About the approval of the Unified tariff and qualification directory of works and professions of workers (issue 45)

Жұмыстар мен жұмысшы

кәсіптерінің бірыңғай

тарифтік-біліктілік анықтамалығын
(45-шығарылым) бекіту туралы

 

 

2015 жылғы 23 қарашадағы Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің       16-бабының 16-1) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

1. Қоса беріліп отырған Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (45-шығарылым) бекітілсін.
2. Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Еңбек және әлеуметтік әріптестік департаменті заңнамада белгіленген тәртіппен:

1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;

2) осы бұйрық ресми жарияланғаннан кейін оны Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің интернет-ресурсында орналастыруды;

3) осы бұйрық мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Заң қызметі департаментіне осы тармақтың 1) және 2) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтер ұсынуды қамтамасыз етсін.

3. «Жұмысшылардың жұмыстары мен кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (45-шығарылым) бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2013 жылғы 9 қаңтардағы № 13-ө-м (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік  тіркеу  тізілімінде  № 8298 болып  тіркелген, 2014 жылғы 15 наурызда «Егемен Қазақстан» газетінде № 51 (28275) жарияланған) күші жойылды деп танылсын.
4. Осы бұйрықтың орындалуын   бақылау   Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі А.Ә.Сарбасовқа жүктелсін.
5. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

 

 

Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі

Б. Нурымбетов

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 9 желтоқсаны № 490

бұйрығына қосымша/

 

 

Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай
тарифтік-біліктілік  анықтамалығы (45-шығарылым)

 

 

1-тарау. Кіріспе

 

1. Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік біліктілік анықтамалығы (45-шығарылым) (бұдан әрі – БТБА (45-шығарылым):

былғары аяқкиім өндірісі; 

былғары галантерея өндірісі;

былғары және тері шикізаты өндірісі;

былғарыдан техникалық бұйымдар жасау өндірісі;

жеңіл өнеркәсіп өндірісі (жалпы кәсіптері);

қайыс-ер бұйымдары өндірісі;

қыл-щетка өндірісі; 

тері илеу-экстрактілі өндірісі;

үлбір өндірісі жұмыстарын қамтиды.

2. БТБА-ны (45-шығарылым) Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі әзірлеген.
3. Тарифтік-біліктілік сипаттамалар осы БТБА-да (45-шығарылым) көрсетілген өндірістер мен жұмыс түрлері бар ұйымдардың меншік нысанына және ұйымдық-құқықтық нысанына қарамастан, олардағы жұмысшылардың жұмыстарын тарификациялаған және біліктілік разрядтарын белгілеген кезде қолданылады.

 

 

2-тарау. Былғары аяқкиім өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Аяқкиім жөндеу бойынша аяқкиім шебері, 2-разряд

 

4. Жұмыс сипаттамасы:

былғары аяқкиімді шағын жөндеу: жиектерін, шеттерін табанына немесе нәлге, ұлтанның, конькиге арналған пластиналардың қалған бөліктерін бекіту және өзге де киізден жасалған аяқкиімді (жамау, табандау);

резинадан жасалған аяқкиімді резинаға арналған немесе өзге де арнайы желімдерді пайдалана отырып тозған бөліктерін ауыстыру арқылы шағын жөндеу;

аяқкиімнің дайындамаларын жіктері бойынша жекелеген бөлшектерге пішу және тігістерді аяқкиімнің жоғарғы бөлігін кеспей және бүлдірмей пішу арқылы күлшінін пышақпен кесу;

бөлшектерді жіптердің қалдықтарынан тазалау;

аяқкиімнің жоғарғы бөлігінің алынған бөліктерін кейіннен қолдануға жарамдыларын таңдай отырып сұрыптау.

5. Білуге тиіс:

аяқкиімді шағын жөндеу технологиясы;

қолданылатын материалдардың қасиеттері мен сапасы;

аяқкиім үстін қолдану тәсілдері.

 

 

2-параграф. Аяқкиім жөндеу бойынша аяқкиім шебері, 3-разряд

 

6. Жұмыс сипаттамасы:

былғары аяқкиімнің, ерлер мен әйелдердің сәнді аяқкиімдерінен өзге, барлық түрлерін орташа жөндеу;

аяқкиімнің табанын дайындау және жаңа ұлтан, өкше, табан салу;

ескі өкшені супинаторын (қажет болған жағдайда) ауыстыру арқылы нығайту;

ескі табанды бекіту;

сыздығын тігу;

өкшесін ұзарта отырып, табанын бекіту;

табанның крокулді бөлігін нығайту немесе ауыстыру;

профилактикалық ұлтанды бекіту;

жаңа аяқкиімді қалыпқа керу;

жазғы аяқкиімнің бауларын ұзарту немесе қысқарту;

былғары аяқкиімнің үстіңгі бөлігін жөндеу (тігу):аяқкиімнің үстіңгі бөлігіне жамау салу немесе тігу, ішкі күлшін қою, астарын жөндеу, аяқкиімнің үстіңгі бөліктерінің жыртылған жерлерін тігу, «молния» сыдырмасын тігу;

резина аяқкиімді жөндеу;

киізден және фетрден жасалған аяқкиімге жаңа табан тігу;

аяқкиімнің үстіңгі және төменгі бөліктерін кеспей және бүлдірмей бөлшектеу;

дайын аяқкиім мен дайындаманың ақаулықтарын жою;

өкшені металл жиектерден алып тастау, тозған ұлтанды, өкшені, табанды, астарды, өкшелікті станокпен немесе қолмен бөлшектерді бүлдіріп алмай алып тастау, дайындаманың керілген жиегін ұлтарақтан ажырату және ұлтарақты кесу;

табанның бөлшектерін текс пен шегелерден тазалау және оны кейіннен пайдалану үшін сұрыптау.

7. Білуге тиіс:

бөлшектерді ажыратпай және бұзбай аяқкиімді бөлшектеудің тиімді тәсілдері;

аяқкиімді жөндеу технологиясы;

табанды бекіту әдістері, аяқкиім бөлшектерінің құрылысы, мақсаты;

қолданылатын материалдардың сапасы мен қасиеттері, қалыптардың түрлері, фасоны мен өлшемдері;

қолданыстағы жабдықтың құрылысы және онымен жұмыс істеу тәртіптері.

 

 

3-параграф. Аяқкиім жөндеу бойынша аяқкиім шебері, 4-разряд

 

8. Жұмыс сипаттамасы:

былғары аяқкиімді толық тартпаған жағдайда жаңа жұлық тіге отырып, мынадай: аяқкиімнің тозған үстіңгі және төменгі бөліктерін алып тастау, аяқкиімнің үстіңгі бөлігіне жаңа жұлық тігу, тұмсық және переймалық бөліктерін керу, ұлтанды, өкшені бекіту, аяқкиімнің үстін және табанын өңдеу жұмыстар кешенін орындай отырып жөндеу;

ерлер мен әйелдердің сәнді аяқкиімдерінің барлық түрлерін жұмыс кешенін орындай отырып орташа жөндеу:аяқкиімнің табанын дайындау, жаңа ұлтан салу, өкшесін ауыстыру, өкшені аяқкиімнің фасоны мен өлшеміне сәйкес келтіру, өкшені қаптау, өкше ляписін аяқкиімнің өкше бөлігіне сәйкестендіру, өкшені нығайту, нәл салу, аяқкиімді өңдеу;

аяқкиімді жөндеуге дайындау (аяқкиімді жөндеу кезінде еңбек бөлінісі арқылы): табанның ұлтандық бөлігін алып тастау, оны бумасының бойымен кесу, табанның қалған бөлігінің қалыңдығын жұқарту, ескі төсемді алып тастау және оны жаңасымен ауыстыру;

өкшені немесе нәлді алып тастау, аяқкиімінің табанын тегістеу, өңдеу және жаңа жарты ұлтарақ салу, аяқкиімнің үстін ішінара керу, сыздығын, жиегін ауыстыру немесе бекіту.

9. Білуге тиіс:

аяқкиімді жөндеу технологиясы;

аяқкиімнің табанын бекіту тәсілдері;

қолданылатын материалдардың сапасы мен қасиеттері;

қалыптардың түрлері, фасоны мен өлшемдері;

қолданылатын жабдықтың құрылысы және онымен жұмыс істеу тәртіптері.

 

 

4-параграф. Аяқкиім жөндеу бойынша аяқкиім шебері, 5-разряд

 

10. Жұмыс сипаттамасы:

бастарын (алдын) ауыстыра отырып және жұмыстардың толық кешенін орындай отырып етікті күрделі жөндеу: аяқкиімнің тозған үстіңгі және төменгі бөліктерін алып тастау, жаңа бөліктерді пішу, басын (алдын) етіктің қонышына тігу, ішкі тұмсығын, күлшіндері мен ұлтарақтарын қою және бекіту, етікті айналдыра керу, табаны мен өкшесін бекіту, аяқкиімнің үстіңгі және төменгі бөліктерін өңдеу;

былғары аяқкиімді жұлығын тігіп және толық кере отырып, күрделі жөндеу;

аяқкиімді оның күлшіндері мен табанын ауыстыра отырып, толық көру;

фетр және киіз аяқкиімді жұмыстардың толық кешенін орындай отырып күрделі жөндеу: былғары жұлығы мен күлшінін тігу, былғары, жасанды былғарыдан, резинадан (ыстық вулканизация әдісінен өзге) және өзге де жасанды материалдардан жасалған ұлтанды бекіту, өкшені бекіту, үстіңгі және төменгі бөліктерін өңдеу және аяқкиімнің осы түрін жөндеуге байланысты өзге де жұмыстарды орындау.

11. Білуге тиіс:

аяқкиімді жөндеу технологиясы;

аяқкиімнің табанын бекіту тәсілдері;

қолданылатын материалдардың сапасы мен қасиеттері;

қалыптардың түрлері, фасоны мен өлшемдері;

қолданылатын жабдықтың құрылысы және пайдалану тәртіптері.

 

 

5-параграф.Аяқкиім қалыптарын жөндеуші, 2-разряд

 

12. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиім қалыптарында бұрғылау станогының көмегімен саңылау бұрғылау және ақаулы тығындарды ауыстыру.

13. Білуге тиіс:

қалыптарда саңылау бұрғылау тәртіптері;

қалыптардағы саңылаулардың орналасуы мен өлшемдері;

бұрғылау станогының құрылысы мен пайдалану тәртіптері.

 

 

6-параграф. Аяқкиім қалыптарын жөндеуші, 3-разряд

 

14. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиім қалыптарындағы және етікке арналған түзеткіштердегі ұсақ ақаулықтар мен кінәраттарды қажетті нысандар мен өлшемдерді сақтай отырып жою;

жарылған және қопарылған жерлерін бітеу.

15. Білуге тиіс:

етік қалыптарының  мемлекеттік стандарттары мен техникалық шарттары;

қалыптарды жасау және жөндеу үшін қолданылатын материалдардың қасиеттері;

қалыптың түрлері, фасоны, өлшемдері мен толықтығы және олардың белгіленуі.

 

 

7-параграф. Аяқкиім қалыптарын жөндеуші, 4-разряд

 

16. Жұмыс сипаттамасы:

қалыптардың тұмсық бөлігін қалпына келтіру және ұзарту;

металл пластинасын, жіктерін, жоғарғы алаңы мен тығынын ауыстыру;

қалыптың фасоны мен өлшемін сақтай отырып, оның сыдырмасын ауыстыру және жөндеу.

17. Білуге тиіс:

әртүрлі қимада қалыптардың нысаны мен бейіні;

толықтықты және қалыптағы өлшемдерді белгілеу жүйесі;

ағашты бұрғылау станогында өңдеу тәртіптері.

 

 

8-параграф. Аяқкиімді жоңғылаушы, 2-разряд

 

18. Жұмыс сипаттамасы:

өкшелікті, өкшенің жиектерін пышақпен жону, өкшеге (ляписке) ойық жасау;

аяқкиім табанының артық жерлерін бүлдіріп алмай машинамен немесе арнайы жоңғылардың көмегімен қолмен алып тастау;

бөлшектерге қажетті қалып беру.

19. Білуге тиіс:

аяқкиімдерді жоңғылау тәртіптері және тәсілдері;

жоңғылауға түсетін бөлшектер мен аяқкиімнің жартылай дайын өнімдеріне қойылатын талаптар.

 

 

9-параграф. Аяқкиімді жоңғылаушы, 3-разряд

 

20. Жұмыс сипаттамасы:

қызмет көрсететін машинада аяқкиімге бекітілмеген нәлді, ұлтарақтарды, табанды жоңғылау, табанының өкше, өкшелік бөлігін кесу.

21. Білуге тиіс:

аяқкиімдердің бөлшектерін жоңғылау тәсілдері;

қолданылатын жоңғылардың нөмірлері мен түрлері;

аяқкиімді жоңғылауға қойылатын талаптар;

қызмет көрсететін машинаның құрылысы мен жұмыс қағидаты.

 

 

10-параграф. Аяқкиімді жоңғылаушы, 4-разряд

 

22. Жұмыс сипаттамасы:

қызмет көрсететін машинада орташа және аласа өкшені жону;

нәлі бар қалыпталған табанның өкше бөлігін, унты сыздықтарын, табанды жиектерін жасай отырып кесу;

жону-сәнді аяқкиімнің крокуль және өкшелік бөліктеріндегі табанды түзету.

23. Білуге тиіс:

аяқкиімнің бөлшектерін жону тәртіптері;

қолданылатын жонғышты ауыстыру тәсілдері;

аяқкиімді жоңғылауға қойылатын талаптар;

қызмет көрсететін машинаны пайдалану тәртіптері.

 

 

11-параграф. Аяқкиімді жоңғылаушы, 5-разряд

 

24. Жұмыс сипаттамасы:

табанды өн бойымен жоңғылау-түзету;

жеңіл аяқкиім мен кебістердің табанын кесуді қызмет көрсететін машинамен жоңғылау;

қызмет көрсететін машина жұмысын реттеу.

25. Білуге тиіс:

аяқкиімді жону тәртіптері;

қызмет көрсететін машинаны реттеу әдістері.

 

 

12-параграф. Аяқкиімді жоңғылаушы, 6-разряд

 

26. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімдердің, жеңіл аяқкиімдер мен кебістерден өзге барлық түрлерінің резина табандары мен жасанды былғарыдан жасалған табандар кесіктерін қызмет көрсететін машинада жону;

нәлі бар резина табандардың өкше бөліктерінің кесіктерін жону;

машинаны реттеу және баптау.

27. Білуге тиіс:

аяқкиімдерді жону тәртіптері;

дайын аяқкиімнің сапасына қойылатын талаптар;

қызмет көрсететін машинаны реттеу және баптау тәртіптері.

 

 

12-параграф. Аяқкиімді жоңғылаушы, 7-разряд

 

28. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімдердің барлық түрлерінің былғары табандары кесіктерін, бекітудің сыздық жапсыру әдісімен жасалған тері төсемелі табан кесіктерін, өкшелі былғары төсемелер кесіктерін қызмет көрсететін машинада жону;

машинаны реттеу және баптау.

29. Білуге тиіс:

аяқкиімді жону тәртіптері;

дайын аяқкиімнің сапасына қойылатын талаптар;

қызмет көрсететін машинаны реттеу және баптау тәртіптері.

 

 

14-параграф. Аяқкиімді керуші, 1-разряд

 

30. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімді сандал дайындамасын қалыпқа орнату және орналасуын түзету арқылы керу;

күлшіннің талап етілетін биіктігі мен тұмсық бөлігінің ұзындығын қамтамасыз ете отырып, өкше және тұмсық бөлігіндегі үстінің керілген жиегін төсенішке немесе ұлтанға жабыстыру.

31. Білуге тиіс:

аяқкиімді керу тәсілдері;

аяқ-киім дайындамасын қалыпқа орналастыру тәртіптері.

 

 

15-параграф. Аяқкиімді керуші, 2-разряд

 

32. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімді машинамен немесе қолмен дайындаманың өкшелік бөлігін қалыпқа орнату арқылы керу: дайындаманың жиегін ұлтарағымен бірге қалыптың өкшелік бөлігіне керіп кигізу;

дайындаманың сыртқы артқы қайысының (жігінің) қалыптың домалақтанған тұмсық бөлігінің ортасында орналасуы;

дайындаманы ұлтараққа бекіту;

астарды керу;

ұлтарақты салу, ылғалдандыру, оны машинаға салу;

лекалды салу;

ұлтарақты лекалға бекіту, орнына орналастыру және машинадан алу;

дайындама астарының қажетті керілуін қамтамасыз ету;

аяқ-киім дайындамасы бөлшектерінің, керілген жиек енінің, текстердің, қапсырмалар мен шегелердің арасында белгіленген қашықтықтың қалыпта орналасуы.

33. Білуге тиіс:

аяқкиімді керу тәртіптері;

дайындамалар мен қалыптың түрлері, фасоны мен өлшемдері;

аяқ-киім дайындамалары жасалған материалдардың түрлері мен қасиеттері;

қызмет көрсететін машинаның мақсаты мен жұмыс қағидаты.

 

 

16-параграф. Аяқкиімді керуші, 3-разряд

 

34. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімді кебістердің, гимнастикалық және үй туфлилерінің дайындамаларын, аяқкиімге арналған ұлтандарды бекітудің жиектік әдісімен қалыпқа керу арқылы қызмет көрсететін машинамен немесе қолмен керу;

аяқкиімдердің барлық түрлерінің дайындамаларын алдын ала керу;

дайындаманың тұмсық бөлігін үстел үстіне қоятын қысқыштармен ұзына бойлық бағытта тарту, оны машинаның қысқышымен тарту;

дайындаманы қалыпта дұрыс орналастыру, тұмсық-бума бөлігінің керілген жиегін ұлтараққа бекіту;

үстіңгі материал мен дайындама астарының қажетті керілуін, әрбір жарты жұпта дайындама бөлшектерінің қалыпта симметриялы және әрбір жұпта бірдей орналасуын қамтамасыз ету.

35. Білуге тиіс:

аяқкиімді керу тәртіптері;

дайындамалар жасалған материалдардың түрлері мен қасиеттері;

аяқкиімді керу кезінде технологиялық операцияларды орындаудың нормативтері;

қызмет көрсететін машинаның құрылысы және пайдалану тәртіптері.

 

 

17-параграф. Аяқкиімді керуші, 4-разряд

 

36. Жұмыс сипаттамасы:

тұғыры (ішпегі) және өкшесінің аяқкиімнің табанына бекітудің тігу-жапсыру әдісімен тартуды, аяқкиім дайындамаларын, кебістерді, гимнастикалық және үй туфлилерін айналдыру үшін, сандалдарды қапсырма шегелермен, аяқкиімдердің сәндік және ортопедиялық түрлерінен өзге, барлық түрлерінің тұмсықтарын машинамен немесе қолмен, қатты былғарыны қолмен тұмсықты керу, аяқкиім дайындамасын айналдырып немесе тұмсық-бума бөлігін баумен тарту, баудың ұштарын бекіту және керілген жиектерді жымдастыру;

қол қысқышпен тартпаның жиегін, материалдарды жыртпай және бөлшектерді бекітетін тігістерін бүлдірмей тарту, тартпаның жиектерін тұғырға (ішпекке) бүгу, тартпаның жиектерін текспен бекіту;

дайындаманың тұмсық және бума бөліктерін тарту:

қол қысқышпен тұмсық, бума және өкше бөлігінің үстін және астарын тарту;

дайындаманың қалыпта орналасуын реттеу, оның артқы жікте (қайыстағы), бума мен бүйірде ұлтараққа бекіту.

37. Білуге тиіс:

аяқ-киімді керу тәртіптері;

қолданылатын материалдардың түрлері мен қасиеттері;

аяқ-киімді керу кезінде технологиялық операцияларды орындаудың нормативтері;

дайындамалар мен қалыптардың түрлері, фасоны, өлшемдері;

қызмет көрсететін машинаны пайдалану және реттеу тәртіптері.

 

 

18-параграф. Аяқкиімді керуші, 5-разряд

 

38. Жұмыс сипаттамасы:

күнделікті аяқкиімнің, кебістердің, спорттық және үй туфлилерінің тұмсық-бума бөліктерін қызмет көрсететін машинамен керу;

қол қысқышпен өкше, бума және бүйір бөлігі дайындамасының үстін және астарын тарту, дайындаманың қалыпта орналасуын реттеу, оның артқы жікте (қайыстағы), бума мен бүйірде ұлтараққа бекіту;

күнделікті, сәндік және ортопедиялық аяқкиімнің өкшесін, бүйірлерін термопластикалық желімді автоматты түрде жіберетін машинада керу;

артқы сыртқы қайысты алдын ала орнатып, кебістерден, гимнастикалық және үй тифлилерінен өзге аяқкиімдердің барлық түрлерінің дайындамасын керу;

үстіңгі материал мен дайындама астарының қажетті керілуін, әрбір жарты жұпта дайындама бөлшектерінің қалыпта симметриялы және әрбір жұпта бірдей орналасуын қамтамасыз ету;

қолданылатын жабдықты баптау.

39. Білуге тиіс:

аяқкиімді керу тәртіптері;

дайындамалар жасалған материалдардың түрлері мен қасиеттері;

дайындамалар мен қалыптардың түрлері, фасоны, өлшемдері;

аяқкиімді керу кезінде технологиялық операцияларды орындаудың нормативтері;

қызмет көрсететін машинаны баптау тәртіптері.

40. Жұмыс үлгілері:

юфтік аяқкиімінің өкше және өкшелік бөлігін керу.

 

 

19-параграф. Аяқкиімді керуші, 6-разряд

 

41. Жұмыс сипаттамасы:

кебістерден, гимнастикалық және үй туфлилерінен өзге, аяқкиімдердің барлық түрлерінің дайындамаларын алдын, тұмсық-бума бөлігін қызмет көрсететін машинада немесе қолмен айналдыра керу;

аяқкиімдердің барлық түрлерінің дайындамаларын алдын ала орнатпай, қалыпта керу;

дайындаманы қалыпқа түпкілікті орнату және керілген жиегін ұлтараққа бекіту;

қолданылатын жабдықты баптау және реттеу.

42. Білуге тиіс:

аяқкиімді керу тәртіптері;

дайындамалар жасалатын материалдардың түрлері мен қасиеттері;

дайындамалар мен төсеніштердің түрлері, стильдері мен өлшемдері;

дайындамалар, аяқкиімді керу кезінде технологиялық операцияларды орындаудың нормативтері;

қызмет көрсететін машинаның ұсақ ақаулықтарын жою тәсілдері.

43. Жұмыс үлгілері:

сәндік аяқкиімінің өкше және өкшелік бөлігін бір мезгілде керу.

 

 

20-параграф. Аяқкиімді қалыптан алушы, 1-разряд

 

44. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімді өңдеу қалыптарынан, керу пластиналарынан зақымдамай және майыстырмай алу;

босаған қалыптарды фасоны мен өлшемдері бойынша сөрелерге, конвейерлерге немесе арбаға салу.

45. Білуге тиіс:

аяқкиімді өңдеу қалыптарынан алу тәртіптері;

аяқкиімнің үсті мен табаны материалдарының қасиеттері;

қалыптардың өлшемдері мен фасоны.

 

 

21-параграф. Аяқкиімді қалыптан алушы, 2-разряд

 

46. Жұмыс сипаттамасы:

етік, бәтеңке және қонышы қысқа бәтеңкеден өзгеаяқкиімдердің барлық түрлерін түзеткіштері мен керу қалыптарынан етікті зақымдамай және майыстырмай алу;

босаған қалыптарды фасоны мен өлшемдері бойынша сөрелерге, конвейерлерге немесе арбаға салу.

47. Білуге тиіс:

етік, бәтеңке және қонышы қысқа бәтеңкеден өзге  барлық етіктерді түзеткіштерден және аяқкиімді керу қалыптарынан алу тәртіптері;

аяқкиімнің үсті мен табаны материалдарының қасиеттері;

қалыптардың өлшемдері мен фасоны.

 

 

22-параграф. Аяқкиімді қалыптан алушы, 3-разряд

 

48. Жұмыс сипаттамасы:

етік, бәтеңке және қонышы қысқа бәтеңкені керу қалыптарынан зақымдамай және майыстырмай алу;

босаған қалыптарды фасоны мен өлшемдері бойынша сөрелерге, конвейерлерге немесе арбаға салу.

49. Білуге тиіс:

етік, бәтеңке және қонышы қысқа бәтеңкені керу қалыптарынан алу тәртіптері;

аяқкиімнің үсті мен табаны материалдарының қасиеттері;

қалыптардың өлшемдері мен фасоны.

 

 

23-параграф. Аяқкиімді құрастырушы, 1-разряд

 

50. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімді қызмет көрсететін машинада немесе қолмен құрастыру бойынша дайындау операцияларын жүргізу;

аяқкиімнің ішіне ішпекті арнайы құрылғымен немесе ойғыштың көмегімен қолмен орнату, енгізу және алу;

ішпектің шетін ұлтараққа тығыздап қысу;

пластмасса өкшелерді, ішпектен жасалған өкшелерді және вулканизацияланбаған резинадан жасалған қаптаманы құрастыру;

ағаш өкшенің тесіктерін бұрғылау.

51. Білуге тиіс:

аяқкиімді құрастыру бойынша дайындау операцияларды орындау тәртіптері;

аяқкиімнің, бөлшектер мен қалыптардың түрлері, фасондары мен өлшемдері;

қызмет көрсететін машинада жұмыс істеу тәсілдері.

52. Жұмыс үлгілері:

бөлшектерді салу:

1) табанның өкше бөлігіне, өкшеге нәл;

2) табанға ұлтанды;

бекіту:

1) резина өкше (сыртынан қосымша бекіту);

2) сыздықтың ұштарын ұлтараққа;

3) қалыпқа көтергіш қайыстарды;

4) тоқыма қаптаманы ұлтарақтың ерніне;

желім қабатты қыздыру:

1) керілген жиек;

2) өкше;

3) табан.

 

 

24-параграф. Аяқкиімді құрастырушы, 2-разряд

 

53. Жұмыс сипаттамасы:

 дайындама бөлшектерін әртүрлі типті және әртүрлі сыныпты тігін жабдығында жіппен тігу арқылы біріктіре отырыпнемесе шегелерді, винттарды, шпилькаларды, жіпті, желімді қолданып қолмен аяқкиімнің үстін құрастыру бойынша қарапайым операцияларды орындау;

 бөлшектің шетінен тартылған жіппен технология талаптарына сәйкес тік сызықты үзілусіз және тартпасыз, бөлшектердің шетінен қаюлары мен араларының жиілігін, салынатын немесе бекітілетін бөлшектердің не олардың шеттері арасында тегіс қашықтықты, олардың симметриялық орналасуын қамтамасыз ету, технологияның талаптарына сәйкес олардың арасында және табан мен ұлтарақ шетінен белгіленген қашықтықты сақтау;

ұлтарақты қолмен жапсыра тігу, сәндік аяқкиімнің өкшелік бөлігін тігу;

қатардағы аяқкиімнің ағаш және капрон өкшелерін былғарымен, жасанды былғарымен, тоқымамен және өзге материалдармен қаптау;

аяқкиім астының бөлшектерін құрастыру:

табан етегі бар ұлтанды, табаны бар шолақ ұлтан, ұлтарағы бар өкше астылық, күлшіннің қатты және жұмсақ қабаты, ұлтарақ пен жарты ұлтарақтың былғары және картон қабаттары, фликтен жасалған былғары өкшелер, футбол тікенектері, тұғырлар (ішпектер) және аяқкиім астының өзге бөлшектері;

бөлшек контурын немесе олардың шеттері арасындағы белгіленген қашықтықты біріктіруін қамтамасыз ету, қағу, желімдеу немесе жылжытпай және қиғаштамай нығыздау арқылы бөлшектерді жалғау;

машинаны реттеу.

