Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (1-шығарылым) бекіту туралы

       

         Аастана қаласы                                                                                                         город Астана                                                                                                               

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің

бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын
(1-шығарылым) бекіту туралы

 

 

Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 16-бабының 16-1) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

1. Осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (1-шығарылым) бекітілсін.
2. Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Еңбек және әлеуметтік әріптестік департаменті заңнамада белгіленген тәртіппен:

1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;

2) осы бұйрық ресми жарияланғаннан кейін оны Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің интернет-ресурсында орналастыруды;

3) осы бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Заң қызметі департаментіне осы тармақтың 1) және 2) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтер ұсынуды қамтамасыз етсін.

3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі А.Ә. Сарбасовқа жүктелсін.
4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

                      

 

Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі

Т. Дүйсенова

 

 

 

 

бұйрығымен бекітілген

 

 

Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (1-шығарылым)

 

 

1-тарау. Кіріспе

 

1. Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (1-шығарылым) (бұдан әрі – БТБА (1-шығарылым) экономикалық қызметтің барлық салаларына ортақ жұмысшылар кәсіптерін қамтиды.
2. БТБА-да (1-шығарылым) кәсіпорында қолданыстағы еңбекті ұйымдастыруға сәйкес жұмыс берушілер көздеген және заңнамада белгіленген тәртіппен бекітілген тәртіпке, нұсқаулыққа, әдістерге, технологиялық процестерге сілтемелер бар.
3. БТБА-ны (1-шығарылым) Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі әзірлеген.
4. Тарифтік-біліктілік сипаттамалар осы (1-шығарылым) БТБА-да көрсетілген өндірістер мен жұмыс түрлері бар ұйымдардың меншік нысанына және ұйымдық-құқықтық нысанына қарамастан, олардағы жұмысшылардың жұмыстарын тарификациялаған және біліктілік разрядтарын белгілеген кезде қолданылады.
5. БТБА жұмыстарды тарифтеуге, жұмысшыларға біліктілік разрядтарын беруге, сондай-ақ экономикалық қызметтің барлық саласындағы жұмысшыларды даярлау және біліктілігін арттыру жөнінде бағдарламалар жасауға арналған.
6. БТБА-ға орналастырылған жұмысшылардың тарифтік-біліктілік сипаттамалары ғылыми-техникалық прогрестің, бригадалық ұйым нысандары талаптарының және еңбек төлемінің кеңінен пайдаланылуын, сондай-ақ артып келе жатқан өнім сапасы талаптары, жұмысшыларға жалпы білім беру деңгейі мен арнайы даярлау сапасы ескеріле отырып әзірленді.
7. Жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары тиісті сипаттамаларда көрсетілген жекелеген жағдайларды қоспағанда, сегіз разрядты тарифтік кестеге сәйкес әзірленді.

Жұмыс разрядтары еңбек жағдайларын ескермей олардың күрделігіне қарай белгіленді. Қажет болғанда еңбек  жағдайлары (ауырлығы, зияндылығы және өзгелері) арттырылған лауазымдық жалақылар (тарифтік ставкаларды) немесе заңнамаға сәйкес қосымша ақыларды есептеу  арқылы белгіленеді.

8. Жұмысшылар тарифтік-біліктілік сипаттамаларда көзделген жұмыстардан басқа ауысымды қабылдау және тапсыру, өз жұмыс орнын, жабдықтарды, құралдарды, аспаптарды жұмысқа уақтылы даярлау және жинаумен, оларды тиісті жағдайда ұстаумен, белгіленген техникалық құжаттаманы жүргізумен байланысты жұмыстарды орындайды.
9. Анықтамалықта келтірілген тарифтік-біліктілік сипаттамалар, сондай-ақ жұмысшы кәсіптерінің разрядтар бойынша тарифтік-біліктілік сипаттамаларында келтірілген сипаттамалар үш бөлімнен: «Жұмыстардың сипаттамасы», «Білуге тиіс», «Жұмыс үлгілері» бөлімдерінен тұрады.

«Жұмыстардың сипаттамасы» бөлімінде жұмысшы орындай алатын негізгі, осы кәсібі мен осы разряды үшін неғұрлым үйреншікті жұмыстардың сипаттамасы болады. Бұл жұмыстардың сипаттамасы еңбек процесін түзетін:

технологиялық процесті тікелей жүргізуге дайындық операциялары, жабдықты күту және жұмыс орнына қызмет көрсету жөніндегі операциялар;

жұмысшының технологиялық процесті оның өлшемдерін, кезеңдері мен қысқаша техникалық сипаттамаларын көрсете отырып тікелей жүргізуі бойынша әрекеттері сияқты жұмысшы орындайтын еңбек функциялары бөлімінде беріледі.

«Білуге тиіс» бөлімінде «Жұмыстардың сипаттамасы» бөлімінде келтірілген жұмыстарды сапалы орындау үшін қажетті, яғни еңбек құралдарының қасиеттерін, еңбек жабдықтарының технологиялық және конструктивтік ерекшеліктерін, технологиялық процестің реті мен кезеңдерін, техникалық және технологиялық құжаттаманы білу секілді жұмысшы біліктілігіне қойылатын негізгі талаптар, сондай-ақ орындалатын жұмыстың ерекшелігі мен күрделілігінен туындайтын жұмысшының арнайы біліміне қойылатын талаптар баяндалады. Аса күрделі, алтыншы және одан да жоғары разрядтарға сәйкес келетін жұмыстарды орындайтын жұмысшылардың жекелеген кәсіптері бойынша «Білуге тиіс» бөлімінде кәсіптік білім деңгейіне қойылатын талаптар келтіріледі. Жұмысшылардың кәсіптік даярлығы мен кәсіптік біліміне қойылатын нақты талаптар разрядтар беру кезінде айқындалады.

«Жұмыс үлгілері» бөлімінде осы кәсіп пен осы жұмыстар разрядына неғұрлым үйреншікті жұмыстардың тізбесі келтіріледі. «Жұмыстардың сипаттамасы» бөлімінде орындалатын жұмыстардың сипаттамасы толық баяндалған жағдайларда, біліктілік сипаттамасында «Жұмыс үлгілері» бөлімі келтірілмейді.

Қосымша тізбеге енгізілген жұмыстар орындалу күрделігіне қарай БТБА-ға орналастырылған тиісті разряд кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамаларында келтірілген жұмыстарға сәйкес болуға тиіс.

Тарифтік-біліктілік сипаттамада баяндалған білікті жұмысшының тиісті теориялық және практикалық білім деңгейіне қойылатын талаптармен қатар жұмысшы мыналарды білуге тиіс:

а) өз жұмыс орнында еңбекті оңтайлы ұйымдастыруды;

еңбекті ұйымдастырудың бригадалық нысанында әрбір жұмысшы өз бригадасының да еңбегін ұйымдастыруды білуге тиіс;

б) орындалатын жұмыстың технологиялық процесі;

өндіріс жұмыстары кезінде ағымдағы сипаттағы ақаулықтарды анықтау және жою қызметін көрсететін жабдықтарды, аспаптар мен құралдарды техникалық пайдалану және күту қағидалары;

орындалатын жұмысқа кететін жағар май, энергия және материалдардың шығыс нормалары;

в) орындалатын жұмыстың, оның ішінде аралас операциялар немесе процестер бойынша сапасына қойылатын талаптар;

ақау түрлері, оның туындау себептері, және оның алдын алу және жою тәсілдері;

г) қауіпсіз және санитариялық-гигиеналық еңбек әдістері, өз жұмыс орнында өрттің алдын алу және сөндірудің негізгі құралдары мен жолдары;

дабыл қағу, жұмыс орнында еңбекті ұйымдастырумен көзделетін жерлерде ілмектеу жұмысының қағидалары;

д) өндірістік (кәсіп бойынша) нұсқаулық және ішкі еңбек тәртібі қағидалары;

ж) өндіріс тиімділігін арттыру жолдары – еңбек өнімділігін, шығарылатын өнім сапасын, учаскеде, бригадада, өз жұмыс орнында материалдық ресурстарды үнемдеуді арттыру, өнімнің құнын және еңбек сыйымдылығын төмендету, шаруашылық есепті, еңбекті ұйымдастырудың бригадалық нысанын пайдалану;

з) тарифтік ставкаларды, нормалар мен бағаларды тағайындау және белгілеу тәртібі;

жұмысты тарифтеу, жұмысшы білік разрядтарын, нормаларды және бағаларды қайта қарау, техникалық негізделген нормаларды белгілеу тәртібі;

и) өндірісте жұмысшыларды даярлау, қайта даярлау және біліктілігін арттырудың негізгі ережелері мен нысандары;

к) еңбекақы нысандары мен жүйесі, көп станокты қызмет көрсету және кәсіптерді алмастыру кезіндегі еңбекақы шарттары;

бригададағы еңбекақы және еңбекақыны бөлу жүйесінің ерекшеліктері.

Жұмысшы өзінің практикалық қызметінде экономикалық білімді қолдануды, өзінің және бригада жұмысының нәтижелерін талдауды білуге тиіс.

Мынадай а) – д) тармақшаларында көрсетілген талаптардан басқа, машиналар мен механизмдерді басқарумен және қызмет көрсетумен тікелей айналысатын жұмысшылар, машиналардың машинистері, мотористері, жүргізушілері, тракторшылар, баптаушылар, краншылар, электр монтерлері, жөндеушілер, монтаждаушылар, құюшылар, аппаратшылар, каландрлаушылар және өзгелері орындалатын жұмыстың шарты бойынша жұмыс процесінде туындайтын ағымдағы сипаттағы ақаулықтарды өз бетінше жоюға және оны жөндеуге қатысуға жеткілікті көлемде слесарлық ісін игереді.                             

10. Анықтамалықта бір немесе өзге кәсіп үшін бірнеше разряд және де тарифтік-біліктілік сипаттамада көзделген жағдайларда анағұрлым жоғары білікті жұмысшының оның тарифтік-біліктілік сипаттамасында санамаланған жұмыстардан басқа білімі, дағдысы және осы кәсіп бойынша төмендеу білікті жұмысшының тарифтік-біліктілік сипаттамасында көзделген жұмыстарды орындай алады. Сондықтан да, төмендеу разрядты тарифтік-біліктілік сипаттамаларда келтірілген жұмыстар әдеттегідей, жоғары разрядты сипаттамаларда көрсетілмеген.

Жекелеген кәсіптердің төменгі разрядтарының жұмыс сипаттамаларында өндірістің жағдайы немесе орындалатын жұмыс суреттемесіне сүйене келе, технологиялық процесті жүргізу немесе жекелеген жұмыстарды орындау анағұрлым жоғары білікті жұмысшының басшылығымен жүргізіледі деп жазылған. Мұндай жағдайларда анағұрлым жоғары разрядты жұмысшылар сол кәсіптегі төмендеу разрядты жұмысшыны басқарады. Технологиялық процестерді жүргізумен айналысатын жоғары разрядты жұмысшылар сол процестерді жүргізуге қатысатын жұмысшыларды басқарады.

11. Теміржол және су көлігіндегі қозғалыспен, қопару жұмыстары өндірісімен, қопару материалдары және улы заттарды сақтау және қолданумен, көтеру-тасымалдау жабдықтарында, қазандық құрылғыларында, қысыммен істейтін аппараттар мен ыдыстарда қызмет көрсетумен байланысты немесе өзге де жұмыстарда істейтін жұмысшылар қолданыстағы тәртіппен оларды орындаудың ерекше талаптары көзделгенде сол тәртіпті білуге және сақтауға және қажет болған жағдайларда (қопарушының тиісті бірыңғай кітапшасы, дәнекершінің дипломы және өзгелері) болуға тиіс.

Тиісті кәсіптердің тарифтік-біліктілік сипаттамаларында баяндалған бақылау-қабылдау функцияларды орындайтын жұмысшылар екі жылда бір рет берілген біліктілік деңгейіне сәйкестікке және бақыланатын өнімнің сапасына қойылатын талаптарды білуге аттестациядан өтуге тиісті. Бұл жұмысшыларды аттестациялау тәртібін заңнамада белгіленген тәртіпке сәйкес ұйымдар айқындайды.

12. Жұмыстарды тарифтеу тарифтік-біліктілік сипаттамалардың негізінде жүргізіледі. Бұл ретте тарифтелетін жұмыс тарифтік-біліктілік сипаттамаларда сипатталған тиісті жұмыстармен және анықтамалықта немесе осы кіріспенің
    7-тармағына сәйкес бекітілген қосымша жұмыс мысалдарының тізбесінде орналастырылған үлгілік мысалдармен салыстырылады.

Жұмысты бригада (звено) орындаған жағдайларда жұмысты тарифтеу әрбір операция немесе осы жұмыстың құрамына кіретін операциялардың сомасы, оның орташа разряды бойынша сараланып жүргізіледі.

13. Жұмысшыға разряд (сынып, санат) беру немесе жоғарылату туралы мәселені оқудан өткен жұмысшының өтінішінің және тиісті бөлімше басшысының (шебер, ауысым бастығы және өзгемен) ұсынымының негізінде ұйымның (кәсіпорынның) біліктілікті айқындау комиссиясы өндірістік бригаданың кеңесін ескере отырып қарайды.

Біліктілік емтихандарына әдетте, теориялық білімін алдын ала тексерусіз және сынақ тапсырмай-ақ тиісті оқу бағдарламалары бойынша теориялық және өндірістік оқудың толық курсынан жақсы өткен адамдар жіберіледі.

Технологиялық тәртіпті өрескел бұзғаны үшін, сондай-ақ басқа да әзірленетін өнім сапасының төмендеуіне алып келген елеулі бұзушылықтар үшін ұйым (кәсіпорын) басшылары жұмысшылардың біліктілік разрядтарын (сыныбын, санатын) 3 айға дейінгі мерзімге төмендетуге құқығы бар. Бұл ретте разрядты (сыныбын, санатын) қалпына келтіру разряд (сынып, санат) беру үшін белгіленген тәртіппен жүргізіледі.

Ұйымның (кәсіпорынның) біліктілікті айқындау комиссиясының төрағасы басшының орынбасары, бас инженер болып табылады. Біліктілікті айқындау комиссиясы кемінде бес мүшеден тұрады, оның құрамын ұйымның (кәсіпорынның) басшысы бекітеді. Разряд беру немесе өзгерту туралы мәселені қарауға біліктілік комиссиясы қажеттігіне қарай осы кәсіптегі білікті жұмысшыларды немесе басқа да қызметтердің мамандарын тартады.

Жұмысшыға біліктілік разрядын беру немесе оны жоғарылату цехтағы, учаскедегі, құрылыс-монтаждау,  құрылыс-жөндеу ұйымдарда орындалатын жұмыстың күрделігіне қарай жүргізіледі.

Біліктілікті айқындау комиссияның жұмысшылардың теориялық білімдерін тексеруін және олардың сынақтарды тапсыруын ұйымдастыру шебердің, жұмысты өндірушінің (прорабтың), ауысым бастығының немесе басқа да тиісті бөлімше басшысының міндеттемесі болып табылады.

Біліктілік разряды берілетін немесе жоғарылатылатын жұмысшы тиісті разрядтың тарифтік-біліктілік сипаттамасына сәйкес ауызша түрде «Білуге тиіс» деген бөлімнің сұрақтарына жауап беруге және сынақ тапсыруға, яғни аталған ұйымдағы «Жұмыс үлгілері» немесе «Жұмыс сипаттамасы» деген бөлімдерде көрсетілген жекелеген жұмыстарды өз бетінше орындауға тиіс. Бұған қоса, жұмысшы осы кіріспенің 8-тармағында баяндалған білім деңгейіне қойылатын талаптардан туындайтын сұрақтарға да жауап беруге тиісті. Сынақ тапсырғанда жұмысшы жұмыстың қажетті сапасын қамтамасыз ету үшін белгіленген әзірлеу, уақыт, қызмет көрсету нормаларын орындауы керек. Сынақ жұмыстарын орындауға болмайтын учаскедегі жұмысшының практикалық даярлық деңгейін (учаске, цех және өзге де)  жетекшісі бағалайды.

Егер жұмысшыға біліктілік разрядын беру немесе арттыру үшін сынақ ретінде бөлінген жұмысқа басқа жұмысшылардың қатысуы талап етілетін болса,  сынақ тапсырған уақытқа қажетті бригаданы (звено) жетекші (шебер, прораб, ауысым бастығы немесе тиісті бөлімшенің басқа да басшысы) ұйымдастырады.

Бригадада істейтін жұмысшыға біліктілік разрядын беру немесе арттыру анағұрлым жоғары білікті жұмысшының басшылығымен орындалатын жұмыстың күрделік дәрежесіне қарай емес, біліктілік сынағын тапсырғанда өз бетінше орындай алатын жұмыстың күрделігіне қарай жүргізілуге тиіс.

Негізгі кәсібі бойынша жұмыспен қатар бригада басшылығы  функцияларын орындау да жүктелген жұмысшыларға біліктілік разрядын беру жалпы негізде жүргізілуге тиіс. Жұмысшының бригадир етіп тағайындалуы оның разрядын көтеру үшін негіз бола алмайды.

Бір және одан да көп кәсіпті бірге алып жүрген кезде разряд беру тәртібі жоғарыда айтылғандарға ұқсас болады.

Жұмысшы кәсібінің атауы өндірісте орындалатын нақты жұмысы ескеріле отырып БТБА-ға қатаң сәйкестікте белгіленуге тиіс. Жұмысшы түрлі кәсіптерді орындаған жағдайда, жұмысшы кәсібінің атауы негізгі жұмысы бойынша олардың орындайтын жұмысының  көлеміне қарай белгіленеді.

Біліктілік комиссиясының қорытындысы (хаттамасы) негізінде ұйымның (кәсіпорынның) әкімшілігі жұмысшыға БТБА-ға сәйкес тиісті құжаттарды ресімдей отырып, кәсіп атауын және біліктілік разрядын бекітеді. Жұмысшыға негізгі жұмысы бойынша берілген разряд пен кәсіп атауы қызметкердің еңбек қызметін растайтын оның құжаттарына енгізіледі. Жұмысшыға қоса атқаратын кәсібі бойынша берілген разрядқа  растайтын құжат беріледі.

Кәсіби құрамы бойынша ұйымдарда (кәсіпорындарда) жұмысшыларды есепке алу, сондай-ақ жұмысы туралы барлық құжаттардағы жазбалар  БТБА шығарылымдарында көрсетілген жұмысшы кәсіптерінің атауларына сәйкестігін қатаң сақтай отырып жүргізілуге тиіс.

Жұмыстарды тарифтеу және жұмысшыларға жаңа кәсіптер бойынша белгіленген тәртіппен біліктілік разрядтарын бекіткенге дейін беру қолданыстағы БТБА-да қамтылған осыған ұқсас кәсіптер мен жұмыстардың атаулары мен сипаттамаларына қатысты жүргізіледі. Бұл ретте ұйымдар (кәсіпорындар), уәкілетті органдар жаңа жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамаларын белгіленген тәртіппен әзірлеп, бекітеді.

14. Жұмысшылардың кәсіптері білікті және білікті емес санаттарға бөлінеді. Білікті санатқа еңбегі БТБА-ға сәйкес кәсіптік даярлауды және арнайы білімді талап ететін жұмысшылар жатады. Білікті емес жұмысшылар қол құралдарын пайдаланумен және белгілі бір күш жұмсаумен байланысты қарапайым механикалық жұмыстарды орындайды. Кәсіптердің аталған санатының көбі үшін негізгі жалпы немесе жалпы орта білімінің болуы және жұмыс орнында жеке үйренуі тән.

 

 

2-тарау. Экономикалық қызметтің барлық салаларына ортақ жұмысшылар кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Автоматты газ қорғау операторы, 3-разряд

 

15. Жұмыс сипаттамасы:

тау-кен қазбаларында метан газын автоматты бақылау аппаратурасымен қызмет көрсету, тұйық қазбаларындағы желдету режимін бақылау;

бақылау объектілерінің  тіркелген белгі беру және іске қосылу қондырғыларының дұрыстығын тексеру;

тіркеу сынамалары көрсеткіштерінің журналына мерзімді жазба жүргізу және оларды тау-кен шеберлерінен және жерасты маршруттық электр слесарларынан келіп түсетін ақпаратпен салыстыру;

тиісті басшыларға желдетудің қалыпты режимінің бұзылуы немесе өзгеруі, датчиктерді орнату орындарында метан концентрациясының рұқсат етілген нормалардан асып кетуі, пультте туындайтын ақаулар туралы хабарлау.

16. Білуге тиіс:

шахта қазбаларында аэрогаздық бақылау құралдарын орналастырудың жалпы схемасы;

пульт мақсаты мен құрылғысы принципі;

тұтқалардың, кнопкалардың және белгі беру құрылғыларының ережесі мен мақсаты;

тіркеу аспаптары мен арнайы құрылғылардың мақсаты;

кеніш атмосферасын бақылау құралдары мен әдістері;

жылдам ақпарат беру мен қабылдау тәртібі;

құжат жүргізу тәртібі.

 

 

2-параграф. Автомобиль түсіргіштің машинисі, 3-разряд

 

17. Жұмыс сипаттамасы:

жүк тиеу-жүк түсіру жұмыстарын орындау кезінде бір типті автомобиль түсіргіштерді басқару;

автомобиль түсіргіштерді жұмысқа қосу және тоқтату;

автомашиналардың жүк түсіруін қадағалау;

гидрожүйенің айдамалау сызығы, сорғылар және май өткізгіштердің күйін бақылау;

сүзбелерді тазалау;

автомобиль түсіргіштерді техникалық қарауды жүргізу.

18. Білуге тиіс:

автомобиль түсіргіштердің құрылымы;

агрегатты жұмысқа дайындау тәртібі;

гидрожүйеге май құю тәртібі және көтергіш механизмдер және қозғауыштарды майлау;

автомобиль түсіргішті техникалық қарауды жүргізу тәртібі.

 

 

3-параграф. Автомобиль түсіргіштің машинисі, 4-разряд

 

19. Жұмыс сипаттамасы:

тиеу-түсіру жұмыстарын орындау кезінде автомобиль түсіргіштің әртүрлі типтерін басқару;

қозғауыш көтергіші мен рамалардың жерлендіру дұрыстығын тексеру;

ротордың ойылған жеріндегі күректердің және вал жұмыстарын тексеру;

гидрожүйе жұмысындағы ақаулықтарды анықтау және оларды жою;

агрегат ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізу және орташа және күрделі жөндеуге қатысу.

20. Білуге тиіс:

әртүрлі типтегі автомобиль түсіргіштердің құрылымы;

агрегатты жұмысқа дайындау және оған ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізу тәртібі;

автомобиль түсіргіш жұмысындағы ақаулықтарды анықтау және жою әдістері.

 

 

4-параграф. Ағынды суларды тазалау аппаратшысы, 2-разряд

 

21. Жұмыс сипаттамасы:

өнеркәсіптік сарқынды суларды немесе радиоактивті суларды қоспалардан тазалау және технологиялық процесте тұндыру, сүзу, бейтараптандыру және өзге де әдістермен пайдалану үшін бағалы заттарды ұстау процестерін жүргізу;

біліктілігі анағұрлым жоғары аппаратшының басшылығымен келіп түсетін ағынды сулардың мөлшері мен құрамына қарай реагенттерді дайындау, мөлшерлеу және оларды аппараттарға немесе бассейндерге салу;

тазартылған суларды, радиоактивті шламдар мен тұнбаларды айдау және қайта жіберу;

аппараттар мен коммуникацияларды қалдықтан тазалау;

өндірістік журналда жазулар жүргізу.

22. Білуге тиіс:

сүзгілердің,  жылытқыштардың, мөлшерлегіш пен сорғылардың жұмыс істеу принципі;

өнеркәсіпті ағынды және  радиоактивті  суларды тазалау процестерінің технологиялық режимдері туралы қарапайым мәліметтер; 

қарапайым және орта күрделі бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты және пайдалану шарттары;

радиоактивті  заттармен жұмыс істеудің санитарлық тәртібі.

 

 

5-параграф. Ағынды суларды тазалау аппаратшысы, 3-разряд

 

23. Жұмыс сипаттамасы:

өнеркәсіптік сарқынды суларды немесе радиоактивті суларды қоспалардан тазалау және технологиялық процесте тұндыру, сүзу, бейтараптандыру және өзге де әдістермен пайдалану үшін бағалы заттарды ұстау процестерін жүргізу;

реагенттерді: соданы, ізбесті сүтті, ащы натрды дайындау, оларды түсетін ағынды сулардың мөлшері мен құрамына байланысты  аппараттарға немесе бассейндерге мөлшерлеу және жүктеу;

ион алмасу сүзгілерді регенерациялау;

ағынды суларды тазалау толықтығына бақылау талдауларын өткізу;

бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері және талдау нәтижелері бойынша тазалау процесін бақылау және реттеу;

жабдықтар мен коммуникациялардың жұмысындағы ақаулықты анықтау және жою;

жабдықты жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдау;

біліктілігі анағұрлым жоғары аппаратшының басшылығымен ион алмасу тазалау немесе биохимиялық тотықтыру процесін жүргізу.

24. Білуге тиіс:

сүзгілердің, жылытқыштардың, мөлшерлегіш пен сорғылардың құрылысы;

өнеркәсіптік ағынды және  радиоактивті  суларды тазалау-тұндыру, сүзу және бейтараптандыру процестерінің технологиялық режимдері;

тазалау қондырғыларында қолданылатын  химиялық реактивтер;

қарапайым және орта күрделі бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы;

талдаулар жүргізу әдістемесі;

«рН» ортаның өзгеруі бойынша сорбциялық  циклді анықтау; 

физика және химия негіздері.

