабілетті азаматтар шетте қалмауы керек, бірақ нәтижелі жұмыспен қамтуға барлығымен тең дәрежеде қосылуы керек. Ол үшін еңбек қызметін әлеуметтік қорғау және цифрландыру құралдары белсенді пайдаланылатын болады.

Мүгедек адамдарды жұмыспен қамтуға жәрдемдесу мақсатында мынадай құралдар қолданылатын болады:

▪ жалақыны субсидиялау арқылы мүмкіндігі шектеулі адамдарды жалдауды ынталандыру, сондай-ақ жұмыс орындарында бейімдеу және оқыту бойынша шығыстарды өтеу;

▪ мүгедектігі бар адамдар үшін жұмыс орындарын квоталау, сондай-ақ жұмыс орындарын сақтаудан гөрі жаңа жұмысшыларды жалдау үшін квоталарды пайдалануды ынталандыру;

▪ медициналық қорытындыны ресми бағалаумен шектелмей, мүгедектігі бар адамның еңбекке қабілеттілік дәрежесіне, ұмтылыстары мен әлеуметтік сипаттамаларына байланысты жұмысқа орналастыруды қолдау және ынталандыру жүйесін дамыту. 

Сондай-ақ, кәсіпкерлікті қолдаудың кешенді нысаналы бағдарламаларын дамыту есебінен мүмкіндігі шектеулі тұлғалар арасында кәсіпкерлікті ынталандыру қажет.

 

8. Нысаналы индикаторлар және күтілетін нәтижелер

 

Ұсынылған шараларды іске асыру сапалы жұмыс орындарының санын ұлғайтуға және жұмыспен қамту құрылымын жақсартуға әкеледі.

2029 жылға қарай экономикада 3,6 млн сапалы жұмыс орны болады, бұл жұмыспен қамтудың жалпы құрылымында 45% -. құрайды.

Сапалы жұмыс орындарының орташа жылдық өсу қарқыны 10% -. құрайды.

1,5 млн адам кірісті орташа жалақыдан жоғары деңгейге көтереді

Жыл сайын табысы медианадан асатын адамдардың саны орта есеппен 251 мыңға артады.

 

 

Еңбек нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасына қосымша

 

Еңбек нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасын іске асыру жөніндегі іс-қимыл жоспары

 

№ р / с

Іс-шаралардың атауы

Аяқтау нысаны

Орындау мерзімі

Жауапты орындаушылар

 

 