54. Білуге тиіс:

аяқкиімнің үстін, астын құрастыру бойынша қарапайым операцияларды орындау тәртіптері;

аяқкиімнің астын бекіту әдістері;

дайындамаларды жасау үшін қолданылатын материалдардың қасиеттері;

бөлшектерді жалғау үшін материалдар мен фурнитуралардың түрлері;

аяқкиім асты бөлшектерінің өлшемдері мен фасондары;

қолданылатын ине мен жіптердің нөмірлері, аяқкиімді құрастыру бойынша технологиялық операцияларды орындаудың нормативтері;

қызмет көрсететін жабдықтың пайдалану және реттеу тәртіптері;

нығыздаудың технологиялық режимі.

55. Жұмыс үлгілері:

ызбамен, былғары жолақтары немесе жасанды былғары жолақтарымен тігу:

1) бөлмеде және үйде киетін аяқкиім дайындамалары;

2) ұлтарақтың жиегі;

3) тұғыр (ішпектер);

4) астар;

5) тілі;

белгілеу:

1) дайындама бөлшектерінің жиектері;

2) дайындамалардағы ілмектер;

жапсырып тігу:

1) жиектерін жұлыққа;

2) сандал, шөлке, спорт және үй туфлилерінің күлшіндерін дайындамаға;

3) қатардағы аяқкиім қоныштарының артқы жіктері бойынша бекіту;

4) етіктің үстін айналдыру үшін жоғарғы сыздығы бойынша астарға;

5) қатты күлшіндер мен тұмсықтарға арналған қалташықтарды дайындамаларға;

6) қалташықтарды етіктің астарына;

7) клапандарды жұлыққа;

8) үлбірді қонышқа;

9) блок асты заттарын астарға;

10) астарды (төменгі) етіктің ұлтарағы мен қонышына;

11) айылбасты дайындамаға;

12) резинаны қонышқа, жұлықтарға;

13) ішкі қайыстарды астарға;

14) ішкі қайыстарды (төменгі бөлігі) қалталарға;

15) қайыстарды барлық түрлі дайындамаларға алған тігу, алдын ала жабыстыру, сондай-ақ екінші және кейінгі тігістер арқылы;

16) көтеру қайыстарын дайындамаларға;

17) ұлтарақтарды дайындаманың қалталарына;

18) құлақтарын етіктің астарына;

19) белдік ұстағыш пен құлақты етіктің үстіне;

20) штаферканы астарға;

21) тілдерін дайындамаларға;

жеке тігу:

1) ызба сала отырып тоқымадан жасалған үстіңгі бөлшек;

2) белдікке арналған таспа;

3) астардың тач тігістері;

бірге тігу:

1) күлшіндер;

2) қоныштың төменгі алдыңғы жиектері;

3) айылбастары бар ілмектер;

4) гранитол және мофорин тұмсықтар;

5) тоқыма астар;

6) алмалы-салмалы ұлтарақ;

тігіс:

1) белгілер бойынша күрделі емес контурлы жолақ;

2) белгілер бойынша күрделі емес контурлы күлшіндер мен өзге де бөлшектер;

3) қонышты бекіту;

4) етіктің, қонышы қысқа етіктің клапанды сыздығы, спорт және үй туфлиінің сыздығы;

5) имитациялық ұйық;

6) қуыршақтардың аяқкиімі;

7) астары;

8) ұлтарақ (тұғыр) өлшемінің өн бойына бір тігіспен және ортасына фигуралық тігіспен тартылған сызық;

9) жылытылған ұлтарақ;

10) трафареттер;

11) аяқкиім жылытқышы;

12) қаптамасы;

13) үлкен жұлықтарды екінші сызықпен тігілген көлденең тігістері;

салу және алдын ала бекіту:

1) табанның өкше бөлігіне сыналы түрлі өкшелер;

2) аяқкиімнің табанына тұғырлар (ішпектер);

3) аяқкиімнің табанына немесе қалыпқа, доппель, доппель-желімді және сандалды бекіту әдістерінен өзге табан және табан етегі;

бекіту:

1) өкшеліктер, супинаторлар, төсемелер, металл пластиналар, өкшеге арналған таяныштар;

2) ұлтараққа арналған жасанды ерін;

3) рант ұлтарағы мен ұлтарақтың ерніне дайындаманың созылған жиегі;

4) өкшенің нәлі;

5) нығыздауыштағы  нәл және нығыздау;

6) желімдегі аяқкиім табанының тұмсық бөлігі;

7) қалыптардың ұлтарақтары;

қаптама:

1) қатардағы аяқкиімнің ағаш және капрон өкшелері;

2) ұлтарақтар.

 

 

25-параграф. Аяқкиімді құрастырушы, 3-разряд

 

56. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімнің үстін дайындама бөлшектерін әртүрлі сыныпты және типті тігін жабдығында жіппен тігу арқылы құрастыру бойынша күрделілігі орташа операцияларды және аяқкиімді қызмет көрсетілетін машинада немесе қолмен құрастыру бойынша операцияларды орындау;

өлшеу, қиыстырып келтіру, бөлектерді бекіту;

құю және ыстық вулканизация әдісімен аяқкиім табанының бөлектерін жасау;

құю және вулканизация технолгиялық режимдерін бақылау, нығыздауыш-қалыптар мен қалыптар өлшемдерінің бөлектердің көлеміне сәйкес келуін қамтамасыз ету;

байқап құю жүргізу;

дайын өнімдерді нығыздауыш-қалыптардан түсіру;

сәнді аяқкиімнің ағаш және капрон өкшелерін былғарымен, жасанды терімен, матамен және өзге материалдармен қаптау;

металл тиектері мен металл пластиналары бар ұлтанды құрастыру;

аяқкиімнің мақсаты мен өлшеміне байланысты металл тиектерді таңдау, оларды ұлтанға бекіту;

металл пластиналарды ұлтанға бекіту;

қалыпты баулардан жасалған аяқкиімдерге арналған ұлтарағы бар дайындамалардың бауларын құрастыру және бекіту;

рантты табанның өн бойына, ал декоративтік рантты алдын ала өңделген табанға шегенің, түйреуіштердің, жіптің көмегімен машинада немесе қолмен бекіту;

машина жұмысындағы шағын ақаулықтарды жою.

57. Білуге тиіс:

аяқкиімнің үстін құрастыру бойынша күрделілігі орташа операцияларды орындау әдістері мен жолдары;

аяқкиімнің табанын құрастыру тәртіптері мен әдістері, құю және вулканизация технологиясы;

нығыздауыш-қалыптар мен қалыптардың өлшемдері;

құрастыруға келетін бөлектердің өлшемдері мен мақсаты;

шығарылатын өнімнің мемлекеттік стандарттары мен техникалық шарттары;

жабдықтарды пайдалану және реттеу тәртіптері;

жабдықтардың тораптары мен тетіктерінің ұсақ ақаулықтарын жою тәсілдері.

58. Жұмыс үлгілері:

1) аяқкиім үстінің бөлшектерін ызбамен немесе былғары, жасанды былғары жолақтармен тігу;

2) дайындамалардың тач тігістері мен аяқкиімнің, тоқымадан тоқылғаннан өзге барлық түрлерінің мойындысын пішу;

3) жартылай жұлықтардың құрамдас бөліктерін көлденең тігіспен, бірінші тігіспен алдын ала жапсырмасыз тігу;

4) жігі бар, сәндік жапсырмалары, бизиктері бар аяқкиімнің барлық түрлерінің, жігі, сәндік жапсырмалары, бизиктері жоқ етік қоныштарының дайындамалары бөлшектерінің жиектерін қайып тігу;

жапсырып тігу:

1) көлемді жұлықтың мокасин жапсырмасы;

2) аяқкиімдердің барлық түрлерінің дайындамаларына алдын ала жапсырылған, сондай-ақ екінші және кейінгі тігістері бар гарнитуралар мен әшекейлер;

3) үй туфлиінің бүйір тігістерін бір уақытта сөге отырып, дайындамаға айналдыра салынған күлшіндер;

4) күлшіндерді аяқкиімнің барлық түрлерінің дайындамаларына алдын ала жапсыра отырып бірінші тігіспен, сондай-ақ екінші және кейінгі тігістермен;

5) үлгі аяқкиім қонышының артқы тігісі бойынша біржақты бекіту;

6) етіктің тобығы мен қонышына сыдырма салу;

7) қонышы қысқа етіктерге бітеу клапандарды;

8) тұмсықты аяқкиімдердің барлық түрлерінің дайындамаларына алдын ала жапсыра отырып бірінші тігіспен, сондай-ақ екінші және кейінгі тігістермен;

9) аяқкиімдердің барлық түрлерінің дайындамаларына өңдеу;

10) артқы бау етік астарының ішкі және төменгі бөлігін жасырын тігіспен қонышқа;

11) артқы және алдыңғы сыртқы бауларды барлық түрлі дайындамаларға екінші және кейінгі тігістермен;

12) жұлықтарды аяқкиімдердің барлық түрлерінің дайындамаларына алдын ала жапсыра отырып бірінші тігіспен, сондай-ақ екінші және кейінгі тігістермен;

13) кебістердің жұлықтарын, спорт және үй туфлилерінің жұлықтарын қонышқа;

тігу:

1) күрделі контурлардың гарнитурасы;

2) бәтеңке, қонышы қысқа бәтеңке, туфли, сандал, сандалет, жалаңаяқ киетін аяқкиім жиектерін былғарыдан жасалған астарын кеспей тігу;

3) тұмсығын бір уақыттағы перфорациямен көп қатарлы тігіспен ігу;

4) күрделі контурларды өңдеу;

5) жасырын тігісі бар ішкі артқы белдік;

6) күрделі контурлы әшекейлер;

вулканизация:

1) жиек, қаптал;

2) нәл;

құю:

1) өкше;

2) нәл;

қаптау:

сәнді аяқкиімнің ағаш және капрон өкшелері:

мыналардыбекіту:

1) төсемені дайындамаға;

2) алдын ала жапсырып, өкшені шегемен;

3) табанның крокуль бөлігін өкшенің алдына;

4) нәлді аяқкиімнің өкше тұсына желіммен нығыздауышқа;

5) металл пластинаны тиекті ұлтанға;

6) ұлтанды, сына тәрізді өкшенің табанын замокқа;

7) астарды қатты тұмсықты ұлтараққа;

8) табанның өкше бөлігін дайындамаға;

9) тікендерді футбол бәтеңкесінің табанына;

10) қонышты аяқкиімнің тұмсық және өкшелік бөлігінде монолит резинадан жасалған қалыпты табан;

бөлшектердісалу:

1) төсемені, табанды доппель, доппельді-желімді және сандалды бекіту әдістерімен бекітілген аяқкиімнің ізіне;

2) желім жағылған өкшені табанды өкшеге қиыстырмай-ақ аяқкиімнің өкше бөлігіне.

 

 

26-параграф. Аяқкиімді құрастырушы, 4-разряд

 

59. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімнің үстін дайындама бөлшектерін әртүрлі сыныпты және типті тігін жабдығында жіппен тігу арқылы құрастыру бойынша күрделі операцияларды және аяқкиімді қызмет көрсетілетін машинада немесе қолмен құрастыру бойынша күрделі операцияларды орындау;

бір бөлшектердің екінші бөлшектерге қатысты материалдарын бүлдірмей, дұрыс орналасуын қамтамасыз ету;

құю және ыстық вулканизацияға арналған жабдықтарды дайындау, қызмет көрсету және реттеу;

нығыздауыш-қалыптар мен қалыптардың өлшемдерінің аяқкиім өлшеміне сәйкес келуін қамтамасыз ету;

машинаны реттеу және баптау.

60. Білуге тиіс:

аяқкиімнің үстін құрастыру бойынша күрделі операцияларды орындау әдістері мен  жолдары;

жартылай дайын өнімдер мен қолданылатын қосалқы материалдардың сапасына қойылатын талаптар;

вулканизациялық массаны балқыту температурасы;

қалыптар мен нығыздауыш-қалыптардың өлшемдері;

аяқкиімассортименті;

қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы, оны пайдалану және реттеу тәртіптері.

61. Жұмыс үлгілері:

қосып тігу:

1) гарнитураны аяқкиімдердің барлық түрлерінің дайындамаларына алдын ала жапсыра отырып бірінші тігіспен тігу;

2) күлшінді аяқкиімдердің барлық түрлерінің дайындамаларына алдын ала жапсыра отырып бірінші тігіспен тігу;

3) тұмсығын аяқкиімдердің барлық түрлерінің дайындамаларына алдын ала жапсырусыз бірінші тігіспен тігу;

4) тұғыр (ішпек) мен өкшені тігілген-желімделген аяқкиімнің дайындамасына қаптау;

5) табанды айналдырылған аяқкиімнің дайындамаларына;

6) сыздықты дайындамаға;

7) сыздықты керілген жиекке көлемді дайындаманың өн бойына тігу;

8) артқы және алдыңғы сыртқы бауларды аяқкиімдердің барлық түрлерінің дайындамаларына алдын ала жапсырусыз бірінші тігіспен тігу;

9) жалаңаяқ киетін аяқкиімнің, туфлидің, сандалдың жұлығын бауын тіге отырып, бірінші және кейінгі тігістермен тігу;

10) ұлтарақты керілген жиек өлшемінің өн бойымен дайындамаларға  немесе дайындаманың тұмсық және өкше бөліктеріне тігу;

11) әшекейлерді аяқкиімдердің барлық түрлерінің дайындамаларына алдын ала жапсырусыз бірінші тігіспен тігу;

тігу:

1) сәнді аяқкиімнің, туфли мен күрделі контурлы қонышы қысқа бәтеңкенің қонышын жоғарғы жиегі бойынша және айналдырылған астарын тігу;

2) етік пен қонышы қысқа етіктердің қатты күлшіндерін екінші және кейінгі тігістермен тігу;

3) бәтеңке, қонышы қысқа бәтеңке, туфли, сандал, сандалет, жалаңаяқ киетін аяқкиім жиектерін былғарыдан жасалған астарын кеспей тігу;

4) күрделі емес контурлы дайындамалардың бөлшектеріндегі сәнді сызықтарын алдын ала белгілемей, күрделі контурлы дайындамалардың бөлшектеріне және шығыңқы бедерлерге белгілер бойынша тігу;

5) бәтеңке, қонышы қысқа бәтеңке, туфли, қонышы қысқа етіктердің жұлықтарын және етіктердің алдын екінші және кейінгі тігістермен тігу;

6) машинада және қолмен мокасин тігіс;

7) аяқкиімнің мата дайындамаларын жиектеу таспасымен тігу;

құю:

1) ұлтарақ;

2) әшекейлі өкше ретінде жасалған өкше;

3) бір түсті бөлшектерді мәнерлеу үшін силикон матрицалар;

4) тұтас қалыпты аяқкиім (табаны мен өкшесін бекіту);

бекіту:

1) өкшені аяқкиімнің өкше бөлігіне нығыздауышты желіммен;

2) өкшені аяқкиімнің өкшелік бөлігіне алдын ала бұрандамен немесе шегемен бекітпей-ақ;

3) табанды өкшеге қиыстырып келтіре отырып, аяқкиімнің өкше бөлігіне өкшені;

4) дайындамаға бүйірлі резеңке соғу;

5) табанды аяқкиімнің сыртқы дайындамасына;

6) борттық бекіту әдісінің аяқ киіміндегі былғары баумен дайындамаға табандар;

7) табанды қолмен өңдей отырып, қолдан жасалған сәнді аяқкиімнің ізіне (салу) (қайып тігу, жұмсарту, крокуль бөлігін бекіту, крокульді кесу);

8) табан, өкше және артқы сыртқы қайыс - ыстық вулканизация әдісі;

9) қонышты аяқкиімнің тұмсық бөлігіндегі былғары табан.

 

 

27-параграф. Аяқкиімді құрастырушы, 5-разряд

 

62. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімнің үстін құрастыру бойынша аса күрделі операцияларды орындау;

дайындамаларды еңбек бөлінісінсіз, дайындамаларды әртүрлі сыныпты және типті тігін жабдықтарында жіппен тігу әдісі арқылы құрастыру;

аяқкиімді құрастыру бойынша күрделі операцияларды қызмет көрсетілетін машинада немесе қолмен орындау;

салынатын және бекітілетін бөлшектердің контурларының үйлесуін немесе олардың арасындағы және табанның жиегінен өкшеге дейінгі қашықтықтың тең болуын қамтамасыз ету;

жеке тапсырыспен жасалатын аяқкиімге арналған ағаш өкшені жасау, өкшеге қажетті қалып пен көлем беру;

машина мен жабдықтарды реттеу және баптау.

63. Білуге тиіс:

аяқкиім дайындамасының үстін еңбек бөлінісінсіз жасаудың технологиялық процесі;

кейіннен өңдемей, дайындамалардың бөлшектерін құрастырудың әдістері мен тәсілдері;

жеке тапсырыспен жасалатын аяқкиімге арналған ағаш өкшені жасау тәсілдері;

аяқкиімнің дайындамаларын жасау үшін пайдаланатын материалдардың мемлекеттік стандарттары мен техникалық талаптар;

өкшелердің қалыбына қойылатын техникалық талаптар;

ағаш түрлері, олардың қасиеттері мен кемшіліктері;

аяқкиімді құю әдісімен құрастырған кезде компоненттердің мөлшер рецептурасы;

аяқкиімді құрастырудың аса күрделі технологиялық операцияларын орындаудың нормативтері;

қызмет көрсетілетін машиналар мен жабдықтардың құрылысы, оларды пайдалану, реттеу және жөндеу тәртіптері.

64. Жұмыс үлгілері:

қосып тігу:

1) етіктер мен қонышы қысқа етіктердің қатты күлшіндерін бірінші тігіспен тігу;

2) алдын ала көтермесін жабыстырмай, етіктің алдын бірін және екінші тігіспен тігу;

3) алдын ала көтермесін жабыстырып, қонышты етіктің алдын бірінші тігіспен тігу;

4) жұлықты қонышқа және қонышты бәтеңкенің, жабық туфли мен қонышы қысқа етіктің, сәнді аяқкиімнің жұлығына, күрделі контурлы жұлық бөлшектерін алдын ала жапсырусыз бірінші тігіспен тігу;

дайындамаларды еңбек бөлінісінсіз құрастыру:

1) сәндік аяқкиім;

2) ортопедиялық аяқкиім;

тігу:

дайындама бөлшектеріне үш және төрт инелі машинамен  сәнді сызықтарды:

құю:

1) көп түсті бөлшектерге өрнек салуға арналған силикон матрицалар;

2) аяқкиімнің үстіңгі бөлігінің дайындамасына табан мен өкшені құю;

бекіту:

1) дайындаманы табанға өріп бекіту;

2) сыналы былғары өкше (тау шаңғысына арналған аяқкиім);

3) табанды аяқкиімнің астына нығыздауышта желіммен бекіту;

4) рантты ұлтараққа қапсырма шегемен бекіту (рантты-тігілген, рантты-қапсырма шегемен бекітілген аяқкиім);

5) қонышты аяқкиімнің байламдық немесе өкшелік бөліктеріне былғары табанды бекіту;

6) табан, өкше-жиегін қыса отырып, тігісті-нығыздауышты вулканизациялау әдісі.

 

 

28-параграф. Аяқкиімді құрастырушы, 6-разряд

 

65. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімді қызмет көрсететін машинамен немесе қолмен құрастыру бойынша күрделі операцияларды орындау;

бекіту: табанды дайындамаларға және ұлтараққа, шолақ ұлтанды табанға бізөкше, бұранда және шегелі бекіту әдісі;

нығыздауышта аяқкиімнің табанына рантаның бүкіл периметрі бойынша желіммен жапсырылған табан;

табанға сәнді шегелермен жұлықтарды бекіту;

машина мен жабдықты реттеу, жөндеу.

66. Білуге тиіс:

аяқкиімді құрастыру тәсілдері мен әдістері, оның технологиялық нормативтері;

қызмет көрсететін машина мен жабдықтың құрылысы, пайдалану, реттеу және жөндеу тәртіптері.

 

 

29-параграф. Аяқкиімді құрастырушы, 7-разряд

 

67. Жұмыс сипаттамасы:

рантты, доппельді, тігісті және сандалды бекіту әдісімен тартылған аяқкиімге табанды, табан етегін және табанның бірінші қабатын қосып тігу жолымен аяқкиімді құрастыру бойынша аса күрделі операцияларды орындау;

қызмет көрсететін машинада рант ұлтарағының ерніне рантты жапсыра тігу;

тегіс тігісті және тігістің белгіленген жиілігін қамтамасыз ету;

машинаны реттеу және жөндеу.

68. Білуге тиіс:

аяқкиімді құрастыру тәсілдері мен әдістері;

аяқкиімді құрастыру бойынша операцияларды жасаудың технологиялық режимдері мен нормативтері;

қызмет көрсететін машинаның құрылысы, реттеу, жөндеу және ұсақ ақаулықтарды жою тәртіптері.

 

 

30-параграф. Былғары материалдарды жаншушы, 2-разряд

 

69. Жұмыс сипаттамасы:

былғары материалдары мен былғарыдан жасалған бөлшектерді тығыздау мақсатында жаншымада жаншу;

былғары материалдың қалыңдығына байланысты қызмет көрсететін машина біліктерінің арасындағы қашықтықты реттеу.

70. Білуге тиіс:

жаншып қақтауға түсетін былғары материалдарының қасиеттері;

қызмет көрсететін машинаны реттеу тәртіптері.

 

 

31-параграф. Жеке аяқкиімдерді тігу жөніндегі аяқкиім шебері,4-разряд

 

71. Жұмыс сипаттамасы:

үлгі-модельдер, жеке тапсырыстар бойынша әртүрлі материалдардан табанды бекітудің барлық түрлері мен әдістерін қолданып, етік, қысқа қонышты етік, бәтеңке, қысқа қонышты бәтеңке, туфли, сандал, спорт, үй аяқкиімі, кебіс және өзге де күнделікті аяқкиім жасау.

72. Білуге тиіс:

спорт, үй аяқкиімін тігудің технологиялық процесі;

спорт, үй аяқкиімі және өзге де күнделікті аяқкиім жасаудың сапасына қойылатын талаптар;

аяқкиімдерді жасау кезінде қолданылатын материалдардың мемлекеттік стандарттары мен техникалық шарттары.

 

 

32-параграф. Жеке аяқкиімдерді тігу жөніндегі аяқкиім шебері, 5-разряд

 

73. Жұмыс сипаттамасы:

үлгі-модельдер, жеке тапсырыстар және тапсырыс берушінің эскизі бойынша әртүрлі материалдардан табанды бекітудің барлық түрлері мен әдістерін қолданып, етік, қысқа қонышты етік, бәтеңке, қысқа қонышты бәтеңке, туфли, сандал және өзге сәнді аяқкиімді жасау.

74. Білуге тиіс:

сәнді аяқкиім тігудің технологиялық процесі;

сәнді аяқкиім жасаудың сапасына қойылатын талаптар;

сәнді аяқкиімдерді жасау кезінде қолданылатын материалдардың мемлекеттік стандарттары мен техникалық шарттары.

 

 

33-параграф. Жеке аяқкиімдерді тігу жөніндегі аяқкиім шебері, 6-разряд

 

75. Жұмыс сипаттамасы:

әртүрлі және бекіту әдістері әртүрлі дайындамалар мен аяқкиімдердің тәжірибелік үлгілерін суретшілердің эскиздері және жеке тапсырыстар бойынша жасау;

суретші-модельер және инженер-технологтың басшылығымен  дайындамалардың үлгілерін құрылымдық және технологиялық пысықтау;

технологиялық процесте тәжірибелік үлгілерді жасау бойынша эксперимент жүргізу;

өндірісте аяқкиімдердің жаңа үлгілерін жасауға және игеруге қатысу.

76. Білуге тиіс:

дайындамалар мен аяқкиімді тігу бойынша операцияларды жасау тәртіптері;

қолданылатын материалдарға мемлекеттік стандарттары мен техникалық шарттары.

 

 

34-параграф. Қалыптың үлгісін жасаушы, 4-разряд

 

77. Жұмыс сипаттамасы:

гипстен ортопедиялық аяқкиімге арналған қалып (көшірме бедер) жасау:гипс ерітіндісін дайындау, марля-гипс негативін дайындау, оған гипс ерітіндісін құю, гипс қалыпты (көшірме бедерді) дәрігердің тапсырыста көрсеткен табанның нысаны мен өлшемін сақтай отырып өңдеу.

78. Білуге тиіс:

гипс қалыпты (көшірме бедерді) дайындау және өңдеу технологиясы;

табан анатомиясы;

табанның деформациялануы және кесілуінің түрлері;

қолданылатын материалдардың қасиеттері.

 

 

35-параграф. Қалыптың үлгісін жасаушы, 5-разряд

 

79. Жұмыс сипаттамасы:

ортопедиялық және жеке тапсырыспен жасалатын аяқкиімге арналған қалыпты ағаштан жасау;

тапсырыста көрсетілген табанның конфигурациясы мен өлшемдеріне сәйкес қалыпты таңдау және сәйкестендіру, қалыптың көлемін кішірейту немесе үлкейту;

дәрігердің тапсырыста көрсеткен тапсырыс беруші аяғының өлшемі мен көлем өлшемдерін сақтай отырып, ортопедиялық қалыпты таңдау және сәйкестендіру;

қатты бөлшектерді тығын түрінде блоктау, тығынды сәйкестендіру және жабыстыру.

80. Білуге тиіс:

қалыптың құрылымы мен жасаудың технологиясы;

ағаш түрлері, оның сапасына қойылатын талаптар.

 

 

36-параграф. Матрицалардың үлгісін жасаушы, 5-разряд

 

81. Жұмыс сипаттамасы:

силикон матрицаларын құю үшін аяқкиімнің жоғарғы бөлігінің дайындамалары үлгісін жасау:тігін машинасымен аяқкиімнің табиғи, жасанды және синтетикалық былғарыдан жасалған үстіңгі бөлігін дайындаманың ішкі бөліктерімен қосу, сәндік сызықтар, жолақтар мен перфорациялар тігу, дайындама контурын картонға салу, үлгі мен картонға түйіршіктер мен қою түйірлерсіз желім жағу;

дайындаманы кептіру және картонға жабыстыру;

үлгіні қалыңдығы бойынша түзету, пластилинді жиегі мен перфорацияға жабыстыру;

машинаны реттеу, баптау және майлау.

