Заң мен құқықтық тәртіп — әділетті қоғамның негізі. Мұндай қоғамда адам құқықтары қағаз жүзінде ғана жарияланбай, іс жүзінде қорғалуы тиіс. Заңның сақталуы адамдардың қауіпсіздігіне, мемлекеттік органдарға деген сенімге және әрбір азаматтың өз құқығы қорғалатынына деген сеніміне тікелей әсер етеді.
Шымкент қаласы бойынша халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау департаментінің жұмысы үшін заңдылық қағидатын сақтау айрықша маңызды. Өйткені біздің жұмысымыз азаматтардың, соның ішінде мүгедектігі бар адамдардың, қарттардың және мемлекет тарапынан ерекше қолдау мен қамқорлықты қажет ететін жандардың құқықтарын қорғаумен тікелей байланысты.
Әлеуметтік салада заңды сақтау — жай ғана талаптарды орындау емес. Әрбір нормативтік құжаттың, әрбір қабылданған шешімнің және әрбір бақылау іс-шарасының артында нақты адамдардың тағдыры, күнделікті қажеттіліктері, қадір-қасиеті мен толыққанды өмір сүруге деген құқығы тұр.
2026 жылдың тоғыз айында Департамент 24 бақылау іс-шарасын өткізді. Оның 15-і профилактикалық бақылау аясында, ал 9-ы азаматтардың өтініштері мен прокуратура органдарының тапсырмалары бойынша жүргізілген жоспардан тыс тексерулер болды. Соның ішінде 2 тексеру прокуратура органдарының тапсырмасы бойынша өткізілді.
Бақылау іс-шараларының нәтижесінде 105 заң бұзушылық анықталып, оларды жою туралы 17 нұсқама берілді. Кінәлі тұлғаларға қатысты 6 әкімшілік іс қозғалып, жалпы сомасы 1 081 250 теңге айыппұл салынды.
Бұл сандардың артында нақты міндеттер тұр. Біздің мақсатымыз — заң талаптарының сақталуын қамтамасыз ету, заң бұзушылықтардың алдын алу және азаматтардың құқықтарын қорғау. Әрбір өтінішке мұқият қарап, мәселені жан-жақты зерделеп, заң аясында тиісті шаралар қабылдау маңызды.
Мүгедектігі бар адамдар үшін ғимараттардың қолжетімді болуына да ерекше көңіл бөлеміз. Пандустар, көтергіштер, бейімделген санитарлық тораптар, тактильді көрсеткіштер және басқа да қолжетімді орта элементтері — жай ғана техникалық талаптар емес. Олар адамның өз бетінше жүріп-тұруына, қызметтерді алуына, білім алуына, жұмыс істеуіне және қоғамдық өмірге өзгелермен тең дәрежеде қатысуына мүмкіндік береді.
Сондықтан бұл саладағы заң талаптары мүлтіксіз орындалуы керек. Егер құрылыс немесе қайта жаңарту кезінде ғимараттың қолжетімділігі қамтамасыз етілмесе, мұндай жағдайға көз жұма қарауға немесе оны болмашы кемшілік деп қабылдауға болмайды. Анықталған заң бұзушылықтар белгіленген тәртіппен жойылып, кінәлі тұлғалар заңда көзделген жауапкершілікке тартылуы тиіс.
Мемлекеттік және әлеуметтік қызметтерді көрсету кезінде де заңдылықты сақтау аса маңызды. Әрбір азамат өз құқығын заңға сәйкес жүзеге асырып, нақты ақпарат алуға және өзіне әділ әрі құрметпен қаралатынына сенімді болуы керек. Бұл ретте немқұрайлылыққа, формалды көзқарасқа және заң талаптарына қайшы шешімдерге жол берілмеуі тиіс.