1	2	3	4	5
I. ЭКОНОМИКАНЫ ТИІСТІ ЕҢБЕК РЕСУРСТАРЫМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ЖҰМЫС КҮШІНІҢ ДАҒДЫЛАРЫ МЕН ҚҰЗЫРЕТТЕРІНІҢ ДЕҢГЕЙІН ДАМЫТУ ЖӘНЕ ЫНТАЛАНДЫРУ
Күтілетін нәтижелер: Жұмыс берушілердің өтінімдері бойынша қысқа мерзімді даярлық бойынша курстарды аяқтағандар саны (2023 жылы – 620 адам, 2024 жылы – 620 адам, 2025 жылы – 620 адам, 2026 жылы – 620 адам, 2027 жылы – 620 адам, 2028 жылы – 620 адам, 2029 жылы – 620 адам). Платформада оқытылғандар саны skills.enbek.kz (2023 жылы-35 мың адам, 2024 жылы-35 мың адам, 2025 жылы-35 мың адам, 2026 жылы-35 мың адам, 2027 жылы-35 мың адам, 2028 жылы – 35 мың адам, 2029 жылы – 35 мың адам)
1	Кластерге кіретін ТжКБ ұйымдарында басқарудың заманауи нысандарын енгізу	бұйрық	желтоқсан 2024 жыл	ОАМ, ЖАО
2	ТжКБ жүйесінде оқытудың желілік нысанын енгізу бойынша ұсыныстар әзірлеу	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2024 жыл	ОАМ, ЕХӘҚМ, ЖАО
3	Оқушыларды ерте кәсіби диагностикалау және сұранысқа ие мамандықтарға бағдарлау бағдарламасын енгізу	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2024 жыл	ОАМ, ҒЖБМ, ЕХӘҚМ, , ЖАО
4	ТжКБ қабырғаларында практикалық дағдыларды алу үшін мектептер мен ТжКБ бірлескен жұмысы	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2025 жыл	ОАМ, ЕХӘҚМ, ЖАО
5	"Зәкірлік" ұйымдарды айқындай отырып, ТжКБ ұйымдарын бейіндеу жөнінде ұсыныстар әзірлеу	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2024 жыл	ОАМ, ЕХӘҚМ, ЖАО
6	ТжКБ ұйымдарын ірі кәсіпорындарға және "оффтейк" келісімшарттары шеңберінде сенімгерлік басқаруға беру	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2024-2029 жылдар	ЖАО, ОАМ, ЕХӘҚМ
7	Жоғары оқу орындарында білім алуды жалғастыру үшін ТжКБ оқыту нәтижелерін тану	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2025 жыл	ҒЖБМ, ОАМ
8	Босатылатын жұмыс күші, салааралық ағын, кәсіпкерлік қызметке тарту үшін көлденең ұтқырлық шаралары бойынша ұсыныстар әзірлеу	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2024 жыл	ЕХӘҚМ, ОАМ, ҒЖБМ, ЖАО
9	Агломерациялардан (Астана, Алматы, Шымкент қалалары)тыс жерлерде экономикалық өсу полюстерін құру үшін жаппай жұмыс орындарын құруды, тұрғын үй және көлік инфрақұрылымын дамытуды көздейтін инвестициялық жобалар шеңберінде ішкі ұтқырлықты ынталандыру жөнінде ұсыныстар әзірлеу	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	маусым 2025 жыл	ЕХӘҚМ, ШОБ, ЭМ, ЭТРМ, АШМ, ЖАО
10	Кадрларды еңбек тапшылығы бар өңірлерге орналастыруды ынталандыру және экономиканың басым салаларында жаңа сапалы жұмыс орындарын құру жөнінде ұсыныстар әзірлеу	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	маусым 2025 жыл	ЕХӘҚМ, ШОБ, ЭМ, ЭТРМ, АШМ
11	Кәсіптік біліктілікті тану жүргізілетін кәсіптерді айқындау	кәсіптер тізілімі	2024-2029 жылдар	ЕХӘҚМ, ОМО, «Атамекен» ҰКП (келісім бойынша)
12	Кәсіби стандарттарды әзірлеу және өзектендіру	ОМО бұйрықтары	2024-2029 жылдар	ОМО