82. Білуге тиіс:

аяқкиімнің үсті дайындамасы мен матрицаның үлгісін жасаудың технологиялық процесі, оларды жасау үшін қолданылатын материалдардың қасиеттері;

матрица үлгілерін дайындаған кезде технологиялық операцияларды орындаудың нормативтері;

қолданылатын ине мен жіптердің нөмірлері;

қолданылатын желімнің түрлері мен қасиеттері;

тігін машинасының құрылысы, реттеу және баптау әдістері.

 

 

37-параграф. Ортопедиялық аяқкиім тігу жөніндегі аяқкиім шебері,

1-разряд

 

83. Жұмыс сипаттамасы:

ластану мен жылтырауды жою мақсатымен жартылай ұлтарақтың беткі жағын, ортопедиялық салынатын супинаторды қышқылмен өңдеу.

84. Білуге тиіс:

ортопедиялық аяқкиімнің беткі жағын өндеу жолдары;

қышқылмен жұмыс істеу тәртіптері.

 

 

38-параграф. Ортопедиялық аяқкиім тігу жөніндегі аяқкиім шебері,

3-разряд

 

85. Жұмыс сипаттамасы:

ұлтарақты ылғалдандыру, кептіру, ортопедиялық қалып бойынша қалыптау, оларды өңдеу:  ұлтарақтың ернін машинамен кесу және оны тік етіп көтеру, ұлтарақ пен жаймаға желім жағу, ұлтараққа кенеп жабыстыру, ұлтарақтың ернін тегістеу, кенептің артық жерлерін кесу;

ортопедиялық супинаторларды құрастыру:

резина жапсырмаларды супинаторлық жартылай ұлтарақтар бойынша таңдау, резина жартылай ұлтарақтарды нығыздауышта супинаторлық жартылай ұлтарақтарға жабыстыру, дайын супинаторды тоқымамен қаптау, ұлтараққа супинатор немесе пронатор бекіту.

86. Білуге тиіс:

табанның деформация сипатына байланысты ортопедиялық аяқкиім бөлшектерін жинау және өңдеу тәсілдері;

супинаторлардың өлшемдері мен мақсаты;

қолданылатын материалдар мен бөлшектердің сапасына қойылатын талаптар;

қызмет көрсететін машинаны пайдалану тәртіптері.

 

 

39-параграф. Ортопедиялық аяқкиім тігу жөніндегі аяқкиім шебері,

4-разряд

 

87. Жұмыс сипаттамасы:

ортопедиялық аяқкиім өкшесінің орналасуы: фликтердің қажетті көлемін таңдау, оларды өзара бекіту, өкшеге медициналық тағайындауға сәйкес қажетті өлшем мен нысан беру, өкшені біржақты және екіжақты металл шинаға кесіп келтіру, сәйкестендіру.

88. Білуге тиіс:

өкшені орнату тәртіптері;

өкшені құрастыру технологиясы;

табанның деформациялануы мен кесілуінің түрлері;

табанның деформация сипатына байланысты өкшені орнату кезінде медициналық тағайындауды орындау тәсілдері.

 

 

40-параграф. Ортопедиялық аяқкиім тігу жөніндегі аяқкиім шебері,

5-разряд

 

89. Жұмыс сипаттамасы:

орындық, тізе асты, бағана, сырғыма және өзге де осы сияқты протездік-аяқкиім бұйымдарын машинамен немесе қолмен жасау;

ауру адамның жеке ерекшеліктері мен сезу қабілетіне сәйкес дайын ортопедиялық аяқкиімдерді сәйкестендіру: тығын ішпегін, супинаторды, пронаторды, ұзын бойына және көлденең жинақтарын ұлғайту немесе кішірейту.

90. Білуге тиіс:

протездік-аяқкиім бұйымдарын тігу технологиясы;

қолданылатын материалдардың мемлекеттік стандарттары мен техникалық шарттары;

табанның деформациялануы мен кесілуінің түрлері;

қызмет көрсететін машинаны пайдалану тәртіптері

 

 

41-параграф. Ортопедиялық аяқкиімнің үлгісін жасаушы, 5-разряд

 

91. Жұмыс сипаттамасы:

ортопедиялық аяқкиімнің үстіне арналған үлгілерді әзірлеу , дәрігердің тапсырыста көрсеткен өлшемдеріне сәйкес жасалған ортопедиялық қалыптан эскиз алу;

үстіңгі пішімнің және астардың бөлшектеріне қағаздан жасалған үлгілерді пішу.

92. Білуге тиіс:

табан анатомиясы;

табанның деформациялануы және кесілуінің түрлері;

ортопедиялық аяқ-киім дайындамасының үлгісін құру технологиясы;

аяқкиімінің үстіне және астарына арналған бөлшектерін пішу кезінде жіберу нормалары.

 

 

42-параграф. Пішу жабдығының операторы, 5-разряд

 

93. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімнің бөлшектерін жасауға арналған орама материалдарды нығыздауыш автоматта төсеу және жаю жұмыстарын орындау;

пышағы бар пластиналарды таңдау және оларды нығыздауыштың кареткасына салу;

нығыздауыштың автомат құрылғысына бағдарламаны орнату;

оның машинаның жады блогындағы бағдарламамен, орнатылған пышақтар мен төсемнің ұзындығына сәйкестігін тексеру, пышақтардың жарамдылығын тексеру;

автоматты құрылғыны іске қосу арқылы материал төсемін әперу;

өсемдердің орналасуын реттеу;

пішу бөлшектерін алу.

94. Білуге тиіс:

нығыздауыш автоматты пайдалану тәртіптері;

автоматты бағдарламалық құрылғының (нығыздауыш жадысының блогы) жұмыс істеу принципі;

автоматты іске қосу және сөндіру жүйесі;

шағын ақаулықтарды жою тәсілдері;

пішудің сапасы мен жинақталуына қойылатын талаптар;

пішілуге тиіс аяқкиімдердің түрлері мен өлшемдері;

пышақтарды орналастырудың тиімді жүйесі;

қолданылатын материалдарды пайдалану нормалары.

 

 

43-параграф. Ұлтанды өңдеуші, 1-разряд

 

95. Жұмыс сипаттамасы:

резина табандарды және ондағы кесіктерді өңдеу, керілген жиектерді бензинмен және өзге де өңдеу;

термоэластопласт табанды қолмен химиялық өңдеу.

96. Білуге тиіс:

табанды өңдеу тәсілдері;

оңай жанатын заттармен жұмыс істеу тәртіптері.

 

 

44-параграф. Ұлтанды өңдеуші, 2-разряд

 

97. Жұмыс сипаттамасы:

қыздырылған резина табандарды қойылтылған күкірт қышқылымен, хлорлы темірмен машинада немесе қолмен өңдеу, оларды химикаттармен өңдегеннен кейін жуу және кептіру.

98. Білуге тиіс:

резеңке табандарды өңдеу тәсілдері, оларды қыздыру температурасы;

қолданылатын химиялық материалдар;

күкірт қышқылының күштілігін ареометрдің көмегімен анықтау әдістері және өңделген табандардың дайындығын айқындау тәсілдері;

қызмет көрсететін машинаны пайдалану тәртіптері.

 

 

3-тарау. Галантереялық былғары өндірісі  жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Биялай былғарысын керуші, 3-разряд

 

99. Жұмыс сипаттамасы:

биялай былғарысын машинада немесе қолмен керу-созу;

былғарыны тексеру, кінәраттарын белгілеу, былғарыны ұзын бойына ең аз созылымдылықты, ал көлденең бағытта - ең көп созылымдылықты қамтамасыз ететіндей барынша созу, былғарының шеткі аудандарын созу.

100. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтың жұмыс істеу принципі, пайдалану және реттеу тәртіптері;

былғары мен оның топографиялық бөліктерінің қасиеттері, былғарыны өңдеу ақаулықтары, олардың пайда болу себептері, алдын алу және жою тәсілдері;

пішілетін бұйымдардың өлшемдері, былғары мен бөлшектердің созылымдылығының бағыты, операцияларды орындау тәсілдері мен жүйелілігі;

былғары мен бөлшектер сапасының мемлекеттік стандарттары мен техникалық шарттары.

 

 

2-параграф. Галантереялық былғары бұйымдарын жөндеуші, 3-разряд

 

101. Жұмыс сипаттамасы:

тігін машинасының бөлшектерін ауыстырмай, галантереялық былғары бұйымдарды жөндеу;

нығыздауыштар мен құрылғылардың фурнитураларын ауыстыру;

қайталама және қосымша тігістер салу, бұйымдарды өңдеу.

102. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтардың құрылысы, техникалық пайдалану және реттеу тәртіптері;

жөнделетін бұйымдардың түрлері мен мақсаты;

дайын галантереялық былғары, бұйымның сапасына қойылатын талаптар;

галантереялық былғары бұйымдарды өңдеу ақаулықтары, пайда болу себептері және оларды жою тәсілдері;

галантереялық былғары бұйымдарды жөндеу тәсілдері мен жүйелілігі;

галантереялық былғары бұйымдардың мемлекеттік стандарттары мен техникалық шарттары.

 

 

3-параграф. Галантереялық былғары бұйымдарын жөндеуші, 4-разряд

 

103. Жұмыс сипаттамасы:

тігін машинасының бөлшектерін ауыстыра отырып, галантереялық былғары бұйымдарды жөндеу;

бөлшектерді ауыстыруға (шеттерін босату, желім жағу, бүгу)дайындау;

бұйымдарды өңдеу.

104. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтардың техникалық пайдалану және реттеу тәртіптері;

жөнделетін галантереялық былғары бұйымдардың құрылысы;

галантереялық былғары бұйымдардыөңдеу ақаулықтары, пайда болу себептері және жою тәсілдері;

галантереялық былғары бұйымдар мен ауыстырылатын бөлшектерге қойылатын талаптар;

қолданылатын материалдардың қасиеттері.

 

 

4-параграф. Галантереялық былғары бұйымдарын құрастырушы,

1-разряд

 

105. Жұмыс сипаттамасы:

машинада немесе қолмен галантереялық былғары бұйымдарды желіммен құрастыру және фурнитураны бекіту бойынша қарапайым жұмыстарын орындау.

106. Білуге тиіс:

қолданылатын жабдықтардың техникалық пайдалану және реттеу тәртіптері;

қолданылатын құралдың, желім мен фурнитураның, галантереялық былғары бұйымдардың және бөлшектердің түрлері мен мақсаты;

қарапайым құрастыру жұмыстарына қойылатын талаптар және орындау тәсілдері;

галантереялық былғары бұйымдарды өңдеу ақаулықтары, пайда болу себептері және олардың алдын алу және жою тәсілдері.

107. Жұмыс үлгілері:

1) бұйымның ішкі бөлшектері мен элементтері, чемоданның ағаш рамасы - бекіту;

2) мақта немесе поролон - қаптау алдында төсеу;

3) картон, қағаз және өзге де материалдардан жасалған бөлшектер - бөлшектерге жабыстыру;

4) тойтарма шеге, штатив гайкалар, сағат бауы мен белбеуге арналған қайыс - бекіту;

5) заттар (маникюрлеуде қолданылатын жабдықтар) - несессер сауытына салу;

6) аралықтар, қалталар және өзге де бөлшектер - жабыстыру;

7) тұтқа - жарты сақинаға салу;

8) рамалар, тұтқалар, картон бөлшектер - қаптау.

 

 

5-параграф. Галантереялық былғары бұйымдарын құрастырушы,

2-разряд

 

108. Жұмыс сипаттамасы:

машинада немесе қолмен бұйымдардың бөлшектерін құрастыру бойынша күрделілігі орташа жұмыстарын орындау.

109. Білуге тиіс:

күрделілігі орташа технологиялық жабдықтар мен құралдардың түрі мен мақсаты;

қызмет көрсетілетін жабдықтардың мақсаты мен жұмыс қағидаттары;

күрделілігі орташа құрастыру жұмыстарына қойылатын техникалық талаптар және орындау тәсілдері;

бақылау-өлшеу құрылғыларының мақсаты мен қолданылу шарттары.

110. Жұмыс үлгілері:

1) рамадан өзге барлық түрлі сыдырмалар - орнату;

2) жолға шыққанда ұстайтын және қатты құрылымды бұйымдар - іші-сыртын желімдеу;

3) металл пластиналар (рамалар) - салу, ию, және ұштарын бекіту;

4) сыртқы бөлшектер - фурнитураның көмегімен немесе ыстық күйінде бекіту;

5) сақина етіп біріктірілген кедір-бұдыры белбеулер - чемоданның түбіне тарту;

6) чемодан, балет қобдишаларға, портфельдер мен аспалы сөмкелерге арналған тұтқалар - дайындау және құрастыру;

7) сөмкеге тағатын сыдырмалар - баптау;

8) чемоданның бұрыштары, ілгектері, қапсырмалары, люверстері, блоктары, тойтармалары, карабиндері, пукельдері, металл әшекейлері, рамалары мен кранцтері - бұйымдарға бекіту;

9) сағат бауы мен белбеу - фурнитураның көмегімен құрастыру;

10) сағат бауы - бауын тарту;

11) галантереялық былғары бұйымдардың бөлшектеріне ішпек.

 

 

6-параграф. Галантереялық былғары бұйымдарын құрастырушы,

3-разряд

 

111. Жұмыс сипаттамасы:

машинада немесе қолмен желім, фурнитура, былғары ұстау көмегімен галантереялық былғары бұйымдарды және бөлшектерді құрастыру бойынша күрделі жұмыстарды орындау.

112. Білуге тиіс:

қызмет көрсетілетін жабдықтардың құрылысы мен техникалық пайдалану тәртіптері;

фурнитураның конструкциясы мен қолдану тәсілдері;

күрделі құрастыру жұмыстарына қойылатын техникалық талаптар және орындау тәсілдері.

113. Жұмыс үлгілері:

1) ботан немесе ботанның бөлігі - чемоданның корпусы мен қақпағына тарту, чемоданға салу;

2) сыдырма, тұтқа ұстағыштар, тұтқа және өзге де фурнитура - кейіннен тойтармасын ала отырып оны тойтарма шегемен бекіту;

3) дүрбі, фотоаппарат, музыкалық аспаптарға арналған сауыттардың қаңқасы - дайындау;

4) чемодандар мен балет қобдишалардың корпустары, қақпақтар - дайындау;

5) әмиян мен балалардың сөмкесіне арналған рамалық сыдырмалар - орнату;

6) сөмкенің, портфельдің, аспалы сөмкенің, папканың ботанды, сыналы, түбі бар қабырғалары, корпусты чемодандардың қақпақтары мен бүйір қабырғалары - желім, фурнитура, былғары ұстау көмегімен құрастыру;

7) аралық - әмиян мен балалардың сөмкесіне арналған металл рамаға раманы қыса отырып бекіту;

8) сөмкелер, папкалар, портфельдер мен өзге де бұйымдар - картонға керу, үстіңгі жиегін бүгу;

9) фанера ботандар - дайындау және құрастыру.

 

 

7-параграф. Галантереялық былғары бұйымдарын құрастырушы,

4-разряд

 

114. Жұмыс сипаттамасы:

машинада немесе қолмен галантереялық былғары бұйымдарды құрастыру бойынша аса күрделі жұмыстарды орындау.

115. Білуге тиіс:

қызмет көрсетілетін жабдықтардың құрылысы мен техникалық пайдалану тәртіптері;

аса күрделі құрастыру жұмыстарды орындау тәсілдері;

қолданылатын технологиялық жабдықтар мен құралдардың түрлері мен мақсаты.

116. Жұмыс үлгілері:

1) көп қабатты ботандар - таспа материалды шаблонға орау;

2) рамалы сыдырмалар - әмиян мен балалардың сөмкесінен өзге барлық бұйымдарға орнату;

3) аралық - әмиян мен балалардың сөмкесінен өзге бұйымдардың металл рамаларына орнату.

 

 

8-параграф. Галантереялық былғары бұйымдарына сурет салушы,

2-разряд

 

117. Жұмыс сипаттамасы:

желім ерітіндісін торлы шаблонмен жағу арқылы галантереялық былғары бұйымдар мен бөлшектерге сурет салу-түктендіру;

шаблондарды таңдау, шаблонның тазалығы мен жұмысқа жарамдылығын тексеру, торлы шаблонды шаблон контуры мен бөлшектердің немесе бұйымдардың контурларымен дәлме-дәл сәйкес келтіре отырып салу;

желімді тегіс қабатпен еш жерді қалдырмай, қоюлатпай және ағызбай жағу;

шаблондарды жуу және кептіру;

аппликация жасау.

118. Білуге тиіс:

галантереялық былғары бұйымдар мен бөлшектерге сурет салу тәсілдері;

сурет салынатын галантереялық былғары бұйымдардың түрлері, галантереялық былғары бұйымдарда және бөлшектерде сурет салынатын жерлер;

қолданылатын желім ерітіндісінің қасиеттері;

галантереялық былғары бұйымдарға сурет салу ақаулықтарының пайда болу себептері, олардың алдын алу және жою тәсілдері.

 

 

9-параграф. Галантереялық былғары бұйымдарына сурет салушы,

3-разряд

 

119. Жұмыс сипаттамасы:

суретті торлы шаблон немесе клишенің көмегімен бояумен салу арқылы галантереялық былғары бұйымдарға және бөлшектерге сурет салу-түктеу;

бөлшектер мен бұйымдарға «мақпал суреттерді» электростатикалық өрісте салу;

шаблон, клише және бояу таңдау;

шаблондар мен клишелердің тазалығы мен жұмысқа жарамдылығын тексеру;

шаблонды орнату немесе клишені шаблон немесе клише контурын бөлшектердің немесе бұйымдардың контурларымен дәлме-дәл сәйкес келтіре отырып салу, түк таңдау және оны орнату бункеріне салу;

бақылау-өлшеу аспаптарын тексеру, электростатикалық өрістің қажетті өлшемдерін орнату және оны жұмыс барысында бақылау;

түкті жіберуді реттеу, бөлшектер мен бұйымдарды шаңсорғышпен тазалау және кептіру, шаблондар мен клишені ауыстыру.

120. Білуге тиіс:

галантереялық былғары бұйымдарды және бөлшектерді электростатикалық өрісте өңдеу тәртіптері мен технологиялық режимі;

бояулардың түрлері, қасиеттері мен таңдау тәсілдері;

қолданылатын жабдықтарды техникалық пайдалану және реттеу тәртіптері.

 

 

10-параграф. Галантереялық былғары бұйымдарына сурет салушы,

4-разряд

 

121. Жұмыс сипаттамасы:

айқын суретті, түстердің және түстердің реңктерінің дұрыс үйлесімін қамтамасыз ете отырып, галантереялық былғары бұйымдар мен бөлшектерге бедері бойынша бояу арқылы қолмен сурет салу;

тиісті реңкті бояуларды таңдау.

122. Білуге тиіс:

сурет салу тәсілдері, сурет композициясының негіздері;

түрлі-түсті суреттерді салу тәсілдері;

бояулардың қасиеттері және оларды таңдау тәсілдері.

 

 

 

11-параграф. Қаптама сауытшы, 1-разряд

 

123. Жұмыс сипаттамасы:

дайындық: картон сыздықты қағазбен және коленкормен жабыстыру, бүйір қабырғалардың құндақтарын картон негізді қаптама сауыттарға құрастыру жұмыстарын орындау.

124. Білуге тиіс:

қағаз, коленкор мен картонның сапасы мен қасиеттері;

қолданылатын желімнің түрлері;

бөлшектер жасалатын қаптама сауыттардың ассортименті;

өңдеу материалдарының бетіне желім қоспасын жағу тәсілдері.

 

 

12-параграф. Қаптама сауытшы, 2-разряд

 

125. Жұмыс сипаттамасы:

фанера немесе картон негізді қарапайым қаптама сауыттарды жасау;

қаптама сауыттың картон негізін айналдыру немесе қақпақ дайындамасы мен қаптама сауыттың корпусын жетілдіре отырып, бүйір қабырғаның дайындамаларынан жинақтау әдісімен құрастыру;

сыртқы және ішкі фаскаларды алу;

қолмен тазалай отырып, тегістеп сылау;

қаптама сауыттың сыртын бояу, суретті өңдеу, штрихтеу;

қаптама сауыттың бүйір қабырғасына арналған картон дайындамаларды жабыстыру;

парақ немесе дайындама картонды жабыстыру;

қаптама сауыттың фанера, металл немесе картон ұстағыштарын құрастыру;

сақина, сырға, түйреуіштерге арналған қаптама сауыттың сыртын және барлық сауыттардың ішін қағазбен өңдеу;

қақпақты корпусқа жұмсақ бекіту;

металл шарнирлер мен сыдырмаларды қолмен құрастыру.

126. Білуге тиіс:

сырты қағазбен немесе қағаздағы ледеринмен қапталған сауыт жасаудың технологиялық процесі;

жабдықтар мен құрылғылардың мақсаты және қолдану тәсілдері;

желімдердің түрлері және желім ерітінділері мен мастиканы дайындау тәртіптері.

 

 

13-параграф. Қаптама сауытшы, 3-разряд

 

127. Жұмыс сипаттамасы:

фанера немесе картон негізді күрделілігі орташа қаптама сауыттарды, өлшемдерін шаблон немесе өлшеу құралдарының көмегімен тексере отырып жасау;

фанера негізді бүйір қабырға дайындамаларынан түбін қақпаққа және қаптама сауыттың корпусына жабыстыра отырып, құрастыру;

негізін түзету: қаптама сауыттың фанера негізінің жазықтығын, көлденең және тік қырларын сылап түзету;

станокта тазалай отырып, тегістеп сылау;

қаптама сауыттың сыртын матадағы ледеринмен, жартылай барқытпен және қағазбен өңдеу;

қақпағына салатын жастықшаны дайындау және салу;

жібекпен және барқытпен немесе оларды алмастырғыштармен өңделген, қарапайым жеке құрастырылған тұғыр-ұстағыштары бар ішпегін дайындау және оны қаптама сауыттың корпусына орнату;

фольганы пайдалана отырып фирма таңбасын басу;

әртүрлі суреттерді қағазға, былғарыға, жібекке және өзге де материалдарға ыстық тәсілмен нығыздауыштарда, құрылғылармен немесе қолмен салу;

металл шарнирлер мен сыдырманы нығыздауышта немесе қолмен бекіту.

128. Білуге тиіс:

қаптама сауыт жасаудың технологиялық процесі;

жабдықтардың, құрылғылар мен құралдардыңқұрылысы және пайдалану тәртіптері;

қолданылатын материалдардың техникалық шарттары, желімнің, сылақтың құрамы мен рецептурасы;

күрделі емес схемаларды оқу тәртіптері.

 

 

14-параграф. Қаптама сауытшы, 4-разряд

 

129. Жұмыс сипаттамасы:

жасау: музыкалық аспаптарға, дүрбілерге, кино және фотоаппараттарға, бір, екі, үш, алты және он екі адамдық ас ішетін құралдарға, жоғары көркемдік бұйымдарға арналған көрмеге қоятын тұғырларға, блокноттарға, бюварларға арналған күрделі, іші-сырты былғарымен, күдерімен, барқытпен және жібекпен немесе оларды алмастырғыштармен қапталған қаптама сауыттарды;

кесілген ағаш дайындамаларды немесе фанерды бүйір қабырғаның негізіне және түбіне арнап кесу;

негіздің көлденең қырларын және оның кесіндісін қақпаққа және корпусқа арнап өңдеу;

ағаштың әртүрлі тұқымы мен фанерадан лакталған және жылтыратылған қаптама сауыт жасау;

жоғары көркемдік зергерлік бұйымдарға арналған қаптама сауыттарды үлгілер бойынша жасау және корпусына әртүрлі пішінді ішпектерді салу;

астары мен үлбірін қалыпқа тарту, артық жерлерін кесу, түбін салу;

спирт және сілті политра, бояу сияқты мастика жасау.

130. Білуге тиіс:

қаптама сауыт жасаудың технологиялық процесі;

қолданылатын жабдықтардың құрылысы мен техникалық пайдалану тәртіптері;

ағаш тұқымы мен ағаштың негізгі қасиеттері, олардың ақаулықтары және бұйымдардың сапасына тигізетін әсері;

өңдеу материалдардың мақсаты мен қасиеттері;

лактау, жылтырату, фанерлеудің тәсілдері.

 

 

15-параграф. Қаптама сауытшы, 5-разряд

 

131. Жұмыс сипаттамасы:

жасау: көрмеге қоятын тұғырлардың, бюварлардың аса күрделі жаңа модельдерін жасау, ас ішетін күміс, хрусталь бұйымдарға, шарап және ликер ішетін құралдарға, 4-8 ыдысы бар шай және кофе ішуге арналған жинаққа және бірегей және жоғары көркемдік зергерлік бұйымдарға арналған қаптама сауыттарды үлгі, эскиз, схемалар бойынша қолмен;

жеке тәртіппен орындауды талап ететін, қаптама сауыттар мен қобдилардың іші-сыртын өңдеу үшін өңдеу материалдарын таңдау.

132. Білуге тиіс:

қаптама сауыт жасаудың технологиялық процесі;

өңдеу материалдарының мақсаты мен қасиеттері;

бұйымдарды қаптама сауыттарға салу тәртіптері;

өңдеу материалдарын таңдау;

схемаларды оқу тәртіптері.

 

 

4-тарау. Былғары және тері шикізаты өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Аппретурашы, 2-разряд

 

133. Жұмыс сипаттамасы:

агрегатта терілерді аппретуралау;

аппретураланған терілерді түсіру және жинау, тасымалдау, агрегаттың кішкентай бактеріне аппретураны құю;

сүрту, тері бетін қолмен майсыздандыру;

агрегатты жөндеуге қатысу.

134. Білуге тиіс:

терілерді аппретуралау, сүрту, майсыздандыру тәсілдері;

аппретураланған терілерді жинап қоюдың тәртіптері;

қызмет көрсету агрегатын пайдалану тәртіптері.

 

 

2-параграф. Аппретурашы, 3-разряд

 

135. Жұмыс сипаттамасы:

тасымалдау таспасына былғарыны салумен қызмет көрсету агрегатына немесе тампонмен, щеткамен қолмен былғарыны эмульсиямен, жалтырақпен, бекіткішпен, түссіз лакпен аппретуралау;

агрегатта аппретуралаудың технологиялық режимін сақтау (құрамы, концентрация, тұтқырлық, аппретураның температурасы, ауа қысымы, тасымалдаушы таспа қозғалысының жылдамдығы және өзгелер);

былғарының бетіне грунтты ылғал түрде немесе желім ерітіндісін бахтармаға бүріккішпен қолмен жағу;

өңделген теріні кептіруге ілу және кептіруден соң оларды түсіру;

бүріккіштердің форсункаларын реттеу;

агрегатты жөндеуге қатысу.

136. Білуге тиіс:

терінің әрбір түрін қызмет көрсету агрегатында және бүріккішпен, тампонмен, щеткамен, қолмен аппретуралау тәсілдері;

аппретура жабындарының қасиеттері;

қызмет көрсету агрегатының, бүріккіштің әрекет ету қағидаттары;

оларды реттеу және жөндеу тәртіптері.