 

 

6-параграф. Ағынды суларды тазалау аппаратшысы, 4-разряд

 

25. Жұмыс сипаттамасы:

өнеркәсіптік ағынды суларды қоспалардан ион алмасу немесе биохимиялық тотығу әдісімен тазарту процесін жүргізу;

буландыру қондырғыларында  радиоактивті  суларды буландыру;

реагенттерді: шайырды, магнезитті, аммиакты, қышқылды және өзгелерді дайындау, оларды түсетін ағынды сулардың мөлшері мен құрамына байланысты  аппараттарға мөлшерлеу және жүктеу;

аммиакты бағанада шайырүстілік судан аммиакты бөлу, ұшатын аммиакты үрлеу және байланысты  аммиакты реакторда ыдырату процестерін жүргізу;

ион алмасу сүзгілеріне немесе аэротенктерге ағынды суды қабылдау;

аэрация қарқындылығы мен сүзу процесін қадағалау;

радиоактивті  суларды сорбциялау (тазалау) технологиялық процесін реттеу;

шайыр мен майларды регенерациялау;

шайырларды регенерациялау процесінде химикаттарды беру мөлшері мен жылдамдығын реттеу;

шайырларды регенерациялаушы ерітіндіден шаю және оларды кейінгі циклға дайындау;

бақылау-өлшеу аспаптарының көмегімен және талдау нәтижелері бойынша аэротенктер бойынша оттегінің түсуін, сарқынды сулардың мөлшерін, уытты заттардың құрамын, сарқынды суларды тазарту дәрежесін, аэротенктердегі су бетіндегі көбік мөлшерін, сілті мен қышқыл ерітінділерінің концентрациясын бақылау және реттеу;

аэротенктердің ион алмасу сүзгілеріне, орналасқан коммуникацияларымен және арматурамен басқару галереяларына, сондай-ақ бақылау-өлшеу аспаптарына қызмет көрсету; 

         жабдықтың жұмысындағы ақаулықтарды жою.

26. Білуге тиіс:

         ағынды суларды  ион алмасу тазалау,  биохимиялық тотықтыру және аэрация, шайырларды регенерациялау процестерінің технологиялық режимдері;

қызмет көрсетілетін учаскенің схемасы;

ион алмасу, биохимиялық, механикалық сүзгілердің, буландыру қондырғыларының, арматура мен коммуникациялардың құрылысы;

күрделі бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты және пайдалану шарттары;

тазалау технологиялық режимінің параметрлері және процесті реттеу тәртібі;

жылу техникасының негіздері.

 

 

7-параграф. Аккумуляторшы, 1-разряд

 

27. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары аккумуляторшының басшылығымен аккумуляторларды бөлшектеу және құрастыру, аккумуляторлық ыдыстарды майсыздандыру, сүзу, тазартылған суды дайындау және зарядтау станцияларының жабдықтарына қызмет көрсету;

аккумуляторларды жөндеу мен  зарядқа дайындау;

аккумулятор ыдыстарын тазалау, шаю және сүрту;

қосатын жолақтары мен  ұштарында пластиналарды дәнекерлегеннен кейін қабыршақтарды және қаспақтарды тазалау;

қышқылмен, элеткролитпен, тазартылған сумен бөтелкелерді, улы калиймен банкаларды жұмыс орнының шегінде орнын ауыстыру.

28. Білуге тиіс:

аккумулятор батареялардың құрылысы туралы негізгі мәліметтер;

аккумулятор өндірісінің негізгі материалдар мен реактивтердің атауы;

қышқылдарды, сілтілерді және оларды ұстай білу тәртібі, оларды сыртқы түрі мен өзге де белгілері бойынша анықтау тәсілдері;

едәуір таралған қарапайым құралдардың, құрылғылардың атауы мен мақсаты.

 

8-параграф. Аккумуляторшы, 2-разряд

 

29. Жұмыс сипаттамасы:

барлық түрлі аккумуляторларды бөлшектеу және жинау;

заряд станцияларының (агрегаттарының) жабдығына қызмет көрсету;

барлық түрлі аккумуляторларды және аккумулятор батареяларын зарядтау;

тығындарда резеңке клапандарды ауыстыру, төсемдерді дайындау;

аккумулятор батареяларының жекелеген элементтерінің кернеуін өлшеу;  аккумулятор батареяларын дәнекерлеу;

аккумулятор элементтерінде электролиттің деңгейі мен тығыздығын анықтау;

кристалл каустиктен немесе концентрацияланған ерітіндіден белгіленген  рецептура бойынша сілті ерітіндісін дайындау;

қақпақтар мен ыдыстар арасындағы саңылауларды жабу және оларды қыздырылған мастикамен құю;

банкаларды тазартылған сумен және электролитпен құю және толтырып құю;

жекелеген банкаларды ауыстыру және оларды мастикамен жағу;

заряд станцияларын (агрегатты) пайдалану бойынша жазу жүргізу.

30. Білуге тиіс:

электротехникадан қарапайым мәліметтер;

аккумулятор батареяларының  құрылысы және мақсаты;

аккумулятор батареяларын зарядтау және разрядтау режимдері мен тәртібі;

қолданылатын  қышқылдардың, сілтілердің қасиеттері және оларды ұстай білу тәртібі;

аккумулятор батареяларының элементтерінің кернеулерін өлшеуге арналған бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты және пайдалану шарттары.

 

 

9-параграф. Аккумуляторшы, 3-разряд

 

31. Жұмыс сипаттамасы:

әртүрлі және сыйымдылықты аккумуляторлар мен аккумулятор батареяларын жөндеу бойынша қарапайым және орта күрделі жұмыстарды орындау;

батарея элементтерінің зақымдалған жерлерін анықтау және оларды жою;

заряд агрегаттарын ағымдағы жөндеу;

аккумулятор батареяларында электролитті және сепарацияны ауыстыру;

қалыптар мен төсемдерді дайындау;

қорғасын қосатын жолақтар мен ұштарын құйып алу;

ыдыстарға тіреу шынылар мен қорғасын төсемдерді орнату;

бөгеттерді дәнекерлеу арқылы блок-ыдыстардың қақпақтарын орнату;

белгіленген рецептура бойынша электролит дайындау;

қосатын бөлшектерін түзетумен аккумулятор батареяларының элементтерін жинақтау және бөлшектеу;

жұмыс істейтін батареялардың элементтерінен қалдықты алып тастау;

аккумуляторларды қолданысқа енгізу бойынша нұсқаулықпен қарастырылған барлық жұмыстарды орындау.

32. Білуге тиіс:

электротехниканың негіздері;

бір типтік аккумулятор батареяларының конструкциялық құрылысы және жұмыс істеу принципі;

зарядты агрегаттың принципті схемасы;

пластиналарды қосу тәртібі және олардың полярлығы;

         аккумулятор батареяларын жөндеу мен қызмет көрсету кезінде қолданылатын  аппараттар мен аспаптардың құрылысы;

аккумулятор батареяларының элементтерінің зақымдалу түрлері және оларды жою тәсілдері;

аккумулятор батареяларының элементтерін  бөлшектеу, құрау және жөндеу кезінде жұмыстардың жолдары және операциялардың технологиялық реттілігі;

аккумуляторды жөндеу кезінде қолданылатын  материалдардың негізгі физикалық және химиялық қасиеттері;

аккумуляторлар мен батареялардың алуан түрлеріне арналған  электролит дайындау тәртібі; 

бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы.

 

 

10-параграф. Аккумуляторшы, 4-разряд

 

33. Жұмыс сипаттамасы:

әртүрлі және сыйымдылықты аккумуляторлар мен аккумулятор батареяларын жөндеу бойынша күрделі жұмыстарды орындау;

заряд агрегаттарын орта жөндеу;

заряд кезінде кернеу мен тоқ күшін реттеу;

аккумулятор батареяларының зақым жерлерін анықтау және жою;

машина жетегіне, сынап түзеткішке, тоқ тарататын қалқанға қызмет көрсету;

аккумулятор батареяларын сынау;

аккумуляторлар мен батареялардың одан әрі пайдалануға жарамдылығын анықтау;

элементаралық қосылыстарды қалыптастыру;

электролиттің сапасын анықтау;

аккумуляторлар мен батареяларға жөндеу жүргізгенге дейін және одан кейін техникалық құжаттаманы дайындау және ресімдеу.

34. Білуге тиіс:

әртүрлі және сыйымдылықты аккумулятор батареяларының конструкциялық құрылысы және жұмыс істеу тәртібі;

зарядты агрегаттардың жабдығының құрылысы;

аккумуляторлық батареяларды монтаждау және орнату схемалары;

электр өлшеу аспаптары және қышқылдардың, сілтілер мен газдардың тығыздығын өлшеуге арналған аспаптар;

аккумуляторды, дистилляторларды және заряд агрегаттарын жөндеу тәртібі;

аккумулятор өндірісінде қолданылатын қышқылдардың, сілтілердің, қорғасының, бояулардың физикалық және химиялық қасиеттері;

батареялардың элементтерінде қысқаша тұйықталуларды табу және жою әдістері;

қалып дайындау үшін мөлшерлері мен сызулары бойынша қорғасынды түзету және пішу жолдары;

жекелеген элементтерді жұмыс істейтін тізбектен шығару тәртібі;

аккумуляторларды зарядтау және разрядтау кезіндегі кернеу нормалары.

 

 

11-параграф. Аккумуляторшы, 5-разряд

 

35. Жұмыс сипаттамасы:

әртүрлі және сыйымдылықты аккумуляторлар мен аккумулятор батареяларын жөндеу, қалыптау бойынша ерекше күрделі жұмыстарды орындау;

аккумулятор батареяларын қалыптау және зарядтау режимін таңдау;

жөндеу алдында барлық түрлі кемелік аккумуляторлардың ақауын табу;

аккумулятордың сыйымдылығы мен кернеуі және заряд агрегатының қуатына байланысты заряд тізбегінде реттеу кедергісінің және аккумулятордың қосу схемаларының есептемелерін құрастыру;

кеменің стационарлық және тасымалды аккумуляторларының барлық түрлерін тексеру және сынау;

дистилляторларды жөндеу көлемін анықтау;

кемелердің барлық түрлерін зауыттық, қозғалғыш сынаулар кезеңінде аккумуляторларға қызмет көрсету және оларды тапсырыс берушіге тапсыру;

электролиттің химиялық құрамын түзету;

қалушы элементтерді қалыптау;

заряд агрегаттарын күрделі жөндеу;

сутегі аппараттарында дәнекерлеу  жұмыстарын жүргізу; 

кернеудегі батареяларды жөндеуге  арналған  жекелеген элементтерді сөндіру схемасын құру;

зарядтау станцияларының жабдықтары мен аппаратураларына қызмет көрсету және жөндеу бойынша есепке алу мен техникалық құжаттаманы жүргізу.

36. Білуге тиіс:

         физика және химия негіздері;

барлық түрлі және сыйымдылықты  аккумуляторлар батареяларының конструкциясы;

зарядтау станцияларын жабдықтау;

аккумуляторлардың сыйымдылығына және кернеуіне және зарядтау агрегатының қуатына байланысты аккумуляторлардың қосылу схемалары және зарядтау тізбегіндегі реттеу кедергісін есептеу тәртібі;

электр өлшеу аспаптары мен қышқылдардың, сілтілер мен газдардың тығыздығын өлшеуге арналған аспаптардың құрылғысы;

кемелік аккумуляторларды, дистилляторларды және заряд агрегаттарын жөндеу тәртібі;

аккумулятор батареяларының жұмысында, заряд станцияларының аппаратурасы мен жабдығында күрделі ақаулықтарды анықтау және жою әдістері;

заряд агрегаттарының және аккумулятор батареяларының есебін жүргізу және қажетті техникалық құжаттама дайындау тәртібі.

 

 

12-параграф. Акустикалық сынаулардың операторы, 2-разряд

 

37. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары оператордың басшылығымен ауалық шу мен дірілді өлшеу және спектрлік талдау;

әуе шуының жалпы деңгейлерін өлшеу;

шу өлшегішті (діріл өлшегішті) жұмысқа дайындау, микрофонды (діріл қабылдағышты) орнату;

журналға жаза отырып, бағыттамалық аспаптан көрсеткіштерді алу.

38. Білуге тиіс:

шу өлшеуішпен және діріл өлшейтін аппаратурамен жұмыс істеу тәртібі, олардың әрекет ету принципі;

шу мен дірілдің физикалық табиғаты;

электротехника туралы қарапайым ақпарат.

39. Жұмыс үлгілері:

1) тасымалданатын аппаратураның қоректендіру блогы – жұмыс қабілеттілігін тексеру, элементтерді ауыстыру;

2) дірілқабылдағыш – зерттелетін шайқалатын беттерде орнату;

3) микрофон – шу көзіне және дыбыс энергиясын көрсететін беттерге қатысты орнату нүктесін дұрыс таңдау.

 

 

13-параграф. Акустикалық сынаулардың операторы, 3-разряд

 

40. Жұмыс сипаттамасы:

әуе шуы мен дірілді өлшеу және спектралды талдау;

біліктілігі анағұрлым жоғары оператордың басшылығымен акустикалық процестерді өздігінен жазылушыға немесе магнитофонда тіркеу;

берілген схемалар бойынша өлшеу трактілерін құру, аппаратураны калибрлеу және оған техникалық қызмет көрсету.

41. Білуге тиіс:

жұмыста қолданылатын  аспаптардың құрылысы мен калибрлеу тәртібі бойынша мәліметтер;

шуды (дірілді) өлшеу әдістемесін, шумен күресу техникасы бойынша қарапайым мәліметтер;

электротехника негіздері.

42. Жұмыс үлгілері:

1) микрофондық кабель – шылдырлату;

2) балқымалы сақтандырғыштар, резисторлар, конденсаторлар – ауыстыру;

3) әуе шуының және дірілдің спектрограммалары – өздігінен жазғышта тіркеу;

4) өлшеу тракті (магнитофон, спектрометр, өздігінен жазғыш) – спектралды талдау жүргізу.

 

 

14-параграф. Акустикалық сынаулардың операторы, 4-разряд

 

43. Жұмыс сипаттамасы:

әуе шуын, дыбыстық және төмен жиілікті дірілді өлшеу, тар жолақты, үштен бір октавты және статистикалық талдауыштардың көмегімен акустикалық процестерді спектралды талдау, өздігінен жазғышта, магнитофонда және шлейфті осциллографта тіркеу;

су астындағы шу өлшеулерге қатысу;

өлшеулердің нәтижелерін өңдеу;

өлшеу сызбаларын баптау, аспаптың амплитудалық – жиілік сипаттамаларын алу, оның жұмысында қарапайым  ақаусыздықтарды жою.

44. Білуге тиіс:

өлшеу аспаптарының жұмыс істеу принципі және блок-схемалары;

дыбыстық магнитті жазу, осциллографирлеу және тензометрирлеу принципі;

өлшеу қателіктерінің себептері мен көздері; 

акустикалық сынауларды ұйымдастыру мен өткізу тәртібі;

техникалық акустика және шу мен дірілге қарсы күрес техникасының негіздері;

әуе және су асты шуларының, дірілдің физикалық табиғаты;

электротехника негіздері.

45. Жұмыс үлгілері:

1) жиіліктердің үштен бір октавт жолақтарын күшею бойынша өлшенген механизм фундаментінің діріл деңгейлерінің спектрограммасы – октавты жолақтарда жылдамдық бойынша деңгейлерді қайта есептеу;

2) сынақ дірілтекше – сезбектерді орнату, өлшеу даңғыл жолын калибрлеу, бақылау өлшеулерінің сериясын өткізу;

3) магниттік таспаға жазылған шу – спектрометрдің және  статистикалық талдауыштың көмегімен ойнату және талдау. 

 

 

15-параграф. Акустикалық сынаулардың операторы, 5-разряд

 

46. Жұмыс сипаттамасы:

кемелерде, цехтерде және өндірістік жайларда, сынау стенділерінде  қолданыстағы құжаттамаға сәйкес әуе шуының және дірілдің параметрлерін өлшеу;

механизмдердің, машиналардың, жабдық пен құралдың шуының (дірілдің), кеме көздерінің су асты шуының деңгейлері мен спектерлерін өлшеу және талдау;

өлшеу нәтижелерін өңдеу, хаттамаларды және басқа акустикалық құжаттаманы ресімдеу;

өлшеу және талдау аппаратурасының техникалық сипаттамаларын, оған қызмет көрсетуді, реттеуді, күрделі емес жөндеудің жекелеген түрлерін бақылау.

47. Білуге тиіс:

акустикалық аппаратура схемаларының тораптары мен элементтерінің өзара әрекеті;

әуе шуы мен діріл бойынша нормалар және бақылау тәртібі;

акустикалық өлшеулерге арналған  аспаптарға техникалық қызмет көрсету тәртібі;

өнеркәсіптік акустика және электроника, гидроакустика және электроакустика элементтері.

48. Жұмыс үлгілері:

1) дыбыстық генератор – дәл жиілік өлшеуішпен тексеру және баптау;

2) пневматикалық тегістейтін қол машинасы - дірілді өлшеу және талдау, нормамен салыстыру, қорытынды беру;

3) өлшеу трактісінің шығатын жерінде пайдалы сигналдың жоқтығы – түйіндер мен схема элементтері бойынша тексеру, ақаулықты іздеу және жою;

4) кемедегі ауаны баптау жүйесі – каютадағы жүйемен шарттасқан шу деңгейі мен спектрлерін өлшеу.

49. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта, кәсіптік орта), орта білімнен кейінгі білім талап етіледі.

 

 

16-параграф. Акустикалық сынаулардың операторы, 6-разряд

 

50. Жұмыс сипаттамасы:

стационарлық жағдайларда, сол секілді қозғалатын объектілерде импульсты қосқанда, шу көзінің барлық түрлеріне акустикалық сынаулар жүргізу;

су астындағы шуды, дыбыс оқшаулауды, діріл оқшаулауды немесе дыбыс сіңіруді өлшеу;

өлшеу нәтижесін өңдеу және ресімдеу, белгілі әдістемелер бойынша аса қарапайым есептеулер орындау, сынаулардың жұмыс бағдарламаларын әзірлеу;

өлшеу трактыларының блок-схемаларын құру, оларды баптау және монтаждау;

өлшеу, талдау және тіркеу аппаратурасына техникалық қызмет көрсету, жоғары дәлдік класты аспаптармен жұмыс жасау;

аспаптарды тексеру және жөндеу.

51. Білуге тиіс:

шуылмен күресу әдістері мен құралдары;

шу мен дірілді бақылау және нормалау тәртібі, сондай-ақ оларды регламенттейтін құжаттама;

акустикалық өлшеулерге, дыбысты жазу мен ойнатуға арналған  аппаратураның құрылысы және схемалары;

акустика, гидроакустика, электротехника және өнеркәсіптік  электроника негіздері; 

жұмыста қолданылатын  аспаптарды тексеру, калибрлеу, баптау және жөндеу тәртібі.

52. Жұмыс үлгілері:

1) діріл оқшаулайтын турбогенераторды ілу – табандарында және фундаментте діріл деңгейлері мен спектрлерін өлшеу, құламаларды есептеу, амортизаторлардың нәтижелігін анықтау;

2) кемелік дизельдің газ қақпақша жүйесі –  жүйемен себепші болған шудың деңгейлерін өтетін кішкене көпір қанаттарында өлшеу және талдау;

3) өлшейтін күшейткіш – ақаулығын табу, жөндеу, баптау, жиілікті сипаттамасын алу;

4) активті сүзгілер – жиілік сипаттамаларын алу, схема элементтерін  баптаумен және реттеумен оларды стандартты параметрлерге қиыстырып келтіру.

53. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта, кәсіптік орта), орта білімнен кейінгі білім талап етіледі.

 

 

17-параграф. Анықтамалық және ақпараттық материалды өңдеуші,

2-разряд

 

54. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары өңдеуші тексергеннен кейін тапсырыс нөмірлері бойынша ақпараттық материалды жинау, жүйелеу және кодтау, таңдалған материалды конвертациялау, конверттерді өлшеу және таңбалау;

конверттерді қаптарға орау және оларды жөнелту үшін тапсыру, ілеспе құжаттаманы ресімдеу;

абоненттерге хат-хабарларды қарауға және алуға шақырулар жіберу;

келіп түсетін пошта хат-хабарларын қабылдау және есепке алу.

55. Білуге тиіс:

тиісті тақырып бойынша ақпараттық материалды іріктеу және оны ресімдеу тәртібі; 

ақпараттық материалды кодтау  жүйелері;

ақпараттық материалды орауға қойылатын талаптар;

хат – хабарларды қабылдау және есепке алу тәртібі.

 

 

18-параграф. Анықтамалық және ақпараттық материалды өңдеуші,

3-разряд

 

56. Жұмыс сипаттамасы:

газеттер мен журналдардан тапсырыс берушілер белгілеген тақырып бойынша ақпараттық материалды іріктеу, оны бақылау данасының таңбасына сәйкес кесу, осы материалға тапсырыстың шифрін, газет пен журналдың атауын, нөмірін, шығарылған күні мен орнын қою;

анықтамалық – ақпараттық қызметтер үшін анықтамалық материалдар іріктеу, анықтама материалдарындағы өзгерістер туралы анықтамалар беру жөнінде кезекшіге хабарлау;

анықтамалық стендтерде желімдеуге арналған хабарландырулар мен жарнамаларды іріктеу;

«Танысу» ақпараттық-іздестіру жүйесі абоненттерінің жинақтау картотекасын ұйымдастыру;

абоненттердің есеп жүйесі мен карточкаларын жүргізу.

57. Білуге тиіс:

анықтамалық-ақпараттық қызметтің жұмысын ұйымдастыру негіздері;

газеттер мен журналдардан ақпараттық материалды кесу және оны ресімдеу тәртібі;

жауап құжаттамасын жүргізу тәртібі.

 

 

19-параграф. Арнайы киімді жуу мен жөндеу жөніндегі машинист, 2-разряд

 

58. Жұмыс сипаттамасы:

арнайы киімді және өндірістік мақсаттағы өзге де заттарды (сүлгілерді, перделерді, киім-кешектерді және өзгелерді) қолмен және машиналарда жуу, кептіру және үтіктеу;

кір жуушы, крахмалдаушы және көк түске бояғыш ерітінділерді дайындау;

арнайы киім мен төсемдерді жуу;

кептіру барабандарында (камераларында) немесе табиғи жағдайларда кептіру;

престерде, каландрларда немесе қолмен үтіктеу;

арнайы киім мен төсемдерді қолмен немесе тігін машиналарында шағын жөндеу;

арнайы киімнің жеңдерін, шалбарларды және комбинезондарды қысқарту;

таңбаларды тігу;

арнайы киім мен өзге де заттарды қабылдау, сұрыптау және беру;

белгіленген құжаттаманы ресімдеу.

59. Білуге тиіс:

түрлі материалдардан тігілген арнайы киімдерді өңдеу технологиясы;

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы және пайдалану тәртібі;

қолданылатын жуу және ағарту құралдарының түрлері, қасиеттері және оларды қолдану және дайындау тәсілдері;

белгіленген құжаттаманы жүргізу.

 

 

20-параграф. Ат айдаушы, 1-разряд

 

60. Жұмыс сипаттамасы:

жолда адам тасымалдауға арналған жеңіл арбаға жегілген атты айдау;

аттарды әбзелдеу және ағыту;

жолда аттарға күтім жасау, тамақтандыру, оларға су беру;

қызмет көрсететін экипажын және әбзелді таза және дұрыс күйде ұстау, оларды тазалау, жуу, майлау, шамамен жөндеу.

61. Білуге тиіс:

аттарға күтім жасау мен айналысу тәртібі;

ветеринариялық минимум;

көше жүру тәртібі және көшелердің орналасуы.

 

 

21-параграф. Ауа бөлу аппаратшысы, 2-разряд

 

62. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары аппаратшының басшылығымен оттегі және оттегі-аргондық қондырғыларға қызмет көрсету;

кептіру батареяларын, ауа компрессорлары мен декарбонизаторлардың ылғал бөлгіштерін үрлеу, стационарлық және көліктік танктерге сұйық оттегіні құю;

қызмет көрсетілетін жабдықты майлау;

қондырғы жабдығы мен аппаратураны ағымдағы жөндеуге қатысу;

рампта қысым күйін қадағалау және баллондарды толтыруға қатысу;

қоймада баллондарды тасып шығару және орналастырып қою; 

толтыру газдарына байланысты  баллондарды әртүрлі түстерге бояу;

аппаратура мен ыдыстарды сумен және ерітінділермен шаю;

баллондарды толтыру бойынша құжаттама жүргізу;

баллондарға паспорттарды тексеру және толтыру.

63. Білуге тиіс:

оттегі және оттегі-аргондық өндірістің технологиялық схемасы туралы қарапайым мәліметтер;

алынатын газдардың негізгі қасиеттері және олардың ағуын анықтау және жою тәсілдері;

толтыру рампасының жұмыс принципі және онда газ вентильдерінің орналасуы;

стационарлық және тасымалдау танктерінің, сұйық оттегіні құюға арналған  құрылғылардың құрылғысы және оларды ұстай білу тәртібі;

баллондардың құрылысын және оларды толтыру, сынау және сақтау тәртібі;

толтыру газына және баллондардың көлеміне байланысты баллондарды бояу түстері;

қарапайым және күрделілігі орташа бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты мен қолданылу шарттары.