13	Кәсіптік стандарттар негізінде ТжКБ және БЖБ білім беру бағдарламаларын әзірлеу және өзектендіру	білім беру бағдарламаларын жаңарту	2024-2029 жылдар	ОАМ, ҒЖБМ, ЕХӘҚМ
14	Платформалық қызметкерлерді тіркеуді және әлеуметтік қорғауды автоматтандыру үшін "платформалық жұмыспен қамту" электрондық сервисін құру және сүйемелдеу, арнайы салық режимін қолдану	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	маусым 2024-2029 жылдар	ЕХӘҚМ, ЦДИАӨМ, ҚМ, ҰЭМ
15	Цифрлық "кәсіптер бойынша нұсқаулық"арқылы тиімді кәсіби бағдарлау үшін ақпаратқа қолжетімділікті кеңейту	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2024 жыл	ЕХӘҚМ, ҒЖБМ, ОАМ
II. САПАЛЫ ЖҰМЫС ОРЫНДАРЫНА СҰРАНЫСТЫ ЫНТАЛАНДЫРУ
Күтілетін нәтижелер: Мың адамға сапалы жұмыс орындарының санын ұлғайту (2023 жылы – 2 239, 2024 жылы – 2 432, 2025 жылы – 2 656, 2026 жылы – 2 917, 2027 жылы-3 222, 2028 жылы - 3 581)
16	Оңтүстікті индустрияландыру. Жұмыс істеп тұрған өндірістік инфрақұрылымды дамыту және жаңа өндірістік инфрақұрылымды құру және оңтүстік өңірлердегі өңдеу өнеркәсібінің қарапайым, ресурстарды қажет етпейтін өндірістері үшін ынталандыру пакетін ұсыну	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2027 жыл	ШОБ, ҰЭМ, СИМ, ҚМ, ЖАО
17	Орталық және шығыс өңірлерді қайта индустрияландыру. Орташа немесе жоғары технологиялық күрделілігі бар өндірістерді кеңейту және / немесе құру үшін ынталандыру пакетін ұсыну	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2027 жыл	ШОБ, ҰЭМ, СИМ, ҚМ, ЖАО
18	Өнеркәсіптік кооперация. Трансшекаралық құн тізбегіне енгізуді қамтамасыз ететін шекара маңы өңірлерінде бірлескен өндірістерді кеңейту және/немесе құру үшін шетелдік инвесторларға ынталандыру пакетін ұсыну	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2025 жыл	ШОБ, ҰЭМ, ЕХӘҚМ, АШМ, СИМ, ЭМ, ҚМ
19	Агробизнесті кластерлеу және мамандандыру. Ауыл шаруашылығы өнімдерін дайындаудың, сақтаудың және өткізу тізбектерінің бірыңғай жүйелерін бір кластерде (географиялық қағидат бойынша) құру. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын кластерлеу есебінен сапалы жұмыс орындарының үлесін ұлғайту үшін ынталандыру пакетін ұсыну	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2024 жыл	АШМ, ҰЭМ, ҚМ, «Атамекен» ҰКП (келісім бойынша)
20	Белсенді сауда саясаты. Экспортқа бағдарланған компаниялардың сыртқы нарықтарына қолжетімділікті кеңейту үшін сыртқы сауда қызметіндегі кедергілерді алып тастау, қазақстандық өнімді шетелдік сатып алушылар үшін ынталандыру пакетін ұсыну	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2024 жыл	СИМ, ҰЭМ, ҚМ, ЕХӘҚМ, «Атамекен» ҰКП (келісім бойынша)
21	Ішкі және сыртқы көлік байланысын арттыру үшін қолданыстағы экономикалық дәліздерді дамыту және жаңа экономикалық дәліздер құру. Көлік инфрақұрылымын дамыту	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2027 жыл	КМ, СИМ, ҰЭМ