 

 

3-параграф. Аппретурашы, 4-разряд

 

137. Жұмыс сипаттамасы:

терінің өң бетін аппретуралармен (эмульсиямен, грунтпен, жалтырақпен, бекіткішпен, түссіз лакпен, бояумен), қолмен бүріккішпен аппретуралау;

аппретуралаудың технологиялық режимін сақтау (құрамы, концентрация, аппретураның тұтқырлығы мен температурасы, қабықшаның қалыңдығы және өзгелер);

аппретуралаудың сапасын және бүріккіштегі ауаның қысымын бақылау;

бүріккіштің форсункасын тазалау;

аппретураланған терілерді кептіру үшін ілу және белгіленген тәртіпте жинап қоюмен бірге кептіруден соң оларды түсіру.

138. Білуге тиіс:

теріге аппретураны қолмен бүріккішпен жағудың ұтымды тәсілдері;

аппретуралаудың технологиялық режимін сақтаудың тәсілдері;

бүріккіш пен кептіргіштерді пайдалану тәртіптері;

бүріккіштің форсункаларындағы қысымды реттеу тәсілдері.

 

 

4-параграф. Аппретурашы, 5-разряд

 

139. Жұмыс сипаттамасы:

«МАП», «МАФ»  үлгісіндегі және оған ұқсас агрегаттарда былғарыны аппретуралау;

технология талаптарына сәйкес аппретуралаудың (құрамы, концентрация, тұтқырлық, аппретураның температурасы, былғарыға оны жағудың тәсілі мен тәртібі, қабықшаның қалыңдығы және өзге) технологиялық режимінің сақталуын бақылау;

қызмет көрсету жабдығының, бақылау және өлшеу құралдарының, автоматика құралдарының жұмысын бақылау;

аппретуралау процесін реттеу: ауа қысымын, жартылай фабрикаттардың түріне байланысты әртүрлі аппретуралардың шығысын, пигматронның жұмысын, бояу бүріккіштердің айналуын, кептіру камераларының температуралық режимін, таспалық транспортердің қозғалыс жылдамдығын және өзгелер;

автоматика құралдарын күйге келтіру, жабдықты жөндеу;

сынама бояуды орындау, үлгімен салыстыру, түсті түзету;

өңделген былғарының санын есепке алу;

жабдықты ағымдағы жөндеуге қатысу.

140. Білуге тиіс:

қызмет көрсету агрегаттарында былғарыны аппретуралау процесінің технологиясы;

өңделетін терілердің түрлері;

аппретуралардың қасиеттерін және олардың шығыс нормалары;

аппретуралардың түсін түзету тәсілдері;

қызмет көрсету жабдығы, бақылау және өлшеу құралдарын жөндеу және реттеу тәртіптері;

автоматика құралдарын күйге келтіру тәртіптері.

141. Жұмыс үлгілері:

1) аппретуралау-ракляның көмегімен бояуды жағу үшін және автоқойғышпен бір жинақта өтетін машинада, гравирленген цилиндр бойынша бояуды тарататын кеуілжір орнату, бояуды беру үшін пневмосорғының жұмысын реттеу;

2) оларды тазалау және жуып шаю кезінде қайта айналып жүру жүйесінің бояу құбырларын бөлшектеу және жинау;

3) қызмет көрсету және автоқойғышты жөндеу.

 

 

5-параграф. Былғары және үлбір шикізаты мен көнді төсеуші, 2-разряд

 

142. Жұмыс сипаттамасы:

жеңіл және орташа шошқа терілерін, оларды кейіннен өңдеу кезінде, машина немесе қол операцияларын орындаудан бұрын төсеу;

былғары шикізатының теңдерін тасымалдау;

тең биркаларын кесу және бумаларды шешу;

шикізаттан тұзды қағу машинасында немесе қолмен ылғалтұзды шикізатты тұздан тазарту;

шикізат түрлері және консервілеу тәсілдері бойынша сорттау тіркемелеріне, строптар мен поддондарға терілерді төсеу;

шешілген теңдердің, бумалардың және ондағы терілердің санын есептеу.

143. Білуге тиіс:

жеңіл және орташа шошқа терілерін төсеу тәртіптері;

былғары шикізатының түрлері;

консервілеу, буып түю, таңбалау, шешу, тұзды қағу тәсілдері;

шикізаттан тұзды қағу машинасының құрылысы мен жұмыс істеу принципі.

 

 

6-параграф. Былғары және үлбір шикізаты мен көнді төсеуші, 3-разряд

 

144. Жұмыс сипаттамасы:

ұсақ және ірі былғары шикізатын, ауыр шошқа терілерін, оларды кейіннен өңдеу кезінде машинада немесе қолмен операцияларды орындау алдында төсеу;

шикізаттан тұзды қағу машинасының жұмысын реттеу.

145. Білуге тиіс:

шикізаттың түрлері және консервілеу тәсілдері бойынша ұсақ және ірі былғары шикізаты, ауыр шошқа терілерін төсеу тәсілдері;

шикізаттан тұзды қағу машинасының жұмысын реттеу тәртіптері.

 

 

7-параграф. Былғары шикізатын пішуші, 2-разряд

 

146. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғарғы былғары шикізатын пішушінің басшылығымен мемлекеттік стандарттың талаптарына сәйкес шошқа немесе жылқы терілерін пішу (крупондау);

үстелге терілерді, көнді, жартылай фабрикаттарды, былғарыны төсеу;

жота сызығы бойынша шошқа терісінің жая бөлігін кесу, терілер пішімінің элементтерін таңбалау және жинап қою.

147. Білуге тиіс:

шошқа немесе жылқы терілерін пішу (крупондау) тәртіптері;

былғары шикізатының түрлері, крупондауға, былғары пішімінің элементтеріне және оларды крупондау үшін қаттауға қойылатын талаптар.

 

 

8-параграф. Былғары шикізатын пішуші, 3-разряд

 

148. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі анағұрлым жоғары былғары шикізатын пішушінің басшылығымен жартылай фабрикаттарды, көнді, ірі қара малдың терісін крупондарға (жонарқаға), жағашықтарға, етекке және пішімнің өзге элементтеріне пішу (крупондау).

149. Білуге тиіс:

жартылай фабрикаттарды, көнді, ірі қара малдың терілерін пішу (крупондау) тәртіптері.

 

 

9-параграф. Былғары шикізатын пішуші, 4-разряд

 

150. Жұмыс сипаттамасы:

шошқа немесе жылқы терілерін пішу (крупондау);

мемлекеттік стандарттарға, техникалық шарттар мен терінің құрылысына сәйкес пішім элементтерінің шекарасын анықтау;

терінің желатинін, белкозинін әзірлеу үшін көн тіліндісін мақсаты бойынша пішу;

құрал-сайманды қайрау және түзулеу.

151. Білуге тиіс:

шошқа немесе жылқы терілерін пішу (крупондау) әдістері, тері топографиясы;

ірі былғары шикізатын пішуге қойылатын мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттар;

мақсаты бойынша көн тіліндісін пішу тәртіптері;

қолданылатын құрал-сайманды қайрау және түзету тәртіптері.

 

 

10-параграф. Былғарылық шикізатты пішуші, 5-разряд

 

152. Жұмыс сипаттамасы:

жартылай фабрикаттарды, көнді, ірі қара малдың терілерін крупондарға (жонарқаға), жағашықтарға, етекке және пішімнің өзге элементтеріне пішу (крупондау);

мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттарға сәйкес ірі былғарылық шикізатты сұлбалау;

артқы табандардың шабу буындары мен желпеуіш тәрізді бөліктердің күс тәрізді шығыңқыларын жою.

153. Білуге тиіс:

ірі қара мал терілерін пішудің ұтымды әдістері және сұлбалау тәртіптері, тері топографиясы;

ірі былғарылық шикізатты сұлбалауға қойылатын мемлекеттік стандарттар, техникалық шарттар;

құрал-сайманды қайрау және түзету тәсілдері.

 

 

11-параграф. Былғарылық коллагенді қалдықтардан өнім өндіру аппаратшысы, 6-разряд

 

154. Жұмыс сипаттамасы:

нәруыздық гидролизат және оның негізінде хроммен илеудің былғарылық коллагенді қалдықтарынан өнімді көп фазалық технологиялық топтаманы жабық үлгідегі аппараттарда (қысымды қазандар, вакуумдық қазандар), автоматты басқарылатын жабық үлгідегі аппараттарда, үздіксіз әрекеттегі желілерде өндіру процесін жүргізу;

қазандардың, вакуум-сорғылардың, сүзгі-сорғылардың, сепараторлардың, бұлғауыштардың жұмысының технологиялық режимін, жылу аппараттарына будың берілуін реттеу;

шикізатты салудың кестесін, технологиялық топтама режимдерін және химреагенттермен (күйдіргіш сілтілер, қышқылдар, хромның сілтілік және қышқылдық қосылыстары) жұмыс кезінде қауіпсіздік тәртіптерін сақтау;

шикізатты кесумен, коллагеннің гидролизімен, фазалардың бөлінуімен, гидролизатты сүзгіден өткізумен, сепараторлаумен, консервілеумен және булаумен қысым астында шикізатты гидротермиялық өңдеу процесін жүргізу;

хром малмасын қышқылдық рекуперациялаумен қоса хром шламын түсіру;

технологиялық желі жабдығын тазалау, жуып шаю, зарарсыздандыру;

механизмдерді майлау;

автосусабын үшін компоненттерді әзірлеу;

соңғы тазарту және өнімді бөлшектеп өлшеп қою;

технологиялық журналда жазбаларды жүргізу.

155. Білуге тиіс:

қызмет көрсету жабдығының конструкциясы;

қысым астында жұмыс істейтін құрылғыларға қызмет көрсету, бу, ауа және су коммуникацияларын басқару тәртіптері мен схемасы;

бақылау және өлшеу құралдарын пайдалану тәртіптері;

шикізаттың түрлері мен қасиеттері;

қолданылатын химреагенттердің қасиеттері;

өндірілетін өнімге қойылатын мемлекеттік стандарттар.

 

 

12-параграф. Екіге тілу машинасының машинисі, 3-разряд

 

156. Жұмыс сипаттамасы:

екіге тілу машинасынан терінің, жарғақтың немесе жартылай фабрикаттардың өтуі кезінде кедір-бұдырлы біліктердің астынан беткі (жоғарғы) тіліндіні біркелкі созу;

белгіленген тәртіпте беткі тіліндіні қою;

машина механизмдерін бөлшектеуге, жөндеуге және құрастыруға қатысу.

157. Білуге тиіс:

екіге тілу машинасының құрылысы, оны пайдалану және оған күтім жасау тәртіптері.

 

 

13-параграф. Екіге тілу машинасының машинисі, 4-разряд

 

158. Жұмыс сипаттамасы:

анағұрлым жоғары біліктілігі бар екіге тілу машинасы машинисінің басшылығымен ылғал және құрғақ түрде екіге тілу машинасында шикі терінің барлық түрлері мен иленген жартылай фабрикаттарды арамен кесу арқылы екіге тілу;

машинаға терілерді салу және беру, қыртыстарға, беткі тіліндінің ақауларына (жұлып алу, кесу және өзге бүлінулер) жол бермей, олардың өту дұрыстығын бақылау;

машинаны бөлшектеуге, жөндеуге, құрастыруға қатысу.

159. Білуге тиіс:

тері топографиясы;

былғары жартылай фабрикаттарын арамен кесу арқылы екіге тілу тәртіптері;

екіге тілу машинасына былғары жартылай фабрикаттарын беру тәсілдері;

екіге тілу машинасының құрылысы мен пайдалану тәртіптері;

екіге тілу машинасын бөлшектеуді, жөндеуді және құрастыруды орындау тәртіптері.

 

 

14-параграф. Екіге тілу машинасының машинисі, 5-разряд

 

160. Жұмыс сипаттамасы:

ылғал және құрғақ түрде екіге тілу машинасында шикі терінің барлық түрлері мен иленген жартылай фабрикаттарды арамен кесу арқылы екіге тілу;

техникалық талаптарға сәйкес беткі тіліндінің қажетті қалыңдығын анықтау, арамен кесу барысында оны мерзімдік тексеру;

қыртыстардың, жұлып алуды, кесуді және беткі тіліндінің өзге бүлінулерін болдырмай машинаға жартылай фабрикаттарда беруді реттеу;

машина жұмысының процесінде таспалық пышақтарды қайрау, түрпі қайрақтарды іріктеу және оларды қайрайтын аппараттарға орнату;

машина желілері мен механизмдерін бөлшектеу, құрастыру;

машинаны дұрыстау мен жөндеуге қатысу.

161. Білуге тиіс:

шикі теріні, былғары жартылай фабрикаттарды арамен кесу арқылы екіге тілу және шикі теріден дайын өнімге дейінгі өндірістің негізгі сатылары бойынша олардың қалыңдығын өзгерту тәртіптері;

беткі тілінді шығымының техникалық шарттары мен нормативтері;

екіге тілу машинасының тораптары мен механизмдерін бөлшектеу, құрастыру, реттеу, жөндеу тәсілдері мен тәртіптері.

 

 

15-параграф. Екіге тілу машинасының машинисі, 6-разряд

 

162. Жұмыс сипаттамасы:

қажетті қалыңдықта былғары жартылай фабрикатын арамен кесу үшін екіге тілу машинасын күйге келтірумен қоса ылғал және құрғақ түрде шикі терінің барлық түрлері мен иленген жартылай фабрикатты арамен кесу;

машина механизмдерін бөлшектеу, дұрыстау, құрастыру және жөндеу.

163. Білуге тиіс:

шикі теріні, жартылай фабрикаттарды арамен кесу арқылы екіге тілу әдістері;

екіге тілу машинасының механизмдерін бөлшектеу, құрастыру, жөндеудің ұтымды әдістері;

екіге тілудің қажетті қалыңдығы бойынша екіге тілу машинасын күйге келтірудің тәртіптерін.

164. Жұмыс үлгілері:

1) автоқойғышпен бір жинақта жұмыс істейтін электрондық екіге тілу машинасында екіге тілу;

2) екіге тілу бағдарламасын іріктеу, жартылай фабрикаттарды ортаға дәлдеу;

3) екіге тілу машинасының механизмдерін бөлшектеу, дұрыстау, құрастыру және жөндеу;

4) автоқойғышқа қызмет көрсету және оны жөндеу.

 

 

16-параграф. Жібіту және күлдеу, илеу және бояу және майлау цехтарында шикізатты, жартылай фабрикаттарды, химиялық материалдар мен өндіріс қалдықтарын тасушы, 3-разряд

 

165. Жұмыс сипаттамасы:

былғары өндірісінің жібіту және күлдеу, илеу, бояу және майлау цехтарында қол тіркемелерінде, қол арбаларда, вагонеткаларда былғары шикізатын, жартылай фабрикаттарды, химиялық материалдарды, өндіріс қалдықтарын тасымалдаумен байланысты көмекші жұмыстарды орындау.

166. Білуге тиіс:

былғары шикізатының, жартылай фабрикаттардың, илегіш және химиялық материалдардың түрлері, олардың қасиеттері;

тасымалдау тәртіптері.

 

 

17-параграф. Күлдеу аппаратшысы, 4-разряд

 

167. Жұмыс сипаттамасы:

аппараттарда терілерді немесе көнді күлдеудің технологиялық процесін қылды толық және оңай жою үшін терінің барлық ауданы бойынша оны босаңсыту, сондай-ақ шикі терінің күлділігіне, ісінуіне және серпімділігіне жету мақсатында жүргізу;

күлді сұйықтықтарды жасау, аппараттарға оларды айдап жіберу және олардан айдап шығару;

өткірлеуші ерітінділерді дайындау, оларды мөлшерлеу және аппараттарға жіберу;

күлдеу сұйықтықтарын тасымалдау үшін сорғыларды, құбырларды, бу құбырларын дайындау;

күлдеуге терілерді немесе көнді салу;

көнді мешкей күлдеуге салу және терілерді немесе көнді аппараттардан түсіру;

күлдеу процесінде жұмыс ерітінділерінің технологиялық көрсеткіштерінің өзгеруін байқау және оларды талдаулар мен есептеулердің негізінде түзету;

қылды бір жерге жинау үшін терілердің дайындық дәрежесін анықтау;

қозғалмайтын аппаратурада сығылған ауамен, бұлғауыштармен және өзге жұмыс ерітінділерін араластыру;

терілер мен көнді аппараттарға механикаландырылған тиеу және одан түсіру кезінде дайындық (үздіксіз таспаларға терілерді байлау, рамаларға ілу, тиейтін бункерлерге салу және өзге жұмыстар)  жұмыстарын жүргізу;

аспалы барабандар мен шнек аппараттарынан түсірген соң терілерді немесе көнді төсеу.

168. Білуге тиіс:

күлдеу процесін жүргізу тәртіптері;

былғары шикізаттың түрлері;

қолданылатын химиялық материалдардың қасиеттері;

қылдарды жоюға терілер дайындығының белгілері;

қызмет ету жабдығының бақылау және өлшеу құралдарының, көтеру-көлік құрылғыларының құрылысы, әрекет ету принциптері, пайдалану тәртіптері.

 

 

18-параграф. Күлдеу аппаратшысы, 5-разряд

 

169. Жұмыс сипаттамасы:

басқару тетігінен барабан-автоматтарда терілерді немесе көнді жібіту, күлдеу технологиялық процестерін жүргізу;

басқару тетігіне бағдарламалы перфокарталарды орнату және автоматты режимде жұмыс істеу үшін барабандарды іске қосу;

технологиялық процестердің барысын, химиялық материалдарды мөлшерлеуді, барабандардың жұмысын басқару тетігінен бақылау;

бақылау және өлшеу, реттеу, белгі беретін құралдарды орнату және технологиялық процестердің барысы жөніндегі олардың көрсетуін байқау;

барабандар мен аппараттардың айналу жылдамдығы, күлдеу сұйықтығы ерітінділерінің және судың көлемін мөлшерлеуді, су мен күлдеу сұйықтығының температурасы, су мен күлдеу сұйықтығының температурасын, су мен  күл сұйықтығын құю уақыты, күл қалдықтарын қалпына келтіру және регенерация және қайта пайдалану үшін қалдық сұйықтықтарды кәрізге немесе қабылдағыштарға төгу уақытын реттеу;

өңдеу топтамасы аяқталған соң перфокарталарды босату;

бақылау картасына сәйкес сынамаларды іріктеу;

барабандардан көнді түсіру.

170. Білуге тиіс:

автоматты режимде жібіту және күлдеу технологиялық процестерін жүргізу тәртіптері;

былғары шикізатының түрлері және оны консервілеу әдістері;

жібіту және күлдеу технологиялық процестерін бақылау әдістері;

қолданылатын химиялық материалдардың қасиеттері және олармен жұмыс істеу тәртіптері;

дайындалған және пайдаланылған жұмыс сұйықтықтарының технологиялық көрсеткіштері, сынамаларды іріктеу әдістері, қызмет ету жабдығы, басқару тетігі, автоматика жүйелері;

бақылау және өлшеу құралдарын пайдалану және реттеу тәртіптері;

берілген бағдарламасы бар перфокарталарды қолдану тәсілдері және олардың мақсаты.

 

 

19-параграф. Күлсіздендіру, жұмсарту аппаратшысы, 4-разряд

 

171. Жұмыс сипаттамасы:

анағұрлым жоғары біліктілігі бар күлсіздендіру, жұмсарту аппаратшысының басшылығымен көннен әкті ішінара немесе толық жою, ал жоғарғы теріні өңдеу кезінде - коллагенді босаңсыту және талшықаралық затты жою мақсатында аппараттарда күлсіздендіру, жұмсарту, күлденген көнді жуып шаю технологиялық процесін жүргізу;

жұмыс және пайдаланылған сұйықтықтарды тасымалдау үшін сорғыларды, құбырларды дайындау, құбырлардың вентилдерін, аппараттардағы клапандарды ашу және жабу;

аппараттарға көнді салу және оны технологиялық процесс аяқталған соң түсіру;

көнді механикаландырылған тиеу және түсіру кезінде дайындық жұмыстарын жүргізу (рамаларға ілу, тиеу бункерлеріне салу және өзге де);

аппараттан түсірген соң көнді төсеу.

172. Білуге тиіс:

күлсіздендіру, жұмсарту технологиялық процестерін жүргізу тәртіптері;

көннің және қолданылатын материалдардың қасиеттері;

көрсету аппараттарының, бақылау және өлшеу құралдарының құрылысы, жұмыс қағидаты;

көтеру-көлік құрылғыларын пайдалану тәртіптері.

 

 

20-параграф. Күлсіздендіру, жұмсарту аппаратшысы, 5-разряд

 

173. Жұмыс сипаттамасы:

көннен әкті ішінара немесе толық жою, ал жоғарғы теріні өңдеу кезінде - коллагенді босаңсыту және талшықаралық затты жою мақсатында баркастарда, барабандарда және өзге аппараттарда күлсіздендіру, жұмсарту, күлденген көнді жуып шаю технологиялық процестерін жүргізу;

аппараттарда жұмыс ерітінділерін жасау;

есептеулер және жүргізілген талдаулардың деректері негізінде ерітінділерді түзету (концентрацияны, сұйықтық коэффициентін, температураны және өзге параметрлерді);

технологиялық процестердің барысын бақылау және олардың аяқталуын анықтау;

күлсіздендіру, жұмсарту процестерін жүргізу кезінде жұмыс ерітінділерінің, жартылай фабрикаттардың сынамаларын іріктеу.

174. Білуге тиіс:

күлденген көнді күлсіздендіру, жұмсарту, жуып шаю процестерін жүргізудің технологиясы;

талдаулардың түрлері, оларды жүргізу және сынамаларды іріктеу әдістері (технологиялық процестер бойынша);

көнді күлсіздендіру және жұмсарту процестерінің аяқталуын анықтау тәсілдері және оның белгілері;

қолданылатын индикаторлардың мақсаты (метилрот, фенолфталеин және өзгелер), көнді өңдеудің болуы мүмкін ақаулары және оларды жою тәсілдері;

қолданылатын жабдықты, бақылау және өлшеу құралдарын пайдалану және реттеу тәртіптері.

 

 

21-параграф. Қыл жинау қоспасымен терілерді өңдеуші, 3-разряд

 

175. Жұмыс сипаттамасы:

терінің өзеңімен қылдың байланысын әлсірету үшін қыл жинау қоспасымен терінің бахтармасын қолмен өңдеу;

қыл жинау қоспасын жасау және оны кішкентай бактерге құю;

қыл жинау қоспасын қолмен жағу үшін терілерді төсеу және оларды белгіленген биіктікте қатарлап жинау.

176. Білуге тиіс:

қыл жинау қоспасымен терілерді өңдеу тәсілдері;

қыл жинау қоспасының құрамы мен қасиеттері;

терілер төсеу және қатарлап жинау тәртіптері.

 

 

22-параграф. Қыл жинау қоспасымен терілерді өңдеуші, 4-разряд

 

177. Жұмыс сипаттамасы:

терінің өзеңімен қылдың байланысын әлсірету үшін қыл жинау қоспасымен терінің бахтармасын жағу агрегатында өңдеу;

терілерді агрегаттың тасымалдау таспасына салу, оның жұмысын бақылау;

қыл жинау қоспасының бүріккіштеріне ауаның қысымын реттеу және теріге жағылған қыл жинау қоспасының жеткілікті мөлшері мен біркелкілігін бақылау;

агрегатты жөндеу;

қыл жинау қоспасы бүріккіштерінің форсункаларын тазалау.

178. Білуге тиіс:

қыл жинау қоспасы мен теріні өңдеу (жағу) технологиясы;

қыл құрылысының ерекшеліктерін және оның өзеңде жату тереңдігі;

жағу агрегатының, қолданылатын бақылау және өлшеу құралдарының құрылысы мен әрекет ету қағидаты;

жағу агрегатының және бүріккіштер форсункаларын тазалаудың жөндеу, реттеу тәртіптері.

 

 

23-параграф. Лак әзірлеу аппаратшысы, 6-разряд

 

179. Жұмыс сипаттамасы:

арнаулы аппараттарда былғары үшін лак әзірлеудің (пісірудің) технологиялық процесін жүргізу;

жабық сыйымдылықтарда қажетті химиялық материалдарды сүзу, тұндыру, араластыру және ұстау жолымен дайындау;

еріткіштердің ортасында реакцияға түсетін компоненттерді араластыру;

технологиялық процесті реттеу және жүргізілетін талдаулардың деректері негізінде пісіру процесінде лактың физикалық және химиялық көрсеткіштерін түзету;

лактың даярлығын анықтау;

лакты тұндырғыштар мен жиғыштарға айдап жіберу.

180. Білуге тиіс:

пісірудің технологиялық режимін және лак дайындығының белгілері;

лак әзірлеудің рецептурасы, лакты әзірлеу үшін арнаулы ақпаратқа материалдарды салу тәртібі, олардың өзара әрекеттесуі;

улы, тез жанатын материалдарды қолдану тәртіптері;

сынамаларды іріктеу тәртібін және лакты әзірлеу процесінің технологиялық режимін түзету әдістері;

қызмет көрсету жабдығының, бақылау және өлшеу құралдарының, сорғылардың, коммуникациялардың құрылысы мен реттеу тәртіптері.

 

 

24-параграф. Су-химиялық өңдеу аппаратшысы, 4-разряд

 

181. Жұмыс сипаттамасы:

қызмет ету аппараттарында былғары шикізатын жібіту, суландыру және жуып шаю технологиялық процесін жүргізу;

шикізатты, ерітінділерді, химикаттарды, материалдарды тасымалдау;

қолданылатын жабдықтың жөнділігін және оның жұмысқа дайындығын тексеру;

барабанда тұщы-құрғақ және құрғақ-тұзды былғары шикізатын шаю және бөлшектеу бойынша дайындық жұмыстарын орындау;

қолмен немесе станокта терілерде тесіктерді ою және тесу;

қайта жинау және электроворотпен түсіру кезінде терілерді төсеу және үздіксіз таспаларға байлау, рамаларға ілу немесе кеспектер мен барабандарға салу кезінде тиейтін бункерлерге жинап қою;

өткір ерітінділерді, антисептиктерді жасау, оларды аппараттарға құю;

қыздыру және жұмысшы сұйықтықтарын нығайту;

механикаландырылған тәсілмен шикізатты аппараттарға салу және одан түсіру;

температуралық режимді және аппараттардың айналу жылдамдығын реттеу;

ерітінділерді ағызып жіберу.

182. Білуге тиіс:

былғары шикізатын су-химиялық өңдеу өндірісінің технлогиясы;

қолданылатын өткірлеушілердің қасиеттері;

жібіту процесінде терілерді суландыру дәрежесін анықтау тәсілдері;

қызмет көрсету аппараттарының құрылысы, олардың айналу жылдамдығын және температуралық режимін реттеу тәсілдері;

қолданылатын көтеру-көлік механизмдерін пайдалану тәртіптері.

