Жалпы деректер.
Мемлекеттік бақылау келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылады:
1) мүгедектігі бар адамдардың құқықтарын сақтау;
2) мүгедектігі бар адамдар үшін қолжетімді кедергісіз орта құру;
3) жергілікті атқарушы органдардың арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсету саласында.
Мемлекеттік бақылау ҚР Кәсіпкерлік кодексіне сәйкес бақылау субъектілеріне (объектілеріне) бару арқылы профилактикалық бақылау және жоспардан тыс тексеру нысанында жүзеге асырылады.
Профилактикалық бақылау Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің бұйрығымен бекітілген, тиісті жартыжылдыққа арналған профилактикалық бақылау тізімінде көрсетілген объектілерде ғана жүргізіледі. Департамент әр жартыжылдықта алдыңғы тексерулер барысында алынған қолда бар деректердің негізінде, ақпараттық жүйелерден және басқа да көздерден профилактикалық бақылау тізімін қалыптастырады, ол Министрдің тиісті бұйрығымен бекітіледіі. Жүргізілген профилактикалық бақылаудың қорытындысы бойынша Департамент бақылау субъектісіне әкімшілік жауапкершілікке тартпай, нақты мерзімдерін көрсете отырып, анықталған бұзушылықтарды жоюға ұйғарым береді.
Жоспардан тыс тексерулерді Департамент, жеке және заңды тұлғалардың өтініштері негізінде және заңды тұлғалардың құқықтарын бұзу, адамның өміріне, денсаулығына, қоршаған ортаға және жеке және заңды тұлғалардың, мемлекеттің заңды мүдделеріне зиян келтіру фактілері бойынша жүргізеді. Жүргізілген жоспардан тыс тексеру қорытындылары бойынша мүгедектігі бар адамдардың құқықтары мен бұзушылықтар анықталған жағдайда, құқық бұзушылық субъектісіне анықталған бұзушылықтарды және оларды жою мерзімдерін көрсете отырып, тиісті нұсқама беріледі. Сондай-ақ тұлға айыппұл түрінде әкімшілік жауапкершілікке тартылады.
Мемлекеттік бақылау бекітілген тексеру парақтарына сәйкес жүргізіледі және тексеру парақтарында белгіленген талаптар ғана тексеруге жатады.
Мүгедектігі бар адамдар үшін қолжетімді, кедергісіз орта мәселесі.
2015 жылы Қазақстан мүгедектігі бар адамдардың құқықтары туралы БҰҰ Конвенциясын ратификациялады және мүгедектігі бар адамдарға қатысты кемсітушілікке жол бермеу және мүгедектігі бар адамдардың қоғамда тең құқықтарды пайдалануы үшін қолайлы жағдайлар жасау үшін бірқатар шаралар қабылдау жөнінде өзіне міндеттемелер қабылдады. Осындай шаралардың бірі мүгедектігі бар адамдар үшін қолжетімді кедергісіз орта құру және әлеуметтік және көліктік инфрақұрылым объектілерін халықтың қауқары аз топтарының мұқтажына бейімдеу, мәдени-ойын-сауық іс-шараларына қол жеткізуді қамтамасыз ету болып табылады. Облыстың жергілікті атқарушы органдары қолжетімді ортаны құру және объектілердің мүгедектігі бар адамдардың мұқтажына бейімделуі бойынша барлық қажетті шараларды қабылдауға міндетті. Департаментпен кедергісіз ортаны қалыптастыру бойынша бақылау әлеуметтік және көлік инфрақұрылымы объектілерінің бейімделуін мониторингілеу, талдау және тексеру жолымен жүргізіледі. Қандай да бір бұзушылықтар анықталған жағдайда Департамент тиісті ұйғарымдар енгізеді.
ҚР Әлеуметтік кодексінің 154-бабының 1-тармағына сәйкес-Қазақстан Республикасында мүгедектігі бар адамдар инфрақұрылым объектілеріне, ақпараттандыруға, көлікке, ақпаратқа, ойын-сауық мәдени-бұқаралық ақпарат құралдарына қол жеткізуді қамтамасыз ету құқықтарын қоса алғанда, Қазақстан Республикасының Конституциясында, Қазақстан Республикасының басқа да заңнамалық актілерінде бекітілген әлеуметтік-экономикалық және жеке құқықтары мен бостандықтарының толықтығына ие іс-шараларға, спорттық жарыстар мен мемлекеттік қызметтерге құқықтарына ие.
Мгедектігі бар адамдардың әлеуметтік және көлік инфрақұрылым объектілеріне қолжетімділікті қамтамасыз етпегені үшін, ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің 83 бабымен лауазымды тұлғаларға (мемлекеттік құрылым басшыларына) - 50 АЕК мөлшерінде, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне - 120 АЕК, орта кәсіпкерлік субъектілеріне - 200 АЕК және ірі кәсіпкерлік субъектілеріне - 400 АЕК айыппұл түрінде әкімшілік жауапкершілік қарастырылған.
Мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау мәселесі.
Мүгедектігі бар адамға мүгедектікті белгілеу мерзіміне мүгедектігі бар адамның жеке қажеттіліктерін бағалау негізінде жеке бағдарлама әзірленеді және жергілікті атқарушы органдардың техникалық көмекшімен қамтамасыз ету жолымен ағзаның бұзылған және (немесе) жоғалған функцияларын қалыптастыруға, дамытуға, қалпына келтіруге және (немесе) өтеуге бағытталған медициналық, әлеуметтік, кәсіптік шараларды қамтитын іс-шаралар кешенін айқындайды (компенсаторлық) құралдармен.
Жеке бағдарламаның уақтылы орындалуын Департамент мүгедектігі бар адамдардың орталықтандырылған дерекқорына және Е-Собес бағдарламасына күнделікті мониторинг жүргізу жолымен, сондай-ақ облыстың қалалары мен аудандарының жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімдерінде профилактикалық бақылау жүргізу кезінде тұрақты негізде бақылайды. Ұсынылған оңалту құралдарымен және қызметтерімен уақтылы қамтамасыз етілмеген жағдайда Департамент анықталған бұзушылықтарды жою және оларды жіберген адамдарды әкімшілік немесе тәртіптік жауаптылыққа тарту жөнінде шаралар қабылдайды.
Мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік оңалту түрлерімен қамтамасыз етпегені үшін мүгедектігі бар адамдарды оңалту мен оңалтудың жеке бағдарламасына сәйкес лауазымды тұлғаларға 20 АЕК мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.