22	Теміржол тасымалының сапасы мен қолжетімділігін арттыру. Темір жол тасымалын Мемлекет меншігінен алу жәнеераықтандыру. Магистральдық желіні жеке мемлекеттік кәсіпорынға бөлу. Теміржол тасымалдарының бәсекелестік жеке нарығын құру	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2025 жыл	КМ, СИМ, ҰЭМ
23	Өңірлік авиабтарды ұйымдастыру, Қазақстан Республикасының ірі өңірлік әуежайларының базасында логистикалық орталықтарды дамытуға инвесторларды тарту үшін ынталандыру пакетін құру жөнінде ұсыныстар әзірлеу	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2025 жыл	КМ, ҰЭМ
24	Шекаралық өткелдерде өткізу қабілетін арттыру. Кедендік ресімдеу мерзімдерін қысқарту үшін өткізу пункттерін тиімді цифрландыру. Өткізу қабілетін арттыру үшін инфрақұрылымды дамыту	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	маусым 2024 жыл	ҚМ, ШОБ, СИМ, ЦДИАӨМ, ҰЭМ
25	Мемлекеттік сатып алу мәселелері бойынша нормативтік құқықтық актілерді өзгерту бойынша ұсыныстар әзірлеу. Мемлекеттік сатып алу кезінде біліктілік талаптарына "сапалы жұмыс орындарының" саны бойынша өлшемшарттарды енгізу	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат	желтоқсан 2024 жыл	ҚМ, «Атамекен» ҰКП (келісім бойынша)
26	Приоритизация среднего предпринимательства при распределении ресурсов по бюджетным программам и включение критерия по созданию качественных рабочих мест при оказании мер государственной поддержки для субъектов малого и среднего бизнеса	утверждение нормативных правовых актов	декабрь 2024 года	ҰЭМ, ҚМ, ШОБ, АШМ, ЭМ, ЭТРМ, «Атамекен» ҰКП (келісім бойынша)
27	Мыналарды қамтитын жер қойнауын пайдаланудың ақпараттық жүйесін өнеркәсіптік пайдалануға іске қосу: - геологиялық ақпараттың цифрлық дерекқоры; - Мемлекеттік қызметтерді алу үшін "бірыңғай терезе" - интерактивті геологиялық карталар (зертханалар, кернеу қоймалары, байыту фабрикалары, металлургия зауыттары, логистикалық жолдар және т. б.) - әлеуетті инвесторлар мен жұмыс істеп тұрған жер қойнауын пайдаланушыларға ақпараттық жүйеге ашық қолжетімділікті қамтамасыз ету	өнеркәсіптік пайдалануға қабылдау актісі	маусым 2024 жыл	ЦДИАӨМ, ШОБ, ЭМ
28	Маркетинг және жергілікті нарықтарға қол жеткізу кезінде экспорттаушыларға қолдау көрсету мақсатында шетелдік трансшекаралық өңірлердегі сауда өкілдіктерін кеңейту	халықаралық келісімдерге қол қою	2024-2029 годы	СИМ, СІМ, ҰЭМ, ҚМ
29	Разработка предложений по внесению изменений в Трудовой кодекс Республики Казахстан по вопросам взаимодействия центральных государственных, местных исполнительных органов, а также крупных горно-металлургических организаций и недропользователей, планирующих высвобождение сотрудников при модернизации производства	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ұсыныстар	июнь 2024 года	ЕХӘҚМ, ҰЭМ, ШОБ, ЭМ, ЭТРМ, ЖАО
30	Внедрение механизма гражданского офсета для развития внутристрановой ценности путем локализации производств в рамках регулируемых закупок и проектов государственно-частного партнерства	Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ұсыныстар	ШОБ, ҰЭМ, ҚМ, ЭМ, АШМ, ЭТРМ