 

 

25-параграф. Сығу жабдығының машинисі, 3-разряд

 

183. Жұмыс сипаттамасы:

бір мезгілде терілерді шешумен бірге нығыздауыштарда және білікті машиналарда терілерден ылғалды сығу;

терілерді машинаның біліктеріне немесе нығыздауышқа төсеу;

қысымды және өңделетін терілердің түріне және қалыңдығына байланысты біліктердің арасындағы саңылауды реттеу;

нығыздауышты тоқтату және терілерді түсіру;

сығылған терілерді төсеу.

184. Білуге тиіс:

нығыздауыштар мен білікті машиналарда терілерді сығу тәртіптері;

тері тінінің құрылымы мен қасиеттері;

сығуға дейін және одан кейін ылғалдылық нормалары;

қысымды және біліктер арасындағы саңылауды реттеу тәртіптері;

нығыздауыш пен білікті машина механизмдерінің құрылысы мен әрекет ету қағидаттары.

 

 

26-параграф. Сығу жабдығының машинисі, 4-разряд

 

185. Жұмыс сипаттамасы:

өтетін сығу машинасында терілерден ылғалды сығу, оның жұмысын байқау және бақылау;

маншонды майсыздандыру құраммен өңдеу;

сығудан соң терілердің ылғалдылығын органолептикалық анықтау;

машинаны жөндеу;

маншонды жуып шаю үшін ыстық суы бар вентильді ашу және жабу;

маншонды жөндеу мен ауыстыруға қатысу.

186. Білуге тиіс:

өтетін сығу машинасында теріні сығу тәртіптері;

теріні сығу технологиялық процесінің барысын бақылау және реттеу тәртіптері;

сығу машинасының жұмыс істеу қағидаты;

сығу машинасы тораптарын жөндеу, дұрыстау тәртіптері;

маншонды ауыстыру тәсілдері.

 

 

27-параграф. Сығу жабдығының машинисі, 5-разряд

 

187. Жұмыс сипаттамасы:

теріден ылғалды жою, қыртыстарды, әжімдерді кетіру және тері ауданын ұлғайту мақсатында білікті машинада теріні сығу және езу;

реверстік механизммен терінің шеткі учаскелерін және табандарын өңдеу, сығу және езу операцияларын өткізуге терінің дайындығын анықтау;

машинаның жұмысын байқау және бақылау;

сығу үшін фетр және резеңкеленген біліктердің арасындағы қысымды, өңделетін терілердің түрі және қалыңдығына байланысты езу үшін пышақты және резеңкеленген біліктердің арасындағы саңылауды реттеу;

вакуумдық кептіргішке беру үшін өңделген терілерді таспалық транспортерлерге салу;

фетрлі білікке су беруді реттеу;

майсыздандырушы құраммен фетрлі жеңді өңдеу;

фетрлік жеңді жөндеу мен ауыстыруға қатысу;

машинаны реттеу және жөндеу.

188. Білуге тиіс:

терілерді сығу және езу технологиялық операцияларын жүргізудің тәртіптері мен тәсілдері, олардың құрылымы мен қасиеттері;

сығуға дейін және одан кейін терілердің ылғалдылық нормалары;

терілерді езу сапасына қойылатын талаптар;

терілерді өңдеу ақауларын және оларды жою әдістері;

білікті машинасының құрылысы, оны пайдалану, реттеу және жөндеу мен дұрыстауды жүргізудің тәртіптері.

 

 

28-параграф. Тері илеу аппаратшысы, 4-разряд

 

189. Жұмыс сипаттамасы:

анағұрлым жоғары біліктілігі бар тері илеу аппаратшысының басшылығымен аппараттарда технологиялық карталарға сәйкес шикі теріні илеу, сондай-ақ пикельдеу және хромдау технологиялық процесін жүргізу;

алаңшаларға, вагонеткаларға, стеллаждарға терілерді тиеу, түсіру және төсеу;

жасалған және пайдаланылған химиялық ерітінділерді айдап жіберу үшін жабдықты дайындау, оларды аппараттар мен жиғыштарға құю және айдап жіберу;

технологиялық процесті бақылау;

газдарды шығару және аппараттардан пайдаланылған ерітінділерді ағызып жіберу.

190. Білуге тиіс:

тері илеу, пикельдеу, хромдау технологиялық процестерін жүргізу тәртіптері;

былғары шикізатының түрлерін, аппараттарға жартылай фабрикаттарды салу нормалары;

қолданылатын химиялық материалдардың қасиеттері және олардың өзара әрекеттесуі;

аппараттар мен жиғыштарға химиялық ерітінділерді құю және айдап жіберу тәртіптері, қызмет ету аппараттарының, бақылау және өлшеу құралдарының құрылысы;

әрекет ету қағидатын және сөлдік, су, бу мен ауа коммуникацияларының схемасы;

қолданылатын көтеру-көлік құрылғыларын пайдалану тәртіптері.

 

 

29-параграф. Тері илеу аппаратшысы, 5-разряд

 

191. Жұмыс сипаттамасы:

былғары жартылай фабрикатын алу мақсатында аппараттарда шикі теріні илеу, пикельдеу, хромдау технологиялық процестерін жүргізу;

пикельдік және хромдық ерітінділерді жасау, химиялық материалдарды, илеу экстрактілері мен сөлдерді мөлшерлеу;

жасалған және пайдаланылған илеу сөлдерін айдап жіберу үшін жабдықты таңдау;

температуралық режимді бақылау, талдаулар мен есептеулердің негізінде шикі теріні өңдеу процесінде жұмыс ерітінділерінің технологиялық көрсеткіштерін түзету;

жұмыс ерітінділерінің, жартылай фабрикаттарының, пайдаланылған сөлдердің сынамаларын іріктеу және пикельдеу, хромдау процесінде және илеу мен шаюдан соң түсіру алдында жартылай фабрикаттардың дайындық дәрежесін анықтау.

192. Білуге тиіс:

илеу, пикельдеу, хромдау технологиялық процестерін жүргізу тәртіптері, терінің топографиясы мен қасиеттері;

шикі теріні өңдеу процесінде сынамаларды іріктеу мен талдауларды алу, болуы мүмкін ақауларды жою әдістері;

қызмет ету жабдығын, бақылау және өлшеу құралдарын пайдалану және реттеу тәртіптері.

 

 

30-параграф. Тері илеу аппаратшысы, 6-разряд

 

193. Жұмыс сипаттамасы:

басқару тетігінен барабан-автоматтарда шикі теріні илеу, пикельдеу және хромдау технологиялық процестерін жүргізу;

басқару тетігіне бағдарламалы перфокарталарды орнату және автоматты режимде жұмыс істеу үшін барабандарды іске қосу;

тері илеу технологиялық процесінің барысын, химиялық материалдарды мөлшерлеуді, барабандардың жұмысын басқару тетігінен бақылау;

перфокарталардың өту дұрыстығын, аппараттардың жұмысын байқау;

бақылау және өлшеу, реттеу, белгі беруші құралдарды орнату және олардың көрсетуі бойынша технологиялық процестердің барысын бақылау;

барабандардың айналу жылдамдығын, жұмыс сұйықтықтарының көлемі мен температурасын мөлшерлеуді, жартылай фабрикаттарды өңдеу уақытын (технологиялық процестер бойынша), ерітінділерді, химикаттарды беру (айдап жіберу) және пайдаланылған сұйықтықтарды ағызып жіберу уақытын реттеу;

жұмыс циклі аяқталған соң перфокарталарды босату;

бақылау картасына сәйкес сынамаларды іріктеу;

барабандардан жартылай фабрикаттарды түсіру.

194. Білуге тиіс:

автоматты режимде тері илеу, хромдау, пикельдеу технологиялық процестерін жүргізу тәртіптері;

терілердің топографиясы;

былғары шикізатының түрлері;

қолданылатын химиялық материалдардың қасиеттері;

жасалған және пайдаланылған жұмыс сұйықтықтарының технологиялық көрсеткіштері;

сынамаларды іріктеу әдістері;

былғары жартылай фабрикаттарының болуы мүмкін ақауларын және оларды жою тәсілдері;

қызмет ету жабдығы, басқару тетігі, автоматика жүйелері, бақылау және өлшеу құралдарын пайдалану және реттеу тәртіптері;

берілген бағдарламасы бар перфокарталарды қолдану тәсілдері және мақсаты.

 

 

31-параграф. Тері илеу экстрактілерін әзірлеу аппаратшысы, 4-разряд

 

195. Жұмыс сипаттамасы:

ашық аппараттар мен қысымдалған аппараттарда синтетикалық және өсімдік илеу материалдарынан жасалған тері илеу экстрактілерін әзірлеудің технологиялық процесін жүргізу;

белгіленген тығыздыққа дейін тері илеу экстрактілерін еріту;

тері илеу экстрактілерін әзірлеу процесінде аппараттарда сұйықтықтың температурасы мен деңгейін реттеу;

дайындығын анықтау және жүргізілетін талдаулар негізінде әзірленген тері илеу экстрактілерінің химиялық және физикалық көрсеткіштерін түзету;

әзірленген тері илеу экстрактісін тұндырғыштар мен жиғыштарға айдап жіберу.

196. Білуге тиіс:

қызмет ету аппараттарында тері илеу экстрактілерін әзірлеу технологиясы мен тәртіптері;

қызмет ету жабдығының, бақылау және өлшеу құралдарының, сорғылар мен коммуникациялардың құрылысы, оларды пайдалану тәртіптері;

қысымдалған аппараттарға қызмет көрсету тәртіптері;

тері илеу экстрактісінің дайындығын анықтау әдістері.

 

 

32-параграф. Тері илеу экстрактілерін әзірлеу аппаратшысы, 5-разряд

 

197. Жұмыс сипаттамасы:

арнаулы аппараттарда бастапқы материалдардан тері илеу экстрактілерін әзірлеудің технологиялық процесін жүргізу;

бастапқы материалдарды мөлшерлеу, араластыру;

 хром тұздарын қайта қалпына келтіру процесінде аппараттарда сұйықтықтың деңгейі мен температурасын бақылау және реттеу;

сынамаларды іріктеу нәтижесінде алынған зертханалық талдаулардың негізінде хром экстрактісінің дайындығын анықтау;

хром экстрактісінің химиялық көрсеткіштерін түзету;

әзірленген экстрактіні пайдалану орнына беру;

пайдаланылған хром сөлдерінен алынған хром тотығы гидратын тұндыру;

тұнбаны бөліп алу, вакуумдық барабандар мен өзге сүзгілерде тұнбаны құрғату және сүзгілеу;

күкірт қышқылы ерітіндісінде құрғатылған тұнбаны еріту;

шығыс материалдарының есебін жүргізу.

198. Білуге тиіс:

хром тері илеу экстрактісін әзірлеудің технологиялық режимі мен рецептурасы;

хром тұздарын қайта қалпына келтіру процесін орындаудың тәртібі;

хром экстрактісін пісіру процесінде химиялық заттардың өзара әрекеттесуі;

арнаулы аппараттар, қызмет көрсету бақылау және өлшеу құралдары, сорғыларды және коммуникацияларды реттеу тәртіптері;

шығыс материалдарының есебін жүргізу тәртіптері.

 

 

33-параграф. Терілерді бояушы, 4-разряд

 

199. Жұмыс сипаттамасы:

техникалық талаптарға сәйкес қызмет көрсету аппараттарында бояу, бейтараптау, майлау және жуып шаю технологиялық процестерін жүргізу;

химиялық заттар мен майлардың жұмыс ерітінділерін жасау;

оларды аппараттарда мөлшерлеу, аппараттарға терілерді салу және оларды таяныштарға, алаңшаларға және өзгелерге төсеумен қоса түсіру;

жуып шаю, бейтараптау, бояу және майлау процесінде жұмыс ерітінділері мен жартылай фабрикаттардың технологиялық көрсеткіштерінің өзгеруін бақылау және оларды түзету;

өңдеу процесінде және аппараттардан терілерді түсірудің алдында жартылай фабрикаттардың дайындық дәрежесін анықтау.

200. Білуге тиіс:

бояу, майлау технологиялық процестерін және дайындық операцияларын жүргізудің тәртіптері;

тері мен қолданылатын химиялық заттардың қасиеттері, олардың өзара әрекеттесуі;

тері өңдеудің болуы мүмкін ақаулары, олардың алдын алу шаралары мен жою тәсілдері;

қызмет көрсету жабдығы мен коммуникациялардың құрылысы және оларды пайдалану тәртіптері.

 

 

34-параграф. Терілерді езуші, 3-разряд

 

201. Жұмыс сипаттамасы:

көп столды машиналар мен сүргілеу үлгісіндегі машиналарда терілерді езу;

қыртыстарды, әжімдерді жою және ауданын ұлғайту мақсатында терінің табандары мен шеткі учаскелерін өңдеу;

езу операциясын өткізуге терінің дайындық дәрежесін анықтау.

202. Білуге тиіс:

көп столды машиналар мен сүргілеуші үлгісіндегі машиналарда терілерді езу әдістері;

тері өңдеудің болуы мүмкін ақаулар (сыдыру, жыру, нашар езу, ажырау, үзілу), оларды анықтау және жою тәсілдері;

қолданылатын машиналарды реттеу және пайдалану тәртіптері.

 

 

35-параграф. Терілерді езуші, 4-разряд

 

203. Жұмыс сипаттамасы:

білігі бар машиналарда және циклялармен қолмен юфть пен шевроны (ешкі былғарысын) қыртыстарды, әжімдерді жою және ауданын ұлғайту мақсатында езу;

біліктер арасындағы саңылауды, қыздырылатын біліктің температурасын реттеу;

өңделген жартылай фабрикатты төсеу;

цикляларды түзету.

204. Білуге тиіс:

білігі бар машиналарда теріні, циклялармен қолмен юфть пен шевроны (ешкі былғарысын), өңделген былғарылық жартылай фабрикаттарды төсеу тәртіптері;

білігі бар машиналардың құрылысы, оларды реттеу және жөндеу тәртіптері;

цикляларды түзету тәсілдері.

 

 

36-параграф. Терілерді езуші, 5-разряд

 

205. Жұмыс сипаттамасы:

қыртыстарды, қатпарларды жою және ауданын ұлғайту мақсатында барабанды машиналарда терілерді езу;

өңделетін терілердің қалыңдығы мен түріне байланысты пышақты және тірек барабандарының арасындағы саңылауды реттеу.

206. Білуге тиіс:

барабанды машиналарда терілерді езу тәртіптері;

барабанды машиналардың құрылысы, оларды реттеу және пайдалану тәртіптері.

 

 

37-параграф. Терілерді жұқартушы, 3-разряд

 

207. Жұмыс сипаттамасы:

транспортер таспасынан терілерді алумен қоса өтетін катоктармен терілерді жұқарту;

өтетін катоктар роликтерінің теріге қысымын реттеуге қатысу және оның жұмысын бақылау.

208. Білуге тиіс:

өтетін катоктармен теріні жұқарту тәртіптері;

жұқартуға дейін және одан кейін былғары жартылай фабрикаттарына қойылатын талаптар;

терілерді жұқартатын өтетін катоктардың құрылысы мен әрекет ету қағидаты.

 

 

38-параграф. Терілерді жұқартушы, 4-разряд

 

209. Жұмыс сипаттамасы:

қыртыстарды, дақтарды терінің беткі жағында болдырмай, мүлтіксіз өтетін таптауыштың транспортеріне терілердің бетін жоғары қаратып төсеумен қоса теріні нығыздау және оған қажетті қаттылықты беру мақсатында өтетін таптауыштарда терілерді жұқарту;

таптауыш роликтерінің теріге қысымын реттеу.

210. Білуге тиіс:

дайын теріні тағайындауды ескере отырып, өтпелі таптауыштармен теріні жұқарту тәсілдері;

өтпелі таптауыштарды техникалық пайдалану және таптауыш роликтердің теріге қысымын реттеу тәртіптері.

 

 

39-параграф. Терілерді жұқартушы, 5-разряд

 

211. Жұмыс сипаттамасы:

гидравликалық өтпейтін таптауыштарда теріні нығыздау және оған қажетті қаттылықты, төзімділікті, жалтырақты беру мақсатында терілерді жұқарту;

үстел плитасына беткі жағын жоғары қаратып терілерді төсеу және оларды учаскелер бойынша жұқарту;

жұқарту роликтерінің теріге қысымын оның мақсатына сәйкес реттеу;

таптауыштың басқару тетігінде орналасқан бақылау және өлшеу құралдарын байқау.

212. Білуге тиіс:

дайын теріні тағайындауды ескере отырып, гидравликалық өтпейтін таптауыштарда жұқартудың технологиялық режимі;

гидравликалық өтпейтін таптауыштар мен бақылау және өлшеу құралдарының құрылысы, оларды жөндеу тәртіптері.

 

 

40-параграф. Терілерді лактаушы, 5-разряд

 

213. Жұмыс сипаттамасы:

бетіне айнадай жылтырақ беру мақсатында шашатын машинада терілерді лактау;

лактауға терілерді дайындау, оларды рамаларға керу, терінің бетін шаңнан тазарту, майсыздандыру төсеме бояу жағу;

кептіргіштерге терілерімен бірге рамаларды орнату;

лакты тасымалдау, сүзгіден өткізу және шашатын машинаның шығыс сыйымдылығына құю;

лак шашатын машинаның жұмысын және лактың берілуін бақылау;

лак шашатын машинаны реттеу және жөндеу;

кептіру қондырғысында терілерді кептірудің технологиялық режимін реттеу;

кептіру процесінде лакталған терілердің дайындығын анықтау, рамалардан терілерді түсіру және дестелеп жинау;

терінің жасанды бетін жасау үшін полиуретандық қабықшалы былғары жартылай фабрикатын қосарлау;

матрицаларды даярлау және оларды төсеме бояуға дайындау;

қосарлауға былғары жартылай фабрикатының жарамдылығын тексеру және оны дайындау;

бүріккіш камераларында матрицаға полиуретандық қабықшаны жағу;

полиуретанды матрицаға былғары жартылай фабрикатын жазумен қоса төсеу;

берілген қосылымдағы, тұтқырлықтағы, температурадағы полиуретандық қоспалардың берілуін, матрицалардың берілу жылдамдығын және өзгелерді бақылау;

матрицалардан терілерді түсіру және оларды полимеризациялау үшін кептіргіштерге ілу;

тозған матрицалардағы полиуретандық қабықшаны қалпына келтіру.

214. Білуге тиіс:

терілерді лактаудың, полиуретанды қабықшалы былғары жартылай фабрикаттарын қосарлаудың тәртіптері, тәсілдері мен әдістері;

лактаумен қосарлауға жіберілетін жартылай фабрикаттардың сапасына қойылатын талаптар;

төсеме бояудың, лак пен полиуретандық қоспалардың қасиеттері;

лакталған, қосарланған терілерді кептірудің технологиялық режимі және олардың дайындық белгілері;

лакталған және қосарланған терілерге қойылатын мемлекеттік стандарттар, техникалық шарттар;

лакталған және қосарланған терілердің дайындығын анықтау әдістері;

қызмет көрсету жабдығының құрылысы және әрекет ету қағидаты мен реттеу тәртіптері.

 

 

41-параграф. Терілерді майлаушы, 3-разряд

 

215. Жұмыс сипаттамасы:

үстелге терілерді жаюмен бірге оларды қолмен майлау технологиялық процесін жүргізу;

қолмен терілерге толтырғыштарды енгізу;

теріден жасалған техникалық бұйымдарды майлау;

майлау қоспаларын жасау және оларды жұмыс орнына тасымалдау.

216. Білуге тиіс:

терілерді майлау және толтыру процестерін орындау тәртіптері;

майлау қоспаларының қасиеттері және олардың терімен өзара әрекеттесуі.

 

 

42-параграф. Терілерді майлаушы, 4-разряд

 

217. Жұмыс сипаттамасы:

қызмет көрсету аппараттарында және машиналарда терілерді майлау және толтыру технологиялық процестерін жүргізу;

майлау және толтыру қоспаларын құю;

терілерді таяныштарға, алаңшаларға және өзге де жаюмен қоса оларды салу және түсіру;

майлау қоспаларының температурасы мен қосылымын, сұйықтық коэффициентін, температураны және технологиялық процестің өзге параметрлерін түзету, оларды түсіру алдында терілердің дайындығын анықтау;

майланған терілерді сумен шаю.

218. Білуге тиіс:

қызмет көрсету жабдығында теріні майлауды жүргізу технологиясы;

терілердің түрлері мен ассортименті;

терілерді майлау және толтыру процесінің технологиялық параметрлерін түзету тәсілдері;

терілердің дайындығын түсіру алдында анықтау әдістері, олардың сапасына қойылатын талаптар;

терілерді салу, түсіру және жаю тәртіптері;

қызмет көрсету жабдығы және коммуникацияларды пайдалану тәртіптері.

 

 

43-параграф. Терілерді нығыздаушы, 2-разряд

 

219. Жұмыс сипаттамасы:

қолмен немесе аспаптардың көмегімен теріге суретті нығыздап-күйдіру;

терілерді қолмен үтіктеу;

жартылай фабрикаттарды тасымалдау.

220. Білуге тиіс:

қолмен теріге суретті нығыздап-күйдіру тәсілдері;

терілерді үтіктеу және жартылай фабрикаттарды тасымалдау тәртіптері.

 

 

44-параграф. Терілерді нығыздаушы, 3-разряд

 

221. Жұмыс сипаттамасы:

тері бетін тегістеу және онда жабынды бекіту мақсатында теріні нығыздау немесе нығыздауыштарда қыздыру плиталарымен терінің беткі жағына бедерлерді ою;

терінің түрі мен жаба бояуға байланысты температураны, қысымды және ұстау уақытын реттеу.

222. Білуге тиіс:

теріні нығыздау жолдары;

терілер мен жабынның қасиеттері, жоғары температура мен қысымның әсерімен олардың өзгеруі;

нығыздауға дейін және одан кейін былғары жартылай фабрикатына қойылатын талаптар;

қызмет көрсету жабдығын реттеу тәртіптері, оның әрекет ету қағидаты.

 

 

45-параграф. Терілерді нығыздаушы, 4-разряд

 

223. Жұмыс сипаттамасы:

терілерді нығыздау немесе нығыздауыш-жартылай автоматтарда бедерді өрнектеу (тілу);

теріні нығыздауды жүргізудің қажетті параметрлерін қамтамасыз ету үшін автоматты жүйелер мен бақылау және өлшеу құралдарын күйге келтіру және жөндеу: плиталардың температурасын, қысым астында терілерді ұстау уақытын және өзгенығыздауыштың плиталарына терілерді төсеу;

нығыздауыштың, автоматты жүйелердің, бақылау және өлшеу құралдарының жұмысын бақылау;

нығыздауыштан соң терілерді түсіру, оларды қадақтарға ілу;

қағаз қабаттары мен қайта салумен қоса таяныштарға немесе тіркемелерге салу.

224. Білуге тиіс:

нығыздауыш-жартылай автоматтарда терілерді нығыздауыштың жолдары;

терілерді нығыздау  технологиясы, терілерді нығыздау кемістіктері және оларды жою тәсілдері;

қызмет көрсетілетін нығыздауыштың, автоматты жүйелердің, бақылау және өлшеу құралдарының құрылысы, оларды  күйге келтіру және жөндеу тәртіптері.

 

 

46-параграф. Теріні бояу және майлау аппаратшысы, 5-разряд

 

225. Жұмыс сипаттамасы:

басқару тетігінен барабан-автоматтарда теріні бояу, майлау, бейтараптау, илеу технологиялық процестерін жүргізу;

басқару тетігіне бағдарламалы перфокарталарды орнату және автоматты режимде жұмыс істеу үшін барабандарды қосу;

технологиялық процестердің барысын, химиялық материалдарды мөлшерлеуді, барабандардың жұмысын басқару тетігінен бақылау;

бақылау және өлшеу, реттеу, белгі беретін құралдарды орнату және технологиялық процестердің барысы жөніндегі олардың көрсетулерін байқау;

технологиялық процестерді жүргізу кезінде терілерді өңдеу уақытын реттеу;

су және ерітінділерді берудің уақыты мен көлемін, пайдаланылған сұйықтықтарды ағызып жіберуді;

өңдеу циклі аяқталған соң перфокарталарды босату;

бақылау картасына сәйкес сынамаларды іріктеу;

терілерді барабандардан кассеталарға түсіру.

226. Білуге тиіс:

автоматты режимде терілерді бояу, майлау, бейтараптау, илеу процестерін жүргізу технологиясы;

былғары жартылай фабрикаттарының ассортименті;

орындалатын технологиялық процестерді бақылау әдістері;

қолданылатын химиялық материалдардың қасиеттері, оларды пайдалану тәртіптері;

материалдарды ауыстыру мүмкіндіктерін, дайындалған және пайдаланылған жұмыс сұйықтықтарының технологиялық көрсеткіштері;

сынамаларды іріктеу әдістері, қызмет ету жабдығы, басқару тетігі, бақылау және өлшеу құралдары, автоматика құралдарын пайдалану және реттеу тәртіптері;

берілген бағдарламасы бар перфокарталарды қолдану тәсілдері және оның мақсаты.

 

 

47-параграф. Техникалық былғары мен жонарқа терісін қыздырушы,

4-разряд

 

227. Жұмыс сипаттамасы:

жонарқаны суару процесін жүргізу;

ерітілген қоспалары бар ваннаны әзірлеу;

ыстық қоспасы бар ваннаға жонарқаны батыру және оны технологиялық талаптарға сәйкес суару;

ванналардан жонарқаны көтеру және оны кептіргіштерге ілу;

ваннада және кептіргіштерде температураны реттеу.

228. Білуге тиіс:

жонарқаны суарудың технологиялық режимі;

терілердің қасиеттері, сіңдіруші қоспалардың еру температурасын реттеу тәсілдері және оларды әзірлеу тәртібі;

ерітілген қоспалары бар ванна және кептіргіштердің құрылысы мен пайдалану тәртіптері.

 

 

48-параграф. Тұзтері бетін тазалаушы, 4-разряд

 

229. Жұмыс сипаттамасы:

біліктілігі жоғары тұзтері бетін тазалаушының басшылығымен былғары шикізатының ірі түрлері тұзтерісінің бет жағын қызмет көрсететін машинада, былғары шикізатының барлық түрлерін науада қолмен тазалау;

өңдеу тұзтерісінің қалыңдығы мен түріне қарай біліктер арасындағы саңылауларды және су құйылысын реттеуге және баптауға қатысу;

машинаның, аспаптың пышақ білігін қайрау.

230. Білуге тиіс:

қызмет көрсететін машинада және қолмен тұзтері бетін тазалау тәртіптері мен әдістері;

былғары шикізатының түрлері;

қызмет көрсететін машина механизмдерінің жұмыс қағидаты және құрылысы;

қолданылатын аспапты қайрау тәртіптері.