 

 

22-параграф. Ауа бөлу аппаратшысы, 3-разряд

 

64. Жұмыс сипаттамасы:

оттегі өнімділігі сағатына 100 текше метрге дейінгі оттегі қондырғысында (агрегатында) оттегі өндірудің технологиялық процесін жүргізу;

бөлу аппаратын реттеу;

газды талдауды жүргізу;

газ есептеуіштері мен дифференциалдық манометрлердің жұмысын, сұйық және газ тәріздес оттегінің, азоттың, аргонның және буландырғышта сұйық ауаның көрсеткіштерінің өзгерістерін қадағалау;

баллондарды толтыру және сұйық оттегіні стационарлық және тасымалдау танктеріне құю мен толтыруды бақылау;

баллондардың сұйытылған және қысылған газбен толтыру бойынша автоматты құралдардың жұмысын реттеу;

қондырғы жабдықтары мен аппаратураны ағымдағы жөндеу;

қондырғының жұмысы туралы бақылау-есептік жазулар жүргізу;

толтыру рампасының және оның барлық құбырларының, вентильдердің және бақылау-өлшеу аппаратурасының жай-күйін бақылау;

толтырылған баллондарды тасымалдау мен сақтауды бақылау.

65. Білуге тиіс:

оттегі жасау технологиялық схемасы;

толтыру рампасының құрылысы;

оттегі қондырғыларының құрылысы және жекелеген тораптардың мақсаты;

бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша аппараттарды реттеу тәртібі;

физика, химия және электротехникадан негізгі мәліметтер;

инертті газдардың қасиеттері;

қондырғының жұмысы туралы бақылау-есептік жазулар жүргізу тәртібі;

газдарға талдау жүргізу әдістері;

сұйық оттегін танктерге құю, баллондарды газбен толтыру, толтырылған баллондармен жұмыс істеу және оларды сақтау тәртібі;

қарапайым және орта күрделі бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы.

 

 

23-параграф. Ауа бөлу аппаратшысы, 4-разряд

 

66. Жұмыс сипаттамасы:

         газ тәрізді оттегі мен азот жасаудың және оттегі мен азот өнімділігі сағатына 100-ден 800 текше метрге дейін оттегі, азот-оттегі және оттегі-аргон қондырғыларында (агрегаттарында), шикі аргонды сағатына 15 текше метрге дейін және сұйық оттегі мен азотты сағатына 500 литрге дейін іріктеудің технологиялық процесін жүргізу;

ауаны, ацетилен адсорберлерін бөлу блогын технологиялық қыздыру;

адсорбциялық кептіру құрылғыларын регенерациялау;

газдарға бірнеше талдау жүргізу;

         газгольдердің, рампаның, сұйық оттегі сорғысының, детандердің, коммуникациялар  мен аппаратураның герметикалығы мен ақаусыздығының күйін қадағалау; 

қондырғы жабдығы  мен аппаратураны орта және күрделі жөндеуге қатысу;

сақтандыру құрылғыларын, желдету қондырғыларын, телефон және жарықдыбыс сигнал беруді бақылау.

67. Білуге тиіс:

физика, химия және электротехника негіздері;

аргон жасау технологиялық схемасы;

оттегі және аргон қондырғылары жабдықтарының жекелеген агрегаттары мен тораптарының құрылысы және олардың оттегі, аргон және азот жасау жалпы технологиялық схемасындағы мақсаты;

аппаратураны, жабдықты және ыдыстарды шаю мен сынау тәсілдері;

қондырғылардың жұмысында ақауларды анықтау және жою;

күрделі бақылау-өлшеу аспаптарының, сақтандыру құрылғылары мен сигнал беру құралдарының құрылысы және мақсаты;

шығарылатын өнімнің сапасына қойылатын талаптар;

жабдықты, арматура мен аппаратураны жөндеу бойынша жұмыстар жүргізу тәртібі.

 

 

24-параграф. Ауа бөлу аппаратшысы, 5-разряд

 

68. Жұмыс сипаттамасы:

оттегі мен азот өнімділігі сағатына 800-ден 12000 текше метрге дейінгі оттегі, азот-оттегі және оттегі-аргон қондырғыларында (агрегаттарында), шикі аргонды сағатына 15-тен 140 текше метрге дейінгі және сұйық оттегі мен азотты сағатына 500-ден 1000 литрге дейінгі сұйық оттегі мен азотты іріктей отырып, газ тәрізді оттегі мен азот өндірісінің технологиялық процесін жүргізу;

біліктілігі анағұрлым жоғары аппаратшының басшылығымен криптон-ксенондық қоспаны жасау технологиялық процесін жүргізу;

оттегі қондырғыларының жабдығын герметикалыққа сынау;

кептіру, үрлеу, ылғалбөлу, ауа компрессоры мен скруббер блогы баллондарын ауыстырып қосу;

газгольдерлерді оттегімен, азотпен және аргонмен толтыру және оларды осы газдармен толтыру дәрежесін, сондай-ақ электр, газ есептегіштердің, манометрлердің, дифманометрлердің және сақтандырғыш клапандардың жұмысын бақылау;

сүзгілерді жинау және бөлшектеу.

69. Білуге тиіс:

азот жасау технологиялық схемасы;

оттегі және криптон қондырғыларының жекелеген агрегаттары мен тораптарының конструкциясы;

қондырғы агрегаттарының жұмысындағы ақаулықтарды жою тәсілдері;

оттегі қондырғыларының аппаратурасы мен жабдығын герметикалыққа сынау тәсілдері;

қысыммен жұмыс істейтін ыдыстардың жұмыс істеу тәртібі;

сұйық оттегі мен азотқа арналған стационарлық және тасымалдау танктерінің құрылысы;

аргондық колоннасының, аргонды шебер химиялық тазалау блогының құрылысы.

 

 

25-параграф. Ауа бөлу аппаратшысы, 6-разряд

 

70. Жұмыс сипаттамасы:

оттегі мен азот өнімділігі сағатына 12000 текше метрден асатын оттегі, азот - оттегі және оттегі - аргон қондырғыларында (агрегаттарында), шикі аргонды сағатына 140 текше метрден астам және сұйық оттегі мен азотты сағатына 1000 литрден асатын екі режимде жұмыс істейтін қондырғыларда, сондай-ақ ауаны бөлудің 5-7 жоғары таза өнімдерін бір мезгілде ала отырып, газ тәрізді оттегі мен азот өндірудің технологиялық процесін жүргізу;

криптон-ксенондық қоспаны жасау технологиялық процесін жүргізу;

ацетилен адсорберлерін және сүзгілерді үрлеу және ауыстырып қосу;

электрлік немесе су газдық есептеуіштердің, манометрлер мен дифманометрлердің жұмысын қадағалау;

детандерлік сүзгілерді жууды, бөлшектеуді және құрастыруды бақылау;

ыдыстар мен баллондарды сұйық оттегімен толтыруды бақылау.

71. Білуге тиіс:

газ тәрізді және сұйық оттегі, аргон, азот пен криптон жасау технологиялық схемасы; 

оттегі қондырғыларының әртүрлі типтерін құрылысы және реконструкциясы;

оттегі қондырғыларының жабдығы мен аппаратурасын жуу тәсілдері; 

пайдалану процесінде оттегі жабдығының жарылмауын қамтамасыз ету тәсілдері.

 

 

26-параграф. Ауа бөлу қондырғыларының машинисі, 2-разряд

 

72. Жұмыс сипаттамасы:

оттегі мен азотты сағатына 100 текше метрге дейін бере отырып, ауа бөлу қондырғыларына (агрегатқа) қызмет көрсету;

іске қосу алдында қызмет көрсетілетін жабдықтың іске қосқыштығын тексеру және бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша оның жұмысын реттеу;

жабдықтың жұмысын қадағалау және жұмыстағы ұсақ ақаулықтарды жою;

қондырғы жабдықтарының жұмысы туралы бақылау-есептік жазуларды жүргізу;

компрессорлардың уақтылы майлануын қадағалау және ауа бөлу қондырғыларының жабдықтарын жөндеуге қатысу.

73. Білуге тиіс:

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс істеу принципі;

оттек алудың технологиялық схемасы;

бақылау-өлшеу аспаптарының қолдану шарттарын және мақсаты;

майлау материалдарының техникалық шарттары мен қасиеттері;

қысыммен жұмыс істейтін аппараттар мен жабдықтардың қызмет көрсету тәртібі;

газдың физикалық және химиялық қасиеттері туралы негізгі мәліметтер.

 

 

27-параграф. Ауа бөлу қондырғыларының машинисі, 3-разряд

 

74. Жұмыс сипаттамасы:

оттегі мен азотты сағатына 100-ден 800 текше метрге дейін, шикі аргонды сағатына 15 текше метрге дейін және сұйық оттегі мен азотты сағатына 500 литрге дейін бере отырып, бөлу аппараттары бар ауа бөлу қондырғыларына қызмет көрсету;

іске қосу алдында қызмет көрсетілетін жабдықтың іске қосқыштығын тексеру және бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша оның жұмысын реттеу;

жабдық жұмысындағы ақаулықтарды анықтау және оларды жою;

қондырғылар мен жабдықтардың ағымдағы жөндеу жұмыстарын жасау;

қондырғы жабдықтарының жұмысы туралы бақылау-есептік жазуларды жүргізу;

компрессорларды, су, май сорғыларын және өзге де жабдықтарды майлау және салқындату жүйелерін қадағалау.

75. Білуге тиіс:

қызмет көрсетілетін компрессорлардың, сорғылардың және ауа бөлу қондырғыларының және өзге де жабдықтарының құрылғысы;

қызмет көрсетілетін жабдықтың майлау және суыту  жүйелері;

газдардың физикалық және химиялық қасиеттері және бақылау-өлшеу аспаптары туралы негізгі мәліметтер.

 

 

28-параграф. Ауа бөлу қондырғыларының машинисі, 4-разряд

 

76. Жұмыс сипаттамасы:

оттегі мен азотты беретін бөлу аппараттары бар ауа бөлу қондырғыларына сағатына 800-ден 12000 текше метрге дейін, шикі аргонға сағатына 15-тен 140 текше метрге дейін және сұйық оттегі мен азотқа сағатына 500-ден 1000 литрге дейін қызмет көрсету;

біліктілігі анағұрлым жоғары машинистің басшылығымен криптон-ксенон қоспасын өндіру жөніндегі қондырғыға қызмет көрсету;

қызмет көрсетілетін жабдықты тексеру, дайындау және іске қосу және бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша олардың жұмыстарын реттеу;

компрессорларды, су және май сорғыларын және өзге де механизмдерді майлау және салқындату жүйелерін қадағалау;

қондырғылар мен жабдықтардың жұмысы туралы бақылау-есептік жазбаларын жүргізу;

қондырғылар жабдығының ағымдағы және апатты жөндеуін орындау.

77. Білуге тиіс:

қызмет көрсетілетін компрессорлар, сорғылар және өзге де ауа бөлу қондырғылардың құрылымы;

оттек, аргон және азот алудың технологиялық схемасы;

газдардың физикалық және химиялық қасиеттері және оларды қысу және бөлу процессінің мәні.

 

 

29-параграф.  Ауа бөлу қондырғыларының машинисі, 5-разряд

 

78. Жұмыс сипаттамасы:

оттегі мен азотты сағатына 12000 текше метрден астам, шикі аргонды сағатына 140 текше метрден астам және сұйық оттегі мен азотты сағатына 1000 литрден астам бере отырып, бөлу аппараттары бар ауа бөлу қондырғыларына қызмет көрсету;

барлық механизмдер мен қондырғыларды тексеру және іске қосуға дайындау;

қызмет көрсетілетін жабдықты іске қосу және тоқтату;

криптон-ксенон қоспасын өндіру қондырғысына қызмет көрсету;

қондырғы жабдықтарын орташа және күрделі жөндеуге қатысу;

компрессорлар мен сорғылардың жұмысындағы ақаулықтарды анықтау және оларды жою;

қондырғылар мен жабдықтардың жұмыстары туралы жазбаны өндірістік журналдарда жүргізу.

79. Білуге тиіс:

қызмет көрсетілетін компрессорлардың, сорғылардың және ауа бөлу қондырғыларының өзге де жабдықтарының құрылғысы;

оттегі, аргон, азот және өзге де газдарды алу жөніндегі қондырғылар жұмысының технологиялық схемасы;

компрессорларды, турбокомпрессорларды, ауа үрлегіштерді, ауа бөлу қондырғыларының су және май сорғыларын бөлшектеу, құрастыру және жөндеу тәртібі;

физика негіздері және газды бөлу мен қысу процесінің мәні.

 

 

30-параграф. Аула сыпырушы, 1-разряд

 

80. Жұмыс сипаттамасы.

қызмет көрсетілетін үй иелігіне іргелес көшелерді, тротуарларды, учаскелер мен алаңдарды тазалау;

тротуарларды, көпір жолдары мен соқпақтарды қардан және мұздан уақытында тазалау, оларға құм себу;

кез келген уақытта кедергісіз бару үшін өрт құдықтарын тазалап қою;

арналар мен су жиналатын науаларды қазу және тазалау;

көше урналарды жуу және оларды қоқыстан мерзімді тазарту;

ауладағы қоқыс жәшіктерінің, қоғамдық дәретханалардың уақтылы тазалануын және олардың санитариялық жай-күйін, барлық сыртқы үй жабдықтары мен мүлкінің (дуалдардың, сатылардың, карниздердің, су ағатын құбырлардың, урналардың, маңдайшалардың және өзгелерінің) ақаусыздығы мен сақталуын, жасыл желектер мен олардың қоршауларының сақталуын қадағалау;

үй маңдайшаларына жалаулар ілу, оларды түсіру және сақтау;

полиция өткізетін үй аумақтарын аралауға қатысу;

жазатайым оқиғалардан зардап шеккен адамдарға, қарттарға, ауруларға, балаларға және өзгелерге көмек көрсету.

81. Білуге тиіс:

жергілікті атқарушы органдардың, пәтер иелерінің кооперативі санитария, көркейту, ғимараттардың сыртқы ұсталуы және қоғамдық тәртіпті сақтау мәселелері жөніндегі қаулылары мен шешімдері;

полиция бөлімшесінің, жергілікті учаскелік полиция инспекторының, жедел жәрдемің, өрт бөлімшесінің, жедел жәрдем көрсету жөніндегі жақын маңдағы ұйымның, дәріхананың, балалар бөлмесінің және өзге де  мекенжайлары мен телефон нөмірлері.

 

 

31-параграф. Аула сыпырушы, 2-разряд

 

82. Жұмыс сипаттамасы:

қызмет көрсетілетін үй иелігіне іргелес көшелерді, тротуарларды, учаскелер мен алаңдарды тазалау;

гүлзарларды түскен жапырақтардан, бұталар мен кездейсоқ қоқыстардан (кездейсоқ заттардан, қағаздардан және өзгелерден) тазарту;

қалыңдығы 2 сантиметрге дейінгі жаңа түскен қарды сыпыру;

үйінділерге немесе біліктерге қарды күреу;

тротуарларды, көпірлер мен жолдарды қар мен  мұздан  тазарту және оларға құм себу;

кез келген уақытта кедергісіз бару үшін өрт құдықтарын тазалап қою;

арналар мен су жиналатын науаларды қазу және тазалау;

көше урналарды жуу және оларды қоқыстан мерзімді тазарту;

нөмірлік шамдарды жуу;

көрсеткіштерді сүрту;

контейнерлік алаңдарды жинау;

ауладағы қоқыс жәшіктерінің, қоғамдық дәретханалардың уақтылы тазалануын және олардың санитариялық жай-күйін, барлық сыртқы үй жабдықтары мен мүлкінің (дуалдардың, сатылардың, карниздердің, су ағатын құбырлардың, урналардың, маңдайшалардың және өзгелерінің) ақаусыздығы мен сақталуын, жасыл желектер мен олардың қоршауларының сақталуын қадағалау;

үй маңдайшаларына жалаулар ілу, оларды түсіру және сақтау;

қызмет көрсететін үй аумағындағы көше шамдарын уақытында жағу және сөндіру;

полиция өткізетін үй аумақтарын аралауға қатысу;

жазатайым оқиғалардан зардап шеккен адамдарға, қарттарға, ауруларға, балаларға және өзгелерге көмек көрсету.

83. Білуге тиіс:

жергілікті  атқарушы органдардың, пәтер иелерінің кооперативі санитария, көркейту, ғимараттардың сыртқы ұсталуы және қоғамдық тәртіпті сақтау мәселелері жөніндегі қаулылары мен шешімдері;

полиция бөлімшесінің, жергілікті учаскелік полиция инспекторының, жедел жәрдемінің, өрт бөлімшесінің, жедел жәрдем көрсету жөніндегі жақын маңдағы ұйымның, дәріхананың, балалар бөлмесінің және өзге де  мекенжайлары мен телефон нөмірлері.

 

 

32-параграф. Аумақты жинаушы, 1- разряд

 

84. Жұмыс сипаттамасы:

жүру жолдарының бөлігін, көше тротуарларын сыпыру, оларды қар мен мұздан тазалау, құм себу;

су ағызуға арналған ойықтар мен науаларды қазу және тазалау;

өрт құдықтарына еркін кіру үшін оларды қардан және мұздан тазалау;

көпірлерді, тротуарларды, жасыл желектерді, гүлзарларды және көгалдарды суару;

көше урналарды мерзімді жуу және дезинфекциялау, оларды қоқыстан тазарту;

аумақта қызмет көрсету санитарлық жағдайын қадағалау.

85. Білуге тиіс:

көшелерді ұстау жөніндегі санитарлық тәртібі;

жинау жұмыстарын орындау кезінде қауіпсіздік тәртібі.

86. Елді мекендердің орталықтарында, көлік пен адамдар қарқынды жүретін жерлерде аумақты жинау жұмыстарын орындау кезінде – 2 - разряд.

 

 

33-параграф. Ауыл шаруашылығы өнімдері мен шикізатын қабылдаушы,  1 - разряд

 

87. Жұмыс сипаттамасы:

ауыл шаруашылығы өнімдері мен шикізатын қабылдау және сұрыптау;

өнімдер мен шикізаттарды өлшеу және салмақтау;

ауыл шаруашылығы өнімдері мен шикізаттарын белгіленген белгілері бойынша сұрыптау;

қабылданған өнімдерді сақтау.

88. Білуге тиіс:

ауыл шаруашылығы өнімдері мен шикізатын қабылдау және сұрыптау тәртібі;

ауыл шаруашылығы өнімдері мен шикізатын таразыға салу мен өлшеу тәртібі;

өнімдер мен шикізаттарды сақтау тәртібі.

 

 

34-параграф. Ауыл шаруашылығы өнімдері мен шикізатын қабылдаушы, 2-разряд

 

89. Жұмыс сипаттамасы:

ауыл шаруашылығы өнімдері мен шикізатын қабылдау;

тапсырылатын өнімнің сапасын стандарттарға немесе техникалық шарттарға сәйкес, сондай-ақ шикізат түрлерін, оның сортын, таксатын, сыныбын, кіші сыныбын, ақаулық жағдайын, консервілеуін, салмағы мен мөлшерін айқындау;

алушыларға өнімдерді өткізу;

алушыларға өнімдерді ресімдеу;

белгіленген құжаттарды ресімдеу.

90. Білуге тиіс:

ауыл шаруашылығы өнімдері мен шикізатын қабылдау тәртібі;

тапсырылатын өнімнің сапасын айқындау тәртібі;

стандарттар мен техникалық жағдайлары;

ақауларды жою тәсілдерін және олардың пайда болу себептері;

белгіленген құжаттарды ресімдеу тәртібі.

 

 

35-параграф. Ацетилен қондырғысының генераторшысы, 2-разряд

 

91. Жұмыс сипаттамасы:

өнімділігі сағатына 15 текше метрге дейінгі ацетилен газ генераторларына, қондырғыларға немесе станцияларға қызмет көрсету және жөндеу;  

газ генераторларын кальций карбидімен және тазарту массасымен тазартқыштарды зарядтау;

кальций карбидімен барабандардың орауын ашу;

ысырмаларда судың деңгейін тексеру;

шекқұбырлар мен  бекіту шұраларын қосу;

құбырлар мен су тазартқыштарында конденсацияланатын суды құйып алу;

газ генераторларының жұмысын және газ сапасын бақылау;

баллондарды таразыда өлшеу;

баллондарды газбен мөлшерлеу;

жөндеу кезінде газгенераторларды бөлшектеу және жинау.

92. Білуге тиіс:

физика мен химия бойынша газдар туралы қарапайым мәліметтер;

кальций карбидінен ацетилен алу принциптері;

ацетилен газгенераторлардың, тазартқыштар мен гидроысырмалардың құрылысы;

ацетилен қондырғыларын пайдалану тәртібі;

кальций карбидінің қасиеттері және оны сақтау тәртібі;

газгольдердің құрылғысы, сыйымдылығын және оны көтерудің ең үлкен биіктігі;

тазартқыштарды қайта зарядтау мерзімдері;

қызмет көрсетілетін учаскеде бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты және қолданылу шарттары;

кальций карбидімен барабандардың орауын ашу тәртібін.

 

 

36-параграф. Ацетилен қондырғысының генераторшысы, 3-разряд

 

93. Жұмыс сипаттамасы:

өнімділігі сағатына 15-тен 50 текше метрге дейінгі ацетилен газ генераторларына, қондырғыларға немесе станцияларға, газ генераторларына және өнімділігіне қарамастан навигациялық жабдық құралдары үшін жарық беретін ацетилен газын өндіретін қондырғыларға қызмет көрсету және жөндеу;

кептіргіштерді, жуып-шайғыштарды, тазалағыштарды және еріткіштерді қайтадан зарядтау;

ацетилен қондырғысының немесе станцияның жұмыс жағдайында ацетиленде қоспалардың: фторлы сутегі, күкіртсутегі, ауа және өзге де болуын анықтау;

ацетилен компрессорына қызмет көрсету және оның жұмысындағы ақаулықтарды жою;

баллондардың шұраларына түтіктерді қосу және оларды толтыруды қадағалау;

клапандарды, төсемдерді және өзге арматураны немесе бөлшектерді ауыстыру.

94. Білуге тиіс:

ацетиленде қоспаларды анықтау тәсілдері;

әртүрлі ацетилен газгенераторлардың, тазартқыштардың, кептіргіштер мен гидроысырмалардың құрылысы;

ацетиленді алу технологиялық процесі және оны тазалау мен кептіру тәртібі;

ацетилен қондырғысы мен станциясының коммуникациялар схемасы, шұралардың, клапандар мен өзге арматураның орналасуы;

баллондарды ацетиленмен толтыру тәртібі;

бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы.

 

 

37-параграф. Ацетилен қондырғысының генераторшысы, 4-разряд

 

95. Жұмыс сипаттамасы:

ацетилен газогенераторларына, 50 текше метр сағатына  артық өнімділігі сағатына 50 текше метрден астам ацетилен газ генераторларына, қондырғыларға немесе станцияларға қызмет көрсету және жөндеу;

газ тәрізді ацетилен алу мен тазалау технологиялық процесінің параметрлерін реттеу;

кальций карбидін тиеудің механикаландырылған желісін, карбидті бункерлерді тасымалдау желісін, газ генераторларының жетегін, айналымдағы сумен жабдықтаудың жай-күйін және реттеуді, бақылау-өлшеу аппаратурасын және сигнализацияны бақылау және басқару;

жабдықты жөндеуден шығатын қосу жөндеу жұмыстарын қабылдау және жүргізу.

96. Білуге тиіс:

газ тәрізді ацетилен жасаудың технологиялық схемасы;

ацетилен қондырғыларының әртүрлі жүйелерінің құрылымы;

бақылау-өлшеу аспаптарын реттеу жолдары;

қажетті технологиялық құжаттаманы жасау  және жүргізу тәртібі.

 

 

38-параграф. Аяқкиім тазалаушы, 1–разряд

 

97. Жұмыс сипаттамасы:

клиенттің көзінше аяқкиімді тазалау: аяқкиімге жапсырмаларды салу, аяқкиімді ластанудан тазарту, аяқкиімге арнайы щеткамен крем қабатын біркелкі жағу, аяқкиімді жұмсақ щеткамен және бархоткамен жылтыратуға дейін тазалау;

аяқкиімді ұсақ жөндеу: нәлді ауыстыру, таға қағу, өкшені биіктету;

аяқкиім мен оны күту заттарын ұсақ жөндеуге арналған фурнитураларды шеберден алу және клиенттерге сату;

орындалған қызметтер үшін ақша алу және оларды кәсіпорын кассиріне тапсыру, дүңгіршекті жинау.

98. Білуге тиіс:

аяқкиімді тазалау және ұсақ жөндеу түрлерінің тәртібі мен жолдары;

қызметтерді орындауға арналған бағалар прейскуранты;

гигиеналық және санитарлық тәртібі;

аяқкиімді күту жөніндегі фурнитуралар мен заттардың түрлері.

 

 

39-параграф. Бағбан, 1-разряд

 

99. Жұмыс сипаттамасы:

көшеттерді, қалемшелерді, екпелерді, ағаштарды, бұталарды, гүлді өсімдіктерді отырғызу;

топырақты өңдеу, минералды тыңайтқыштарды енгізу және өсімдіктерді қоректендіру;

өсімдіктерді тозаңдандыру және оларды дезинфекциялау құралдарымен бүрку;

отырғызылатын материалды қазып алу;

шұңқырды қазып және көшетті отырғызғаннан кейін оларды себу;

екпе ағашты түптен және су құю;

кольді дайындап, орнату және оған өсімдікті байлап қою;

қурап қалған ағаштар мен бұталарды құлату және түбірімен жұлу;

газондардағы шөптерді шабу, бақша жолдарындағы борттарды кесу, жерді тегістеу;

көгалдандырылған аумақты жапырақтардан, шабылған шөп пен қоқыстан тазалау;

қоқысты өртеу;

шымды дайындау және бетін тегістеу.