31	Құрылыс салушы тарапынан құрылыс салу объектісіндегі тұрғын үй алаңының үлесін беру жөніндегі міндеттемелерді ескере отырып тұрғын үй салуға жер учаскелерін беру үшін ашық аукцион негізінде жер учаскелерін беру тетігін құру мәселелері бойынша ұсыныстар әзірлеу	Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ұсыныстар	АШМ, ШОБ, ҰЭМ, ҚМ, ЖАО
32	Қазіргі сауда форматтарын пайдалануды кеңейту. Заманауи сауда форматтарын кеңейту мен құруды ынталандыру үшін ынталандыру пакетін құру	Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы	июнь 2024 года	СИМ, ҰЭМ, ҚМ, ШОБ, «Атамекен» ҰКП (келісім бойынша)
33	Ауылдық аумақтардың инфрақұрылымын дамытудың нақты тетіктерін енгізу бойынша ұсыныстар әзірлеу	Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы	маусым 2024 года	ҰЭМ, АШМ, ЭМ, СИМ
34	Кадрларды оқыту үшін ТжКБ базасында агрокомпетенциялар орталықтарының желісін құру жөнінде ұсыныстар әзірлеу	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ұсыныстар	июнь 2024 года	ОАМ, ҰЭМ, «Атамекен» ҰКП (келісім бойынша)
III. СҰРАНЫС ПЕН ҰСЫНЫСТЫ ҰШТАСТЫРУ ҮШІН ЭКОНОМИКА МЕН АДАМИ КАПИТАЛДЫ ДАМЫТУ ЖҮЙЕСІНІҢ ТИІМДІ БАЙЛАНЫСЫНА ЖАҒДАЙ ЖАСАУ
Күтілетін нәтижелер: 1) жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің цифрландырылған шараларының үлесін 86-дан 100% - ға дейін жеткізу. 2) жұмыспен қамту және жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларымен қамту саласындағы мемлекеттік қызметтерді алушылардың үлесін онлайн форматта 44 – тен 70% – ға дейін ұлғайту – (2023 жылы – 47%, 2024 жылы – 50%, 2025 жылы – 54%, 2026 жылы-58%, 2027 жылы-62%, 2028 жылы – 66%). 3) бизнес-процестерге оқытудан өткен Мансаптық орталықтар қызметкерлерінің үлесін 14,2 – ден 80% – ға дейін ұлғайту (2023 жылы – штат санынан 20%, 2024 жылы – 25%, 2025 жылы - 30%, 2026 жылы - 35%, 2027 жылы - 50%, 2028 жылы – 65%)
35	Мансап орталықтарының қызметкерлеріне тарифтік еңбекақы енгізу бойынша ұсыныстар әзірлеу	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ұсыныстар	желтоқсан 2024 жыл	ЕХӘҚМ, ҰЭМ, ҚМ, ЖАО
36	Еңбек ұтқырлығы орталықтарының (мансаптық орталықтардың) қызметкерлерін оқытудың кешенді жүйесін енгізу: жеке оқыту жоспарларын қалыптастыру, үздіксіз кәсіптік оқыту, аттестаттау және біліктілік санаттарын беру, ішкі жаттықтырушылар пулын құру	бұйрық	желтоқсан 2024 жыл	ЕХӘҚМ, ЖАО
37	Жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шараларын 100% онлайн-форматқа көшіру Enbek.kz: жұмыссыздарға қашықтықтан мансаптық кеңес беру, жұмысқа орналасу процестерін цифрлық форматқа көшіру-бейне-түйіндеме және бейне-әңгімелесу, цифрлық еңбек практикасын ұйымдастыру, бос жұмыс орындарын үйлестіру және жасанды интеллект негізінде түйіндеме	Қазақстан Республикасының Үкіметіне ұсыныстар	желтоқсан 2024 жыл	ЕХӘҚМ, ЖАО