 

 

49-параграф. Тұзтері бетін тазалаушы, 5-разряд

 

231. Жұмыс сипаттамасы:

шөгінді мен эпидермис қалдықтары толық жойылғанға дейін қызмет көрсететін машинада былғары шикізаттың барлық түрлері тұзтерісінің бет жағын тазалау;

кірді сығып алу;

машинаны жөндеу;

су құйылысын және өнделетін тұзтерінің қалыңдығына және түріне қарай біліктер арасындағы саңылауларды реттеу.

232. Білуге тиіс:

тұзтері бетін тазалау технологиясы;

тұзтеріні тазалау кезінде ақаулардың пайда болу себептері, олардың алдын алу және жою тәсілдері;

қызмет көрсететін машинаны жөндеу және реттеу тәртіптері, құрылысы.

 

 

50-параграф. Шелді, жүнді, қылшық пен қылды жуып шаю аппаратшысы, 3-разряд

 

233. Жұмыс сипаттамасы:

технологияға сәйкес жуу аппараттарында шелді, жүнді, қылшықты, қылды жуып шаю технологиялық процесін жүргізу;

жуу ерітінділерін жасау, аппараттарға жуылған қылды, шелді, жүн мен қылшықты салу және түсіру;

жуып шаю процесін реттеу, технологиялық картаға сәйкес суды және химиялық реагенттерді қосу.

234. Білуге тиіс:

шелді, жүнді, қылшықты, қылды шаюдың технологиялық режимі, химиялық реагенттер, олардың қасиеттері мен өзара әрекеттесуі;

жуу аппаратына бастапқы материалдарды салу тәртібі;

қолданылатын жабдық пен коммуникацияның құрылысы, қызмет ету және реттеу тәртіптері.

 

 

51-параграф. Шикізат пен жартылай фабрикатттарды бақылаушы,

4-разряд

 

235. Жұмыс сипаттамасы:

мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттарға сәйкес бүтін терілерді, хромдық және қызыл емендік әдістермен иленген жартылай терілерді сүргілеу операциясынан өзге, бақыланатын өндірістік процестің әртүрлі сатыларында операцияларды жүргізу кезінде былғары шикізаты мен жартылай фабрикаттарды өңдеу сапасын бақылау;

шикізат пен жартылай фабрикаттарды өңдеудің технологиялық режимінің сақталуын операцияаралық бақылау;

ақаулардың пайда болу себептерін анықтаумен қоса шикізат пен жартылай фабрикаттарды жарамсыздыққа шығару және оларды жою бойынша шаралар қабылдау;

бақылау және өлшеу құралдарын қолданудың дұрыстығын тексеру;

бақылау-өткізу құжаттамасын жасау.

236. Білуге тиіс:

былғары шикізаты мен жартылай фабрикаттардың ассортименті, оларға қойылатын мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттар;

технологиялық операцияларды орындау кезінде өндірістік ақаулардың қолданыстағы шектері және оларды есепке алу тәртібі;

қызмет көрсету учаскесінде бақыланатын операцияларды орындаудың технологиясы мен тәртіптері;

бақылау және өлшеу құралдарының және құрал-саймандардың құрылысы мен қолдану тәртіптері;

бақылау-өткізу құжаттамасын ресімдеу тәртіптері.

 

 

52-параграф. Шикізат пен жартылай фабрикатттарды бақылаушы,

5-разряд

 

237. 237. Жұмыс сипаттамасы:

мемлекеттік стандарттарға, техникалық шарттарға сәйкес бүтін терілерді, хромдық және қызыл емендік әдістермен иленген жартылай терілерді сүргілеу технологиялық операциясының сапасын бақылау;

сүргілеудің технологиялық режимін сақтаудың дұрыстығын тексеру;

тері ақауларының пайда болу себептерін анықтау және оларды жою бойынша шаралар қабылдау;

былғары шикізаты мен жартылай фабрикаттарды органолептикалық бақылау;

бақылау қабылдауының құжаттамасын ресімдеу.

238. Білуге тиіс:

бақыланатын былғары шикізаты мен жартылай фабрикаттарға қойылатын мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттар;

бақыланатын технологиялық операцияларды орындаудың ұтымды тәсілдері мен әдістері;

технологиялық операцияларды орындау кезінде ақаулардың пайда болу себептері мен түрлері, оларды жою тәсілдері;

былғары шикізаты мен жартылай фабрикаттарды органолептикалық бақылаудың әдістері;

былғары шикізаты мен жартылай фабрикаттарды бақылау бойынша құжаттарды ресімдеудің тәртіптері.

239. Техникалық және кәсіптік (арнайы орта, кәсіптік орта) білім талап етіледі.

 

 

5-тарау. Былғарыдан жасалған техникалық бұйымдардың өндірісі жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Бұдырлау машинасының машинисі, 4-разряд

 

240. Жұмыс сипаттамасы:

былғары және резеңке кептіру жеңдеріне бұдыр және белгілі бір тереңдікте және қашықтықта муфтаны бұдырлау машинасында салу;

бұйымның өлшемдеріне байланысты тістегершіктерді орнату;

орнақты баптау, пышақтарын қайрау және түзету;

бұдырлау станогының біліктеріне кептіру жеңдерін кигізу және түсіру.

241. Білуге тиіс:

өңделетін бұйымның сапасына қойылатын талаптар;

бұдырлау тәсілдері;

ақаулықтардың пайда болу себептері мен оларды жою әдістері;

жабдықтарды техникалық пайдалану және баптау тәртіптері.

 

 

2-параграф. Былғары жолақтарды керуші, 4-разряд

 

242. Жұмыс сипаттамасы:

былғары жолақтарды рамаларда, жыртпай және бүкпей, ұзындығы бойынша біркелкі керу;

рамаларды кептіру үшін салу;

кептіру камерасындағы температура мен ауа алмасуды реттеу;

кептірудің аяқталуын айқындау және былғары жолақтарды рамадан алу;

былғары жолақтарды ұзындығы бойынша сұрыптау.

243. Білуге тиіс:

былғары жолақтарды керудің тәртіптері мен тиімді тәсілдері;

былғарының қасиеттері;

былғарыны керуге қойылатын талаптар;

кептірудің температуралық режимі;

былғары жолақтарды керу мен кептірудің дайын бұйымдардың сапасына тигізетін әсері.

 

 

6-тарау. Жеңіл өнеркәсіп өндірісіжұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары

 

 

1-параграф. Аппретураларды, эмульсиялар мен лактарды жасаушы,

3-разряд

 

244. Жұмыс сипаттамасы:

белгіленген рецептура бойынша желімді, бояуларды, лактарды, аппретураларды, эмульсияларды жасау (дайындау) және балауызды даярлау;

мөлшерлеу, ұнтақтау, араластырғыштарға салу, бастапқы материалдарды араластыру, алынған қоспаны езіп пісіру;

бұйымға бояуды сынама жағуды орындау және бояу түсін эталондарға дейін жеткізу;

алынған қоспаның әзірлігін анықтау.

245. Білуге тиіс:

желімнің, бояулардың, лактардың, аппретуралардың, эмульсиялардың, балауыздың рецептурасы, оларды жасау үшін қолданылатын химиялық материалдардың қасиеттері;

жеке құрамдас бөліктері мен дайын ерітінділердің, желімнің, бояулардың, лактардың, аппретуралардың жарамдылығының сыртқы белгілері;

қолданылатын жабдық пен бақылау және өлшеу құралдарының құрылысы және оларды пайдалану тәртіптері.

 

 

2-параграф. Бөлшектер мен бұйымдарды жинаушы, 1-разряд

 

246. Жұмыс сипаттамасы:

желімді, мастикті, балауызды, жылтыратып өңдеу майын жағу әдісімен бөлшектер мен бұйымдарды құрастыру бойынша дайындық жұмыстарын орындау;

желімдеу және желімдеп жабыстыру, тартпа жиектің белгіленген енін, бүгілудің анық сызықтары мен қажетті пішінді қамтамасыз ету.

247. Білуге тиіс:

жағу, бөлшектерді желімдеу және бекіту тәртіптері;

бөлшектердің, фурнитураның түрі, фасондары, өлшемі мен мақсаты;

желімдеу материалдарының қасиеттері;

жасалатын бөлшектердің сапасына қойылатын талаптар.

248. Жұмыс үлгілері:

1) ұлтарақ - дайын аяқкиімге салу (желімді жақпай);

2) аяқкиім дайындамасы - дайындаманың үстіңгі бөлігіне қорғаныш қабықшасын жағу;

3) қалыптар- майды, парафинді, талькті жағу;

4) табандар мен өкшелер - жылтыратып өңдеу майын немесе балауызды жағу;

5) ұлтан - кесікке балауызды қолмен жағу;

желімдеу және желімдеп жабыстыру:

өкшеастылар:

желімді жағу:

1) бүгу және бүру үшін дайындама бөлшектері;

2) созу үшін аяқкиім ұшы мен бочоктардың бөлшектері;

3) фликтер;

4) доппель аяқкиімінің ұш бөлігі мен қаптама;

5) простилкалар;

6) дайындамадағы ұшасты;

7) сыздықтар, сыздықтардың ұшы;

8) сыздықты аяқкиімнің ізі;

9) бөлшектерді көмкеру үшін жиектеме;

жағу және желімдеу:

1) қайыс-ер бұйымдарының бөлшектері;

2) футорға сыналар;

3) аяқкиім бөлшектеріне желімдіккішкене таспалар;

4) астараралықтар, қапталдықтар, құрсаулар, сыздық ұшының аралық шығырастылары, ілгекастылар, бекітпелер, жиектеме, тартпа және дайындаманың өзге бөлшектері;

5) ұлтарақтарға мата;

6) былғары, жасанды былғары мен мата бөлшектеріне поролон, қатырма қағаз, киіз, мақта, қағаз және өзге материалдар;

желімдеу:

1) әртүрлі үлгідегі қуыршақ аяқкиімі - желіммен немесе шегелермен материалды бекітумен қатар, желім жағумен қағаз және тоқымамен қаптау, мақта немесе поролонды төсеумен желімдеу;

2) қатырма қағаз бөлшектері;

3) ұлтарақтар;

даяр дайындаманың үстіңгі бөлігіне желімдеу:

1) бүйір жақтар;

2) астарлар.

 

 

3-параграф. Бөлшектер мен бұйымдарды жинаушы, 2-разряд

 

249. Жұмыс сипаттамасы:

қызмет ету машинасында немесе қолмен жазумен, бөлшектерді ысқылаумен, бетін жазып тегістеумен және берік желімдеуді қамтамасыз етумен қатар желімді жағу әдісімен бөлшектер мен бұйымдарды құрастыру бойынша қарапайым жұмыстарды орындау;

материалдар мен желімді іріктеу;

кептіргішке бөлшектерді салу және оларды түсіру.

250. Білуге тиіс:

жағу және бөлшектерді желімдеу тәртіптері;

қолданылатын материалдар мен желімнің қасиеттері мен мақсаты;

бөлшектер мен бұйымдардың сапасына қойылатын талаптар;

қызмет ету машиналарының құрылысы, оларды пайдалану және реттеу тәртіптері.

251. Жұмыс үлгілері:

1) ұлтарақ, сірі, өкше, өкше ляписі, өкше қаптамасы, өкше платформасының (сынаның) қаптамасы - желімді жағу;

2) ұлтан - кесікке ерітілген балауызды жағу;

3) аяқкиімнің ізі - ыстық қарамайды жағу;

4) ұлтарақ пен жартылай ұлтарақтар - дайын аяқкиімге желімдеу;

желімді жағу және желімдеу:

1) кесінді етіп ұлтаншаға берцылар;

2) былғарылық техникалық бұйымдардың бөлшектері;

3) сірі, аяқ ұшы, етік алдына ұлтарақтар;

4) аяқкиім дайындамасының бүйір жақ бетіне резеңке орамы;

5) тартпа аяқкиімнің ізіне тоқыма простилкалар;

желімдеу, қаптау:

1) ұлтарақ сыздығының ерні - машинада жиектеумен;

2) қатырма қағаздық жүк бөлшектері - тоқымамен;

3) ұлтарақтар, платформалар (сыналар) - барлық периметр бойынша жиектемемен немесе былғарымен;

іштен және сырттан желімдеу:

қатты конструкциялы қайыс-ер бұйымдары:

желімдеу:

1) бөлшектердің шетін ыстық тәсілмен;

2) әртүрлі материалдардан қайыс-ер бөлшектері мен бұйымдары.

 

 

4-параграф. Бөлшектер мен бұйымдарды жинаушы, 3-разряд

 

252. Жұмыс сипаттамасы:

желімдеу және желімдеп жабыстыру әдісімен бөлшектерді, бұйымдарды және күрделі сұлбадағы бұйымдар элементтерін: нығыздауда немесе қолмен аяқкиімнің үстіңгі бөлігінің және былғарыдан жасалған техникалық бұйымдардың бөлшектерін құрастыру бойынша орташа күрделіліктегі жұмыстарды орындау;

даяр бұйымдар мен бөлшектерді дестелеп жинау.

253. Білуге тиіс:

бөлшектер мен бұйымдарды желімдеу және желімдеп жабыстыруға қойылатын талаптар;

желімнің рецептурасы, сапасы, қасиеттері, шоғырландыру,қолданылатын желімнің шығыс нормалары;

қызмет ету нығыздауыштың құрылысы, оның қызмет ету және реттеу тәртіптері.

254. Жұмыс үлгілері:

желімді жағу:

тартпа жиектер, ұлтандар (подложкалар), ұлтан кесіктері:

желімді жағу және желімдеу:

1) аяқкиімнің ізіне бекітудің барлық түрлерінің дайындамасы;

2) шеттері бүгілген ұлтаншаға берцылар;

3) былғары ұлтаншасына аяқкиім көлемдік дайындамасының үсті;

4) гарнитуралар, әшекейлер және өзге фигуралы бөлшектер;

5) машинада былғары білікшелі ұлтанға әшекейлік, ысытылған сыздықтар;

6) оны бүрмелеумен былғарыға резеңке;

7) берцыларға жұлықтар;

желімдеу:

1) шеңберлер;

2) тілімшелер;

3) аралық қабаттар;

4) белдіктер;

5) аяқкиімнің сыздықтары;

6) агрегаттар үшін резеңке;

7) есу жеңдері;

8) ажарлауыш төсем;

жинау:

амортизаторлар, бастар, қайыстар, тойтармалы қайыстар, тартпа.

 

 

5-параграф. Бөлшектер мен бұйымдарды жинаушы, 4-разряд

 

255. Жұмыс сипаттамасы:

схемаларға және технологиялық карталарға сәйкес қолмен немесе нығыздауышта желімдеу әдісімен былғарыдан жасалған техникалық бұйымдардың аса күрделі бөлшектерін жинау бойынша күрделі жұмыстарды орындау.

256. Білуге тиіс:

жинау әдістері;

былғарыдан жасалған техникалық бұйымдардың бөлшектерін желімдеуге дайындау тәсілдері;

жасалатын техникалық бұйымдардың схемаларын оқу тәртіптері;

қолданылатын желімнің қасиеттері мен шоғырлануы және оның шығыс нормасы;

қызмет ету жабдығының құрылысы және оны техникалық пайдалану тәртіптері.

257. Жұмыс үлгілері:

1) буферлер, гонкалар, қамыттар - жинау, бекіту;

2) муфталар - желімдеу;

3) бөлгіш белдікшелер - өлшемін алу, желімдеу, жинау;

4) есу жеңдері - желімдеу, қайып тігу және тазартумен жинау.

 

 

6-параграф. Бөлшектер мен бұйымдарды қалыптаушы, 1-разряд

 

258. Жұмыс сипаттамасы:

тегістеу, жазу, бұйымның бұрыштары мен тігістерін шырғалау, өң бетін немесе терісін айналдыру жолымен қызмет ету машинасында, электрмен қыздырылатын тегістеуіштер немесе арнаулы аспаптардың көмегімен қолмен бөлшектер мен бұйымдарды қалыптау;

бөлшектерге, бұйымдарға, қажетті пішінді беру;

тегістеуіштерді қыздыру температурасын реттеу.

259. Білуге тиіс:

бөлшектер мен бұйымдарды қалыптау тәртіптері;

қалыптанатын бөлшектер, бұйымдар жасалған материалдардың қасиеттері;

бөлшектердің, бұйымдардың түрі, фасондары және өлшемдері, аяқкиімдайындамасында сірінің орналасуы;

қызмет ету жабдығын пайдалану және тегістеуіштердің қызу температурасын реттеу тәртіптерін.

260. Жұмыс үлгілері:

1) сыздықты ұлтарақтың ерні, ұлтарақтың ерніне бекітілген сыздық - машинада шырғалау, тегістеу-түзету;

2) аяқкиім дайындамасы өкше бөлігінің қыры - балғамен қолмен қағу, өкшені отырғызу ақауларын жою;

3) жұмсақ материалдардан жасалған бөлшектер мен бұйымдар - бұрап шығару және қолмен қалыптау;

4) аяқкиімнің төменгі бөлігінің тері бөлшектері (табан, ұлтарақ, сына) - балғамен қағу;

5) ортопедиялық аяқкиімнің қатты бөлшектері -нығыздауыштарда қалыптау;

6) аяқкиімнің үстіңгі бөлігінің дайындамасы - сіріні желімдеуге дейін және одан кейін өкше бөлігін машинада жазу;

7) спорт доптарының камералары мен қабы - жұмсарту, олардан ауаны қысып шығару;

8) қолғаптар - қолғаптың бармақтарын нығыздауыш астына қою;

9) сандал аяқкиімінің сыздықтары - сыздықтардың ұшын біреуін екіншісіне (шырғалаумен қоса) және дайындаманың тартпа жиегіне (табанды қайып тіккеннен соң) қысу;

10) қолғаптар - правилдерде қалыптау, нығыздауыш астына қою.

 

 

7-параграф. Бөлшектер мен бұйымдарды қалыптаушы, 2-разряд

 

261. Жұмыс сипаттамасы:

қызмет ету машинасында матрицалардың көмегімен, нығыздауыштарда қыздырумен және қыздырусыз, сондай-ақ қолмен рамкаларда, қалыптарда бөлшектер мен бұйымдарды қалыптау;

бөлшектерге парафинді немесе машина майын жағу;

бөлшектерге қажетті пішінді беру;

қалыптанған бөлшектердің тұрақтылығын және қалыптанған бөлшектің кескінін қалыптың кескініне дәл сәйкестігін қамтамасыз ету;

бөлшектер мен бұйымдарды қалыптаудың технологиялық режимін сақтау;

бөлшектер мен бұйымдарда әжімдер мен қыртыстардың пайда болуының алдын алу;

бөлшектер мен бұйымдарды белгіленген ылғалдылыққа дейін кептіру.

262. Білуге тиіс:

бөлшектер мен бұйымдарды қалыптауды орындаудың технологиясы;

дайын бұйымдарға қойылатын техникалық шарттар, бөлшектер мен бұйымдар жасалған материалдардың қасиеттері;

бөлшектердің түрі, фасоны мен өлшемдері;

оларға сәйкес келетін матрицалар, қалыптар, рамкалар;

бөлшектер мен бұйымдарды қалыптаудың технологиялық режимі;

қолданылатын жабдық пен жарақты пайдалану және реттеу тәртіптері.

263. Жұмыс үлгілері:

1) бөлшектер (қалталар, клапандар, сыналар, тұтқалар, жақтар, бұрыштар, әшекейлік бүрмелер) және былғары галантерея бұйымдары - электрмен қыздырылмайтын машиналарда немесе қолмен қалыптау және бұрап шығару;

2) аяқкиімнің бөлшектері (бөлшектер мен дайындамалардағы сірі мен ұшастылар) - машинада қалыптау;

3) қатты материалдардан жасалған бөлшектер мен бұйымдар - машинада немесе қолмен терісін немесе өң бетін айналдыру;

4) жұмсақ материалдардан жасалған бөлшектер - машинада теріс немесе өң бетін айналдыру;

5) аяқкиімнің төменгі бөлігінің бөлшектері - машинада матрицалардың көмегімен немесе қолмен қалыптау;

6) аяқкиімнің үстіңгі бөлігінің дайындамасы - айналдырумен және астар жағына оны бүгумен қоса көмкермені шырғалау, дайындаманың бүйір жақ қырларын және тартпа жиегін балғамен қағу;

7) доппель және сандал әдістерімен бекітілген аяқкиім- созу және оны табанға тығыз қысумен бірге дайындаманың тартпа жиегін пластиналармен сығу;

8) былғары үстіңгі бөлігі бар аяқкиім- ыстық ауамен қалыптау;

9) айналма аяқкиім- қалыптарда қалыптау;

10) былғары қолғаптар - машинада немесе қолмен теріс немесе өң бетін айналдыру;

11) тартылған аяқкиімнің ізі - машинада өкше және ұш бөліктерін қалыптау, тартпа тексті бір мезгілде бүгумен қатар аяқкиім ізінің қырларын түйіндерде және переймаларда қағу;

12) сыздықты ұлтарақтар - машинада аяқкиімнің сыздығы бойынша жасанды ерін мен тігістерді қалыптау.

 

 

8-параграф. Бөлшектер мен бұйымдарды қалыптаушы, 3-разряд

 

264. Жұмыс сипаттамасы:

ыстық матрицалардың көмегімен нығыздауыштарда, ыстық тегістеуіштерде, гидравликалық нығыздауыштарда металл шаблондардың, қысу қалыптарының көмегімен машинада немесе қолмен бөлшектер мен бұйымдарды қалыптау;

бөлшектерге, олар жасалған материал мен тігістерді бүлдірмей, қажетті пішінді беру;

бөлшектер мен бұйымдарды қалыптаудың технологиялық режимін сақтау және оны реттеу;

материалды қисайтпай және күйдірмей, қалыптанған бөлшектердің тұрақтылығын қамтамасыз ету;

қолданылатын жабдықты дайындау:бөлшектердің фасоны мен өлшемдеріне сәйкес қалыптарды, металл шаблондарды, тегістеуіштерді іріктеу;

нығыздауыш-қалыптарға бөлшектерді, бұйымдарды салу және қалыптау аяқталған соң түсіру;

нығыздауыш-қалыптарды бөлшектеу.

265. Білуге тиіс:

бөлшектер мен бұйымдарды қалыптаудың технологиялық режимі мен әдістері;

қалыптанатын бөлшектер мен бұйымдардың түрлері, конструкциясы, өлшемдері және оларға сәйкес келетін матрицалар, шаблондар, тегістеуішбөлшектер мен бұйымдар жасалған материалдардың қасиеттері;

қолданылатын жабдықты пайдалану тәртіптері.

266. Жұмыс үлгілері:

1) етіктің қоныштары - тігістерді бүлдірмей және оларды шырғалаумен ыстық тегістеуіштерде тегістеп жазумен қоса машинада немесе арнаулы аспаптардың көмегімен қолмен айналдыру;

2) былғары галантерея бұйымдарының бөлшектері (шабадандардың корпустары, жапқыштары, қатырма қағаз дайындамалары) -нығыздауыштарда немесе металл қалыптарда қолмен немесе рамкаларда қалыптау;

3) қайыс-ер бұйымдарының бөлшектері - ыстық тәсілмен матрицалардың көмегімен нығыздауышта немесе қолмен қалыптау;

4) үй және гимнастикалық туфлилердің дайындамасы - машинада немесе арнаулы аспаптардың көмегімен қолмен айналдыру және қалыптау;

5) модельдік аяқкиімнің дайындамасы - машинада өкше бөлігін қалыптау;

6) былғары және былғары қатырма қағаз сірілер - металл шаблондар мен қысу қалыптарының көмегімен қалыптау;

7) құрастырылған былғары өкшелер - металл шаблондар мен қысу қалыптарының көмегімен қалыптау;

8) аяқкиім - өкшені орнату және өкше бөлігіндегі тартпа жиектің қырына анықтық беру үшін өкше бөлікті алдын ала қалыптау;

9) қолғаптар - электрмен қыздырылатын тегістеуіштерде оларға алдын ала парафин немесе машина майын жағумен қоса қалыптау;

10) былғарыдан жасалған техникалық бұйымдар (тілімшелер, белдіктер, мақта тазалау машиналарының білікшелері үшін дискілер және өзгелер) - гидравликалық нығыздауыштарда және қолмен белгілі бір температурада бұйымдар дайындамаларына әртүрлі заттарды сіңіру және іріктеумен қоса қалыптау.

 

 

9-параграф. Бөлшектер мен бұйымдарды қалыптаушы, 4-разряд

 

267. Жұмыс сипаттамасы:

технологиялық режимге сәйкес нығыздауыштар мен қалыптарда бөлшектерді, бұйымдарды қалыптау;

нығыздауышты әзірлеу, қалыптарды іріктеу, будың қысымы мен плиталардың температурасын бақылау, қалыптарды бөлшектеу;

аяқкиім жұлқысының үстіңгі бөлігін, термостатта оны қыздырумен бірге, алдын ала қалыптау;

сәйкес келетін үлгі мен өлшемдегі қалыптарға аяқкиім дайындамасын кигізу;

қисайтпай және тігістерді бүлдірмей, қалыпта дайындаманың қажетті орналасуын, дайындама материалын қажетті созуды қамтамасыз ету;

дайындамаға аяқкиім қалыбының үлгісін беру, тексті қағу.

268. Білуге тиіс:

бөлшектер мен бұйымдарды қалыптаудың технологиялық режимі, оны реттеу тәсілдері;

дайындамалар мен бұйымдардың, қалыптардың түрі, фасондары, конструкциясы және өлшемдері;

бөлшектер мен бұйымдар жасалған материалдардың қасиеттері;

бөлшектер мен бұйымдарды қалыптауға қойылатын талаптар;

қолданылатын жарақтың түрлері мен мақсаты;

қолданылатын жабдықтың техникалық пайдалану тәртіптері.

269. Жұмыс үлгілері:

1) аяқкиімнің үстіңгі бөлігінің термоиілімді сірісімен, қойылған ұшасты және сірімен бірге дайындамасы - қалыптау;

2) тартпа және тігу-желімдеп бекіту әдістерінсіз аяқкиім дайындамасы – қалыпта қалыптау;

3) былғары және былғары қатырма қағаз сірілері - жартылай автоматта және автоматта қалыптау;

4) тартпа жиек және аяқкиімнің бүйір жақ қыры - «Анклепф» машинасында қағу;

5) юфть аяқкиімі - машинада аяқ ұшы мен өкшені қалыптау;

6) былғарыдан жасалған техникалық бұйымдар (сыналар, бастырмалар, жағалар, манжеттер, қамыттар) - гидравликалық нығыздауыштарда немесе қолмен суда белгілі бір температурада бұйымдар дайындамаларына әртүрлі заттарды сіңіру және іріктеумен қоса қалыптау;

7) тубустар және футлярлардың өзге бөлшектері -нығыздауыштарда қалыптау.