100. Білуге тиіс:

ағаштардың, бұталардың және өзге де өсімдіктердің тұқымдары, олардың қасиеттері мен ерекшеліктері;

тұқым себу және көшет отырғызу әдістері;

өсімдікті суару нормасы мен уақыты;

өсімдіктерді отырғызу, қайта отырғызу және егу әдістері;

тыңайтқыштар мен дезинфекциялық заттардың түрлері, ерекшеліктері, оларды қолдану тәсілдері;

бау-бақша құралдары мен құрал-саймандарды пайдалану тәртібі.

 

 

40-параграф. Бағбан, 2-разряд

 

101. Жұмыс сипаттамасы:

кәсіпорындар мен ұйымдардың аумақтарында көгалдандыруға жататын көгалдарды, гүлзарларды және алаңдарды жоспарлау және көркемдеп безендіру сызбалары мен эскиздері бойынша әзірлеу;

отырғызатын материалдарды дайындау;

кілем көгалдарын, гүлзарларды қырқу, ағаштар мен бұталардың ұшар басын қалыптап кесу (қырқу);

ағаштарды жылылау және әкпен майлау, екпелерді және бүлінген жерлерді бау-бақша сорттарымен майлау;

тұқымдар мен көшеттерді жинау және сұрыптау;

оранжерея мен көшетхана шаруашылығын ұйымдастыру және енгізу;

көшетхана мен  оранжереяны желдету және жылыту, тұқымдармен өсімдіктерді жабу;

жәшіктерді, горшоктарды, стеллаждарды дайындау және оларға өсімдіктер отырғызу;

жоталарды орнату, арам шөпті жұлу және жүйекшені қопсыту.

102. Білуге тиіс:

агротехника және ботаника негіздері;

өсімдіктерді күтудің агротехникалық тәртібі;

ағаштар мен бұталарды кесу әдістері;

топырақты өңдеу және өсімдіктерді отырғызу үшін дайындық жұмыстарын орындау тәртібі;

жылыжайдағы, көшетханалардағы, оранжереядағы температураның режимі;

өсімдік ауруларымен күресу әдістерін және олардың ауруларының алдын алу шаралары.

 

 

41-параграф. Баллондарды қабылдаушы, 2-разряд

 

103. Жұмыс сипаттамасы:

бос баллондарды қабылдау, есепке алу және сыртқы тексеру;

бос баллондардың кезекті толтыруға жарамдылығын айқындау;

жөндеуге арналған баллондарды жарамсыз ету, кезекті гидравликалық сынау үшін буланбаған қалдықтарды төгу;

жөндеу және гидравликалық сынау үшін жіберілетін баллондарға құжаттарды ресімдеу;

тұтынушыларға берілген және ақаулы баллондарды есептеу. 

104. Білуге тиіс:

баллондар мен олардың шұраларының алуан түрлерінің құрылысы  мен сипаттамасы;

сұйық және қысылған газ баллондарына қойылатын талаптар;

баллондарға сұйық газдың буланбаған қалдықтарының мөлшерлерін анықтау тәсілдері;

баллондарды сұйық және қысылған газбен толтыру нормалары;

таразының құрылысын және оларды тексеру және реттеу тәсілдері;

баллондардың ақаулықтарының түрлерін және оларды анықтау тәсілдері;

баллондарды сынау мерзімдері;

баллондарды тасу тәртібі;

ақаулы, сондай-ақ толтырылған баллондарды есепке алу нысандары.

 

 

42-параграф. Баллондарды қабылдаушы, 3-разряд

 

105. Жұмыс сипаттамасы:

толтырылған баллондарды қабылдау, есепке алу және сыртқы тексеру;

толтырылу дұрыстығын, баллондардың герметикалығын және толтырылудан кейін шұралардың жұмысын тексеру;

өздігінен жабылатын клапандардың күй-жағдайын тексеру;

бос және газбен толтырылған баллондарды бақылап өлшеу;

толтырылған баллондарды журналында тіркеу;

баллондарды сұйылтылған және қысылған газбен толтыру автоматты аспаптардың күйі мен жұмысы туралы журналда жазуларды жүргізу. 

106. Білуге тиіс:

баллондарды және өздігінен жабылатын клапандарды сұйық және қысылған газбен толтыру бойынша автоматика аспаптардың  құрылысы;

баллондардан буланбаған сұйытылған газ қалдықтарын босату тәсілдері;

қысылған және сұйытылған газдың бос және толтырылған баллондарын бақылап өлшеу тәртібі.

 

 

43-параграф. Баллондарды сынаушы, 3-разряд

 

107. Жұмыс сипаттамасы:

баллондарды 15 мегапаскальға (шаршы сантиметрге 150 килограмм-күшке дейін) дейінгі қысыммен сынау;

баллондарды сынауға дайындау: тексеру, жарамдылығын анықтау, өнім қалдықтарын жою, баллондардың бетін тазалау, булау, жуу, кептіру және өлшеу;

баллондардың көлемін тексеру;

сынау процесінде табылған ақауларды жою;

баллондарда сынақ деректерін: нөмірін, сынақ күнін, көлемін, салмағын қағу;

паспорт бойынша баллондарды тіркеу;

вентильді баллонға бұрау және тексеру;

баллондарды қатарларға салу.

108. Білуге тиіс:

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы мен құрылымы;

баллондарды жіктеу, оларды сынау тәртібі;

баллондарды сынау және таңбалау тәртібі;

сынау процесінде анықталған ақауларды жою әдістері.

109. 15-тен астам 30 мегапаскальға (шаршы сантиметрге 150-ден 300 килограмм-күшке дейін) дейінгі қысыммен баллондарды сынау кезінде –
     4-разряд;

30 мегапаскальдан (шаршы сантиметрге 300 килограмм-күштен жоғары) жоғары қысыммен баллондарды сынау кезінде – 5-разряд.

 

 

44-параграф. Баллондарды толтырушы, 2-разряд

 

110. Жұмыс сипаттамасы:

баллондарды берілген қысыммен толтыру рампасында газдармен немесе химиялық заттармен толтыру;

рампаның коммуникациялары мен арматурасына қызмет көрсету;

толтыруға арналған  баллондарды толтыру рампасына беру және қосу;

толтыру дәрежесін, сондай-ақ рампадағы қысымды аспаптар бойынша бақылау;

баллондарды қысылған және сұйылтылған газбен толтыру бойынша автоматты аспаптардың жұмысын реттеу;

өздігінен жабылатын клапандардың  күйін тексеру;

құбырлар жабдықтарын, оттегі және толтыру қондырғыларының арматурасын ағымдағы жөндеуге қатысу;

толтырылған баллондарды рампадан ағыту және тасып шығару, оларды тасымалдау және қатарластырып жинау;

газдар мен химиялық заттардың жіктелуіне байланысты  баллондарды бояу және таңбалау;

баллондарды толтыру бойынша құжаттама жүргізу;

баллондарға паспорттарды тексеру және толтыру.

111. Білуге тиіс:

қысыммен газдарды немесе химиялық заттарды алудың технологиялық процесі туралы негізгі мәліметтер; 

толтыру рампасының  жұмыс істеу принципі;

тіреу-реттеуші арматураның, сақтандыру құрылғылары мен құбырлардың орналасу схемалары;

газдардың немесе химиялық заттардың құрамына байланысты  баллондарды бояу түстері;

газдың ағып кетуін және құбырларда судың пайда болуын анықтау және жою тәсілдері;

баллондарды толтыру, тасымалдау және сақтау кезінде қысым астындағы баллондарды ұстай білу тәртібі;

бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты және пайдалану шарттары.

 

 

45-параграф. Баллондарды толтырушы, 3-разряд

 

112. Жұмыс сипаттамасы:

станцияларда және арнайы қондырғыларда баллондарды оттегімен немесе өзге газбен толтыру;

баллондарды сұйық хлормен, фторлы сутегімен, фреонмен толтыру;

станцияға баллондарды беру және оларды толтыру үшін орнату;

баллондардың толтырылу деңгейін бақылау;

станцияларда және қондырғыларда баллондарды толтыру бойынша автоматты аспаптардың жұмысын реттеу;

құбыр бойынша оттегіні беру;

толтыру рампасын, құбырларды, арматура мен баллондарды ағымдағы жөндеу.

113. Білуге тиіс:

қысыммен газдарды немесе химиялық заттарды алудың технологиялық процесі;

баллондарды толтыруға арналған толтыру рампасының, станциялардың және қондырғылардың құрылғысы;

станцияларда және қондырғыларда баллондарды қосу және толтыру тәртібі;

бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы.

 

 

46-параграф. Баллондар толтырушы, 4-разряд

 

114. Жұмыс сипаттамасы:

автомобиль баллондарын газ толтыру компрессорлық станциясының газ толтыру колонкаларында сығылған табиғи газбен толтыру;

газ баллондарын қарау және жарамсыз ету;

газ құю колонкасының құбыржолдары, шлангілері, бекіту және сақтандыру арматурасы қосылыстарының герметикалығын тексеру;

автомобиль баллондарының газ құю колонкасындағы және автомобиль баллондарындағы газ қысымы бойынша толтырылу дәрежесін бақылау;

автомобиль баллондарын сығылған газбен толтыру кезінде бақылау-өлшеу аспаптары мен сигнализация құралдарының жұмысын тексеру;

диспетчерге автомобиль баллондарындағы газдың қысымы мен температурасы бойынша деректерді беру;

газ құю колонкаларының және автомобильдердің сақтандыру клапандарының ақаусыздығын тексеру;

газ құю колонкаларын ағымдағы жөндеуге қатысу.

115. Білуге тиіс:

газ құю колонкаларының құрылысы;

автомобильдік газ толтыру компрессорлық станциясында сығылған табиғи газды өндіру технологиясы;

табиғи газдың физикалық-химиялық қасиеттері;

әртүрлі типтегі автомобиль баллондарының құрылысы және сипаттамасы;

автомобиль баллондарын сығылған табиғи газбен толтыру тәртібі мен нормалары;

жіберілген газды есептеу тәртібі мен нысаны;

қызмет көрсетілген автомобильдерді тіркеу тәртібі;

бақылау-өлшеу аспаптарының және автоматиканың құрылысы және пайдалану тәртібі;

қызмет көрсетілетін жабдықты қауіпсіз пайдалану тәртібі.

 

 

47-параграф. Билет кассирі, 2-разряд

 

116. Жұмыс сипаттамасы:

қолмен және билет басу машиналары мен автоматтарын, орындарды сату мен брондаудың автоматтандырылған жүйелерінің терминалдық аппаратурасын пайдалана отырып, көлікке (әуе, теңіз, өзен, теміржол, автомобиль, қалалық электр көлігі және өзге де), театрларға, кинотеатрларға, цирктерге, клубтарға, саябақтарға, стадиондарға және өзге де ойын-сауық ұйымдарына билеттерді, абонементтерді, отырғызу талондарын және өзге де жол жүру және тасымалдау құжаттарын ресімдеу және сату;

кассада сатылатын билеттердің, абонементтердің, отырғызу талондарының және өзге де жол жүру және тасымалдау құжаттарының бар екендігі туралы ақпарат беру;

билет басу, билет сату және айырбастау автоматтарға қызмет көрсету;

билет басу автоматтарын пайдалану үшін жолаушыларға ақшаны айырбастау;

билеттерді (абонементтерді) және өзге де жолақы және тасымалдау құжаттарын рәсімдеу, алдын ала сату және тапсырыстар бойынша сату;

ақшаларды, құжаттар бланкілерін және өзге де материалдық бағалы заттарды алу, сақтау және тапсыру;

жол жүруден, ұшудан және өзге де бас тартқан азаматтардан жолақы және   өзге де құжаттарды қабылдау және олар төлеген ақшаны қайтару.

117. Білуге тиіс:

жолаушылар мен жүктерді тиісті көлік түрімен тасымалдау тәртібі:

тарифтер мен белгіленген үстемақылар мен алымдарды қолдануды;

көліктің бір түрін өзгесіне ауыстырғанда жол жүру бағасын қайта есептеу тәртібі;

жолақы құжаттардың түрлері;

жеңілдікті билеттерді беру тәртібі;

вагондардағы, кемелердегі, автобустардағы, ойын – сауық залдардағы және өзге де ұйымдарында орындардың орналасу схемалары;

тиісті көлік желілерінің схемалары;

көліктің негізі жүріс маршруттарын және қозғалыс кестелері;

ақшаларды құжаттар бланкілерін және өзге де материалдық құндылықтарды алу, сақтау және тапсыру нұсқаулықтары.

 

 

48-параграф. Билет кассирі, 3- разряд

 

118. Жұмыс сипаттамасы:

халықаралық, аралас, тікелей (каботажды), жергілікті және қала маңайларына қатынайтын көлік түрлеріне, пәтер иелерінің кооперативі серуендік және туристік бағыттарға, круизді рейстерге алдын ала жасалған тапсырыстар, ұжымдық тапсырыстар бойынша, «тікелей плацкартпен» және кері қайту жолына жолақы және тасымалдау құжаттарын рәсімдеу;

кассалар арасында орындарды бөлу және поезд, кеме, автобус, ұшақ жөнелтілгеннен кейін бос орындардың қалдығы туралы мәліметтерді беру;

театрларда, кинотеатрларда, цирктерде, клубтарда, саябақтарда, стадиондарда және өзге де ойын-сауық ұйымдарында билеттер мен абонементтерді кассалар (кассирлер) бойынша бөлу;

билеттерді сату бойынша кассалық есептерді дайындау;

тарифтік және қосалқы басшылықтарға бекітілген өзгерістерді енгізу;

пайдаланылатын жабдықтарға қызмет көрсетуге, реттеуге және жөндеуге қатысу.

119. Білуге тиіс:

кассалық және банк операцияларын жүргізу және есепке алу мен есептілікті бөлігі жүргізу тәртібі;

ішкі және халықаралық тасымалдардағы жол жүру құжаттарының нысандары;

арнайы аймақтарға жол жүруге арналған билеттерді рәсімдеу және сату тәртібі;

пайдаланылатын жабдықтың мақсаты, құрылысы және қызмет көрсету тәртібі;

поездарда, автобустарда, ұшақтарда, кемелерде бос орындардың болуы туралы мәліметтерді есепке алу және беру тәртібі;

белгіленген есептілік және оны жасау тәртібі.

 

 

49-парграф. Бу машинасы мен локомобиль машинисі, 3-разряд

 

120. Жұмыс сипаттамасы:

қуаты 30 киловатқа дейінгі бу машинасы мен локомобильге қызмет көрсету;

машинаны іске қосу, тоқтату және жұмыс жылдамдығын реттеу;

қазандық оттығын жағу және отынның жану процесін реттеу;

қазандықты сумен жабдықтау;

бақылау-өлшеу аспаптары бойынша локомобиль қазандығындағы бу қысымын бақылау;

қазанды тазалау, машина бөлшектері мен қосалқы механизмдерді майлау;

бу машинасы мен локомобиль жұмысындағы ақауларды анықтау және жою;

машинаның жұмысы туралы журнал жүргізу.

121. Білуге тиіс:

қызмет көрсетілетін бу машинасының, локомобильдің және қосалқы жабдықтың құрылысы және жұмыс істеу принципі;

жылу техникасы бойынша негізгі мәліметтер;

бу машинасы мен локомобильді іске қосу және тоқтату тәртібі;

бу қазандықтарына қызмет көрсету жөніндегі қазандық қадағалау тәртібі;

құбыржолдары мен қазандық арматурасының схемасы;

бу қазандықтарын тазарту әдістері;

жабдық жұмысындағы ақаулардың себептері, олардың алдын алу және жою тәсілдері;

бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы және мақсаты.

122. Қуаты 30 киловаттан жоғары бу машинасы мен локомобильге қызмет көрсету кезінде – 4-разряд.

 

 

50-параграф. Бункерлеуші, 2-разряд

 

123. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары бункерлеушінің басшылығымен бункерлерді элеваторлардың, конвейерлердің, скипті көтергіштердің, аударылатын шанағы бар вагонеткалардың және көтеру-тасымалдау механизмдерінің өзге де жүйелерінің көмегімен кесек немесе сусымалы материалдармен толтыру;

темір жол вагондарына, автосамосвалдарға, уатқыш қондырғылар мен транспортерлерге материалдардың берілуін қадағалау;

ысырмалар мен қоректендіргіштерді басқару;

конвейерлерді қосу және тоқтату;

қабылдау ыдыстары мен тасымалдауыштарда материалдың түсуі мен орналасуының біркелкілігін реттеу;

торлардың масақтары арасындағы қажетті саңылауды сақтау және бункерлердің толтырылуын бақылау;

материалды (тау массасын, ыстық агломератты және өзге де материалдарды) көсеу;

салбырап тұруларды, үйінділерді және кептелулерді жою;

габаритті емес кесектерді бөлу, қайта өткізу бункерлерінің немесе гезенкалардың торларында ірі кесектерді ұсақтау;

бөтен заттарды алып тастау; 

вагонеткаларды домалату, орнату және тиеу;

тиелген вагоншаларды тіркеу, ажырату және тасып шығару;

қызмет көрсетілетін бункерді (люкті) және жұмыс орнындағы жолды тазалау;

бункерлік бекітпелерді ағымдағы жөндеу;

вагондарды түсіруге қоюға кондукторға сигнал беру.

124. Білуге тиіс:

бункерлердің, іске қосу аппаратурасының, дыбыстық және көрінетін сигнал беру жүйесінің құрылысы;

конвейер желісінің жетек және керме станциясының бекітпелері мен тасымалдау жолдарының, көлік механизмдерінің құрылысы;

бункердің көлемі, қабылдау ыдыстарының жүк көтергіштігі, транспортер лентасына түсетін рұқсат етілген жүктеме;

түсірілетін материалға қойылатын техникалық талаптар;

габаритті емес кесектерді ұсақтау және материалдың тығыздалуын болдырмау тәсілдері;

бункерлерді тазалау тәртібі;

тізбектердің конструкциясы;

тиелген вагоншалар мен думпкарларды тіркеу, ажырату, тасып шығару тәртібі;

дыбыстық және көрінетін сигналдарды беру және қабылдау, көлік құралдарын түсіру тәртібі.

 

 

51-параграф. Бункерлеуші, 3-разряд

 

125. Жұмыс сипаттамасы:

бункерлерді элеваторлардың, конвейерлердің, скипті көтергіштердің, аударылатын шанағы бар вагонеткалардың және көтеру-тасымалдау механизмдерінің өзге де жүйелерінің, автоматты басқарумен жабдықталған пневмокөліктің көмегімен кесек немесе сусымалы материалдармен толтыру;

механизмдердің, пневмокөлік және автоматты басқару жүйелерінің, аспирациялық құрылғылардың үздіксіз жұмысын қадағалау;

қызмет көрсететін механизмдерді қосу және тоқтату;

электрондық көрсеткіштердің көмегімен бункерлердегі материалдардың деңгейін бақылау;

магнитті құрылғылардың көмегімен металл қоспаларын бөлу;

қажет болған жағдайда механизмдерді қолмен басқару;

қабылдау құрылғыларына қызмет көрсету.

126. Білуге тиіс:

көтеру-тасымалдау механизмдерінің, пневмокөлік, автоматты басқару жүйелерінің, бақылау-өлшеу аппаратурасының, аспирациялық және магниттік құрылғылардың құрылысы және жұмыс істеу принципі;

механизмдерді, ысырмаларды және қоректендіргіштерді қолмен басқару тәсілдері;

материалдардың қасиеттері (гранулометриялық құрамы, ылғалдылығы, қажетсіз қоспалары) және оларға қойылатын талаптар;

бункерлерді әртүрлі материалдармен толтыру және оларды бункерлерден түсіру тәртібі.

 

 

52-параграф. Бункерлеуші, 4-разряд

 

127. Жұмыс сипаттамасы:

бункерлерді герметикалық конвейердің көмегімен кеуекті темірмен толтыру процесін жүргізу;

инертті газ атмосферасында кеуекті темірді сақтау және дезактивациялау процесін жүргізу;

шлюзді тиеу құрылғылары мен түсіру ысырмаларының жұмысын бақылау;

бункерде инертті газдың қысымын реттеу;

бункерде желдету жүйесіндегі сутегі мен оттегінің құрамын бақылау;

дезактивация процесін бақылау үшін кеуекті темірдің температурасын әртүрлі деңгейде өлшеу.

128. Білуге тиіс:

шлюздік тиеу құрылғыларының және түсіру ысырмаларының құрылысы;

кеуекті темірді сақтау және тасымалдау технологиялық процесі;

инертті газдың шығын нормасы мен қысымын реттеу тәсілдері;

газкелтіретін және газтарататын арматураның коммуникациялары;

температураны өлшеу және газ режимін реттеу әдістемесі;

кеуекті темірдің физикалық және химиялық қасиеттері; 

жарылыс қауіпті және уытты заттардың рұқсат етілген шекті концентрациясы.

 

 

53-параграф. Былғары және мамық жүнді шикізатты консервілеуші,

3-разряд

 

129. Жұмыс сипаттамасы:

былғары және үлбір-тері шикізатын өңдеу;

теріні зақымдай құлақтардан балшықтарды, үймелерді, шеміршектерді, құйрықтардан сүйекті, тері асты қабығын, шелмай мен ет кескіндерін айыру;

шаштағы майды ағаш үгінділерімен, еріткіш заттармен және өзге де материалдармен тазарту;

шикізатты консервілеу;

жайылмаған терілерді суға салып жұмсарту және оларды  тиісті қалыпқа  келтіру.

130. Білуге тиіс:

шикізатты бастапқы өңдеу және консервілеу технологиясы;

былғары және үлбір-тері шикізатқа қойылатын техникалық талаптар;

былғары және үлбір-тері шикізатын бастапқы өңдеу кезіндегі ветеринариялық-санитариялық және жеке гигиена тәртібі.

131. Терілерді ретке келтіру, кептіру және терілердің жыртылуын бітеу жөніндегі жұмыстарды орындау кезінде – 4-разряд.

 

 

54-параграф. Вагонаударғыш машинисі, 2-разряд

 

132. Жұмыс сипаттамасы:

вагондарды вагон аударғышқа беру және орнату және оларды түсіргеннен кейін жинау кезінде вагон итергіштер мен электролебедкаларды басқару;

автотіркегіштердің сыналануы;

қысатын ілмектердің отырғызылуын қадағалау;

вагонның аударылуға дайындығы туралы машинистке сигнал беру;

 

вагондарды қалдық жүктен тазарту;

вагон аударғышқа кіру кезінде бағдаршамдардың артындағы есіктер мен люктерді жабу;

механизмдерді майлау және тазалау;

арқандарды ауыстыруға және жөндеу жұмыстарын жүргізуге қатысу.

133. Білуге тиіс:

вагон итергіштер мен электролебедкалардың жұмыс істеу принципі;

жергілікті сигнал беру;

вагондарды орнату тәртібі;

майлау материалдарының түрлері;

темір жолдарда сигнал беру жөніндегі нұсқаулық.

 

 

55-параграф. Вагонаударғыш машинисі, 3-разряд

 

134. Жұмыс сипаттамасы:

вагондардан жүк түсіру немесе қайта тиеу кезінде вагон аударғыштарды басқару;

вагон аударғышты іске қосу және тоқтату;

вагоншалардың, тежегіштердің жай-күйін және тростардың бекітілуін бақылау;

вагон аударғыштың жұмысына байланысты сигналдарды қабылдау және беру;

вагон аударғышты майлау, тазалау және жинау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысындағы ұсақ ақаулықтарды жою.

135. Білуге тиіс:

вагон аударғыштың құрылысы;

вагон аударғышты жұмысқа дайындау тәртібі;

жергілікті сигнал беру;

қолданылатын майлау материалдарының түрлері және қасиеттері;

вагон аударғыштың жұмысындағы ақауларды анықтау және жою тәсілдері.

 

 

56-параграф. Вагонаударғыш машинисі, 4-разряд

 

136. Жұмыс сипаттамасы:

вагондардан жүк түсіру кезінде барлық жүйедегі вагон аударғыштарды басқару;

вагондардың жағдайын, тростар мен тежегіштердің бекітілуін тексеру;

вагон аударғыштың жұмысына байланысты сигналдарды қабылдау және беру;

қысқыштың арқандары мен механизмдерін ауыстыру;

механизмдерді майлау және қызмет көрсету;

агрегатқа ағымдағы жөндеу жүргізу;

біліктілігі анағұрлым жоғары машинистің басшылығымен вагон аударғышпен, вагон итергішпен вагондарды түсіруді және вагондарды орнатуды немесе вагон аударғышпен және вагон итергішпен немесе вагон аударғышпен және вагондарды орнатуды пульттен бір мезгілде басқару.

137. Білуге тиіс:

қызмет көрсетілетін жабдық пен механизмдердің электрлік схемалары;

темір жол сигнализациясы жөніндегі нұсқаулық;

қолданылатын майлау материалдарының түрлері мен қасиеттері;

қызмет көрсетілетін механизмдердің техникалық сипаттамалары;

автоматика мен блоктаудың жұмыс істеу принципі және басқару әдістері;

темір жол көлігіндегі қозғалыс және сигнал беру тәртібі;

ағымдағы жөндеу жүргізу тәртібі.

 

 

57-параграф. Вагонаударғыш машинисі, 5-разряд

 

138. Жұмыс сипаттамасы:

пультпен вагон аударғыштың, вагон итергіштің вагондарды түсіруін және вагондарды орнатуды немесе вагон аударғыштың және вагон итергіштің немесе вагон аударғыштың және вагондарды орнатудың және вагондарды орнатудың бір мезгілде басқару;

вагондардың жағдайын, тростар мен тежегіштердің бекітілуін тексеру;

сигналдық құрылғылардың көрсеткіштері бойынша механизмдер жұмысының берілген режимін жүргізу;

механизмдерге қызмет көрсету және майлау;

жабдықтарды орташа және күрделі жөндеуге қатысу;

вагондарды ажырату, тіркеу, тежеу және бекіту жөніндегі жұмыстарды басқару;

жұмыстың ұзақтығын және түсірілген вагондардың санын есептеу.