 

 

_______________________

 

 

 

Жоғарыда көрсетілген шараларды іске асыру мынадай күтілетін нәтижелерге жоспарлы қол жеткізуді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді:

 

	Мағынасы							Жауапты орындаушылар
	факт	жоспар	жоспар	жоспар	жоспар	жоспар	жоспар
	2022	2023	2024	2025	2026	2027	2028
Экономикалық қызметтің негізгі түрлері бөлінісінде сапалы жұмыс орындарының санын мың адамға ұлғайту	2 072	2 239	2 432	2 656	2 917	3 222	3 581	Қазақстан Республикасының Үкіметі
Ауыл, орман және балық шаруашылығы	52	52	58	64	73	84	93	АШМ, ЭТРМ
Тау-кен өнеркәсібі және карьерлерді қазу	113	125	135	159	185	214	252	ЭМ, ШОБ, ЦДИАӨМ
Өңдеу өнеркәсібі	248	276	307	339	376	423	489	ШОБ, АШМ, ЭМ
Электр энергиясымен, газбен, бумен, ыстық сумен және кондиционерленген ауамен жабдықтау	52	57	64	68	74	79	89	ЭМ
Сумен жабдықтау; қалдықтарды жинау, өңдеу және жою, ластануды жою жөніндегі қызмет	14	16	15	16	18	19	22	СРИМ
Құрылыс	137	137	138	138	146	148	158	ШОБ
Көтерме және бөлшек сауда; автомобильдер мен мотоциклдерді жөндеу	184	194	255	327	387	447	453	СИМ
Көлік және қойма	179	183	195	202	206	210	213	КМ
Тұру және тамақтану қызметтерін ұсыну	20	21	22	23	24	25	26	ТСМ
Ақпарат және байланыс	56	58	75	88	98	118	127	ЦДИАӨМ, МАМ
Жылжымайтын мүлікпен операциялар	21	21	22	22	23	23	23	ШОБ
Кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет	62	62	64	64	64	63	63	ШОБ, ОАМ, ҒЖБМ, ОМО
Әкімшілік және көмекші қызмет көрсету саласындағы қызмет	55	57	63	67	70	73	75	ҰЭМ, ОМО
Мемлекеттік басқару және қорғаныс; міндетті әлеуметтік қамсыздандыру	244	244	244	241	236	231	224	МҚІА
Білім	311	374	387	411	450	502	595	ОАМ, ҒЖБМ
Денсаулық сақтау және халыққа әлеуметтік қызмет көрсету	217	253	270	307	364	437	551	ДСМ, ЕХӘҚМ
Өнер, ойын-сауық және демалыс	25	27	31	33	36	39	41	МАМ
Қызметтердің басқа түрлерін ұсыну	56	56	57	57	56	55	54	ҰЭМ, ЕХӘҚМ
Үй қызметшісін жалдайтын үй шаруашылықтарының қызметі; үй шаруашылықтарының өз тұтынуы үшін тауарлар мен қызметтерді өндіру жөніндегі қызметі	25	26	29	29	31	33	33	ЕХӘҚМ
Өңірлер бөлінісінде сапалы жұмыс орындарының санын мың адамға ұлғайту	2 072	2 239	2 432	2 656	2 917	3 222	3 581	Қазақстан Республикасының Үкіметі
Абай Облысы	66	72	80	89	99	111	125	облыс әкімдігі Абай
Ақмола облысы	83	89	96	105	114	125	138	Ақмола облысының әкімдігі
Ақтөбе облысы	105	114	123	134	146	160	177	Ақтөбе облысының әкімдігі
Алматы облысы	96	104	112	123	134	148	165	Алматы облысының әкімдігі
Атырау облысы	93	97	103	110	117	126	136	Атырау облысының әкімдігі
Батыс Қазақстан облысы	74	80	86	94	104	115	127	Батыс Қазақстан облысының әкімдігі
Жамбыл облысы	86	91	98	106	115	126	139	Жамбыл облысының әкімдігі
Жетісу Облысы	45	48	53	57	63	70	77	облыс әкімдігі Жетісу
Қарағанды облысы	140	151	163	177	193	213	234	Қарағанды облысының әкімдігі
Қостанай облысы	98	105	113	123	134	146	161	Қостанай облысының әкімдігі
Қызылорда облысы	67	76	87	100	116	134	157	Қызылорда облысының әкімдігі
Маңғыстау облысы	78	85	93	102	113	126	140	Маңғыстау облысының әкімдігі
Павлодар облысы	92	99	108	118	129	142	157	Павлодар облысының әкімдігі
Солтүстік Қазақстан облысы	62	67	72	78	85	93	102	Солтүстік Қазақстан облысының әкімдігі
Түркістан облысы	120	130	142	157	174	195	221	Түркістан облысының әкімдігі
Ұлытау Облысы	27	29	32	35	38	41	46	Ұлытау облысының әкімдігі