 

 

10-параграф. Бөлшектер мен бұйымдарды қалыптаушы, 5-разряд

 

270. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиім дайындамасын және былғарыдан жасалған техникалық бұйымдар бөлшектерін нығыздауыштарда немесе қалыптарда қалыптау;

олардың пуансонға тығыз жатуын қамтамасыз етумен бірге дайындаманың тартпа әдібі мен сіріні сақтаумен қоса аяқкиімнің дайындамасын пуансонға орнату, оларды пуансонға қатысты ортаға дәлдеу;

қалыпты нығыздауыштау және гелендік бөлікті қалыптау;

бір мезгілде шершеваттаумен қоса аяқкиімнің ұшы мен өкше бөліктерін, «ПЛКО» желісінде жасалатын аяқкиімнің өкше бөлігін;

ортопедиялық аяқкиім бөлшектерін қалыпта қалыптау;

бөлшектерді тарту және оларды қалыпқа бекіту, бөлшектерге қажетті пішінді беру үшін қалыпта ұстау;

қалыптанған бөлшектердің тұрақтылығын қамтамасыз ету;

белгілі бір температурада былғарыдан жасалған техникалық бұйымдар дайындамаларына әртүрлі заттарды сіңіру және іріктеу;

қалыптарды іріктеу, оларды нығыздауыштарға орнату;

будың қысымын және плиталардың температурасын бақылау;

нығыздауыш - нысанға бұйымдарды салу және қалыптау аяқталған соң оларды түсіру;

нығыздауыш-қалыптарды бөлшектеу.

271. Білуге тиіс:

бөлшектер мен бұйымдарды қалыптаудың технологиялық режимі;

қалыптанатын бөлшектер мен бұйымдардың түрі, өлшемі, конструкциясы, олардан жасалған материалдардың қасиеттері;

қолданылатын жабдықтың құрылысы және оны пайдалану тәртіптері.

272. Жұмыс үлгілері:

1) былғарыдан жасалған техникалық бұйымдар (сыналар, бастырмалар, манжеттер, жағалар, тілімшелер, қайыстар, қамыттар, мақта тазалау машиналары білікшелерінің дискілері) -нығыздауыштар-жартылай автоматтарда, ыстық және суық штамптарда, майды қолданумен қолмен қалыптау;

2) қалыптанған түйіндер мен бөлшектерден жасалған аяқкиім- сірілер мен аяқ ұштылар қойылған дайындаманың өкше және ұш бөліктерін қалыптау.

 

 

11-параграф. Бөлшектер мен материалдарды белгілеуші, 1-разряд

 

273. Жұмыс сипаттамасы:

оларды ары қарай құрастыру кезінде әшекей сызықтарын, сондай-ақ бұйымдар бөлшектеріндегі нүктелерді (бағдарларды) лекалолар немесе шаблондар бойынша белгілеу;

аяқкиімнің үстіңгі бөлігінің бөлшектерін тақтап жинау және қызмет ету машинасында немесе қолмен қабаттарды жылжытпай, шаблондағы тесіктер арқылы оларды түйреп тесу;

бөлшектерді белгінің ұзына бойғы сызығымен ортаға дәл келтіру және бүгу.

274. Білуге тиіс:

бөлшектердің түрі, фасондары, өлшемі және оларға сәйкес келетін лекалолар немесе шаблондарды қолдану тәртіптері;

бөлшектерді белгілеудің тәсілдері мен орындары.

 

 

12-параграф. Бөлшектер мен материалдарды белгілеуші, 2-разряд

 

275. Жұмыс сипаттамасы:

тоқыма материалдары мен былғары алмастырғыштарды трафарет бойынша, дайындаманы құрастыру үшін әшекей сызықтары мен нүктелерді (бағдарларды) бедерлеу әдісімен нығыздауыштарда белгілеу;

белгіленетін материалдың түрі мен еніне сәйкес трафареттерді іріктеу;

төсемнің жоғарғы қабатына трафаретті жаю және жылжытпай, қисайтпай бояумен, бормен бөлшектердің схемасын төсемнің үстіңгі қабатына түсіру.

276. Білуге тиіс:

бөлшектер мен материалдарды белгілеу тәсілдері;

белгіленетін материалдың түрі мен еніне сәйкес трафареттерді іріктеу;

қолданылатын жабдықтың құрылысы және оны пайдалану тәртіптері.

 

 

13-параграф. Бөлшектер мен материалдарды белгілеуші, 3-разряд

 

277. Жұмыс сипаттамасы:

тоқыма материалдарын, былғары алмастырғыштарды, сондай-ақ техникалық бұйымдар үшін былғарыны трафаретсіз белгілеу;

олардың тығыз орналасуын белгілеудің жапсарлас сызықтарының арасындағы қажетті қашықтықтығы, негізі және бекіту тетіктері бойынша бөлшектердің дұрыс орналасуын, белгіленген пішіннің жинақтылығы мен оның сан мен сапа бойынша тапсырмаға сәйкес келуін қамтамасыз етумен бірге материалдар төсемінің жоғарғы қабатында лекалоларды орналастыру;

материалдарды ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету.

278. Білуге тиіс:

лекалоларды ұтымды таратудың тәсілдері мен техникалық шарттары және материалдарды пайдалану нормалары;

бөлшектердің түрі, фасондары, өлшемі және оларға сәйкес лекалолар;

белгіленетін пішімнің жинағындағы бөлшектер саны;

белгіленетін тоқыма материалдарының, былғары мен былғары алмастырғыштардың қасиеттері.

 

 

14-параграф. Бөлшектер мен материалдарды қосарлаушы, 1-разряд

 

279. Жұмыс сипаттамасы:

қызмет ету машинасында бөлме аяқкиімі үшін бәйкі қатырма қағазы ұлтарақтарын қосарлау.

280. Білуге тиіс:

бөлшектер мен материалдарды қосарлау технологиясы мен тәртіптері;

аяқкиім ассортименті;

қызмет ету машинасын пайдалану тәртіптері.

 

 

15-параграф. Бөлшектер мен материалдарды қосарлаушы, 3-разряд

 

281. Жұмыс сипаттамасы:

желім қабыршығын жағумен үлбір пішімі бөлшектерін немесе тілімдерін мақта-мата кездемесімен қосарлау;

еріткішпен мехтың терілік арқауын және матаны, орама материалдарды-синтетикалық былғарыны, жасанды былғарыны желім қабыршығы жағылған матамен, термоиілімді негізден жасалған ұлтаншамен, ұлтанша аралықпен былғары пішім бөлшектерін, ұлтанша аралық пен үстіңгі бөлік бөлшектерін, тоқыма ұлтаншасы мен үстіңгі бөлігі бар аяқ ұшының астын механикалық тәсілмен өңдеу;

мата бөлшектерін жазу және қосарланушылық процесінде оларды айыру, жағу мен жабыстыра желімдеуді бақылау, тасымалдау;

қосарланатын бөлшектер мен тілімдерді нығыздауышқа төсеу және оларды сығымдау;

қосарланған материалды орамға шиыршықтау, таңбалау және буып түю;

тоқыма және синтетикалық материалдардан аппликация жасау;

түрлі-түсті термикалық жапсырмалар-тоқыма материалдарынан жасалған аяқкиімнің үстіңгі бөлігіне шаблондар бойынша сығымдау арқылы желімдеу.

282. Білуге тиіс:

материалдар, бөлшектер, негізді теріні қосарлау технологиясы мен тәртіптері;

қосарлану материалдарының, еріткіштердің және желімнің шығыс нормалары;

еріткіштермен жұмыс істеу тәртіптері;

қолданылатын жабдықтың құрылысы мен техникалық пайдалану тәртіптері.

 

 

16-параграф. Бөлшектерді кесуші, 3-разряд

 

283. Жұмыс сипаттамасы:

нығыздауыштарда жасанды былғары кесіндісінен фанерадан, фибрадан, қабықтан, қатырма қағаздан, арнаулы қатырма қағаздан, қағаздан, целлулоидтан, резеңке қоспасы мен өзге материалдардан түрі, фасоны, өлшемі, саны бойынша бөлшектерді кесу кезінде материалдарды ұтымды пайдалануды, бөлшектердің комплектілігін, берілген аудан мен сұлбада таза және тегіс кесікті қамтамасыз ете отырып кесу;

әртүрлі материалдардан ойыншықтардың бөлшектерін кесу.

284. Білуге тиіс:

бөлшектерді кесу тәртіптері;

бөлшектерді кесу үшін қолданылатын материалдардың қасиеттері;

кесілетін бөлшектер, бұйымдар түрлері, фасондары, өлшемдері;

қолданылатын жабдықты пайдалану тәртіптері.

 

 

17-параграф. Бөлшектерді кесуші, 4-разряд

 

285. Жұмыс сипаттамасы:

нығыздауыштарда қайыс-ер бұйымдары және былғары галантерея бұйымдары үшін қатты былғарыдан бөлшектерді, резеңке тілімшелерден, гранитоль, эластикалық, термоиілімді және өзге материалдардан аяқкиімнің төменгі бөлігінің бөлшектерін кесу;

машинада қайып тігілген және желімделген аяқкиімнің бортшалары үшін етікті, бәтеңкені және гранитольді көмкеру үшін тоқыма және жасанды материалдарды бөлшектеп кесу;

белгіленген енде қиықты кесу үшін машинаны реттеу;

кіші және орта нығыздауыштарда фасонына, көлеміне, санына қарай техникалық бұйымдардың бөлшектерін кесу.

286. Білуге тиіс:

бөлшектерді кесу тәртіптері;

қолданылатын материалдардың пайдалану нормалары;

ұтымды пішудің жүйесі мен әдістері;

пайдаланылатын материалдар мен кесілген бөлшектерге қойылатын мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттар;

қолданылатын жабдықты пайдалану және реттеу тәртіптері.

 

 

18-параграф. Бөлшектерді кесуші, 5-разряд

 

287. Жұмыс сипаттамасы:

нығыздауыштарда жағашықтан, етектен, шошқа терісінен, жылқы ұлтанынан аяқкиімнің төменгі бөлігінің бөлшектерін, тоқыма төсемінен аяқкиімнің үстіңгі бөлігінің бөлшектерін, техникалық бұйымдар бөлшектерін түрі, фасоны, өлшемі, саны бойынша кесу;

қолданылатын жабдықты жөндеу.

288. Білуге тиіс:

жағашықтан, етектен, шошқа терісінен, жылқы ұлтанынан, аяқкиімінің төменгі бөлігінің бөлшектерін кесу тәртіптері;

аяқкиімнің төменгі бөлігіне қойылатын мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттар;

тоқыма төсемінен бөлшектерді кесу әдістері;

қызмет ету жабдығын жөндеу және ұсақ ақауларды жою тәсілдері.

 

 

19-параграф. Бөлшектерді кесуші, 6-разряд

 

289. Жұмыс сипаттамасы:

нығыздауыштарда жонарқадан, былғары мен жартылай былғарыдан түрі, фасоны, өлшемі, саны бойынша аяқкиімнің төменгі бөлігінің бөлшектерін кесу.

290. Білуге тиіс:

терліктен, былғары мен жартылай былғарыдан бөлшектерді кесу тәртіптерін;

топографиялық учаскелер бойынша терінің қасиеттері, ақаулары, тығыздығы мен қалыңдығы, бөлшектерді ұтымды пішу әдістері;

былғарыға және аяқкиімнің төменгі бөлігіне қойылатын мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттар;

биіктігі, қайралғаны бойынша кескіш пышақтарды, сақтандырғыш күнқағарлардың жөнділігін тексеру тәртіптері.

 

 

20-параграф. Бөлшектерді, жартылай фабрикаттар мен бұйымдарды өңдеуші, 1-разряд

 

291. Жұмыс сипаттамасы:

қыртыстамай, жиырмай, қисатпай және материалды бүлдірмей бірқалыпты сызықты сақтай отырып, белгіленген енде лекалолар бойынша немесе лекалоларсыз қызмет ету машинасында немесе қолмен бүктеу жолымен бұйымдар бөлшектерінің шеттерін өңдеу;

бақылау шаблондарына бөлшектер сұлбасының дәл сәйкестігін сақтай отырып, шеттерінің берік желімделуін қамтамасыз ету;

май қоспаларын әзірлеу және жағу немесе май қоспасына батыру жолымен бөлшектерді майлау.

292. Білуге тиіс:

бұйымдарды және оның бөлшектерін өңдеу тәртіптері;

былғарылық және өзге материалдардың қасиеттері;

бұйымдар мен оның бөлшектерінің түрі, фасоны, өлшемдері мен пішіні;

май қоспаларын әзірлеу тәртіптері.

293. Жұмыс үлгілері:

1) ішкі бұйымдардың бөлшектері - шеттерін бүктеу;

2) жіптер - май қоспасын сіңіру;

3) артқы белдіктер - жоғарғы шетін бүктеу;

4) метал фурнитура - маймен жағу;

5) сағат бауының астары - эмульсиямен жабылған.

 

 

21-параграф. Бөлшектерді, жартылай фабрикаттар мен бұйымдарды өңдеуші, 2-разряд

 

294. Жұмыс сипаттамасы:

кейіннен қолмен ысқылап жағумен және шеттерін бүктеумен қоса жағу немесе май қоспасына батыру жолымен бұйымдар мен олардың бөлшектерін май қоспасымен өңдеу;

бөлшектер шетінің қалыңдығын кемейту, қызмет ету машинасында немесе қолмен жалпақ пішіндегі бөлшектер мен жартылай фабрикаттардың барлық үстіңгі бетін қатпарлау;

қатпарлау бетінің белгіленген тереңдігі мен енін қамтамасыз ету; 

техникалық шарттарға сәйкес бөлшектерге қажетті пішін мен қалыңдықты беру;

барлық кезеңінде жұлқымай, кеспей және былғарының беткі қабатын бүлдірмей бірқалыпты түсіруді қамтамасыз ете отырып, белгіленген ені мен қалыңдығына машинаны реттеу.

295. Білуге тиіс:

бөлшектерді, жартылай фабрикаттар мен бұйымдарды өңдеуге қойылатын технологиялық талаптарды;

май қоспасымен өңдеу, қатты былғары және үлбір бөлшектерінің шетін өңдеу тәсілдерін;

бөлшектер мен жартылай фабрикаттардың үстіңгі бетін қатпарлау әдістерін;

қатты былғары, тері пішімі мен кесіндінің физикалық, механикалық қасиеттерін, түсірілген шетінің ені мен қалыңдығын;

май қоспаларын дайындау рецептурасын;

қызмет ету машинасын пайдалану және реттеу тәртіптерін;

ыстық әдіспен бөлшектердің шетін бүктеу кезінде - тоғынның қызу температурасын реттеу тәсілдерін.

296. Жұмыс үлгілері:

1) былғарыдан жасалған бөлшектер - ыстық әдіспен шетін бүктеу;

2) қатты былғарыдан жасалған бөлшектер - шетінің қалыңдығының кемеюі;

3) тері пішімінің бөлшектері - шетінен түкті жабынды кетіру;

4) былғарылық астар - шетін бүктеу;

5) былғары галантерея бұйымдары - тік сызықты сұлбалар бөлшектерінің шеттерін бүктеу;

май қоспасымен өңдеу:

1) аяқкиім бөлшектері;

2) былғары галантереялық, техникалық және қайыс-ер бұйымдары мен бөлшектері;

қатпарлау:

1) былғары галантереялық бұйымдар;

2) сірісі;

3) былғары табандар;

4) сәнді сыздықсыз резеңке табандар;

5) желімделген табандар - шетін өңдеу;

6) резеңке тілімшелер;

7) сыздықтар;

8) ұлтарақтар.

 

 

22-параграф. Бөлшектерді, жартылай фабрикаттар мен бұйымдарды өңдеуші, 3-разряд

 

297. Жұмыс сипаттамасы:

күрделі сұлбадағы сыртқы бөлшектердің шеттерін бүктеу жолымен өңдеу;

жұмсақ материалдардан жасалған бұйымдар бөлшектерінің шетінің қалыңдығының азайту;

аяқкиімнің үстіңгі бөлігі үшін табиғи және жасанды былғары бөлшектерін және көлемдік пішіндегі бөлшектер мен жартылай фабрикаттардың барлық бетін қатпарлау;

қызмет ету машинасында немесе қолмен бөлшектердің желіммен жағылған шеттерінен желім қабықшасын түсіру;

ыстық қалыптау тәсілімен сыртқы бөлшектердің шеттерін өңдеу.

298. Білуге тиіс:

күрделі сұлбадағы бөлшектердің шеттерін бүгу тәсілдері;

көлемдік пішіндегі бөлшектер мен жартылай фабрикаттарды шершеваттау тәсілдері;

жұмсақ материалдан жасалған бөлшектерді өңдеуге қойылатын талаптар;

ыстық қалыптаудан технологиялық режимі мен тәсілдері;

былғары галантереялық және қайыс-ер бұйымдарын құрастыру тәртіптері.

299. Жұмыс үлгілері:

1) аяқкиім бөлшектері - күрделі сұлбадағы сыртқы бөлшектердің шеттерін бүгу;

2) бұйымдар бөлшектері - ыстық қалыптау тәсілімен шеттерін бүгу;

3) жұмсақ материалдардан жасалған бұйымдардың бөлшектері - шеттерінің қалыңдығының кемеюі;

4) модельдік аяқкиімнің былғары ұлтаншасы - шеттерін бүгу;

5) былғары галантерея және қайыс-ер бұйымдары - күрделі сұлбадағы бөлшектердің шеттерін, оларды бір мезгілде құрастырумен бірге, бүгу;

қатпарлау:

1) былғарыдан жасалған техникалық бұйымдардың бөлшектері;

2) пластмасса өкшелер;

3) өкше қаптамасы;

4) сәндік сыздықтар мен бүйірлері бар резеңке табандар;

5) айналдырма сыздықтар.

 

 

23-параграф. Бөлшектерді, жартылай фабрикаттар мен бұйымдарды өңдеуші, 4-разряд

 

300. Жұмыс сипаттамасы:

желім-ерітпені автоматты берумен және бір мезгілде жиектемені немесе жіпті бүгістің астына төсеумен қызмет ету машинасында күрделі пішіндегі сыртқы бөлшектердің шеттерін бүгу жолымен өңдеу;

кейінгі анағұрлым берік желімдеу үшін кедір-бұдырлы бетті жасау мақсатында өткізусіз және қырын бұзбастан машинада бөлшектер мен жартылай фабрикаттардың шеттерінен беткі қабатын түсіру, қабаттау;

қалыңдығын кеңейту және шеттерін теңестіру;

жартылай автоматты линияда (ортасына дәл келтіру, фрезерлеу, шаңнан тазалау, лактау, кескіндеу, таңбалау, желім жағу) бумадағы табанды өңдеу;

өңдеудің берілген технологиялық параметрлері:табанның өлшемі, қалыптың фасоны, сол және оң жарты жұптарды өңдеу бойынша машинаны күйге келтіру;

бумаларға табандарды іріктеу және өңдеуге жіберу;

машинаға лакты, желімді құю;

қысушы және айналма копирлерді ауыстыру, ұлтандардың өлшемі бойынша кескіндеуші білікшелерді алмастыру, таңбалау кезінде сандық белгілерді ауыстыру;

белгілі бір нүктелерде ұлтанның қалыңдығын, лак, желім жағылуының біркелкілігін тексеру;

машинаның жеке түйін-тетіктерін жөндеуге және реттеуге қатысу.

301. Білуге тиіс:

қызмет ету машинасының құрылысы, оны пайдалану және берілген технологиялық параметрлерге сәйкес күйге келтіру тәртіптері;

бөлшектер мен жартылай фабрикаттарды өңдеу тәсілдері;

бөлшектердің өлшемі мен фасонын және оларға сәйкес келетін көшірмелер, ұлтанға қойылатын мемлекеттік стандарттар, табан қалыңдығын индикаторлармен өлшеу тәртіптері;

қызу температурасы және желім-ерітпенің қасиеттері.

302. Жұмыс үлгілері:

1) полиуретандық табандар - жүрмейтін жағы мен тартпа жиегінің шеттерін машинада қатпарлау;

2) бумадағы табандар - жартылай автоматты желіде өңдеу.

 

 

24-параграф. Бөлшектерді, жартылай фабрикаттар мен бұйымдарды ңдеуші, 5-разряд

 

303. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімнің үстіңгі бөлігін ұлтанмен анағұрлым берік желімдеу және желімдік біріктірудің суға төзімділігін арттыру үшін бұдырлы бетті жасау мақсатында із қырынан 0,5-1,0 сантиметр қашықтықта жиектің барлық ауданы бойынша қызмет ету машинасында бүрмеленген рояльдық сымнан жасалған щеткалармен аяқкиім дайындамасының тартпа жиегі шеттерінен беткі қабатын түсіру жолымен өңдеу.

304. Білуге тиіс:

қызмет ету машинасының құрылысы, оны пайдалану және күйге келтіру тәртіптері;

әртүрліаяқкиімдердің тартпа жиегін өңдеудің тәсілдері;

щеткаларды қайрау тәртіптері.

 

 

25-параграф. Бөлшектердің қалыңдығы мен жартылай фабрикаттарды тегістеуші, 2-разряд

 

305. Жұмыс сипаттамасы:

делюжкалардың, қатты былғары бөлшектерінің қалыңдығын арнаулы машиналарда немесе қолмен тегістеу, киіз бөлшектерін тегістеу;

тіліндінің қажетті қалыңдығын орнату және оны екіге тілу процесінде ұдайы тексеру.

306. Білуге тиіс:

тегістеу тәртіптері және қатты былғары мен киіздің қасиеттері;

бөлшектер мен жартылай фабрикаттардың түрлері мен өлшемдері;

қатты былғары мен киізге қойылатын мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттар;

қызмет ету машиналарын пайдалану және реттеу тәртіптері.

 

 

26-параграф. Бөлшектердің қалыңдығы мен жартылай фабрикаттарды тегістеуші, 3-разряд

 

307. Жұмыс сипаттамасы:

арнаулы машиналарда немесе қолмен жұмсақ былғары бөлшектерінің қалыңдығын тегістеу және резеңкелік тілімшелерді, делюжкаларды және олардың бөлшектерін екіге тілу;

тіліндінің қажетті қалыңдығын белгілеу және оны екіге тілу процесінде ұдайы тексеру;

қызмет ету машиналарын жөндеу.

308. Білуге тиіс:

тегістеу тәртіптері және жұмсақ былғарының қасиеттері;

бөлшектер мен жартылай фабрикаттардың түрлері, фасондары, өлшемі;

жұмсақ былғары мен резеңкелік тілімшелерге қойылатын мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттар;

қызмет ету машиналарын пайдалану және жөндеу тәртіптері.

 

 

27-параграф. Бұйымдар бөлшектері мен фурнитураны қоюшы, 1-разряд

 

309. Жұмыс сипаттамасы:

арнаулы машиналарда немесе қолмен бұйымдарға бөлшектерді, әртүрлі сәндік әшекейлерді, фурнитураны қою;

жұптап теріп алынған дайындама мен аяқкиімді тиісті үлгі, өлшем мен толықтықтағы тартпа және өңдеу қалыптарына кигізу;

өкше машинасына шегелерді төгу.

310. Білуге тиіс:

фурнитура мен бұйымдардың бөлшектерін қою тәсілдері;

бұйымдар бөлшектерінің, аяқкиім дайындамасының, қалыптардың түрлері;

үлгілері және өлшемдері, фурнитура мен әшекейлердің түрлері, олардың орналасу орындары;

қолданылатын жабдықты пайдалану тәртіптері.

311. Жұмыс үлгілері:

1) антабкалар - бұйымдарға қондыру;

2) түзеткіштер - туфлилерге қондыру;

3) тоғалы ілмектер - былғарыға қолдан өткізу;

4) биялай мен қолғаптар үшін астарлар - түзеткішті іріктеумен, түзеткіштерге астар мен үстін кигізумен және тігістерді қиыстырумен қою;

5) астарлар және өзге бөлшектер - бұйымның үстіне қатысты дұрыс орналасуын сақтай отырып, желімдеусіз және астарларды жазумен бұйымдарға қондыру;

6) тоғалар - ілмектерге қолдан өткізу;

7) түймелер - былғарыға қолмен қадау;

8) белдіктер - төсетектердің тесіктеріне, муфтылы қапсырмаларға және өзгеайыл;

9) сәндік әшекейлер: жолақтар, ұстағыштар және өзгелер - бөлшектер теліктеріне қою (тартқылау);

10) фурнитура - қайыс-ер бұйымдарына қондыру;

11) хольнитендер - бұйымдарға қолдан қондыру;

12) металл шегелер - табанға қондыру;

13) бастырмалар - бұйымдарға қондыру.

 

 

28-параграф. Бұйымдар бөлшектері мен фурнитураны қоюшы, 2-разряд

 

312. Жұмыс сипаттамасы:

қызмет ету машинасында немесе қолмен жазу және тегістеумен, желім жағумен, бұйымдарға желімдеп жабыстырумен бірге бөлшектерді, фурнитураны, астарларды қою.

313. Білуге тиіс:

қою, жазу, тегістеу, желім жағу және бұйымдарға  бөлшектерді желімдеп жабыстыру тәсілдері;

берцыларға шығыршықтар мен ілгектерқоюға техникалық шарттар;

бөлшектерді жұмсарту, илеу, желімдеу және кептіру технологиялық режимдері;

бөлшектерді қондырғанда қолданылатын желімдер мен материалдардың қасиеттері, гуж бен қамыттың нөмірлері;

қызмет ету машинасын пайдалану тәртіптері.

314. Жұмыс үлгілері:

1) шығыршықтар және ілгектер - берцыларға қолмен қою;

2) сәндік әшекейлер - ыстық әдіспен қою;

3) қалыптанғандардан өзге аяқкиім сірісі мен қатты ұш бөлігі астының барлық түрлері - правилде жазумен аяқкиім дайындамасына қою және текспен бекіту;

4) гранитоль сірілер - оларды алдын ала жұмсартып және күнге қақтағаннан соң аяқкиім дайындамасына қондыру;

5) ұлтанша және өзге бөлшектер - желім жағумен, желімдеп жабыстырумен, жазумен және тегістеумен бұйымдарға қондыру;

6) мофорин және гранитоль ұш бөлік астылары - алдын ала жұмсарту мен күнге қақтаудан соң аяқкиім дайындамасына қондыру;

7) түймелер - машинада қадау;

8) белдіктер - өту, селдір дайындаманың тесіктеріне кіргізу;

9) хольнитендер - машинада бұйымдарға қондыру.

 

 

29-параграф. Бұйымдар бөлшектері мен фурнитураны қоюшы, 3-разряд

 

315. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиім дайындамасына қалыпталған және жартылай қалыпталған бөлшектерді қолмен, дайындама берцыларына фурнитураны - арнаулы машиналарда қондыру;

бақылау лекалолары бойынша оларды хольнитендермен бекіту арқылы аяқкиім дайындамасы бөлшектерін құрастыру;

қаптал таяныштың тұрған қалпын, қызмет ету машиналарының бұйымдарды беру қадамын реттеу.

316. Білуге тиіс:

аяқкиім дайындамасына қалыпталған және жартылай қалыпталған бөлшектер, қызмет ету машиналарында дайындама берцыларына фурнитураны қондыру тәсілдері;

аяқкиім бөлшектерін құрастыруға қойылатын технологиялық талаптар;

бөлшектер мен дайындамалардың түрлері, конфигурациясы, өлшемдері;

фурнитура түрлері, оның орналасу орындары;

аяқкиімнің сірісі мен ұш бөлігі астының үлгілері мен өлшемдері;

қызмет ету машиналарын пайдалану және реттеу тәртіптері.