139. Білуге тиіс:

қызмет көрсетілетін жабдықтың, механизмдердің және іске қосқыш аппаратураның кинематикалық схемалары;

электротехника негіздері;

бақылау-өлшеу аспаптарын және басқару пультінің сигнализациясын пайдалану тәртібі;

майлау материалдарының түрлері;

агрегаттардың жұмысын және майлау материалдарының шығыстарын есептеу тәртібі;

жабдықты орташа және күрделі жөндеуге қатысу тәртібі.

 

 

58-параграф. Газ генераторлы станция машинисі, 2-разряд

 

140. Жұмыс сипаттамасы:

қатты отынмен жұмыс істейтін «сименс», «дахрост» және өзге де типті қондырғылары бар өнімділігі аз газ генераторлық станцияға қызмет көрсету;

іске қосу алдында қызмет көрсетілетін жабдықтың іске қосқыштығын тексеру және бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша оның жұмысын реттеу;

механизмнің қозғалатын бөліктерін майлау;

жабдықтың жұмысын қадағалау және ұсақ ақаулықтарды жою;

жоғары өнімділігі бар газ генераторлы қондырғылары жабдықтарының қызмет көрсету кезіндегі машинист көмекшісі ретінде жұмыс істеу;

қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу.

141. Білуге тиіс:

компрессорлардың, сорғылардың, желдеткіштердің, қозғалтқыштардың және газ генераторлық станциялардың қызмет көрсетілетін өзге де механизмдерінің жұмыс істеу принципі;

қатты отынды газификаттау кезінде энергетикалық газды алудың технологиялық процесі туралы мәліметтер;

бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты мен қолданылу шарттары, газ, бу-су және ауа коммуникацияларының схемасы;

өндірілетін газдардың қасиеттері және оларды сақтау шарттары;

майлау материалдарының номенклатурасы мен жабдықтың майлау жүйесі;

мойынтіректерді жылыту себептері және қызып кетуді жою жолдары;

газбен улану немесе күйіп қалған кезде алғашқы көмек көрсету тәртібі.

 

 

59-параграф. Газ генераторлы станция машинисі, 3-разряд

 

142. Жұмыс сипаттамасы:

қатты отынмен жұмыс істейтін «коллер», «гут-ретгер», «ПД-7», «гипромез» және өзге де типті қондырғылары бар өнімділігі жоғары газ генераторлық станцияға қызмет көрсету;

қызмет көрсетілетін жабдықты тексеру, іске қосу және тоқтату және оның жұмысын бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша реттеу;

жабдықтың жұмысындағы ақаулықтарды анықтау және оларды жою;

жылжымалы механизмдердің майлау және салқындату жүйелерін қадағалау;

станция жабдықтарын ағымдағы жөндеуді орындау және орташа мен күрделі жөндеуге қатысу;

газ генераторлы қондырғы жабдықтарының жұмысы туралы бақылау және есептік жазуларды жүргізу.

143. Білуге тиіс:

компрессорлардың, сорғылардың, желдеткіштердің, қозғалтқыштардың және газ генераторлық станциялардың қызмет көрсетілетін өзге де механизмдерінің құрылысы;

қатты отынның газификаттаудың технологиялық процесінің негіздері;

газ генераторлық станция коммуникацияларының схемасы;

бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы;

өндірілетін газдың қасиеттері және оларды тасымалдау және сақтау шарттары;

газ генератор станциясының жабдықтарының жұмысындағы ақаулықтарды анықтау және жою әдістері.

 

 

60-параграф. Газ генераторлы станция машинисі, 4-разряд

 

144. Жұмыс сипаттамасы:

қатты отынмен жұмыс істейтін «ГИАП» және өзге де үлгісіндегі қуатты қондырғылармен жабдықталған газ генераторлық станцияға, сондай-ақ газгольдер шаруашылығы және газды биязы тазарту қондырғылары бар өнімділігі жоғары газ генераторлық станцияларға қызмет көрсету;

газ генераторлық станциялардың машина бөлімінің барлық механизмдерін, жетек құрылғыларын, компрессорлардың, сорғылардың, желдеткіштердің беріліс жүйелерін іске қосу және тоқтату;

бу, су, ауа және газ құбыржолдарының, тазарту аппаратурасының, скрубберлер мен бақылау-өлшеу аспаптарының жұмысын қадағалау;

газгольдерлер, конденсатбөлу, газ қысымын реттеуіш пен инжекторлардың қалыпты жұмысын қамтамасыз ету;

газгольдерлердің жылу жүйесін және тығырлық ысырмасындағы май деңгейін қадағалау;

шу, тарсыл және қызу бойынша қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысындағы ақаулықты табу және оларды жою;

станция жабдығының орташа және күрделі жөндеу жұмыстарына қатысу және ағымдағы жөндеу жұмыстарын орындау;

газ тазалаушы және газ генераторлы қондырғылар жабдығының жұмыстары туралы бақылау және есептік жазбаларды жүргізу.

145. Білуге тиіс:

күрделі газ генераторлық қондырғылардың, газ тазалау және өзге де аппаратуралардың құрылысы;

түрлі отынды газификаттаудың және газды тазалаудың технологиялық процесі;

энергетикалық газды алудың және оны сақтаудың әдістері;

қысыммен жұмыс істейтін ыдыстарды пайдалану бойынша бақылау тәртібі;

газ генераторлық станциялар мен газ тазарту қондырғылары жабдықтарының жұмысындағы ақауларды анықтау және жою тәсілдері.

 

 

61-параграф. Газ үрлейтін машиналардың  машинисі, 2-разряд

 

146. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық газдар мен ауаны сығуға және жылжытуға арналған әртүрлі үлгідегі: сағатына 3000 текше метрге дейін берілетін турбогаз үрлегіштерге, ауа-газ үрлегіштерге және өзге де машиналарға қызмет көрсету, олардың жұмысын қадағалау және реттеу;

машиналарды іске қосу және тоқтату;

газдың қысымы мен температурасын, қажалатын бөлшектерді майлауды, майды салқындатуды бақылау;

коммуникациялардың, бақылау-өлшеу аспаптарының жарамдылығын бақылау;

жабдықты тексеру және ағымдағы жөндеу;

машиналардағы, коммуникациялардағы, арматурадағы және бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштеріндегі ақауларды анықтау және жою;

жабдықтың жоспарлы жөндеу жұмыстарына қатысу;

электр энергиясы мен майлау материалдары шығысының есебін жүргізу;

өндірістік журналдарда жазба жүргізу.

147. Білуге тиіс:

қызмет көрсетілетін машиналар мен қозғалтқыштардың құрылысы;

электротехника негіздері;

коммуникациялар схемалары;

майлау материалдарының негізгі қасиеттері, майлау тәртібі;

жабдық жұмысындағы ақаулықтардың пайда болу себептері және оларды жою жөніндегі шаралар.

148. Сағатына 3000 - нан астам 15000 текше метрге дейін беретін газ және ауа үрлегіш машиналарға қызмет көрсету кезінде – 3-разряд;

сағатына 15000 - нан астам 75000 текше метрге дейін беретін газ және ауа үрлегіш машиналарға қызмет көрсету кезінде – 4-разряд;

сағатына 75000 текше метрден астам беретін газ және ауа үрлегіш машиналарға қызмет көрсету кезінде – 5-разряд.

149. Ескертулер:

1) газ үрлегіш машиналары машинисінің көмекшісі басшылығында өзі жұмыс істейтін, машинистен екі разрядқа төмен, бірақ 2-разрядтан төмен емес тарифтеледі;

2) электр сүзгіштерге, құбырлы және суаратын тоңазытқыштарға қызмет көрсету жөніндегі функцияларды бір мезгілде орындау кезінде машинистер газ үрлейтін машинаны дәл сол беру кезінде бір разрядқа жоғары тарифтеледі.

 

 

62-параграф. Газ генераторшысы, 2-разряд

 

150. Жұмыс сипаттамасы:

гидравликалық ысырмалар мен шикі газ коллекторларын, газ генераторлары мен фенол лотоктарының шаң ұстағыштарын фустар мен шайырлардан тазарту;

газ генераторларының тостағандарын қосу және сөндіру;

гидравликалық ысырмаларға су беруді реттеу;

қож алып тастайтын механизмдердің жұмысын қадағалау;

қож бен күлді жинау, тиеу және оларды белгіленген орынға тасу;

скрубберлердің гидроысырмалары мен тіреулерден қалдықты алып тастау; 

гидравликалық ысырмалардың айналатын тостағандарына қызмет көрсету;

қозғалғыш механизмдерді майлау;

газ генераторларын отынмен толтыру, оны шыңдармен және пневматикалық құралдармен көсеу жөніндегі жұмыстарға қатысу;

тиеу жабдығына қызмет көрсету;

біліктілігі анағұрлым жоғары газ генераторының басшылығымен газ генераторларына қызмет көрсету жөніндегі өзге де жұмыстарды орындау.

151. Білуге тиіс:

газогенераторлардың жұмыс істеу принципі;

қож алып тастайтын механизмдердің конструкциясы және жұмыс істеу принципі;

гидравликалық ысырмалар мен газ коллекторларының орналасуы және құрылысы;

гидравликалық ысырмалар мен газ коллекторларының түрлері мен қасиеттері;

газогенераторлық отынның түрлері мен қасиеттері, оны тиеу және көсеу тәртібі;

гидравликалық ысырмаларға су беру схемасы;

қызмет көрсететін жабдықтың  және механизмдердің жұмысындағы ақаулықтарды анықтау және жою тәсілдері;

қож бен күлді алу және тасу тәртібі;

қолданылатын  құрал мен құрылғылар;

газбен улану немесе иіс тию кезінде алғашқы жәрдем көрсету тәртібі.

 

 

63-параграф. Газ генераторшысы, 3-разряд

 

152. Жұмыс сипаттамасы:

ағашта, шымтезекпен, сланецпен және көмірмен жұмыс істейтін өнімділігі аз газ генераторларында энергетикалық газ алудың технологиялық процесін жүргізу;

газ генераторлары мен бу-ауа үрлегіштерін тиеуді реттеу;

өнімділігі аз 10 газ генераторына дейін қызмет көрсету және олардың үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету;

су-ауа қалыптарына, бужинағыштарға қызмет көрсету;

өнімділігі сағатына 20000 текше метрге дейінгі газ тазарту қондырғыларында, жүйелерде, агрегаттарда газды жұқалап тазарту;

отынды шыңдармен және пневмоқұралдармен көсеу;

генераторлардың жану аймақтарын өлшеу және олардың жұмысындағы ақауларды жою;

генератор бөлімінің жылу алмасу аппаратурасының жануын, үрленуін, температуралық режимім және жұмысын қадағалау;

газ генераторларын ажырату, кептіру, тұтату және желіге қосу;

бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштерін қадағалау; 

скрубберлер мен градирняға су беруді реттеу;

газды суару форсункаларын тазалау;

күл мен қожды жоюды бақылау;

газ генераторлық станция жабдықтарын жөндеу жұмыстарына қатысу.

153. Білуге тиіс:

газ генераторларының құрылысы;

энергетикалық газ алудың технологиялық процесі;

отынды газдандырумен байланысты  физика мен химия бойынша негізгі мәліметтер; 

энергетикалық газдың құрамы және оның қасиеттері;

шикі газдың коллекторларының орналасуы;

бу-, су- және газ құбыржолдарының схемасы;

газ тазалау жүйесінің құрылысы және газды тазалау технологиясы;

генераторларды отынмен тиеу тәртібі;

отынды шыңдармен және пневмоқұралдармен көсеу тәсілдері.

 

 

64-параграф. Газ генераторшысы, 4-разряд

 

154. Жұмыс сипаттамасы:

көмір, кокс, антрацит және өзге де қатты отынның түрлерінде жұмыс істейтін өнімділігі жоғары газ генераторларында энергетикалық газ алудың технологиялық процесін жүргізу;

сулы газ генераторларына, темір-булау тәсілі бойынша сутегі генераторларына, сондай-ақ тақтатастарды қайта өңдеу кезінде бу-оттекті үрлегіштегі генераторларға қызмет көрсету;

өнімділігі аз 10-нан астам газ генераторларына қызмет көрсету және олардың үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету;

отынды салуды,  жануын, үрленуін, температуралық режимді және жылу алмасу аппаратураны қадағалау;

су циклдерін реттеу;

газ генераторларды ажырату, кептіру, тұтату және оларды газ жүйесіне қосу;

газгенераторлардың жану аймақтарын өлшеу, күюлерді, аймақтардың қисаюларын, қос аймақтарды, қож күмбездерді және жұмысындағы өзге де  ақаулықтарды жою;

өнімділігі сағатына 20000-нан астам 40000 текше метрге дейін газ тазарту қондырғыларында, жүйелерде, агрегаттарда газды жұқалап тазарту;

отынның, газдың және шайырдың сапасын анықтау;

газгенераторлық цехтің немесе станциясының жабдығын қосу мен тоқтатуға қатысу.

155. Білуге тиіс:

энергетикалық газды, сулы газды және сутегіні алумен байланысты физика және химия негіздері;

қатты отыннан энергетикалық газ алудың технологиялық процесі және оны тазарту мен сапасын жақсарту жөніндегі іс-шаралар;

газ генераторлық станцияның немесе бөлімшенің коммуникация схемасы;

шикі газдың коллекторларының, шаң ұстағыштар мен газ құйғыштардың құрылысы;

жөндеу жұмыстарын жасау тәртібі.

 

 

65-параграф. Газ генераторшысы, 5-разряд

 

156. Жұмыс сипаттамасы:

қатты отынның барлық түрлерінде жұмыс істейтін, қайнап жатқан қабат режимімен қуатты газгенераторларда энергетикалық газды алу технологиялық процесін жүргізу;

өнімділігі сағатына 40000 текше метрден астам газ тазарту қондырғыларында, жүйелерде, агрегаттарда газды жұқалап тазарту;

газ генераторлық және газ тазалау станциясының барлық жабдықтары мен коммуникациялар желісінің жұмысын қадағалау;

газ генераторлары мен тазарту аппаратурасының жұмысындағы ақауларды уақтылы анықтау және жою;

газ генераторларының жану аймақтары, үрлеу және температуралық режимін, сондай-ақ коллекторларды тазалау, газ ағызу мен шаң ұстағыштарды фустар мен шайырлардан тазалау жай-күйін бақылау;

газдың сапасын тексеру және оны жақсарту бойынша шараларды жүргізу;

газдың қысымы мен коллекторлар жүйесін реттеу;

қайта  орнатылған газгенераторларды, сондай-ақ  арматура мен газдық аппаратураның күйін тексерумен жөндеуден кейін газгенераторларды қабылдау және қосу; 

газ генераторлық және газ тазалау қондырғыларының жабдықтарын монтаждауға, бөлшектеуге және жөндеуге қатысу.

157. Білуге тиіс:

әртүрлі жүйелердің және жоғары өнімділікті газ тазалау қондырғыларының қуатты газгенераторлардың  конструкциялары;

ауа және газ құбыржолдарын, арматура мен газдық аппаратураны тексеру және гидравликалық  сынау тәртібі;

газгенератор қондырғыларының жұмысындағы ақаулықтарды табу және жою тәсілдері;

қажетті техникалық құжаттама жасау тәртібі.

 

 

66-параграф. Газдар мен шаңды талдау жөніндегі зертханашы, 2-разряд

 

158. Жұмыс сипаттамасы:

өндірістік үй-жайлардағы ауаға қарапайым және күрделілігі орташа талдау жүргізу;

металлургиялық пештерден шығатын газдарды талдау;

шахталық ауаның шаңдануын талдау;

шаң жинағыш сүзгілердің шығатын құбырлары арқылы металл шығынын талдау.

159. Білуге тиіс:

шаңды және газды талдаудың қарапайым негіздері;

оттек және сутекті анықтау әдістерінің қысқаша сипаттамасы;

газ, ауа және шаңның  негізгі қасиеттері;

химиялық реактивтер, сынап және сұйық азотты пайдаланудың тәртібі.

 

 

67-параграф. Газдар мен шаңды талдау жөніндегі зертханашы, 3-разряд

 

160. Жұмыс сипаттамасы:

өндірістік үй-жайлардағы ауаның күрделі талдауын жүргізу, шаңдануын өлшеу;

ауа мен газға жедел-талдау жүргізу;

жоғары сапалы генераторда жұмыс істеу;

масс-спектрометрде және хроматографта кейінгі талдау жүргізу үшін газдарды жинау;

ауадағы газ бен шаңның бар екендігін талдау әдістерін таңдау,

161. Білуге тиіс:

шаңды-газ талдаудың негіздері;

шаң ұстағыш, газ шығарғыш, тор және кедергі электр пештерінің құрылысы;

ионизациялық және магнитті разрядты манометрлерді пайдалану тәртібі;

талдаудың өлшемді және көлемді әдістері;

органикалық, бейорганикалық және аналитикалық химия бойынша қарапайым мәліметтер.

 

                 

68-параграф. Газдар мен шаңды талдау жөніндегі зертханашы, 4-разряд

 

162. Жұмыс сипаттамасы:

ауаның аса күрделі талдауын жүргізу;

хроматографта газдың концентрациясын анықтау, эталонды газ қоспасын жасау;

хроматографты күйге келтіру және калибрлеу;

пневмометриялық түтіктердің коэффициентін тексеру;

ақау ведомосін дайындау үшін шаң ұстағышты тексеруге қатысу;

шаң тұтқыштарды, түтін сорғыштарды, желдеткіштерді, эксгаустерлерді сынауға және баптауға, жабдықтың жұмысын сипаттау үшін материалдарды өңдеуге және ұсынымдар беруге қатысу;

газды, сұйық және қатты фазалардың химиялық және физикалық қасиеттерін анықтау;

шаң-газ тазарту қондырғысының тиімділігін анықтау;

титрлі ерітінділерді дайындау;

цехтарда орнатылған стационарлы аспаптар көрсеткіштерінің дұрыстығын тексеру;

шаң-газды есептерді орындау;

техникалық құжаттаманы жүргізу;

шаң-газды талдаудың жаңа әдістерін енгізу;

аппараттарға газды ағымдарды үлестірудің дұрыстығын тексеру.

163. Білуге тиіс:

газды хроматографияның әдісі;

талдау әдісінің принципі және оның физикалық мәні;

шаң-газды ұстағыш жабдықтың баптау тәртібі;

аспаптардың сезгіштігін реттеу әдістері;

хроматографтың газ схемасы;

жартылай автоматты реометр схемасы және оны баптау тәртібі;

техникалық құжаттаманы жүргізу тәртібі.

 

 

69-параграф. Газ бен сұйықтықты бақылау жөніндегі дефектоскопист,

2-разряд

 

164. Жұмыс сипаттамасы:

бақыланатын бұйымдарды сынауға дайындау;

бұйымның және вакуумдық жүйелердің бетін үрлеу және ауамен үрлеу;

вакуумдық шекқұбырлар мен вакуумдық жүйелердің шығатын келтек құбырларын спиртпен сүрту;

енетін сұйықтық пен абсорбциялайтын жабындарды жағу және жою.

бұйымды ультракүлгін сәулелерде қарау;

гелий және галогендік ағыс іздегіштері жұмыс режимдеріне қосу және шығару:

кварцты диффузиялық ағыс бойынша ағыс іздегіштерді гелийге реакцияға тексеру;

гелий баллондары мен редукторларды гелий жүйесіне қосу;

электр өлшеу және механикалық аспаптардың көмегімен газдың артық қысымы мен вакуумды өлшеу;

механикалық және буағынды вакуумдық сорғыларды пайдалану.

165. Білуге тиіс:

вакуумды алу туралы негізгі мәліметтер;

сынап-кварц шамдарының, люминесцентті аспаптардың, сорғылардың, пластиналы-роторлы, пластиналы-статорлы, золотникті, плунжерлі, бу ағынды және салқындатылатын қақпандардың жұмыс істеу принципі;

вакуумды өлшеуге арналған бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты және қолданылу шарттары;

бояу бүріккіштердің, гелий және галоген ағыс іздегіштердің құрылысы және жұмыс істеу принципі;

ағынды іздегіштермен конструкциялардың герметикалығын бақылау кезінде қолданылатын әдістер.

166. Жұмыс үлгілері:

1) қарапайым конфигурациялы  штампталған дайындамалар және құю, орау – ультракүлгін сәулелермен бақылау;

2) артық қысымды және вакуумды өлшеу аспаптары – манометрлердің, механикалық және электрондық вакуумметрлердің көрсеткіштерін алу;

3) дәнекерленген түйіске қосылыстар – ультракүлгін сәулелермен бақылау;

4) ағын іздегіш – аспапты жұмысқа дайындау және оны іске қосу.

 

 

70-параграф. Газ бен сұйықтықты бақылау жөніндегі дефектоскопист,

3-разряд

 

167. Жұмыс сипаттамасы:

сынауға дайындау – артық қысымды қолдана отырып, гелий зондының көмегімен үрлеу әдісімен бақылау (монтаждау) схемасын құрастыру және жекелеген бөлшектерді операцияаралық бақылау;

гелий және галогендік ағын іздегіштерді пайдалану кезінде герметикалықты бақылау тәртібі;

газ қысымдары мен вакуумды өлшеуге арналған бақылау-өлшеу аспаптарын таңдау;

бақыланатын бөлшектердің герметикалығын сынау бойынша қорытынды;

бұйымдарды стационарлық жағдайларда және объектілерде люминесцентті және түрлі-түсті бақылау жүргізу;

люминесцентті дефектоскопия аспаптарымен жұмыс істеу;

енетін сұйықтықтарды және соратын жабындарды дайындау;

индикаторлық іздер бойынша ақауларды белгілеу;

ақаулардың шифрын ашу.

168. Білуге тиіс:

вакуум алудың негізгі әдістері;

айдау процесінің негіздері;

сорғының әрекет ету жылдамдығы;

құбыржолдардың кедергісі және өткізу қабілеті;

газдардың шығу режимі;

объектіні айдауға арналған жабдық пен аппаратураның құрылысы;

айналмалы және бу ағынды сорғылардың құрылғысы;

вакуумды өлшеуге арналған бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы;

ағынды іздегіштердің электр, радиотехникалық және вакуумдық жүйелерінің қарапайым ақаулары;

ағын іздегіштердің сезімталдығын тексеру және реттеу тәсілдері;

бақылау объектілерін сынау әдістері;

бақылау әдістерінің мәні, артықшылықтары мен кемшіліктері;

люминесцентті аспаптардың құрылысы;

сынап кварц шамдарының электрлік параметрлері;

ультракүлгін сәулелер мен флуоресценцияның табиғаты;

сұйықтықтың физикалық қасиеттері (сулану, тұтқырлық, беттік керілу, капиллярлық құбылыстар);

дефектоскопияның түрлі-түсті әдісіне арналған бояғыш заттардың және люминесценттік дефектоскопияға арналған люминесценттік заттардың түрлері;

пенетрантты бұйымдардың бетіне жағу және кетіру әдістері;

ерітінділерді дайындау кезінде аспаларды жасау үшін аналитикалық таразыларды пайдалану тәртібі.

169. Жұмыс үлгілері:

1) металлургиялық және энергетикалық жабдықтардың бөлшектері – соғу, илектеу және механикалық өңдеуден кейін люминесцентті және түрлі-түсті әдістермен бақылау;

2) орта және күрделі конфигурациялы штампталған дайындамалар және құю, ораулар – люминесцентті және түрлі-түсті әдістермен бақылау;

3) газ бен вакуумның артық қысымын өлшеу аспаптары – термо-булы шамның жұмыс тогын орнату, разрядтау дәрежесін анықтау үшін қисық градуирленген термо-булы шамдарды қолдану;

4) гелий жүйелері – манометрдің көрсеткіштері бойынша тығыздығын тексеру;

5) вакуумды жүйелер және сынау камералары – гелий тығыздығын тексеру;

6) бөлшектер мен объектілерде дәнекерленген бұрыштық қосылыстар – люминесцентті және түрлі-түсті әдістермен бақылау;

7) дәнекерленген құбыржолдардың жапсарлары – люминесцентті және түрлі-түсті әдістермен бақылау.

 

 

71-параграф. Газ бен сұйықтықты бақылау жөніндегі дефектоскопист,

4-разряд

 

170. Жұмыс сипаттамасы:

гелий және галогенді ағыс іздегіштерді пайдалану жөніндегі нұсқаулығына және герметикалық бақылау нұсқаулығының талаптарына сәйкес құрастыру бірліктерінің, дәнекерлеу  қосылыстарының және иіртүтік жүйелердің герметикалығын бақылау;

кварцты диффузиялық ағыс бойынша немесе таза ауа камерасының  көмегімен  ағыс іздегіштердің сезімталдылығын баптау;

радиоблоктардың жұмыс режимдерін реттеу;

төмен вакуум мен газдың қысымын өлшеуге арналған  бақылау - өлшеу аспаптарын калибрлеу;

стационарлық жағдайларда және объектілерде бұйымдарға кешенді бақылау өткізу;

индикаторлық іздің ерекшелігі бойынша ақаудың сипатын анықтау;

бақылаудың схемалық карталарын жасау;

беттің күйіне және дәнекерленген қосылыстың конфигурациясына байланысты люминесцентті, түрлі-түсті, күрделі бақылау әдісін таңдау;

дроссельді, вакуумдық бекітпелерді, сильфонды вентильдерді жөндеуді қоса алғанда, люминесцентті аппаратурадағы ақаулықтарды жою;

вакуумдық сорғыларды тексеру және техникалық қызмет көрсету.