Сонымен бірге бақылаудың мақсаты тек заң бұзушылықтарды анықтап, жауапкершілікке тартумен шектелмейді. Ең бастысы — заң бұзушылықтардың алдын алу, азаматтардың бұзылған құқықтарын қалпына келтіру және заң талаптарын сақтауға деген жауапкершілікті қалыптастыру.
Менің сенімім бойынша, құқықтық мемлекет заң алдындағы теңдікке, жеке жауапкершілікке және адамды құрметтеуге негізделеді. Мемлекеттік органдар ашық әрі әділ жұмыс істеуі керек, ұйымдар заң талаптарын адал орындауға міндетті, ал азаматтар өз құқықтарын біліп, өзгелердің де құқықтарын құрметтеуі қажет.
Заң бәріне ортақ, ал адам құқықтарын қорғау жай ғана мәлімдеме емес, күнделікті жұмысымыздың нақты нәтижесі болуы тиіс. Осындай ұстаным қоғамның сенімін нығайтып, әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз етуге және адамды құрметтеу мен заңды сақтауға негізделген құқықтық тәртіпті қалыптастыруға ықпал етеді.
Заңды сақтау әрқайсымыздан басталады. Тек ортақ күш-жігеріміздің арқасында әділеттілік нақты іспен көрініс табатын, азаматтардың құқықтары сенімді қорғалатын және әрбір адам өз ісіне жауап беретін қоғам құра аламыз.
---
Тұрсынбаев Ғалым Сұлтанұлы
Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің Шымкент қаласы бойынша департаментінің басшысы
Эпилепсия — қайталанатын эпилепсиялық ұстамалармен сипатталатын созылмалы неврологиялық ауру. Бұл дерт адамның күнделікті белсенділігін шектеп, еңбекке қабілеттілігіне және қоғамға бейімделуіне әсер етуі мүмкін.
Медициналық-әлеуметтік сараптама (МӘС) пациенттің денсаулық жағдайын, тіршілік-тынысының шектелу дәрежесін бағалау және мүгедектікті белгілеу қажеттілігін анықтау мақсатында жүргізіледі.
Сараптама барысында эпилепсиялық ұстамалардың жиілігі мен ауырлығы, ұстамаға қарсы емнің тиімділігі, когнитивтік бұзылыстардың, психикалық ауытқулардың және басқа да асқынулардың болуы ескеріледі. Сонымен қатар адамның өзін-өзі күту, өздігінен қозғалу, білім алу және еңбек ету қабілеті бағаланады.
Медициналық-әлеуметтік сараптамадан өту үшін медициналық құжаттар, неврологтың қорытындысы, электроэнцефалография (ЭЭГ) нәтижелері және диагнозды, сондай-ақ аурудың ағым ерекшеліктерін растайтын басқа да тексерулердің қорытындылары қажет.
Эпилепсия диагнозының болуы өздігінен мүгедектік белгілеуге автоматты түрде негіз болмайтынын атап өткен жөн. Шешім әр адамның жағдайына жеке тәртіппен қарау арқылы, ағза функцияларының бұзылу дәрежесі мен тіршілік-тынысының шектелу деңгейін ескере отырып қабылданады.
Медициналық-әлеуметтік сараптаманың негізгі мақсаты — адамның денсаулық жағдайын жан-жақты бағалап, оның әлеуметтік қолдауға қажеттілігін анықтау және қоғам өміріне толыққанды араласуына мүмкіндік жасау.
Сәлеметсіздер ме, құрметті Шымкент қаласының тұрғындары!
Бүгін құрылыс салушылардың назарын мүмкіндігі шектеулі адамдар мен жүріп-тұруы қиын азаматтар үшін нысандардың қолжетімді болуын қамтамасыз ету мәселесіне аударғым келеді.
Сәйкестік туралы декларацияны келісу — жай ғана құжат рәсімдеу емес. Біздің міндетіміз — нысанның қолжетімділік талаптарына сәйкестігіне көз жеткізу және адамдардың оны кедергісіз әрі қауіпсіз пайдалана алатынын бағалау.