317. Жұмыс үлгілері:

1) шығыршықтар және ілгектер - машинада аяқкиім дайындамасының берцыларына қондыру;

2) құлақбаулар - бүктелген ұшын жапқыштың тесігіне біркелкі қоюмен қамыт қысқышына және қамыт қысқышы ойықтарына, оның бөліктерін бекіте отырып тарту;

3) қалыптанған және қалыптанбаған сірісі мен ұш бөлігі асты -аяқкиім дайындамасына қондыру;

4) белдік жұлық - өкшелік, айылбастық және белкөтерме белдіктермен.

 

 

30-параграф. Бұйымдарды тігуші, 1-разряд

 

318. Жұмыс сипаттамасы:

бұйымдардың элементтерін тігу бойынша жұмыстарды қолмен орындау:ілгекті торлау, түймелерді қадау, қолғаптар мен биялайларды жұптап біріктіру, жіптердің ұштарын бекіту, бастырманы үстемелеп және қыспақтап жіптермен  біріктіру;

технологиялық талаптарға сәйкес инені, аспаптарды, құрал-сайманды қолданумен немесе оларсыз қарапайым қайыс-ер бұйымдары мен адам жарағының бұйымдарын, қайыс және аршылмаған қусыру бөлшектерін тігу бойынша операцияларды орындау.

319. Білуге тиіс:

бұйымдардың түрлері;

бұйымдар элементтерін қолмен тігу бойынша жұмыстарды орындау тәсілдері мен тәртіптері;

инелер мен жіптердің нөмірлері, оларды пайдалану тәртіптері;

орындалатын операцияға және тігін сапасына қойылатын талаптар;

бұйымдарды тігу кезінде ақаулардың пайда болу себептері, олардың алдын алу және жою тәсілдері.

320. Жұмыс үлгілері:

қолмен тігу:

1) қамыт киіз жастығының белдігіне ілгектер, тоғалар;

2) кекілдірікке астарлар;

3) шалбар және шинель белдіктеріне, жүгендерге, өмілдірікке, жүк және біріктіруші белдіктерге, терілік жапқыштарға тоғалар;

4) қайыс бау үшін киізді көктеу.

 

 

31-параграф. Бұйымдарды тігуші, 2-разряд

 

321. Жұмыс сипаттамасы:

тігін машинасында қарапайым бұйымдарды немесе бұйымдардың элементтерін тігу бойынша операцияларды орындау: кездемеден жасалған қолғаптарды, құжаттар мен кітаптар үшін мұқабаларды (кәдесыйдан өзге), шабадандар үшін қаптарды, жүк белдіктерін, жиектеме бөлшектерін, мамықшаны, бастырманы, гортты, жегу затын, былғары бұрыштарды, кедерді бұйымдардың барлық түрі үшін тұтқаларды, ұстағыштарды, әйелдер сөмкесі үшін портмоне мен әмиянды, айналар үшін футлярды, сылдырма ілгегіне ұштықтарды қайып тігу;

бұйымдардың барлық түрлері үшін астарды, сөмкелер үшін қалтаны, бөлгіштерді, аралықты, түбін және өзге ішкі бөлшектер мен элементтерді тігу;

сөмкелердің ішкі бөлшектері мен элементтерін қоса қайып тігу, үстінен қайып тігу, қайып тігу, көмкеру, торлау, жоғарғы шек бойынша сөмкелерді, әмияндарды және өзге бұйымдарды торлау;

машинада ілгекті торлау, түймелерді қадау, қолғаптар мен биялайларды жұптап біріктіру;

қолғаптарға, биялайларға, жұмсақ қалталарға резеңкені қайып тігу;

қолмен ойыншы қалқаншасына киізді үстінен тігу, алдын ала бізбен түйреумен бұйымдарды бір инелеп қусыру;

әртүрлі үлгідегі және сыныптағы тігін жабдығында немесе қолмен жіп тігістеріменбөлшектерді, бұйымдарды біріктіру әдісімен орта күрделіліктегі қайыс-ер бұйымдарын, адам жарағының бұйымдарын, жүк бөліктерін және брезент пен шатырлық матадан жасалған өзге бұйымдарды тігу бойынша операцияларды орындау;

жалпақ тері, резеңке, кендір, жүн, мақта-мата жетек қайысы мен ені 100 миллиметрге дейінгі транспортер таспаларын, сондай-ақ желімдеуді қажет етпейтін дөңгелек, былғары белдіктерді қусыру, сырмалау, желімдеу және бекіту;

технология талаптарына сәйкес сыруды үзбей және бос өткізбей жібі тартылған түзу тігісті, қабу жиілігі мен бөлшектердің жиектен қашықтығын қамтамасыз ету;

машинаны реттеу;

техникалық шарттарға сәйкес белдіктің қажетті ені, тығыздығы мен қалыңдығын алу мақсатында қайыс белдікті отырғызу және қусыру.

322. Білуге тиіс:

тігін машиналарының әрекет ету қағидатын, оларды пайдалану және реттеу тәртіптері;

бұйымдарды тігу бойынша жұмыстарды орындау тәсілдерін және оларға қойылатын талаптар;

материалға, сортқа қойылатын техникалық шарттар, қусыру, желімдеу, біріктіру кезінде қолданылатын материалдардың қасиеттері;

бұйымдардың сапасына қойылатын талаптар;

пайдаланылатын бақылау және өлшеу құралдары мен құрал-саймандарды қолдану тәртіптері мен мақсаты;

әртүрлі бұйымдарды тігуге қойылатын нормативтер;

белдіктер мен қусыруға қойылатын техникалық шарттар.

323. Жұмыс үлгілері:

қолмен тігу:

1) ердің барлық бөлшектеріне делбелер, жүк қайыстары, горттар мен жегуліктер, делбелерге горттар мен жегуліктер, қайыстарға тоғасы мен бастырмасымен бірге горттар мен жегуліктер, қамыт жастықтарына жапқыштың ұштары, отырғыштарға күнқағарлар, артиллериялық жегу әбзелдеріне бүйір жапқыштары, табан ағаштар, балдақтар және клеванттар, пасса қайыстарына карабиндер, револьвер бауына карабиндер мен ілмектер, лейцтер, қанжыға, делбе ұштықтары, ноқта, өмілдіріктер, саптамалар, металл каркастар бөлігінде;

былғары қаптамалар, жастық қаптамалары, құлама қайыстарға жартылай шығыршықтар, шылбыр, подлавка қайыстарына тоғалар, ауыл шаруашылық жекпе қайыстары, мойын қайыстарына тоғалар мен шығыршықтар, ауыздықтар, ер жастықтары, ер қапталы қабаттарына астарлар, қысқа иық қайыстарына тоғалар, муфталарға жартылай шығыршықтар, қайыстарға клапандары мен қозғалмайтын бастырмалары бар тоғалар, жекпе қайыстар, арчакқа тебінгілер, жүгендер, чумбурлар, тапанша кобурасының корпусына бастырмалар, бөлшектер мен бұйымдарға бастырмалар, терліктерге балақ баулар, көшпелі және ауыл шаруашылық қамыттар - тігу;

2) тері жапқыштары (алдыңғы және артқы бөліктер) - жиектеу;

3) қамыт, ауыл шаруашылық жастықтарының алдыңғы және артқы біліктері - көктеу;

4) жапқыштардың бұрыштары және корпустың түбі - тігу;

машинамен тігу:

1) жүк бөлшектеріне горттар, жүк корпустарына ілмектер, корпустарға арқа жастықтар - жапсырып тігу;

2) каркастарға горттар, жегуліктер, жүк шабадандарына тұтқалар - қайып тігу;

3) адам жарағы бөлшектерінің жоғарғы шеті, алдыңғы шеттің жапқыштары - әдіптеу;

4) арқа жастықтары, май шелекке қаптар - тігу;

5) жастық қаптары және жүк шабадандарына тұтқалар - қайып тігу.

 

 

32-параграф. Бұйымдарды тігуші, 3-разряд

 

324. Жұмыс сипаттамасы:

тігін машиналарымен орташа күрделіліктегі бұйымдар мен бұйымдар элементтерін:табиғи және жасанды былғарыдан жасалған қолғаптар (қолғапқа жапсырманы қайып тігуден өзге), сағаттың белбеулік қайыстарын, портмоне, шилан, әмиандар, көзілдірікке, кілттерге, тарақтарға қаптар, фотоаппараттар үшін жеңіл конструкциядағы қаптар, құжаттар мен кәдесый кітаптарына мұқабалар, бүрмеленген бокс қолғаптарытігу бойынша жұмыстарды орындау;

сөмкелерді, портфельдерді, папкілерді, аспалы сөмкелерді, карта салғыштарды тігу, жоғарғы бөліктің құрамдас бөлшектерін қайып тігу және қайыптамау;

бұйымдардың сыртқы бөлшектері мен элементтерін әдіптеу және көмкеру;

бақылау белгілеуінсіз бұйымдардың ішкі жағынан кедер мен сылдырма ілгекті, резеңкені қолғаптар мен биялайларға қайып тігу;

цупферлерді, клапандарды, иніштерді, қайыстарды және өзге сыртқы бөлшектерді қайып тігу, кедерді бір мезгілде төсеусіз ботанды, сынашықтарды, фальдтарды, жақтарымен қоса түпті қайып тігу (бүру);

бұйымдарға орташық пен аралықты қайып тігу;

сөмкелердің, папкілердің, портфельдердің, аспалы сөмкелердің, қолғаптар мен биялайлардың манжеттерінің, фибра қосымшаларының, хоккей шолақ дамбалдарының шетін әдіптеу және көмкеру;

қымтаулы тігісті, бүрмені, әшекей сызықтарын, дөңес бедерлерді тігу, бізді түйреумен екі инелеп бұйымдарды қусыру, сигналдық жалаушалардың қаптарына түпті қайып тігу;

машинамен тігілмейтін учаскелерді тігіп бітіру және бізді түйреумен екі инелеп бұйымдарды қусыру кезінде машина тігістерін бекіту;

әртүрлі үлгідегі және сыныптағы тігін жабдығында немесе инелерді, аспаптарды, құрал-сайманды қолдана отырып қолмен жіп тігістерімен бөлшектерді, бұйымдарды біріктіру әдісімен қайыс-ер бұйымдарын, адамның керек-жарақ бұйымдарын, жүк бөліктерін және брезент пен шатырлық матадан жасалған өзге бұйымдарды тігу бойынша күрделі операцияларды орындау;

жалпақ тері, резеңке, кендір, жүн, мақта-мата жетек қайысы мен ені 100 миллиметрден жоғары транспортер таспаларын, сондай-ақ желімдеуді қажет ететін дөңгелек, былғары белдіктерді қусыру, сырмалау, желімдеу және бекіту;

технология талаптарына сәйкес сыруды үзбей және бос өткізбей жібі тартылған түзу тігісті, қабу жиілігі мен бөлшектердің жиектен қашықтығын қамтамасыз ету;

тігін машинасында бірнеше қабаттап бойлата немесе фигуралы тігіспен техникалық бұйымдарды тігу және қусыру;

техникалық шарттарға сәйкес қайыс белдіктерді отырғызу, қайыс пен қусырманың қажетті енін, тығыздығы мен қалыңдығын алу мақсатында машинамен қусыру;

отырғызу шығыршықтарын реттеу;

машинаны реттеу және жөндеу.

325. Білуге тиіс:

тігін машиналары мен жабдығының, оның ішінде былғары галантерея өндірісі үшін арнаулы тігін машиналарының құрылысы, оларды техникалық пайдалану, реттеу және жөндеу тәртіптері;

арнаулы аспаптардың құрылысы, оларды қолдану тәртіптері;

орташа күрделіліктегі бұйымдарды тігу бойынша жұмыстарды орындау тәсілдері;

тігін машинасы арқылы қайыстарды өткізу бірізділігі, қайыстар мен қусыруға қойылатын техникалық шарттар;

технология және бекітілген үлгілерге сәйкес фигуралық тігулерді орындау тәсілдері;

дайын бұйымдардың сапасына қойылатын талаптар.

326. Жұмыс үлгілері:

қолмен тігу:

1) қанаттарға бенфуторлар, горттар, тері жапқыштарын, қамыт кранецтері, ноқталар, өмілдіріктер, жапсырмалар, жүк жегу ноқталары, айыл жүгендері, таралғы, жүк және жекпе қайыстары, көлік қайыстары, отырғыштар, алдыңғы және артқы жүктердің артпалы дорбалары, жабу айылдары, жүгендер, белкөтермелер, чумбурлар, сүйреуші және негізгі шілиялар, шілиялар - тігу;

2) шабаданның киіз біліктері - тігу және қаптау;

3) шығу ер жастықтарына жапқыштар, қамыттың алдыңғы біліктеріне жапқыштар, адам керек-жарағының қайыстарына клапандары бар белбеу тоғалары, шабадан түбінің аралықтары, әртүрлі белдіктерге тоғалар, корпустарға аспа қайыстар - жапсыра тігу;

4) артиллериялық жегу әбзелдерінің біліктері - былғары және металл таяныштар мен планкалар - киізбен, ауыл шаруашылық қайыстары - орап тігу;

5) корпус қырлары мен шабаданның жапқышын - көмкерме;

6) шабадан корпусы жапқышының қырлары - көктеу;

7) шабадан бұрыштары - қусыру;

8) шабадан каркасының бұрыштары - бекіту;

9) ердің қамыт жастықтары мен киіз бөлшектері - дайындама;

тігін машинасымен тігу:

1) бүйір жапқыштары мен қамыт жастықтарының жапқышы, артпалы дорба ботандары, қанаттарға бенфуторлар, делбелерге горттар мен ұштықтар, офицер және казак ерінің және шығу жегу әбзелінің әртүрлі қайыс бөлшектері, терлік жапқыштарына жегуліктер, терлік жапқыштар, офицер ерінің алдыңғы және артқы жүктерінің қабы, алдыңғы жүктің (тең), артиллериялық жегу әбзелі жастықтарына жапқыштар, қамыт бұраулары, тачанкалық жекпе қайыстарына муфталар, ноқталар, тығыздамалар, өмілдіріктер, жүген жапсырмалары, жүгендер, таралғылар, лейцтерге тоғалар мен горттар, айылдар, пристругалар, артпалы дорбалар, жорық терліктер, үлкен және кіші жастықтар (облямовкалар), мойын жастықтары, кішкене жастықтар, ауыл шаруашылық жегу әбзелінің жекпе қайыстары, подперсьялар, иық жастықтары, жүк қайыстары, тырнақтар үшін қайыстар, айылдарға біріктіру қайыстары, көлік қайыстары, адам керек-жарағының пассалық қайыстары, дала сөмкесі және полеткалар толықтай, жүгендер, қамыт жастықтары, чумбурлар, белкөтермелер, шілиялар, белбеулер, қайыстар, қамыт жапқышына булықтар - тігу;

2) бұйымдардың жоғарғы бөлігі - әдіптеу;

3) былғарымен қамыт айналымдары - қаптау;

4) дала сөмкелерінің астарлары, бұйымдарға тоға және бастырмалармен ілгекті горттар мен жегуліктер, арнаулы машинада жүк корпустарына каркастар, қамыт жастықтарына сыналар мен облямовкалар, резеңкелерге ілмектер, сөмке жақтарына корпустар мен жапқыштар, қамыттың алдыңғы біліктеріне жапқыштар, тасушы ілгектер, белдіктерге тоғалар, фигуралық тігісі бар белбеу қайыстарына қайылған тігіс және клапандары бар тоғалар, ілгекті горттары бар патрон қораптары және кобур жақтарына жапқыштар, иық қайыстар - қайып тігу;

5) ауыл шаруашылық жегу әбзелінің әртүрлі қайыстық бөлшектері, табан ағаштар, құрама жапқыштар, тізеқаптарға шығыршықтар, бүйір жапқыштарының клапандары, таға қапшықтары, қамыт қапшығына қаптамалар, ершіктер, ершіктер горттары, кішкене тоғалар мен қанжығаларға ілгектер, алдыңғы сөмкелер, артқы және орта жақтар, артқы жақтары бар жапқыштар, кобура корпустары, бөлшектер, үстеме және аралықтағы әртүрлі өлшемдегі бастырмалар, жабу айылдары - қайып тігу;

6) адам керек-жарағының бөлшектері - жиектеу;

7) шабаданның корпусы мен жапқыштары - қырларын жиектеу;

8) қайыстарға тоғалар мен шығыршықтар, қайыстарға ілмектер, қайып тігілген белдіктер, қамыт жастықтарының бұрыштары, терліктерге жапқыштардың бұрыштары, жапқыштардың бұрыштары - тігу;

9) киізге ер қаптамасы, шарнирге ер жапқыштары, аралық қабатқа қайыстар, топсаға резеңкелер - қайып тігу;

10) қамытбаулар мен қайыстар - есу.

 

 

33-параграф. Бұйымдарды тігуші, 4-разряд

 

327. Жұмыс сипаттамасы:

қызмет ету машиналарында күрделі: бір мезгілде кедерді төсеумен немесе тігістерді көмкерумен қолғаптарды (жолма жолдан өзге), сөмкелерді, портфельдерді, балет қорапшаларын, папкілерді, аспалы сөмкелерді, шабадандар мен аспалы сөмкелерді - бұрышын тігетін машиналарда, шабадандарды қол, колонкалық машиналарда және таяныш тіреулері бар машиналардабұйымдарды тігу бойыншажұмыстарды орындау;

табиғи және жасанды былғарыдан жасалған қолғапқа жапсырманы қайып тігу;

тігін машинасында спорт бұйымдарын: қалқаншаларды, қақпашы үшін иықбаулар мен көкірекшелерді, шынтаққапты, боксшы маскаларын, велошлем мен хоккей шлемдерін, мақта-мата мотокостюмдерін, хоккей шолақ дамбалдарын, велошабандоздар, мотошабандоздар үшін қолғаптарды, снаряд қолғаптарын, боксшы грушаларын, қорғау қалқандарын  тігу;

ойыншы қалқаншаларына чашка мен өзге бөлшектерді қайып тігу;

спорттық бұйымдарды: қаптармен спорт доптарын, боксшы нәктерін, қорғау қалқандарын, қақпашы қолғаптарын  қолмен тігу;

денталық әдіспен қолғаптарды қолмен тігу;

қаптар мен спорттық доптардың тігілмейтін учаскелерін қолмен тігіп бітіру;

әртүрлі үлгідегі және кластағы тігін жабдығында немесе инені, бізді, аспаптарды, құрал-сайманды қолданумен қолмен жіптік тігістермен шикі қусырумен былғары мен киізден жасалған қайыс-ер бұйымдарын, адам керек-жарағы бұйымдарын тігу бойынша аса күрделі операцияларды орындау;

технология талаптарына сәйкес сыруды үзбей және бос өткізбей жібі тартылған түзу тігісті, ине шаншым жиілігі мен тігіс пен бөлшектердің арасындағы қашықтықтықты қамтамасыз ету;

қолданылатын машиналарды, жабдықты және аспаптарды реттеу және жөндеу.

328. Білуге тиіс:

әртүрлі мақсаттағы тігін машиналарының құрылысы, техникалық пайдалану тәртіптері;

әртүрлі қалыңдықтағы материалдарды тігуге тігін машиналарын реттеу және жөндеу тәсілдері;

күрделі бұйымдарды, оның ішінде спорттық және қайыс-ер бұйымдарын тігу бойынша жұмыстарды орындау тәсілдері.

329. Жұмыс үлгілері:

тігін машинасында тігу:

1) қаптау түбі, отырғыштарға күнқағарлар, жүк қамытының жапқышы, офицер керек-жарағының муфталары, артиллериялық жегу әбзелінің көкірек және мойын жастықтары, рота барабандары үшін қайыстар, бір мезгілде серіппені қою және қайыстарды біріктірумен қаптар, револьвер баулары мен желбей - тігу;

2) адам керек-жарағының бөлшектері - қол машиналарында тігу;

3) рота барабандары үшін қайыстарға төсегі бар горттар, оқаны, бетінен қорапша мен ілгекті, қаламдар және белгілеу таянышы үшін тығыздамалар, корпусқа қалта ұяшықтары бар аралық қабаттарды, целлулоид пластиналарын планшеткалардың ботанына, файларға, корпусқа сүмбілі бастырмаларын -  қайып тігу;

4) астарлар, кобуралар, қысқа қорапшалары және қылшықты аспа бау үшін шашақтары бар (ұзын және иықтық) қайыстар - қайып тігу;

5) рюкзактарға горттар, жегуліктер, қалталар, клапандар - қайып тігу;

6) бір мезгілде жіптерді қоюмен рюкзактардың жоғарғы бөлігі - әдіптеу;

7) тегіс машиналарда қалталардың бедері - қайып тігу;

қолмен тігу:

1) жүк қамыты жастықтарына жапқыштар - тігу;

2) түзу, ауыл шаруашылық ер жапқыштары мен киіз жастықтар - тігу.

 

 

34-параграф. Бұйымдарды тігуші, 5-разряд

 

330. Жұмыс сипаттамасы:

аса күрделі бұйымдарды: қолғаптарды - қайып тігу машиналарында, қатты конструкциядағы футлярларды - бұрыштарды тігетін машиналарда, шабадандар мен аспалы сөмкелерді - бір мезгілде тігістерді көмкеру мен бұрыштарды тігетін машиналардатігу бойынша жұмыстарды орындау;

тігін машиналарында спорт бұйымдарын: былғары мото костюмдерін, боксшы табандарын, ойыншы, семсершілердің, қақпашының және боксшының қолғаптарын  тігу;

қылмен толтырғаннан кейін ойыншы қолғабының жұмыр бөлігі мен қаптал тігістерін қайып тігу;

шынтаққаптарға чашканы, ағытпалы қоныш пен амортизаторларды - ойыншының қалқаншаларына қайып тігу;

қаптаманы және спорт доптарын тігін машинасында, қаптама мен фигуралы пішіндегі доптарды - қолмен тігу.

331. Білуге тиіс:

тігін машиналарының құрылысы, техникалық пайдалану тәртіптері және реттеу тәсілдері;

аса күрделі бұйымдарды тігу бойынша жұмыстарды орындау тәсілдері.

 

 

35-параграф. Бұйымдарды тігуші, 6-разряд

 

332. Жұмыс сипаттамасы:

арнаулы тігін машиналарында және қолмен қаптаманы және ерекше мақсаттағы фигуралы пішіндегі спорт доптарын тігу.

333. Білуге тиіс:

ерекше мақсаттағы бұйымдарды тігу бойынша жұмыстарды орындау тәсілдері;

арнаулы тігін машиналарының құрылысы, техникалық пайдалану тәртіптері және реттеу тәсілдері.

 

 

36-параграф. Бұйымдарды толтырушы, 3-разряд

 

334. Жұмыс сипаттамасы:

берілген пішіні мен салмағын сақтай отырып, бұйымдардың барлық ауданы бойынша қыл мен жүнді біркелкі бөлумен бірге жай және орта күрделіліктегі былғары галантерея мен қайыс-ер бұйымдарын қыл және жүнмен толтыру;

әрбір сырудың астына бекіткіштерді салып бұйымдарды қабу.

335. Білуге тиіс:

бұйымдары қыл және жүнмен толтыру тәсілдері;

бөлшектер мен бұйымдардың түрлері мен мақсаты;

толтырылатын бұйымдар мен олардың бөшектеріне қойылатын техникалық шарттар;

бұйымдарды толтыру ақауларының пайда болу себептері, олардың алдын алу және жою тәсілдері;

біз, ине және жіптің нөмірлері.

336. Жұмыс үлгілері:

1) жүктер;

2) спорт ойындарының ойыншылары үшін көкірекшелер;

3) спорт ойындарының ойыншылары үшін шынтаққаптар;

4) тұғырықтар;

5) ердің қапталының жастығы;

6) ер-тұрман;

7) велосипед және мотоцикл шлемдері.

 

 

37-параграф. Бұйымдарды толтырушы, 4-разряд

 

337. Жұмыс сипаттамасы:

қажетті пішіні мен салмағын сақтай отырып, қылды біркелкі бөліп салумен қатар күрделі былғары галантереялық бұйымдарды қылмен толтыру.

338. Білуге тиіс:

толтыру әдістері, бұйымдар мен олардың бөлшектерінің түрлері мен мақсаты;

толтырылатын бұйымдар мен бөлшектерге қойылатын техникалық шарттар;

бұйымдарды толтыру үшін қолданылатын материалдардың қасиеттері.

339. Жұмыс үлгілері:

1) боксші табаны мен маскасы;

2) спорт ойындарының ойыншылары үшін боксші қолғаптары;

3) хоккей шлемдері;

4) қақпашылар үшін хоккей қалқаншалары.

 

 

38-параграф. Бұйымдарды түсіруші, 2-разряд

 

340. Жұмыс сипаттамасы:

кептіруден соң сөмке ботанының талшығын металл қалыптардан түсіру;

кептіруден соң ағаш қалыптардан ер отырғышын түсіру.

341. Білуге тиіс:

қалыптардан бұйымдарды түсіру тәртіптері;

талшықтарды түсіру тәсілдері;

кептіруден соң бұйымдардың дайындығын анықтау әдістері;

ат әбзелдерін жасаудың және оны атқа қиюластыру әдістері;

бұйым сапасына қойылатын талаптар.

 

 

39-параграф. Бұйымдарды түсіруші, 3-разряд

 

342. Жұмыс сипаттамасы:

қайрақтан иіру жеңдерін түсіру, шегелерді кетіру және бүлдірмей қайрақтан жеңнің жабысқан бөлігін бөліп тастау;

түсірілген бұйымдарды дестелеп жинау.

343. Білуге тиіс:

қайрақтан иіру жеңдерін түсіру тәртіптері;

бұйымдар сапасына қойылатын талаптар;

бұйымдарды жинап қою тәсілдері.

 

 

40-параграф. Бұйымдарды, жартылай фабрикаттар мен материалдарды ажарлаушы, 2-разряд

 

344. Жұмыс сипаттамасы:

аяқкиімнің төменгі бөлігінің қарапайым бөлшектерін, ұсақ үлбір терілерінің былғары тінін қызмет ету машинасында, шабер станогында немесе қолмен тегістеу, тазалау.

345. Білуге тиіс:

аяқкиімнің төменгі бөлігінің қарапайым бөлшектері, үлбір терілерін тегістеу тәсілдері;

тері тіні мен түкті жабынның құрылымы мен қасиеттері;

ажарлауға келіп түсетін үлбір терілері мен аяқкиімнің бөлшектеріне қойылатын талаптар;

ажарлау тәсілдері;

қызмет ету машинасы мен шабер станогын пайдалану тәртіптері.

 

 

41-параграф. Бұйымдарды, жартылай фабрикаттар мен материалдарды ажарлаушы, 3-разряд

 

346. Жұмыс сипаттамасы:

Дата публикации

21 декабря 2020