171. Білуге тиіс:

айналмалы майлы бу ағынды сорғыларды орнату тәртібі;

масс-спектрометриялық ағыс іздегіштердің негізгі бөліктерінің құрылысы;

электрлік бөліктің вакуумдық жүйелері, қуаттандыру және басқару блоктары;

герметикалықты бақылау әдістері;

сынаулар тәртібі;

вакуумды өлшеуге арналған ионизациялық және механикалық  аспаптардың жұмыс істеу принципі;

бейорганикалық және органикалық химияның қарапайым негіздері;

машина жасау сызудың негіздері;

бақылау үшін қолданылатын ерітінділер мен бояулардың мақсаты мен қасиеттері;

зертханалық жабдыққа қызмет көрсету тәртібі. 

172. Жұмыс үлгілері:

1) вакуум метрлер – термобулы шамды тексеру және градуирлеу;

2) бу турбиналардың күрекшелері – люминесцентті және түрлі-түсті әдістермен бақылау;

3) ағыс іздегіштер – ең жоғары сезімталдықты қамтамасыз ету мақсатында радиоблоктардың жұмыс режимдерін тексеру және реттеу.

 

 

72-параграф. Газ бен сұйықтықты бақылау жөніндегі дефектоскопист,

5-разряд

 

173. Жұмыс сипаттамасы:

вибростенділерде, бу сынау стенділерінде, жылу сапасы және өзгеде стенділерінде сынауға дейін және одан кейін құрастырудағы бұйымдардың герметикалығын бақылау;

соңғы «бітейтін жапсарды» бақылау;

стенділік немесе «бітейтін жапсарда» сынауларға дейін және кейін бақыланатын бұйымдарда жалпы газдық тығыздықсыздықты тапқаннан кейін жергілікті ағыстарды іздеу;

диффузиялық, капиллярлық, ұсақ саңылаулы ағуларды және инелі аққыштарды калибрлеу;

сынау стендісінде әртүрлі газдар бойынша вакуумдық сорғыларды сынау;

ағыс іздегіштердің барлық түрлерінде, масс-спектрометриялық талдағышта ақаулықтарды жою.

174. Білуге тиіс:

күйіне (қысымы, разрядталуы, температурасы) байланысты  газдардың аса маңызды қасиеттері;

объектіні айдау жылдамдығы және сорғының әрекет ету, газ ағының жылдамдығы;

құбыржолдардың кедергісі мен өткізу қабілеті;

вакуумдық техниканың негізгі теңдеулері;

термобу  қақпандарының, компенсациялық, вакуумды өлшеуге арналған магнитті және электроразрядты аспаптардың құрылысы;

гелий және  галогенді ағыс іздегіштердің тораптарының мақсаты мен құрылысы;

төмен және жоғары жиілікті геренаторлардың, түзеткіштер мен тұрақтандырғыштардың ауыспалы және тұрақты тоғының күшейткіштерінің принципиалды схемалары;

электрвакуумдық және газразрядты аспаптардың түрлері мен жұмыс істеу принциптері.

175. Жұмыс үлгілері:

1) термобулы, магнитті, электрзарядты вакуумметрлер – баптау;

2) иіртүтікті конструкциялар – газдығыздықты емес жерлерін іздеу;

3) ағыс іздегіштер – диффузиялық ағуларын калибрлеу.

 

 

73-параграф. Газ бен сұйықтықты бақылау жөніндегі дефектоскопист,

6-разряд

 

176. Жұмыс сипаттамасы:

электрондық аппаратураны пайдаланумен монтаждау және жөндеу жағдайларында конструкциялардың герметикалығын бақылау;

тұтастай тораптар мен конструкциялардағы өтпелі ақаулар орындарын анықтау және жалпы герметикалықты тексеру үшін бақылау тәсілін, аппаратураны және жарақтарды таңдау;

жинақтау конструкцияны бақылау нәтижелері бойынша соңғы қорытындылар беру;

сынаулар кезінде конструкцияларда табылған ақаулардың мөлшерін сандық талдау;

бақылау әдістемелерін әзірлеу бойынша тәжірибе жұмыстарын орындау;

алынған жұмыс нәтижелерін ресімдеу;

масс-спектрометриялық анализаторлардың электрондық оптикасын түзету;

герметикалықты бақылау тәсілдерін метрологиялық қамтамасыз ету.

177. Білуге тиіс:

газдардың молекулалық-кинетикалық теориясының элементтері;

«газ» және «бу» ұғымдары;

қаныққан будың қысымы;

негізгі газ заңдары, газ ағымының режимдері;

вакуумды алуға арналған сорғылардың құрылысы және жұмыс істеу принципі;

бақыланатын бұйымдардың конструктивтік және технологиялық ерекшеліктері;

сұйықтықтардың физикалық қасиеттері.

178. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта, кәсіптік орта), орта білімнен кейінгі білім талап етіледі.
179. Жұмыс үлгілері:

1) құбыр тақталары - өтпелі ақау орнын анықтау және өтпелі ақау шамасын бағалау;

2) бақылау объектісі – бақылау тәсілін және оның режимдерін таңдау.

 

 

74-параграф. Газқұтқарғыш, 3-разряд

 

180. Жұмыс сипаттамасы:

газ құбыры желісінде газдың ағып кетуінің алдын алу және жою;

респираторлар мен өзге де газдан құтқару аппаратурасын зарядтау, разрядтау, жөндеу, кептіру және тазалау;

газсыздандыру дұрыстығын бақылау;

жұмыс орындарында қорғаныш құралдарының болуын, олардың дұрыс сақталуын, ұсталуын және қолданылуын тексеру;

газтұтқырларды ауыстыру кестесінің орындалуын, оларды пайдалану тәртібін және жұмысшылардың газдалған атмосферада болу ұзақтығын бақылау;

жұмысшылардың  газдалған атмосферада болу ұзақтығын есептеу;

улы булардың бөлінуімен ілесе жүретін авариялар кезінде, сондай-ақ жазатайым оқиғалар кезінде адамдарды құтқару;

газға қауіпті жұмыстарды жүргізуді, газға қауіпті орындарда желдеткіштің үздіксіз жұмысын қадағалау;

газ қауіпті жерлерде ауа сынамаларын іріктеу;

үй-жайларда және ыдыстардың ішінде газ қауіпті, газ-электрмен дәнекерлеу жұмыстарын жүргізу кезіндегі қауіпсіздікті анықтау;

газбен улану кезінде алғашқы көмек көрсету.

181. Білуге тиіс:

газ генераторларының, газ және газдан құтқару аппаратурасының құрылысы;

қызмет көрсетілетін цехтардағы газ қауіптілігінің сипаты;

газ құбыры желісі коммуникацияларын ажырату және қосу тәсілдері;

газдан құтқару аппаратурасын пайдалану тәртібі;

ауа сынамаларын алу тәртібі;

газбен улану кезінде алғашқы көмек көрсету шаралары.

 

 

75-параграф. Газқұтқарғыш, 4-разряд

 

182. Жұмыс сипаттамасы:

қиын емес жағдайларда газдан құтқару жұмыстарын жүргізу;

газдың шығуын алдын алу және жою жөніндегі іс-шараларды жүргізу;

газ құбыры желісі мен газдан құтқару аппаратурасының жұмысын қадағалау және олардың жарамдылығын қамтамасыз ету;

цехтардағы газ қауіпсіздігінің жай-күйін, газ шаңды ұстау және желдету қондырғыларының жұмысын, құтқару және қорғау құралдарын, сондай-ақ авариялық шкафтардағы құралдарды жинақтаудың дұрыстығын бақылау;

жұмысшыларға жұмыс қауіпсіздігі туралы нұсқама беру;

оттегі жандандыратын аппаратураны қолдана отырып, зардап шеккендерге алғашқы көмек көрсету.

183. Білуге тиіс:

отынды газдандырудың технологиялық процесі;

өндірісте кездесетін газдар мен булардың құрамы мен қасиеттері, оларды тану және анықтау тәсілдері;

кәсіпорындағы газға қауіпті жұмыс орындары және оларға қызмет көрсету тәртібі;

қауіпсіз жұмыс тәртібі;

кәсіпорынның газ шаруашылығына және өзге де газ қауіпті цехтарына қызмет көрсету жөніндегі нұсқаулықтар.

 

 

76-параграф. Газқұтқарғыш, 5-разряд

 

184. Жұмыс сипаттамасы:

қиын жағдайларда газқұтқарушы жұмыстарын жасау;

газ-жарылыс-өрт қаупі бар цехтарды, қондырғыларды, агрегаттарды және коммуникацияларды қарау және тексеру жолымен профилактикалық жұмыстар жүргізу;

газ қауіпті өндірістерде авариялар мен жазатайым оқиғалардың алдын алу жөніндегі іс-шараларды дайындау;

жұмысшылар мен инженерлік-техникалық қызметкерлерге газ-жарылыс-өрт қаупі бар цехтарда жұмыс жүргізу және газ қорғау аппаратурасын пайдалану тәртібі туралы нұсқама беру;

еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі цехтарды кешенді тексеру комиссияларына, газға қауіпті жұмыс орындарының тізбесін және оларды қауіптілік топтарына бөлуге дайындауға қатысу;

газдан құтқару қызметінің ауысымын ұйымдастыру;

газдан құтқару жұмыстары бойынша теориялық және практикалық сабақтар өткізу;

улы булар мен газдардың бөлінуімен қатар жүретін авариялар кезінде, сондай-ақ жазатайым оқиғалар кезінде адамдарды құтқару жөніндегі жұмыстарға басшылық жасау.

185. Білуге тиіс:

газдан құтқару қызметінің алдын алу жұмыстарын жүргізудің негізгі тәртібі мен нысандары;

барлық газ құбырларының, сондай-ақ газға қауіпті өндірістердің барлық жабдықтарының схемалары;

қызмет көрсетілетін кәсіпорында газдан қорғау құралдары мен аварияларды жоюға арналған құралдардың орналасуы;

газ-жарылыс-өрт қаупі бар цехтарда жұмыс жүргізу тәртібі.

 

 

77-параграф. Газтұтқыш қораптарын зарядтаушы, 3-разряд

 

186. Жұмыс сипаттамасы:

газтұтқырлардың газға қарсы қораптарын зарядтау және қайта зарядтау;

бақылау-өлшеу аспаптарының көмегімен қорапты сіңіру қабілетіне, герметикалығына және кедергісіне сынау;

ауаны үрлеумен газтұтқырлардың газға қарсы қораптарын регенерациялау;

187. Білуге тиіс:

газға қарсы қораптарының маркалары, олардың мақсаты;

әрбір маркаға арналған сіңіргіштердің құрамы және сіңіргіштердің қасиеттері;

газға қарсы қораптардың сіңіргіш құрамдарын, сондай-ақ  адсорбенттер мен олардың алмастырғыштарды зарядтау, қайта зарядтау және регенерациялау тәртібі.

 

 

78-параграф. Газшы, 2-разряд

 

188. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары газшының басшылығымен ауа жылытқыштарға қызмет көрсету, олардың жай-күйін және домна пештерінен басқа, жекелеген балқыту, қыздыру, термиялық, ұсталық, шыңдау және өзге де пештердің газ шаруашылығы жабдықтарының жұмысын бақылау, ауа жылытқыш аппараттарды ауадан газға және газдан ауаға ауыстыру;

газ тазарту қондырғыларына, газ араластырғыш станцияларға, газгольдер мен газ құбырларына қызмет көрсетуге, сондай-ақ олардың жабдықтарын жөндеуге қатысу;

газ жанарғыларының жанындағы алаңдарды тазалау және жабдық тораптарының қажалатын бөліктерін майлау.

189. Білуге тиіс:

         пештерде металды балқыту процесі туралы негізгі мәліметтер;

         ауа жылытқыштар мен газ аппаратурасының құрылысы;

жанғыш газдардың қасиеттері және газ қорғау аппаратындағы және газ қауіпті ортадағы жұмыс істеу тәртібі.

 

        

79-параграф. Газшы, 3-разряд

 

190. Жұмыс сипаттамасы:

ауа жылытқыштарға қызмет көрсету, олардың жай-күйін және домна пештерінен басқа, сыйымдылығы 100 тоннаға дейінгі жекелеген балқыту, қыздыру, бояу-кептіру, термиялық, ұсталық және шыңдау пештерінің газ шаруашылығы жабдықтарының жұмысын бақылау;

қызмет көрсетілетін балқыту, қыздыру, бояу-кептіру, термиялық, ұсталық және шыңдау пештерінде тиісті жылу режимін және үрлеуді қамтамасыз ету;

газды тазалау процесінде қозғалтқыштардың, сорғылардың, скрубберлердің жұмысын басқару;

газ араластыру станциялары мен газ тазарту қондырғыларының жабдықтарына қызмет көрсету;

қажетті калориялы және қысымды газ алуды қамтамасыз ету;

боялған бұйымдарды кептірудің берілген температуралық режимін ұстау;

газгольдерлердің толуын және босатылуын реттеу, үздіксіз жұмысын бақылау;

газ құбырларының жарамды жай-күйін және олардың қосылыстарының герметикалығын қамтамасыз ету;

газ клапандарының су ысырмаларындағы судың қажетті деңгейін, шөміштерді, науаларды, стопорларды кептіруге арналған жанарғылардың жарамдылығын қолдау;

цехтардың генераторлары, шлак жинағыштары мен клапандары күмбездерінің газ өткізгіштігін бақылау;

қызмет көрсетілетін объектіде немесе учаскеде газ құбырлары мен арматураларды жөндеуге және тазалауға қатысу.

191. Білуге тиіс:

балқыту, қыздыру, бояу-кептіру, термиялық, ұсталық және шыңдау пештері жұмысының техникалық процесінің негіздері;

скрубберлердің, автоматты реттегіштердің, газгольдер жабдықтарының құрылысы;

газ құбырлары мен қосалқы арматураның схемалары.

 

 

80-параграф. Газшы, 4-разряд

 

192. Жұмыс сипаттамасы:

домналық пештерден басқа, әртүрлі құрылымдағы үш пешке дейінгі саны бар балқыту цехтарының немесе учаскелердің ауа жылытқыштары мен газ шаруашылығының жабдықтарына немесе сыйымдылығы 100 тоннадан астам жекелеген балқыту, қыздыру, бояу-кептіру, термиялық, ұсталық және шыңдау пештеріне қызмет көрсету және бақылау;

газ құбырларына және олардың қосалқы құрылғыларына, газ реттеу пункттері мен газ тарату станцияларына қызмет көрсету;

аспаптардың көмегімен улы газдардың құрамын анықтау;

қызмет көрсетілетін пештердің тиісті жылу режимін және үрлеуін қамтамасыз ету;

ауа жылытқыштарды газдан ауаға және ауадан газға ауыстыру;

газ құбырлардың желісін және газдарды тазалау, араластыру бойынша қондырғыларға қызмет көрсету;

газ шығынын, үрлеу қысымы мен температурасын, ылғалданған үрлеу кезінде бу шығынын бақылау;

бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштерін есептеу және пештердің жылулық режимі бойынша белгіленген құжаттаманы ресімдеу;

газ желісі мен арматураның қызмет көрсетілетін жабдықтарын жөндеуге қатысу.

193. Білуге тиіс:

балқыту, қыздыру, бояу-кептіру, термиялық, ұсталық және шынықтыру пештерінің жұмыс істеу технологиялық процесі;

ауа жылытқыштар мен балқыту, қыздыру, бояу-кептіру, ұсталық және шыңдау пештерінің газ аппаратурасының конструктивтік құрылғысы;

газдардың физикалық және химиялық қасиеттері;

қызмет көрсетілетін учаскедегі газ құбырлары мен ауа үрлегіш желілер коммуникацияларының схемасы.

 

 

81-параграф. Газшы, 5-разряд

 

194. Жұмыс сипаттамасы:

домна пештерінен басқа, әртүрлі құрылымдағы және көлемдегі үш пештен астам саны бар балқыту цехтарының немесе учаскелерінің ауа жылытқыштары мен газ шаруашылығы жабдықтарына қызмет көрсету және бақылау;

қызмет көрсетілетін пештердің тиісті жылу режимін және үрлеуін қамтамасыз ету;

ауа үрлегіштердің жұмысын, газды тазарту сапасын және технологиялық пештер үшін газдың біркелкі түсуін бақылау;

ысырмалардың тығыздағыштары мен фланецті қосылыстар арқылы газдың ағып кетуінің алдын алу және жою;

газ қондырғыларының жұмыс режимі мен схемасын реттеу;

газдың шығысы мен қысымын есептеу және қызмет көрсетілетін учаскеде белгіленген құжаттаманы ресімдеу.

195. Білуге тиіс:

балқыту және қыздыру пештерінің жұмысының технологиялық процесі;

ауа жылытқыштар мен балқыту, қыздыру және шыңдау пештерінің газ аппаратурасының конструктивтік құрылғысы;

пештердің жұмыс процесін реттеу тәртібі;

бір режимнен екінші жұмыс режиміне ауысу әдістері;

газды пайдаланудағы тұтынушылардың ерекшеліктері және жұмыс істеп тұрған агрегаттар жұмысының сипаты.

 

 

82-параграф. Гардеробшы, 1-разряд

 

196. Жұмыс сипаттамасы:

ұйым қызметкерлері мен келушілерінен сыртқы киімдерді, бас киімдерді және өзге де жеке заттарды сақтауға қабылдау;

тапсырылған заттардың сақталуын қамтамасыз ету;

қызметкерге немесе келушіге заттарды сақтау орнының нөмірі көрсетілген жетон беру және жетонды көрсету бойынша киім мен өзге де заттарды беру;

гардероб орын үй-жайын таза және тәртіппен ұстау;

мүгедек адамдарға және қарт келушілерге шешіну және киіну кезінде көмек көрсету.

197. Білуге тиіс:

жеке заттарды қабылдау мен сақтау тәртібі;

жетон жоғалған жағдайда құжаттарды ресімдеу тәртібі;

ұйымның жұмыс істеу режимі.

 

 

83-параграф. Гидротехникалық құрылыстарды тексеруші, 3-разряд

 

198. Жұмыс сипаттамасы:

каналдардың, бөгеттердің, плотиналардың және өзге де осыған ұқсас гидротехникалық құрылыстардың қауіпті жерлерін қарау және ұсақ ақауларын жою;

гидротехникалық учаскенің барлық гидротехникалық құрылыстары, гидрометриялық және өзге де құрылғылары бар суландыру және коллекторлық-дренаждық желісінің бекітілген бөлігіне қызмет көрсету;

жер асты суларының еңістерде сыналануын, көшкін құбылыстарының пайда болуы, жағалауды бекітетін екпелердің жай-күйін қадағалау;

су тасқынына қарсы материалдарды және құрылыс материалдарының авариялық қорларын дайындау;

су шаруашылығы мақсатындағы орман екпелерін қорғау;

жылқыға күтім жасау, велосипедті немесе мотоциклді жарамды күйде ұстау.

199. Білуге тиіс:

суару желісі бар қызмет көрсетілетін суармалы жер алаңы және оны ауыл шаруашылығы мақсатында пайдалану;

арналардың орналасу жоспары және ұзындығы;

гидротехникалық құрылыстар мен гидрометриялық құрылғылардың саны және олардың техникалық сипаттамалары;

құрылыстар мен орман екпелері желісінің жағдайын;

суару және коллекторлық-дренаждық желілер арналарын, гидротехникалық құрылыстарды, гидротермиялық құрылғыларды, суару суын пайдаланудың негізгі тәртібі;

жылқыны күту тәртібі;

мотоциклдің немесе велосипедтің құрылысы және оларды пайдалану тәртібі.

 

 

84-параграф. Гидротехникалық құрылыстарды тексеруші, 4-разряд

 

200. Жұмыс сипаттамасы:

кіреберіс каналдардың, ағысты бағыттайтын және қорғайтын бөгеттердің, плотиналардың және өзге де гидротехникалық құрылыстар құламаларын және олардың жабдықтарын визуалды тексеріп қарау, олардың шайылу және бұзылу көлемін анықтау;

су пайдаланушы шаруашылықтарға су бөлу және беру;

суармалы судың пайдаланылуын бақылау;

іргелес орман екпелерінің су тәртібін бұзушыларға анықталған бұзушылықтар бойынша актілер мен схемалық суреттемелер жасау және актілерді учаскелік гидротехникке беру;

суару желілері мен ғимараттардың техникалық тексеруге қатысу;

қызмет көрсетілетін учаскедегі гидроғимараттарды, сондай-ақ авариялық және бөгегіш қақпаларды, су ағызғыштарды, дюкерлерді ағымдағы және авариялық жөндеу бойынша жұмыстарға қатысу.

201. Білуге тиіс:

негізгі гидротехникалық ғимараттардың құрылысы және мақсаты;

ауыл шаруашылығында су пайдалану және суару жүйелерін техникалық пайдалану тәртібі;

гидрология жөніндегі негізгі мәліметтер;

жер гидроқұрылыстарын бекіту тәсілдері;

құламаларға, бөгеттерге және өзге де құрылыстарға ағымдағы жөндеу жүргізу кезіндегі еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау тәртібі;

курстық желідегі дайындық негіздері.

 

 

85-параграф. Ғимараттарға кешенді қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі жұмысшы, 2-разряд

 

202. Жұмыс сипаттамасы:

ғимараттар мен оларға іргелес аумақтарды (аулаларды, тротуарларды, ағынды каналдарды, қоқыс жәшіктерін, қоқыс салғыштарды, қоқыс құбырларын, баспалдақ алаңдары мен марштарды, ортақ пайдаланылатын үй-жайларды, лифт кабиналарын, үй астын, шатырларды және өзгелерді) жинау және тиісті санитарлық жағдайда ұстау;

қызмет көрсетілетін ғимараттарды, құрылыстарды, жабдықтар мен механизмдерді маусымдық дайындау;

аула аумақтарын, тротуарларды, шатырларды, суағарлардың бастырмаларын және өзгелерді қардан және мұздан тазарту;

өтінімдер бойынша зақымданулар мен ақаулықтарды жою.

203. Білуге тиіс:

ғимараттардың санитария, көркейту, сыртқы күтіп ұстау тәртібі;

көшелерді, үй-жайларды, қоқыс құбырларын күтіп ұстау жөніндегі санитария мен гигиена және өзгелері тәртібі;

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы және пайдалану тәртібі;

жинау жұмыстарын орындау кезіндегі қауіпсіздік тәртібі.

 

 

86-параграф. Ғимараттарға кешенді қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі жұмысшы, 3-разряд

 

204. Жұмыс сипаттамасы:

қызмет көрсетілетін ғимараттардың, құрылыстардың, жабдықтар мен механизмдердің техникалық жай-күйін мерзімді тексеру, оларға техникалық қызмет көрсету және жөндеу-құрылыс жұмыстарының барлық түрлерін (сылау, сырлау, тұсқағаз, бетон, ағаш өңдеу, столярлық және өзгелері) орындай отырып, төсеме тақталарды, бесіктерді, аспалы және өзге де сақтандыру және көтергіш аспаптарды қолдана отырып, ағымдағы жөндеу;

слесарлық, біріктіру және дәнекерлеу жұмыстарын орындай отырып, орталық жылу беру, сумен жабдықтау, кәріз, газбен жабдықтау, суағарлар, жылумен жабдықтау, желдету, ауаны баптау жүйелерін және өзге де жабдықтарды, механизмдер мен конструкцияларды ағымдағы жөндеу және техникалық қызмет көрсету;

электр техникалық жұмыстарды орындай отырып, электр желілері мен электр жабдықтарын монтаждау, демонтаждау және ағымдағы жөндеу.

205. Білуге тиіс:

жөндеу-құрылыс жұмыстарының негіздері және оларды орындау тәсілдері;

материалдардың түрлері:

         жұмыс жүргізу кезінде құралдың, аспаптардың машиналардың, механизмдер мен жабдықтардың мақсаты мен құрылысы;

жөндеу-құрылыс жұмыстарын орындау кезіндегі қауіпсіздік және еңбекті қорғау тәртібі.

 

 

87-параграф. Ғимараттарға кешенді қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі жұмысшы, 4-разряд

 

206. Жұмыс сипаттамасы:

жөндеу-құрылыс жұмыстарының барлық түрлерін орындай отырып, ғимараттардың, құрылыстардың қызмет көрсетілетін биік бөліктерін ағымдағы жөндеу;

барлық үлгідегі ғимараттар мен құрылыстардың: мұнаралардың, күмбездерін, шпильдердің, карниздердің және өзге де биік бөліктеріне қызмет көрсету және олардың техникалық жай-күйін мерзімді тексеру;

кез келген заттардың, сондай-ақ ғимараттар, құрылыстар конструкциялары бөліктерінің құлауының, биіктіктен құлауының алдын алу және оларды болдырмау шараларын қабылдау;

қысқы уақытта биік ғимараттар мен құрылыстардың шатырларын қар мен мұздан тазарту;

көтергіш механизмдерді, аспаптар мен құралдарды ақаусыз және таза ұстау;

ғимараттардың инженерлік жабдықтарын: электр жабдықтарын және бақылау-өлшеу аспаптарын және автоматты құрылғыларды жөндеу және қалыпты пайдалануды қамтамасыз ету бойынша жұмыстарды орындау.

207. Білуге тиіс:

барлық үлгідегі ғимараттарды, құрылыстарды сыртқы күтіп-ұстау тәртібі;

көшелерді, ғимараттар мен құрылыстарды күтіп ұстау жөніндегі санитария мен гигиена тәртібі;

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы және пайдалану тәртібі;

жөндеу-құрылыс жұмыстарын орындау кезіндегі қауіпсіздік тәртібі.