Біздің ұстанымымыз нақты: егер нысанда қолжетімділік талаптары қамтамасыз етілмесе, біз сәйкестік туралы декларацияны ешбір жағдайда келіспейміз. Заң талаптарын бұзуға да, анықталған кемшіліктерге көз жұма қарауға да жол бермейміз.
Сондықтан құрылыс салушыларды заң талаптарын айналып өтудің жолдарын іздемеуге, мәселені тек қағаз жүзінде шешуге тырыспауға шақырамын. Егер кемшіліктер анықталса, оларды толық жою қажет. Содан кейін ғана декларацияны келісу мәселесін қарастыруға болады.
Нысанның қолжетімділігі жобалау кезеңінен бастап ескерілуі және құрылыс барысында толық қамтамасыз етілуі тиіс. Бұған пандустар, кіреберістер, лифтілер, санитарлық тораптар, тактильді көрсеткіштер және адамдардың нысанды өз бетінше әрі қауіпсіз пайдалануына мүмкіндік беретін басқа да жағдайлар жатады.
Енді нақты деректерге тоқталайын. Бүгінгі күнге дейін Шымкент қаласы бойынша департаментке сәйкестік туралы декларацияны келісуге 109 өтінім келіп түсті. Оның 38-і келісілді, 29-ына бас тартылды, 28-ін өтінім берушілер кері қайтарып алды, ал 14 өтінім бойынша жұмыс әлі жалғасып жатыр.
Біздің ұстанымымыз өзгермейді: қолжетімділік мәселесінде ымыраға жол жоқ, заң талаптарынан ауытқуға болмайды.
Өйткені қолжетімді орта — жай ғана талап емес. Бұл — әр адамның құқығын құрметтеу және барлығына тең мүмкіндік жасау.
2026 жылғы 16 қазанда Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің Шымкент қаласы бойынша департаментінде семинар-кеңес өткізілді.
Жиында сыбайлас жемқорлықтың алдын алу, сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру, мемлекеттік қызметшілердің Әдеп кодексі талаптарын сақтау және олардың құқықтарын қорғау мәселелері қаралды.
Сонымен қатар департаменттің 2026 жылғы тоғыз айдағы қызметінің қорытындылары талқыланды. Күн тәртібінде медициналық ұйымдардың азаматтарды медициналық-әлеуметтік сараптамаға (МӘС) алғашқы және қайта куәландыруға жолдауы, негізсіз жолдау жағдайлары және сырттай проактивті куәландыру форматында мемлекеттік қызмет көрсету барысы қамтылды.
Семинар-кеңес соңында қатысушылар өзекті мәселелер бойынша пікір алмасып, сұрақ-жауап форматында талқылау жүргізді.
#ӘлеуметтікҚорғау #Шымкент #СеминарКеңес
Отбасының әлеуметтік жағдайын бағалау кезінде мемлекет оның материалдық мүмкіндігімен қатар, әлеуметтік тұрақтылығын да ескереді. Бұл көрсеткіш отбасының нақты құрамын, оның барлық мүшелерінің жасын, кәмелетке толмаған балаларының, қарт адамдардың және мүгедектігі бар азаматтардың бар-жоғын ескере отырып, отбасының шынайы жағдайын дәл бағалауға мүмкіндік береді.
Осы тәсілдің нәтижесінде мүліктік жағдайы шамалас, сырттай ұқсас екі отбасының қорытынды бағасы әртүрлі болуы мүмкін. Өйткені отбасы мүшелерін асырауға және оларға күтім жасауға байланысты қосымша жүктеме бекітілген әдістемеде арнайы ескеріледі.
Сонымен қатар бір ғана көрсеткіш – мысалы, пәтердің немесе автокөліктің меншікте болуы – отбасының қорытынды санатын өздігінен айқындамайды.