Шығыс Қазақстан облысы	79	87	96	106	118	133	150	Шығыс Қазақстан облысының әкімдігі
Астана қ.	205	220	237	257	280	307	339	Астана қаласының әкімдігі
Алматы қ.	369	396	427	462	503	549	603	Алматы қаласының әкімдігі
Шымкент қ.	88	99	111	125	142	162	187	Шымкент қаласының әкімдігі
Жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің цифрландырылған шараларының үлесі %	86	93	100	100	100	100	100	ЕХӘҚМ
Жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік қызметтерді алушылардың онлайн форматтағы үлесі,  %	44	47	50	54	58	62	66	ЕХӘҚМ
Жұмыссыздық деңгейі, %	4,9	4,9	4,8	4,7	4,7	4,7	4,6	ЕХӘҚМ
Абай Облысы	5,0	4,8	4,8	4,7	4,7	4,7	4,6	облыс әкімдігі Абай
Ақмола облысы	4,8	4,8	4,8	4,8	4,8	4,8	4,7	Ақмола облысының әкімдігі
Ақтөбе облысы	4,8	4,8	4,8	4,8	4,8	4,8	4,7	Ақтөбе облысының әкімдігі
Алматы облысы	4,7	4,8	4,8	4,7	4,7	4,7	4,6	Алматы облысының әкімдігі
Атырау облысы	4,8	4,9	4,9	4,9	4,9	4,9	4,8	Атырау облысының әкімдігі
Батыс Қазақстан облысы	5,0	4,9	4,9	4,9	4,9	4,9	4,8	Батыс Қазақстан облысының әкімдігі
Жамбыл облысы	5,0	4,9	4,9	4,9	4,9	4,9	4,8	Жамбыл облысының әкімдігі
Жетісу Облысы	5,1	4,7	4,6	4,5	4,5	4,5	4,4	облыс әкімдігі Жетісу
Қарағанды облысы	4,4	4,9	4,9	4,9	4,9	4,9	4,8	Қарағанды облысының әкімдігі
Қостанай облысы	4,9	4,8	4,8	4,8	4,8	4,8	4,7	Қостанай облысының әкімдігі
Қызылорда облысы	4,9	4,8	4,8	4,8	4,8	4,8	4,7	Қызылорда облысының әкімдігі
Маңғыстау облысы	5,1	4,9	4,9	4,9	4,9	4,9	4,8	Маңғыстау облысының әкімдігі
Павлодар облысы	4,8	4,8	4,8	4,8	4,8	4,8	4,7	Павлодар облысының әкімдігі
Солтүстік Қазақстан облысы	4,9	4,9	4,9	4,9	4,9	4,9	4,8	Солтүстік Қазақстан облысының әкімдігі
Түркістан облысы	5,2	4,9	4,9	4,9	4,9	4,9	4,8	Түркістан облысының әкімдігі
Ұлытау Облысы	4,3	4,1	4	3,9	3,9	3,9	3,8	Ұлытау облысының әкімдігі
Шығыс Қазақстан облысы	4,7	4,9	4,9	4,9	4,9	4,9	4,8	Шығыс Қазақстан облысының әкімдігі
Астана қ.	4,6	4,8	4,8	4,6	4,6	4,6	4,5	Астана қаласының әкімдігі
Алматы қ.	5,0	4,9	4,9	4,9	4,9	4,9	4,8	Алматы қаласының әкімдігі
Шымкент қ.	5,0	4,9	4,9	4,9	4,9	4,9	4,8	Шымкент қаласының әкімдігі

 

 

Примечание: расшифровка аббревиатур:

 

СРИМ	Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі
ДСМ	Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі
МАМ	Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі
млрд	миллиард
миллион	миллион
ҒЖБМ	Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі
ҰЭМ	Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі
ОМ	Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі
ӨҚМ	Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі
ШОБ	шағын және орта кәсіпорындар
КМ	Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі
ТСМ	Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі
СИМ	Қазақстан Республикасының сауда және интеграция министрлігі
ЕХӘҚМ	Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі
Қаржымині	Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі
ЦДИАӨМ	Қазақстан Республикасының Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі
ЭМ	Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі
ЭТРМ	Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі
"Атамекен" ҰКП	"Атамекен" Қазақстан Республикасының Ұлттық Кәсіпкерлер Палатасы
ОМО	Орталық мемлекеттік органдар
ТжКБ	техникалық және кәсіптік білім беру
мың	мың

 

 

     

Дата публикации

20 октября 2023