 

 

88-параграф. Дезактиваторшы, 2-разряд

 

208. Жұмыс сипаттамасы:

әртүрлі аспаптар мен регламенттелетін дезактивациялау ерітінділерін қолдана отырып, берілген әдістеме бойынша дезактивациялау жабдығының көмегімен арнайы автокөлікті, жабдықты, мүкәммалды және үй-жайларды дезактивациялау;

дезактивациялауға түсетін жабдықты бөлшектеу;

залалданған заттарды еріткіштермен (керосинмен, бензинмен және өзгемен) жуу, залалданған топырақ немесе қар қабатын және өзгесін алу арқылы залалданған объектілерді, жабдықтарды, мүкәммалды және үй-жайларды қолмен газсыздандыру;

газсыздандыратын заттарды дайындау үшін қажетті материалдарды қоймадан жұмыс орнына жеткізу;

дезактивацияланатын жабдықты ауыстыру бойынша көліктік және такелаждық жұмыстарды орындау;

дезактивациялау пунктінде траптар мен тұндырғыштарды тазалау.

209. Білуге тиіс:

беттерді дезактивациялау және газсыздандыру тәртібі;

негізгі дезактивациялайтын және газсыздандыратын ерітінділердің құрамы мен қасиеттері;

жұмыс мүкәммалын ұстау, такелаж жұмыстарын жүргізу және радиациялық гигиена тәртібі;

дезактивациялық жабдықтың, дозиметриялық және радиометриялық аппаратураның жұмыс істеу принципі;

газсыздандыратын заттардың номенклатурасы.

 

 

89-параграф. Дезактиваторшы, 3-разряд

 

210. Жұмыс сипаттамасы:

дезактивациялау жабдығының көмегімен арнайы киім мен жеке қорғаныш құралдарын дезактивациялау;

дезактивациялайтын ерітінділер мен жуу суларын беру үшін сорғыларды, такелаждық аспаптарды, кір жуу жабдықтарын жұмысқа дайындау;

радиоактивті заттармен бетінің ластану түріне байланысты дезактивациялаушы құрамның түрін анықтау;

залалданған объектілерді, жабдықтарды, мүкәммалды және үй-жайларды газсыздандыратын заттармен газсыздандыру аспаптарының көмегімен газсыздандыру;

берілген рецептура бойынша дезактивациялайтын құрамды, газсыздандыратын заттарды дайындау;

мүкәммалды, жабдықтар мен аспаптарды ағымдағы жөндеуді орындау;

жабдықты баптау.

211. Білуге тиіс:

дезактивациялау құрамдардың негізгі физикалық-химиялық қасиеттері;

дезактивациялайтын құрамдар мен газсыздандыратын заттарды дайындау, жабдыққа, қорғаныс техникасына әсер ету тәртібі;

жеке қорғану материалдары мен құралдары;

дезактивациялық жабдықтың, дозиметриялық, радиометриялық аппаратураның және газсыздандыру аспаптарының құрылысы;

радиоактивті ластанулардың рұқсат етілген шекті деңгейлері мен концентрациясы;

радиоактивті заттармен және иондаушы сәулелену көздерімен жұмыс істеудің санитариялық тәртібі;

бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты мен қолданылу шарттары.

 

 

90-параграф. Дезактиваторшы, 4-разряд

 

212. Жұмыс сипаттамасы:

ультрадыбыстық ванналарда, балқыту пештерінде, жуу бокстарында және өзгелерде бағалы материалдарды, арнайы киімді және жеке қорғаныш құралдарын дезактивациялау;

жабдықтар мен бақылау-өлшеу аспаптарының ақаусыздығы мен жұмысқа жарамдылығын тексеру;

жабдықты дезактивациялау кезінде бөлшектеу және құрастыру жұмыстарын орындау;

радиоактивті зерттеудің белгілі бір түрі үшін рұқсат етілген шекті деңгеймен салыстыру арқылы дозиметриялық бақылау көмегімен дезактивациялау процесінің аяқталуын анықтау;

жабдықты берілген жұмыс режиміне баптау.

213. Білуге тиіс:

ультрадыбыстық ванналардың, балқыту пештерінің, жуатын бокстардың және бекітпе арматураның құрылысы және басқару;

дезактивациялау технологиялық процесі;

қолданылатын  дезактивациялау материалының физикалық-химиялық қасиеттері;

бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы.

 

 

91-параграф. Дезактиваторшы, 5-разряд

 

214. Жұмыс сипаттамасы:

ағызу және шаю суларын дезактивациялау;

дезактивацияның технологиялық режимін таңдау;

радиоактивті ластанудың және дезактивацияланатын материалдың түріне байланысты рецептураларды есептеу және дайындау;

дезактивациялау кезінде қызмет көрсетілетін машиналардың, аппаратуралардың және бақылау-өлшеу аспаптарының жұмысын басқару және қадағалау және олардың ақаулықтарын жою;

сынамаларды талдау нәтижелері бойынша технологиялық режим көрсеткіштерін реттеу;

есептік құжаттаманы жүргізу;

дезактивациялаудың жаңа әдістерін игеруге және енгізуге қатысу.

215. Білуге тиіс:

ультрадыбыстық ванналардың, балқыту пештерінің және жуатын бокстардың кинематикалық және электрлік схемалары;

реагенттер мен материалдардың физикалық-химиялық қасиеттері,  радиоактивтілік заңдары;

барлық түрлі иондаушы сәулелердің қасиеттері;

бақылау-өлшеу аспаптарын баптау және реттеу тәртібі;

қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеу тәртібі.

 

 

92-параграф. Дезинфектор, 3–разряд

 

216. Жұмыс сипаттамасы:

ауру тудыратын микроорганизмдерді немесе инфекция таратқыштарды (жою немесе әлсірету), киімді, үйде қажетті заттарды, жабдықтарды, машиналарды, шикізатты, жартылай фабрикаттарды, көлік құралдарын, аумақтарды, өндірістік үй-жайларды, ғимараттарды, құрылыстарды және өзге де физикалық, химиялық, биологиялық және аралас әдістермен дезинфекциялау мен дезодорациялау;

улы химикаттармен қолмен (зиянды жәндіктерді жою және олардың көбеюінің алдын алу) дезинсекциялау, (егеуқұйрықтарды, тышқандарды және дала кеміргіш-зиянкестерін жою) дератизациялау және дезодорациялау;

өңделетін заттарды дезинфекциялау камераларына жеткізу, оларды тиеу және түсіру.

217. Білуге тиіс:

дезинфекциялау, дезинсекциялау, дезодорациялау және дератизациялау үшін қолданылатын заттардың мақсаты, түрлері және қасиеттері;

дезинфекциялық камераларды тиеу және түсіру тәсілдері;

дезинфекция, дезинсекция және дератизация жөніндегі жұмыстарды жүргізу кезіндегі жеке және қоғамдық қауіпсіздік шаралары;

улы химикаттармен жұмыс істеу қауіпсіздігінің тәртібі;

жеке қорғаныс құралдарын пайдалану тәртібі.

 

 

93-параграф. Дезинфектор, 4-разряд

 

218. Жұмыс сипаттамасы:

арнайы машиналар мен жабдықтардың көмегімен улы химиялық заттармен және инсектицидтермен у (зиянды жәндіктерді жою және олардың көбеюінің алдын алу) дезинсекцияла, (егеуқұйрықтарды, тышқандарды және дала кеміргіш-зиянкестерін жою) дератизациялау және дезодорациялау;

дезинфекциялау, дезинсекциялау және дератизациялау үшін машиналар мен жабдықтарды дайындау және оларға қызмет көрсету, улы химикаттар мен өзге де заттарды дайындау және қолдану;

қармақжемдерді дайындауға арналған улы химикаттар мен өнімдерді қабылдау, есептеу, сақтау және беру;

қорғаныш құралдарының: газқағарлардың, арнайы киімдердің, мүкәммалдың және өзгелердің – уландырғыш заттардың әсерінен сапасы мен жарамдылығын тексеру.

219. Білуге тиіс:

дезинфекциялау, дезинсекциялау, дезодорациялау және дератизациялау үшін қолданылатын заттардың мақсаты, қасиеттері және дайындау тәсілдері;

улы химикаттарды себуге арналған дезинфекциялық машиналар мен аппараттардың құрылысы және жұмыс істеу принципі;

дезинфекцияланатын заттардың сипатына қарай дезинфекциялау камераларының құрылысы және жұмыс істеу режимі;

қысыммен жұмыс істейтін жабдықты гидравликалық сынау әдістері;

улану белгілері және бұл реттегі алғашқы көмек көрсету тәртібі;

улы химикаттармен жұмыс істеу қауіпсіздігінің тәртібі;

дезинфекция және дезодорация кезінде экспозицияны өткізу мерзімдері.

 

 

94-параграф. Дезинфектор, 5-разряд

 

220. Жұмыс сипаттамасы:

         дезинфекциялау іс-шараларын жүргізу жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру және орындау, олардың көлемін, жекелеген объектілерді дезинфекциялау әдістемесі мен құралдарын анықтау;

         дезинфекциялық ерітінділердің дұрыс дайындалуы мен пайдаланылуын, радиоаппаратураның, мүкәммалдың қолданылуын, орындалған дезинфекцияның сапасын, дезинфекциялық жұмыстарды орындау кезінде дезинфекторлардың жеке және қоғамдық қауіпсіздік, еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау тәртібін сақталуын бақылау;

         барлық дезинфекциялау жұмыстарының орындалуына арналған құжаттамаларды жүргізу.

221. Білуге тиіс:

дезинфекциялау жұмыстарының тәртібін айқындайтын нормативтік және әдістемелік құжаттар;

қолдануға рұқсат етілген дезинфекциялық, стерильдеу құралдары, оларды қолдану жөніндегі нұсқаулықтар;

дезинфекциялық жабдықты пайдалану шарттары;

жеке қорғану құралдарын қолдану және улану кезінде алғашқы көмек көрсету тәртібі.

 

 

95-параграф. Диспетчерлік жабдық және телеавтоматика электромонтері, 1-разряд

 

222. Жұмыс сипаттамасы:

токтан ажыратылған диспетчерлік жабдық пен телеавтоматика аппаратурасын жөндеу және пайдалану-техникалық қызмет көрсету кезінде бөлшектерді ауыстыру, жуу және тазалау бойынша қарапайым қосалқы жұмыстарды орындау;

бақылау машинасының немесе вольтметрдің көмегімен кернеудің болуын тексеру;

кендірді  кабельден шығару;

темір қапсырмалар мен болттарды дайындау;

құймадан кейін күрделі емес бөлшектерді слесарлық өңдеу;

бұйымдар мен материалдарды сыртқы түрі бойынша сұрыптау және бөлшектеу;

тасымалдауға арналған электр өлшеу аспаптары мен аппаратураларды орау және оларды тасымалдау;

беттерді термиялық өңдеусіз дайын бояулармен бояу және таңбалау;

бөлшектерді коррозияға қарсы майлау.

223. Білуге тиіс:

электротехника, телеавтоматика, диспетчерлік жабдық және аппаратура туралы қарапайым мәліметтер;

неғұрлым кең таралған қарапайым аспаптар мен бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты мен қолданылу шарттары;

қарапайым салыстырып тексеру және өлшеу аппаратурасының атауы және мақсаты;

металдарды коррозиядан қорғау тәсілдері;

болаттың, мыстың, жездің, алюминийдің, оқшаулағыш материалдардың, орамалы сымдардың, майлау материалдарының қасиеттері туралы жалпы мәліметтер;

майлы бояулармен және еріткіштермен жұмыс істеу тәртібі;

жабын лактарының, бояулардың және кабель мастикаларының негізгі маркалары.

224. Жұмыс үлгілері:

1) биркалар, маркалар – ауыстыру;

2) бүрмелердегі қысқыштар – тазалау;

3) кабельдер – тазалау, қалайылау және ұштарын біріктіру;

4) сигналдық және жарықтандыру шамдары – ауыстыру;

5) қабырғалардағы және қалқалардағы тесіктер – тесіп өту;

6) панельдер және өзге де бөлшектер – тегістеу және бояу;

7) төсемдер, қапсырмалар, шайбалар – дайындау;

8) баулар – дайындау.

 

 

96-параграф. Диспетчерлік жабдық және телеавтоматика электромонтері, 2-разряд

 

225. Жұмыс сипаттамасы:

диспетчерлік жабдық пен телеавтоматика аппаратурасына пайдалану-техникалық қызмет көрсету, бөлшектеу, жөндеу және құрастыру;

біліктілігі анағұрлым жоғары электр монтерінің басшылығымен қалқандарға аспаптарды тексеру үшін қосу арқылы орнату;

қатты және жұмсақ дәнекермен қалайылау және қосу;

панельдердегі сақтандырғыштардың барлық түрлерін монтаждау;

бақылау кабельдерін төсеу, бөлшектеу және біріктіру;

контактілер мен байланыс беттерін тазалау.

226. Білуге тиіс:

желілік және кабельдік құрылыстарды жөндеу және қызмет көрсету бойынша күрделі емес жұмыстарды орындау тәртібі;

қызмет көрсетілетін кабельдердің, оқшаулау материалдарының, орау және монтаждау сымдарының конструкциялары мен түрлері;

неғұрлым кең таралған әмбебап және арнайы аспаптар мен күрделілігі орташа бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты мен қолданылу шарттары;

қара және түсті металдар мен оқшаулау материалдарын өңдеу жолдары;

сіңдіру және жабу лактары мен нығыздаушы және майлау материалдарының қасиеттері.

227. Жұмыс үлгілері:

1) аппаратура мен аспаптар - мөлшер бойынша шыныларды кесу, оларды салу, бекіту және майлау;

2) аспаптардың бөлшектері – дөңгелек емес тесіктерді бұрғылау, буындау және егелеу;

3) кабельдер – шылдырату;

4) қысатын қораптар – қысқыштарды айырбастай отырып, құрастыру;

5) бақылау кабельдері – конструкция бойынша құбырлардағы қабырға бойынша төсеу және кабель шахталарында немесе туннельдерде бекіту;

6) панельдер – тесіктерді бітеу, шамдар мен ажыратқыштарды орнату;

7) металл беттер – қосу, қалайылау және тотықтыру үшін тазарту және тегістеу;

8) баулар, штепсельдер, кнопкалар, микрофонды түтіктер – жөндеу.

                      

 

97-параграф. Диспетчерлік жабдық және телеавтоматика электромонтері, 3-разряд

 

228. Жұмыс сипаттамасы:

диспетчерлік жабдықтың кабельдік және желілік құрылыстарына, жоғары жиілікті арналарға, телеавтоматика аппаратурасына пайдалану-техникалық қызмет көрсету және олардың жұмысының белгіленген режимдерін қолдау;

радио шамдардың эмиссиясын тексеру;

шамдардың, желілердің және сигнал деңгейлерінің қыздыру кернеуін өлшеу;

телеавтоматика схемаларының релесін механикалық реттеу;

қоректендіру блоктарын тексеру;

түйіспелер және басқару кілттерін реттеу және жөндеу;

қалқандарға аспаптарды тексеру үшін қосу арқылы орнату;

кендір тоқу және телеавтоматика тізбектерін реттеу;

монтаждау және принципиалды схемалардың таңбалануын тексеру;

оқшаулағыш материалдарды - текстолит, фибра, асбоцемент, гетинакс және өзге де материалдарды сызба бойынша өңдеу;

кабельдердің зақымдануын жою;

өнімдерді ыстық дәнекерлеп қосу;

оқшаулауды қалпына келтіру;

қарапайым бөлшектерге эскиздерді мен сызбалар схемасын жасау және олар бойынша жұмыстарды орындау;

тұрақты ток тізбектеріндегі «жерді» іздестіру.

229. Білуге тиіс:

электротехника және радиотехника негіздері;

электр беру желілері және көпарналы жүйелер бойынша жоғары жиілікті байланыс және телеавтоматика негіздері;

қызмет көрсетілетін жабдықтың, жоғары жиілікті байланыс, телемеханика және радиобайланыс арналарының блок-схемалары;

номиналды кернеу бойынша сақтандырғыштарды таңдау;

тұрақты және ауыспалы токпен қоректендіру көздері мен схемалары туралы жалпы мәліметтер;

аккумуляторлық батареялардың жұмыс режимдері;

әмбебап және арнайы аспаптардың, қарапайым және күрделілігі орташа бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы.

230. Жұмыс үлгілері:

1) селенді түзеткіштер – тексеру;

2) қалдық өшулер – реттеу;

3) барлық типтегі басқару кілттері – жөндеу және реттеу;

4) клеммді қораптар – тексеру;

5) өткізбе сым – асимметрияны өлшеу;

6) жоғары жиілікті тұғырлар – механикалық бөлшектерді жөндеу;

7) секцияларды бірізді және параллельді қосылатын секциялы реостаттар – жөндеу;

8) кедергілер,  конденсаторлар және жартылай өткізгіш аспаптар – ақауларын ауыстыру;

9) шлейфтің кедергісі – өлшеу;

10) түрлі тереңдікті кабельдерді сөгу үшін шаблондар – дайындау;

11) қалқандар – аспаптарды тексеру және реттеу үшін қосу арқылы орнату.

 

 

98-параграф. Диспетчерлік жабдық және телеавтоматика электромонтері, 4-разряд

 

231. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары жиілікті тығыздау жүйелеріне және телеавтоматика аппаратурасына, релелік коммутаторларға және кабельді тізбектердің қарапайым және орташа күрделіктегі штативті жабдығына, телеавтоматика арналарына, кәріз құрылыстарына пайдалану-техникалық қызмет көрсету және жөндеу, олардағы зақымдарды табу және жою;

кабельді байланыстарды монтаждау және демонтаждау;

телеавтоматика схемаларының кілттері мен релелерін бөлшектеу және құрастыру;

қызмет көрсетілетін диспетчерлік жабдық пен телеавтоматика аппаратурасына электрлік тексерулер жүргізу;

диспечерлік пункттер мен қызмет көрсетілмейтін энергетикалық объектілерден телемеханикалық мәліметтерді жіберумен қамтамасыз ететін стационарлы станциялар және қозғалыстағы объектілермен байланыс үшін радиостанцияларға қызмет көрсету;

         көп қабатты және жасырын монтаждауды және телеавтоматика құрылғыларын дауыстату;

телеавтоматиканың схемаларын тексеру үшін кешенді сынаушы құрылғыларға қызмет көрсету;

біліктілігі анағұрлым жоғары электр монтерінің басшылығымен телеавтоматика схемаларын тексеру және баптау үшін сынақ схемаларын құрастыру;

телеавтоматика схемалары тізбектерінің оқшаулауын сынау.

232. Білуге тиіс:

электр беру желілері бойынша, көп арналы жүйелер бойынша ақпаратты беру және қабылдау принциптері;

диспетчерлік жабдық пен телеавтоматика аппаратурасының негізгі принципті және монтаждау схемалары, электр қоректендіруді беру және тарату схемалары және сигнал беру схемалары;

қызмет көрсетілетін жабдықты, кабельдік тізбектер мен телеавтоматика арналарын күйге келтірудің негізгі электр нормалары, оларды тексеру және өлшеу әдістері;

кабельдік және желілік құрылыстар туралы негізгі мәліметтер, олардың құрылысы және қызмет көрсету тәртібі;

бөлшектер мен аппаратурадағы ақауларды анықтау және оларды жою тәсілдері;

оқшаулау кедергісін тексеру және оны жоғары кернеумен сынау тәсілдері;

қоректендіру көздері жабдықтарының жұмыс істеу принципі;

күрделі бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы, мақсаты және қолданылу шарттары.

233. Жұмыс үлгілері:

1) бақылау-сигналдық кабельдер – ашық ұштардың резеңкесіне қорғаныс жабындарын салу;

2) дыбыстық және жарықтық сигнал беру аспаптары – іріктеу, орнату және тексеру;

3) телеавтоматика схемаларының релесі – тексеру және реттеу;

4) тұрақты ток желісінің оқшаулауын бақылау құрылғысы – монтаждау;

5) оқшаулауды тексеру құрылғысы – тексеру және жөндеу.

 

 

99-параграф. Диспетчерлік жабдық және телеавтоматика электромонтері, 5-разряд

 

234. Жұмыс сипаттамасы:

жоғары жиілікті тығыздау жүйелерінің жартылай өткізгіш аппаратурасына, өздігінен жазатын және электрондық тіркейтін аспаптардың телеавтоматикасына және кабельдік тізбектердің күрделі штативті жабдығына пайдалану-техникалық қызмет көрсету және жөндеу;

қызмет көрсетілетін жабдықтың ақауларын анықтау және жою;

қызмет көрсетілетін диспетчерлік жабдық пен телеавтоматика аппаратурасының электрлік сипаттамаларын өлшеуді жүргізу;

кілттерді, санауыштарды реттеу;

телеавтоматика схемаларын тексеру және баптау үшін сынақ схемаларын құрастыру;

телеавтоматика жабдықтарын монтаждау бойынша жұмыстарды орындау;

жабдықты бөлшектеу және құрастыру, сондай-ақ механикалық және электрлік реттеу;

жабдықтарды монтаждау және жаңарту;

техникалық құжатнамаларды жүргізу;

телеавтоматика аппаратурасын орнату орнында тексеру арқылы бөлшектердің ақауларын және тозу себептерін анықтау;

телеавтоматика аппаратурасын реттеуге және сынауға арналған күрделі электр схемасы бар арнайы қондырғыларды баптау;

күзетші станциясына қызмет көрсету және жөндеу;

бақылау қондырғыларын тексеру және жөндеу;

телеавтоматика схемаларының тізбектерін сынау және баптау;

байланыс-релелік аппаратураны жөндеу және баптау.

235. Білуге тиіс:

қызмет көрсетілетін жабдықтың техникалық сипаттамалары;

көп арналы жоғары жиілікті тығыздау жүйелерінің, телеавтоматика мен коммутаторлардың принципті және монтаждау схемалары;

топтық генераторлық және жалпы станциялық жабдықтардың принципті схемалары мен жұмыс істеу принциптері;

телеавтоматика және телесигнализация тізбектерінің принципті схемалары;

телеавтоматика жабдықтары мен арналарының электр нормалары;

жабдықтар мен басқару жүйелерін өлшеу, баптау және реттеудің негізгі әдістері;

өздігінен жазатын және электрондық тіркейтін аспаптардың конструктивтік құрылымы;

ток қорегі көзінің құрылғысы;

күрделі бақылау-өлшеу аспаптарын баптау және реттеу тәртібі.

236. Жұмыс үлгілері:

1) шақыру генераторлары, тапсырма, топтық және жалпы станциялық жабдықтар – баптау;

2) модуляторлар мен демодуляторлар – тексеру және баптау;

3) телеавтоматика схемалары – жөндеу және баптау;

4) сүзгілер мен бөгегіштер – баптау.

 

 

100-параграф. Диспетчерлік жабдық және телеавтоматика электромонтері, 6-разряд

 

237. Жұмыс сипаттамасы:

аппаратураның барлық түрлерін электрлік және механикалық реттейтін орнатылған жаңа және тәжірибелік жабдыққа пайдалану-техникалық қызмет көрсету;

тығыздау жүйелерін баптау және реттеу;

жаңа жабдықты баптау және жаттықтыру;

монтаждау схемаларын жасау және телеавтоматика аппаратурасын тығыздау жүйелерін монтаждау бойынша жұмыстар жүргізу;

жабдықтың зақымдалған әртүрлі бөліктерін жою;

электрондық өлшеу аппаратурасын - осциллографтарды, жоғары жиілікті өлшегіштерді және генераторларды жұмыста пайдалану;

аса күрделі тексеру аппаратурасын баптау және жөндеу;

телеавтоматика аппаратурасына арнайы үлгілік емес сынақтар жүргізуге арналған схемаларды құрастыру;

амплитудалық және жиілік сипаттамаларын алу;

телеавтоматика аппаратурасының аса күрделі құрылғыларын тексеру.

238. Білуге тиіс:

электроника және жартылай өткізгіш техника негіздері;

диспетчерлік жабдық пен телеавтоматика аппаратурасын баптау және тексеру тәсілдері мен тәртібі;

жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін қажетті материалдардың номенклатурасы мен қасиеттері;

коммутация схемалары, телеавтоматика аппаратурасының, электр беру желілерінің және учаскенің өзге де жабдықтарының сипаттамалары мен жұмыс істеу режимдері;

жабдықтың принципті монтаждау схемалары;

амплитудалық және жиілік сипаттамаларын алу және құру.

239. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта, кәсіптік орта), орта білімнен кейінгі білім талап етіледі.
240. Жұмыс үлгілері:

1) қадамдық телемеханикалық іздеушілер – жөндеу;

2) жоғары жиілікті телеавтоматика арналары – өңдеу және баптау;

3) магнитофондар – жөндеу;

4) электрондық осциллографтар – тексеру;

5) күрделі сынау пульттері – жөндеу;

6) аспаптар мен жабдықтардың схемалары – зақымдарды дыбыстау әдісімен анықтау.

 

 

101-параграф. Дозиметрист, 2-разряд

 

241. Жұмыс сипаттамасы:

арнайы киімнің, арнайы аяқкиімнің, жеке қорғану құралдарының, жабдықтардың, көлік құралдарының және өзгелердің әртүрлі беттерін альфа - бета- және гамма-белсенді заттарымен ластануын дозиметриялық және радиометриялық өлшеу;

тиісті дозиметриялық және радиометриялық аспаптардың көмегімен иондаушы сәулелердің дозалары мен қуатын анықтау;

сыртқы ортаның сынамаларын іріктеу, жеке дозиметриялық бақылауды жүзеге асыру;

тиісті бастапқы құжаттаманы жүргізу.