Отбасының жағдайын кешенді бағалау мемлекеттік ақпараттық жүйелерден алынған мәліметтер негізінде Отбасының цифрлық картасы арқылы автоматты түрде жүргізіледі. Бұл әдістеме мемлекеттік қолдаудың жекелеген түрлерін отбасының нақты жағдайына қарай саралап көрсету үшін 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі.
Бүгінде Қазақстандағы 6,2 миллион отбасы мен үй шаруашылығы туралы өзекті әрі жан-жақты мәлімет Отбасының цифрлық картасында жинақталған. Отбасының әлеуметтік жағдайын объективті әрі дәл бағалау үшін 30-дан астам мемлекеттік ақпараттық жүйенің деректері пайдаланылады. Бұл туралы ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің өкілдері Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте мәлімдеді.
Отбасының әлеуметтік әл-ауқатының деңгейін анықтау әдістемесі екі негізгі бағытты кешенді бағалауды көздейді. Олар – материалдық жағдайы мен жалпы әлеуметтік тұрақтылығы.
Материалдық әл-ауқатты бағалау алты сала бойынша 59 көрсеткішті қамтиды. Атап айтқанда, азаматтардың қаржылық жағдайы, жұмыспен қамтылуы, жылжымалы және жылжымайтын мүлкі, көлік құралдары, кәсіпкерлік қызметі, ауыл шаруашылығы активтері, сондай-ақ қолданыстағы кредиттік міндеттемелері ескеріледі.
Қажетті мәліметтер мемлекеттік ақпараттық жүйелерден тікелей алынады. Осы деректердің жиынтығы негізінде еліміздегі барлық үй шаруашылықтары А-дан Е-ге дейінгі бес санатқа бөлінеді. Бұл санаттар тек заңнамада мұқтаждық өлшемшарты белгіленген төлемдерді тағайындау кезінде ғана ескеріледі.
Қазақстанда шамамен 4,8 миллион үй шаруашылығы C, D және E санаттарына жатады. Жаңа қажеттілікті бағалау тәртібіне көшкен кезде бұл отбасылардың тиісті мемлекеттік жәрдемақыларды алуға заңмен бекітілген құқығы толық сақталады. Бұл туралы Еңбек министрлігінің Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингінде ресми түрде мәлімделді.
Атап айтқанда, жағдайы саламаттылық деңгейі қанағаттанарлық C санатына шамамен 3,2 миллион отбасы кіреді. Экономикалық тұрғыдан осал D санатында 1,4 миллионға жуық үй шаруашылығы бар. Ал экономикалық және әлеуметтік жағынан осал E санатына 128 мың отбасы жатады.
Мұндай отбасылар жұмыс табу, баспана мәселесін шешу және жақындарын өз күшімен қамтамасыз ету кезінде қиындықтарға тап болуы мүмкін.
Әр жәрдемақыны тағайындау үшін заңда белгіленген талаптар бұрынғыдай сақталады. C, D немесе E санатына жататын отбасылар кез келген жәрдемақыны автоматты түрде ала алмайды. Әр жәрдемақы заңда белгіленген талаптарға сай тағайындалады. Бірақ бұл санаттағы отбасыларға әл-ауқаты жоғары деген себеппен көмек беруден негізсіз бас тартылмайды.
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап бала тууға және оның күтіміне байланысты берілетін жекелеген бюджеттік жәрдемақыларды тағайындау шарттары отбасының сол кездегі әл-ауқат санатына қарай айқындалады. Бұл ретте Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан (МӘСҚ) төленетін әлеуметтік төлемдер мен бюджеттен берілетін жәрдемақылардың құқықтық негіздері әртүрлі екенін ескеру қажет.
Атап айтқанда, бала тууына байланысты берілетін біржолғы бюджет жәрдемақысы C, D және E санатындағы отбасыларға тағайындалады. Ал жұмыс істемейтін аналарға баласы бір жарым жасқа толғанға дейінгі күтіміне байланысты бюджет жәрдемақысы мұқтаждық өлшемшартына сәйкес беріледі. А және В санатындағы, яғни әл-ауқаты жоғары отбасыларға аталған бюджеттік төлемдер заңнамада көзделмеген.