242. Білуге тиіс:

иондаушы сәулелердің негізгі қасиеттері және оларды тіркеу әдістері;

иондаушы сәулелердің биологиялық әсері;

қолданылатын дозиметриялық және радиометриялық аспаптардың жұмыс істеу принципі;

радиоактивті заттармен және иондаушы сәулелену көздерімен жұмыс істеудің санитариялық тәртібі;

радиометриялық және дозиметриялық өлшеу және сыртқы ортаның сынамаларын іріктеу тәсілдері.

 

 

102-параграф. Дозиметрист, 3-разряд

 

243. Жұмыс сипаттамасы:

бақылау көздерінің көмегімен дозиметриялық және радиометриялық аспаптардың сезімталдығын анықтау;

жұмыс орындарындағы радиациялық қауіпсіздік жағдайын бақылау;

дозиметриялық және радиометриялық өлшеулер мен жеке дозиметриялық бақылау нәтижелерін бастапқы өңдеу.

244. Білуге тиіс:

атомның құрылысы туралы, радиоактивтілік туралы қарапайым мәліметтер, иондаушы сәулелердің негізгі қасиеттері және оларды тіркеу әдістері;

иондаушы сәулелердің жұқтыратын әсерінен қорғау тәсілдері мен құралдары;

орта күрделі дозиметриялық және радиометриялық аспаптардың  құрылысы және олардың сезімталдылығын бақылау әдістері;

орта күрделі дозиметриялық және радиометриялық өлшеулердің  әдістері;

сыртқы орта сынамаларын іріктеу, дайындау және өлшеу тәсілдері;

аумақты радиометриялық түсіруді жүргізу әдістемесі.

 

 

103-параграф. Дозиметрист, 4-разряд

 

245. Жұмыс сипаттамасы:

әртүрлі аппаратураның көмегімен сәулеленудің жекелеген түрлері бойынша дозиметриялық және радиометриялық өлшеулер жүргізу;

аса жауапты жұмыстарды жүргізу кезіндегі дозиметриялық бақылау;

жұмыс орындарын иондаушы сәулеленуден қорғаудың сақталуын бақылау;

аумақты радиометриялық түсіру және автогамма – жолдарды түсіру;

дозиметриялық және радиометриялық өлшеулер мен жеке дозиметриялық бақылау нәтижелерін өңдеу;

графиктерді, диаграммаларды, карталарды, кестелерді жасау.

246. Білуге тиіс:

ядролық физика туралы негізгі мәліметтер; 

радиоактивтіліктің негізгі заңдары;

иондаушы сәулелердің қасиеттері және оларды тіркеу әдістері;

күрделі дозиметриялық және радиометриялық аспаптардың құрылысы және олардың сезімталдылығын бақылау әдістері;

дозиметриялық  және радиометриялық өлшеулердің әдістері;

сынамалар іріктеу әдістері, оларды дайындау және өлшеу.

 

 

104-параграф. Дозиметрист, 5-разряд

 

247. Жұмыс сипаттамасы:

әртүрлі аппаратураның көмегімен иондаушы сәулеленудің барлық түрлері бойынша күрделілігі әртүрлі дозиметриялық және радиометриялық өлшеулер жүргізу;

биологиялық қорғаудың тиімділігін зерделеу және өлшеу бойынша жұмыстар жүргізу;

барлық аса радиациялық-қауіпті жұмыстарды тікелей бақылау;

дозиметриялық және радиометриялық аппаратураның жұмысын бақылау және оны пайдалану процесінде жарамсыз ету;

биологиялық қорғау тиімділігін өлшеу нәтижелерін бастапқы бағалау;

дозиметриялық және радиометриялық өлшеулер нәтижелерін статистикалық өңдеу;

жиынтық құжаттаманы жасау;

дозиметриялық бақылау бойынша есептерді жасауға қатысу;

дозиметриялық және радиометриялық бақылаудың жаңа техникасын игеруге қатысу.

248. Білуге тиіс:

ядролық физика негіздері;

радиоактивтілік заңдары;

иондаушы сәулелердің қасиеттері және оларды тіркеу әдістері;

иондаушы сәулеленудің барлық түрлерінен қорғау есептері;

кез келген күрделіктегі аса күрделі дозиметриялық және радиометриялық аспаптардың құрылысы, оларды градуирлеу, эталондау, олардың сезімталдығын бақылау әдістемесі;

өлшеулерді түсіндіру әдістері.

249. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта, кәсіптік орта), орта білімнен кейінгі білім талап етіледі.

 

 

105-параграф. Дозиметрист, 6-разряд

 

250. Жұмыс сипаттамасы:

         сәулеленудің әртүрлі түрлерін эксперименталды өлшеу жүргізу;

         дозиметриялық кешендерді градуирлеу;

         сәулеленудің авариялық дозаларын өлшеу;

         технологиялық учаскелерде радиациялық қауіпті жұмыстардың жүргізілуін, үй-жайлардағы ауа ортасының жай-күйін бақылау;

         радиациялық қауіпсіздікті бақылау жүйесіндегі радиациялық жағдайды талдау;

         сәулеленудің апталық рұқсат етілген нормасына дейін жоспарланған әсері бар арнайы рұқсатнамалар бойынша жұмыстарды бақылау және ұйымдастыру;          тұтынушыларға жөнелтілетін дайын өнімге көліктік индексті және көлік санатын анықтау;

         көпіршікті дозиметрлерді қолдана отырып, нейтрондық дозаларды бақылау;

         реактор бөлімшесінің орталық залында жұмыс барысында реактордың белсенді аймағының арнайы бөлімдерін қайта тиеу кезінде жоспарлы-ескерту жұмыстарын орындау кезінде радиациялық бақылау жүргізу;

         негізгі өндірістік ғимараттарда жұмыс басталар алдында және жабдықтарды жөндеуге тапсырар алдында картограмма жасау;

         арнайы кәріз желілерінде жұмыс жүргізу кезінде дозиметриялық бақылау жүргізу;    

дозиметриялық бақылаудың көпарналы стационарлық қондырғыларында өлшеу жүргізу;

         радионуклидтер ішкі түскен кезде сәулелену дозасын анықтау үшін сынама дайындау;

         жоғары ластану көздерін анықтау, атмосфераға зиянды заттардың шығарылуын бақылау.

251. Білуге тиіс:

         ядролық физика негіздері;

радиоактивтілік заңдары, иондаушы сәулелердің қасиеттері және оларды тіркеу әдістері;

         ішкі және сыртқы сәулелендіру кезінде адам организміндегі сәулелену дозаларын есептеу әдістемесі;

         аса күрделі дозиметриялық және радиометриялық аспаптардың жұмыс істеу принципі;

         градуирлеу, эталондау, сезімталдықты бақылау әдістемесі;

         өлшеуді интерпретациялау әдістері;

         сынамалар іріктеу тәртібі және радионуклидтердің ішкі түсуі кезінде сәулелену дозасын анықтау үшін сынама дайындау ерекшеліктері;

         радионуклидтердің атмосфераға шығарылу шамасын анықтау тәртібі;

         реакторлық бөлімшенің орталық залында жұмыс жүргізу кезінде дозиметрлік бақылау ерекшеліктері;

         дозиметрлік бақылаудың көп арналы стационарлық қондырғыларында өлшеу жүргізу тәртібі;

         радиоактивті материалдарды тасымалдау тәртібі.

252. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта, кәсіптік орта), орта білімнен кейінгі білім талап етіледі.

 

 

106-параграф. Дозиметрист, 7-разряд

 

253. Жұмыс сипаттамасы:

         нейтрондық сәулеленудің тректі дозиметрлерінің, гамма-сәулеленудің дозиметрлерінің көмегімен сәулелену дозаларын өлшеу және оларды градуирлеу жүргізу;

         сәулеленудің екі немесе одан да көп түрлері бар аралас алаңдарда технологиялық карталар бойынша сәулеленудің айлық нормасына дейін жоспарланған әсері бар арнайы рұқсатнамалар бойынша жұмыстарды бақылау және ұйымдастыру;

         реакторлық бөлімшенің үй-жайларында технологиялық жабдықты ашумен жұмыс істеу кезіндегі дозиметрлік бақылау;

         авариялық жағдайларды жоюға қатысу;

         қорғаныштық тығындарды ашумен күрделі қорымдарда жұмыс жүргізуді бақылау;

         уақытты шектей отырып, сәулеленудің апталық рұқсат етілген нормасынан асатын жұмыстарды жүргізу кезінде дозиметриялық бақылау;

         вагон-контейнерлерде жүк түсірілгеннен кейін радиациялық бақылау жүргізу;

         жұмыс үй-жайлары ауасының радиоактивті газдармен ластануын бақылау және ағып кету орындарын іздеу;

         аса қауіпті учаскелерде авариялық сигнал беру жүйесінің жұмысын тексеру;

         штаттық немесе авариялық жағдайлар кезінде радиоактивті заттардың жұмыскерлердің организміне түсуін айқындау;

         радионуклидтердің ішкі түсуі кезінде сәулелендіру дозасын есептеу және өлшеу жүргізу;

         дозиметриялық бақылау жүргізудің жаңа әдістерін игеру;

радиоактивті заттар шығарындыларындағы радионуклидтердің концентрациясын анықтау;

         дербес электрондық есептеу машиналарымен жарақтандырылған дозиметриялық бақылау қондырғыларында өлшеулер жүргізу;

бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалана отырып, есептеу техникасында өлшеу және жеке дозиметриялық бақылау нәтижелерін өңдеу.

254. Білуге тиіс:

         реактор бөлімшесінің үй-жайларында технологиялық жабдықты ашу жұмыстарын жүргізу кезінде, авариялық жағдайларды жою кезінде, күрделі қорымдарда қорғаныш тығындарын ашу арқылы жұмыстарды жүргізу кезінде дозиметриялық бақылаудың ерекшеліктері;

жұмыс үй-жайлары ауасының радиоактивті газдармен ластануына бақылау жүргізу және жылыстау орындарын анықтау, аса қауіпті учаскелердегі авариялық сигнал беру жүйелерінің жұмысын тексеру тәртібі;

радионуклидтердің ішкі түсуі кезінде сәулелену дозаларын өлшеу және есептеу жүргізу әдістері;

сынамаларды іріктеу, нуклидтік құрамды анықтау және атмосфераға шығарындыларды, радионуклидтердің түсуін есептеу тәртібі;

реакторлық бөлімшенің орталық залында жұмыс жүргізу кезінде дозиметрлік бақылау ерекшеліктері;

         дозиметрлік бақылаудың көп арналы стационарлық қондырғыларында өлшеу жүргізу тәртібі;

         радиоактивті материалдарды тасымалдау тәртібін.

255. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта, кәсіптік орта), орта білімнен кейінгі білім талап етіледі.

        

 

107-параграф. Еден сүртуші, 2–разряд

 

256. Жұмыс сипаттамасы:

сүртетін жердің аумағын алдын ала босатып, электрлі еден сүрткішпен немесе аяқ щеткамен еденді сүрту;

еденді қоқыс пен кірден тазарту;

электрлі еден сүрткіш жұмыстарындағы ұсақ ақауларды жою;

мастика мен балаусыз дайындау, еденнің үстіңгі жағына мастик немесе балаусыз, лак жағу.

257. Білуге тиіс:

электрлі еден сүрткіштердің құрылысы, жұмыс істеу принципі және пайдалану тәртібі;

лак, мастика және балауыздың ассортименті және оларды қолдану тәртібі.

258. Арнаулы мастиктерді қолдана отырып, ағаштың құнды түрлерінен еденді қолмен сүрту жөніндегі жұмыстарды орындау кезіндегі – 3-разряд.

 

 

108-параграф. Елді мекендер объектілерінің тізімдемесін дайындаушы,

2-разряд

 

259. Жұмыс сипаттамасы:

ғимараттар мен құрылыстардың ішкі және сыртқы кескіні бойынша өлшеу;

су құбырларының, кәріздердің, жылумен жабдықтаудың, электр желілерінің қарау құдықтары мен беру құрылғыларын ішкі өлшеу;

саябақтар, гүл алаңы, бақтар, көшелер және өзге де аумақтар аумағын түсіру.

260. Білуге тиіс:

ғимараттар мен әртүрлі құрылыстарды ішкі және сыртқы өлшеу тәртібі мен жолдары;

аумақты өлшеу таспасымен, экермен және өзге де қарапайым құралдармен түсіру, олардың құрылысы мен пайдалану тәртібі.

 

 

109-параграф. Елді мекендерді абаттандыру жөніндегі жұмысшы, 3-разряд

 

261. Жұмыс сипаттамасы:

қазылған шұңқырлар мен кәріздік құдықтардан ағынды сулар мен қатты тұнбаларды шөміштің көмегімен қолмен жою;

қоқыс тастайтын жердегі қалалық қатты шірік қалдықтарды оларды жерден оқшаулайтын қабатпен жабу жолымен залалсыздандыру;

ауру тудыратын микробтардың өлімін қамтамасыз ететін және шыбындардың көбеюіне жол бермейтін жағдайлар жасау;

кеміргіштердің қоқыстарға кіру мүмкіндігін шектеу және жағымсыз иістерді жою;

жануарлардың өлекселерін және қоқыстарды жағу;

кәріз құдықтары мен қазылған шұңқырлардың қақпақтарын ашу және жабу;

қазылған шұңқырларды, төгетін станциялардың (пункттердің)
үй-жайларын дезинфекциялау;

ағызуды бақылай отырып, ағызу станциясында (пунктінде) ассенизациялық машиналар мен жетектерді қабылдау;

қарды түсіру орнын көрсете отырып, қар үйінділерінде және қар ерітіндісінде қар бар машиналарды қабылдау;

жеткізілетін қардың немесе сұйық ағынды сулардың мөлшерін бақылау және есептеу;

жол құжаттарын рәсімдеу.

262. Білуге тиіс:

ағынды суларды тазарту бойынша санитарлық тәртібі;

қазылған шұңқырлар мен үйінділерді дезинфекциялау тәртібі;

жануарлардың өлекселерін жоюға ветеринарлық-санитариялық қадағалау тәртібі;

қоқыс тастайтын жерлер мен қар ерітетін жерлерді орналастыру және пайдалану жөніндегі санитарлық тәртібі;

қатты қалдықтарды залалсыздандыру әдістері;

жол құжаттарын ресімдеу тәртібі.

 

 

110-параграф. Жабдық пен металл бұйымдарын консервілеуші, 1-разряд

 

263. Жұмыс сипаттамасы:

бөлшектерді, бұйымдарды, жекелеген тораптарды, құрал-саймандарды және өзге де дайын өнімді қысқа және ұзақ сақтау уақытына сыртқы консервациялау және консервациядан шығару;

дайын өнімді әртүрлі тәсілдермен қолмен қыздырылған май ванналарында ұстау және ұстаусыз арқылы тазалау, жуу және майлау;

бояу, күйдіру, сіңдіру және орау;

ыдыстарды дайындау және бөлшектерді, бұйымдарды, машиналар мен құралдардың жекелеген тораптарын орау, оларды сақтау орнына тасымалдау;

қарапайым көтеру-тасымалдау механизмдерін пайдалану.

264. Білуге тиіс:

консервациялау және консервациядан шығару мақсаты мен түрлері;

консервациялауға түсетін бөлшектер, бұйымдар, жабдық пен құралдың жекелеген тораптарының атаулары;

коррозия түрлері;

бөлшектерді, бұйымдарды, жабдықтардың жекелеген тораптарын, құрал-саймандарды және өзге де дайын өнімді тазалау, жуу және дайындау, сондай-ақ консервациялау және консервациядан алу үшін қолданылатын материалдар мен химиялық ерітінділер;

консервациялау кезінде қолданылатын қондырғылардың, стендтердің және арнайы жабдықтардың мақсаты туралы негізгі мәліметтер;

коррозияға қарсы материалдардың негізгі қасиеттері, маркалары мен атаулары;

консервілеудің технологиялық процесі;

коррозияға қарсы өңдеу режимдері;

дайын өнімді салу және орау тәртібі;

орындалған жұмысқа құжаттаманы ресімдеу;

қарапайым бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты және қолданылу шарттары;

қарапайым көтеру механизмдерін басқару тәртібі.

265. Жұмыс үлгілері:

1) агрегаттар және авиақозғалтқыштар – шаң мен ластан сырттай тазалау;

2) құрал – консервациялау және консервациядан алу;

3) болат табақтар – майлау;

4) отын жүйесінің түтіктері – консервациялау.

 

 

111-параграф. Жабдық пен металл бұйымдарын консервілеуші, 2-разряд

 

266. Жұмыс сипаттамасы:

машиналарды, станоктарды, қозғалтқыштар мен аппаратураларды ұзақ және қысқа сақтауға сыртқы консервациялау және консервациядан шығару;

консервациялау үшін майлау материалын дайындау;

жабдықтар мен бұйымдарды тазалау, жуу, майлау, бояу, күйдіру, сіңдіру және орау;

машиналарды, станоктарды, электр және авиақозғалтқыштар агрегаттарын және өзге де жабдықтарды орау;

май қыздыру құрылғысы мен көтеру-тасымалдау механизмдерін басқару.

267. Білуге тиіс:

машиналарды, станоктарды, қозғалтқыштарды және өзге де жабдықтарды сыртқы консервациялау мен консервациядан алудың түрлері мен мақсаты және олардың негізгі конструктивтік деректері;

коррозияның пайда болу себептері және онымен күресу әдістері;

орау мен консервациялау үшін қолданылатын  материалдар;

консервациялау және консервациядан алу үшін қолданылатын  майлар мен майлау материалдарының маркалары мен атаулары;

қондырғыларды, аспаптарды, құрылғыларды және жабдықтарды пайдалану тәртібі;

қарапайым бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы;

консервациялауға жататын агрегаттардың, тораптардың, бөлшектердің, машиналардың, станоктар мен қозғалтқыштардың атаулары мен мақсаты.

268. Жұмыс үлгілері:

1) авиақозғалтқыштар – сырттай консервациялау және орау;

2) бензин және май сорғылары – консервациялау;

3) әуе компрессорлары – сырттай консервациялау және консервациядан алу;

4) редукторлар – майды айдау;

5) цилиндрлер, поршеньдер, басты шатун төлкелері – консервациядан алу.

 

 

112-параграф. Жабдық пен металл бұйымдарын консервілеуші, 3-разряд

 

269. Жұмыс сипаттамасы:

машиналарды, станоктарды, аппараттарды, агрегаттарды, авиациялық және өзге де тартқыш қозғалтқыштарды ұзақ сақтауға ішінара бөлшектеп, құрастыра және жинақтай отырып, сыртқы және ішкі консервациялау және консервациядан шығару;

аппараттар мен жабдықтарды арнайы камерада ыстық ауамен кептіру және ыстық маймен айдау;

авиациялық қозғалтқышты және өзге де жабдықты қажетті агрегаттармен және қосалқы бөлшектермен жинақтау және пленкалы қапқа орау;

қозғалтқыштарды консервациялауға арналған арнайы камералар мен құрылғыларды басқару;

қызмет көрсетілетін жабдықтар мен құрал-саймандарды баптау және ағымдағы жөндеу.

270. Білуге тиіс:

консервацияның мақсаты мен түрлері;

машиналарды, станоктар мен аппаратураларды консервациялауға, консервациядан шығаруға және қайта консервациялауға тазарту, жуу және дайындау үшін қолданылатын материалдар мен химиялық ерітінділер;

коррозияның түрлері және антикоррозиялық жабындар;

авиақозғалтқыш конструкциясында қолданылатын негізгі металдар, қорытпалар және металл емес материалдар және олардың қасиеттері;

консервациялау бойынша жұмыстарды орындауға арналған техникалық құжаттаманы ресімдеу.

271. Жұмыс үлгілері:

1) авиақозғалтқыштар – консервациялау және консервациядан алу;

2) авиақозғалтқыштар – ыстық маймен айдау;

3) ауа компрессорлары – ішкі  консервациялау.

 

 

113-параграф. Жарық көшіргіш, 3 разряд

 

272. Жұмыс сипаттамасы:

әр жүйенің жарықпен көшіріп алу аппараттарына қызмет көрсету;

норма бойынша шығару камерасын тиеу;

шығару үшін ерітіндіні дайындау;

тапсырыспен жарық көшірменің тиражын салыстыру, тапсырысты орау;

сызбалар мен жарық көшірмелерін қабылдау және тапсыру.

273. Білуге тиіс:

түрлі жүйелердегі жарық көшіру аппараттарының құрылысы және мақсаты;

шығару камераларды, фиксаждық және жуу ванналарын салу тәртібі мен нормалары;

ертінді дайындау рецептурасы мен тәртібі;

химикаттарды, жарық сезгіш қағазды, калектерді, жарық көшірмелерін сақтау тәртібі.

274. Аппарат жұмысындағы ұсақ ақауларды жою, оны майлау және реттеу кезінде;

жарықты сезгіш қағаздардың, кальканың (негатив) тығыздығы мен сапасының сортына байланысты жарықпен көшіру аппараттар барабандарының айналу жылдамдығын реттеу кезінде – 4-разряд.

 

 

114-параграф. Желдету және аспирациялық қондырғылардың машинисі, 2-разряд

 

275. Жұмыс сипаттамасы:

электр қозғалтқыштарының қуаты 100 киловаттқа дейінгі желдеткіш және аспирациялық қондырғыларға, сүзгілерге, циклондарға және түтін сорғыларға қызмет көрсету;

жабдықты іске қосу, майлау, профилактикалық тексеру;

аспирациялық құбырлар мен циклондарды мерзімді тазалау;

қондырғыны жаңа орынға тасымалдау;

мойынтіректерді салқындататын судың айналымын, шаңданатын жерлердің герметизациясын және аспирациялық қондырғыларды, бақылау-өлшеу аспаптары мен іске қосу құрылғыларының жұмысын бақылау;

қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу;

қызмет көрсетілетін жабдықты тазалау, майлау және баптау.

276. Білуге тиіс:

түтін сорғыштардың, желдеткіш және аспирациялық қондырғылардың және қосалқы жабдықтардың жұмыс істеу принципі;

бақылау-өлшеу аспаптары мен іске қосу құрылғыларының мақсаты мен қолданылу шарттары;

майлау орындары және қолданылатын майлау материалдары.

 

 

115-параграф. Желдету және аспирациялық қондырғылардың машинисі, 3-разряд

 

277. Жұмыс сипаттамасы:

электр қозғалтқыштарының қуаты 100 киловаттан жоғары желдеткіш және аспирациялық қондырғыларға, сүзгілерге, циклондар мен түтін сорғыштарға және қосалқы жабдыққа қызмет көрсету;

түтін сорғыштардың айналу жиілігін және сүзгі құбырларындағы шиберлердің көмегімен желдеткіш және аспирациялық қондырғылардың жұмысын реттеу;

қызмет көрсетілетін жабдықты баптау;

қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысындағы ақаулықтарды анықтау және жою;

қондырғыны бөлшектеу және жинау арқылы жаңа орынға тасымалдау.

278. Білуге тиіс:

желдеткіш, аспирациялық қондырғылардың, түтін сорғыштардың және қосалқы жабдықтардың құрылғысы;

ауа өткізгіш желінің орналасу схемасы;

қондырғының жұмыс істеу режимі;

бақылау-өлшеу аспаптары мен іске қосу құрылғыларының құрылысы;

түтін сорғыштардың айналу жиілігін реттеу тәртібі;

аспирациялық желіні баптау және реттеу тәртібі;

қондырғылар мен қозғалтқыштардың жұмысындағы ықтимал ақаулар, олардың алдын алу шаралары және жою тәсілдері.

 

 

116-параграф. Желім қайнатушы, 1-разряд

 

279. Жұмыс сипаттамасы:

антисептиктерді қолдана отырып, декстрин, казеиндік, силикатты, столярлық және өзге де әртүрлі дайын желімдерден желім ерітіндісін қайнату, жібіту, еріту;

желім ерітінділерін құрайтын компоненттерді жеткізу, ұсақтау, тиеу, түсіру, елеу және араластыру;

желім ерітінділерінің дайындығын анықтау;

дайын желім ерітіндісін қыздыру және құю;

желім ерітінділерін дайындау үшін қолданылатын қазандықтарды, бактарды, ванналарды, желім қайнатқыштарды және өзге де мүкәммалды тазалау және жуу.

280. Білуге тиіс:

желім ерітінділерін дайындау тәртібі;

желім ерітінділерін дайындауға және қайнатуға арналған жабдықтың құрылысы және жұмыс істеу принципі туралы негізгі мәліметтер.

 

 

117-параграф. Желім қайнатушы, 2-разряд

 

281. Жұмыс сипаттамасы:

дайын желімдерден салқын немесе ыстық тәсілмен желім ерітінділерін  әртүрлі түрлерін дайындау;

желім заттарды өңдеу үшін рецептурамен режимдерді таңдау;

таңдалған режимге сәйкес температураны реттеу;

жекеленген компоненттерді қосымша енгізу арқылы концентрацияны реттеу;

ариометрмен немесе желім өлшегішпен ерітінділердің концентрациясын тексеру;

дайын ерітіндіні өндіріске беру;

желім ерітінділерін  дайындау үшін материалдардың  жарамдылығын анықтау;

сыртқы белгілері бойынша желімдерді іріктеу.

282. Білуге тиіс:

желім ерітінділерінің рецептурасы;

желім ерітінділерін дайындау тәртібі және оларды қайнату режимдері;

желім заттары мен желім ерітінділерінің қасиеттері;

желім ерітінділерін құрайтын бастапқы материалдарға, сондай-ақ желімделетін бұйымдардың құрылымы мен мақсатына байланысты желім ерітінділеріне қойылатын талаптар;

Дата публикации

12 января 2023