Сонымен қатар міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі арқылы төленетін жүктілікке және босануға байланысты әлеуметтік төлем отбасының әл-ауқат санатына қарамастан, заңда белгіленген талаптар сақталып, төлем алуға құқығы болған жағдайда толық көлемде төленеді. Ұсынылған материалдарға сәйкес, әлеуметтік сақтандыру жүйесіне кемінде екі жыл қатысқаны расталған әйелдерге МӘСҚ-дан төленетін бала күтіміне байланысты әлеуметтік төлем де отбасының санатына қарамастан толық көлемде беріледі.
2026 жылғы 15 қазанда Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің Шымкент қаласы бойынша департаментінде әлеуметтік төлемдерді оңтайландыру мәселелері бойынша семинар-оқыту өткізілді.
Іс-шара Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі А. Ертаевтың төрағалығымен өткен 2026 жылғы 2 қазандағы хаттамалық тапсырмалардың 3.1-тармағын орындау мақсатында ұйымдастырылды.
Семинар барысында әлеуметтік төлемдерді оңтайландыру, төлемдерді тағайындау шарттары мен оларды тағайындау кезінде ескерілетін ерекшеліктер мәселелері қарастырылды.
Сондай-ақ, жауапты мамандарға аталған бағыт бойынша түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, өзекті мәселелер талқыланды.
2026 жылдың алғашқы тоғыз айында мүгедектігі бар адамдар мен арнаулы әлеуметтік қызмет алушылардың құқықтарын сақтау бойынша 913 тексеру жүргізілді.
Тексеруді ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне қарасты Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің аумақтық департаменттеріндегі мемлекеттік әлеуметтік инспекторлар өткізді.
Нәтижесінде анықталған заңбұзушылықтарды жою туралы 625 нұсқама беріліп, жалпы сомасы 67 млн теңгеден асатын 290 айыппұл салынды.
Тексерулердің 335-і жоспардан тыс жүргізілсе, 452-сі профилактикалық бақылау аясында өтті. Ал 126 тексеру прокуратураның талабы бойынша ұйымдастырылды. Мұндай тексерулер еліміздің барлық өңірін қамтыды. Тексеру ең көп жүргізілген өңірлердің қатарында Алматы облысы (110), Алматы қаласы (81), Астана қаласы (79), Түркістан облысы (63) және Батыс Қазақстан облысы (56) бар.
Әлеуметтік инспекторлар мүгедектігі бар адамдар үшін ортаның қолжетімділігіне, қауіпсіздігіне және қажетті әлеуметтік қызметтерді кедергісіз алу мүмкіндігіне ерекше назар аударады. Олар арнаулы әлеуметтік қызметтердің көрсетілуін, әлеуметтік және көлік нысандарының қолжетімділігін, сондай-ақ оңалту шараларының орындалуын тексереді.
Қолжетімді орта – ғимаратта пандус пен тұтқалардың болуымен ғана шектелмейді. Ең бастысы, мүгедектігі бар адам ғимаратқа кедергісіз кіріп, оның ішінде еркін қозғалып, қажетті қызметтерді қауіпсіз әрі қиындықсыз алуы керек. Ол үшін қозғалыс бағытының барлық учаскесі қолжетімділік талаптарына сәйкес болуы қажет.
Мемлекеттік бақылаудың мақсаты – заңбұзушылықтарды анықтап қана қою емес, оларды жойып, азаматтардың құқықтарының сақталуын қамтамасыз ету.
Егер адам арнаулы әлеуметтік қызмет алу кезінде құқықтарының бұзылғанын байқаса немесе нысандарға қолжетімділік мәселесіне тап болса, ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне қарасты Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің аумақтық департаментіне жүгіне алады. Өтініште нақты нысанды көрсетіп, қандай мәселе туындағанын жазу ұсынылады.