Құтқарушыларға психолог не үшін керек?

Оксана Петрова ШҚО ТЖД Өрт сөндіру және авариялық-құтқару жұмыстары қызметі Жедел-құтқару жасағының психологы. ТЖ жүйесінде 12 жыл қызмет етеді.  Азаматтарға психологиялық көмек көрсету үшін 200-ден астам оқиғалар мен төтенше жағдайларға қатысқан.

Өз жұмысында ол адамдарды қиындыққа қарсы тұруға үйретеді, болашақта адамға проблеманы шешуге кедергі болатын бейімделмейтін бұзушылықтардың алдын-алумен айналысады.

- Мамандыққа қалай келдіңіз?

-Менің кәсіби жолым осы қарапайым емес кәсіпте өзімді қалай көрсете алатынымды білгім келді. Адамды тұлға ретінде зерттеу - бәрі өте қызықты! Сұхбатқа келген кезде біздің жасақ жетекшісі Игорь Лапенлавский мені "құтқару ісі" идеясымен қызықтырып, еліктіріп жіберді десе болады. Жанқиярлық, тәуекелге қарамастан адамға көмекке келуге деген ұмтылыс. Және, әрине, мамандықтың романтикасы.  Мен үшін жас маман ретінде бұл іс-әрекетте керемет көкжиек көрінгендей болды.

- Мансап барысында қандай дағдыларға ие болдыңыз?

- Тәжірибелі құтқарушылардан мен білімнің тұтас қорын алдым және жан-жақты болдым, альпинизм ісінің негіздерін де меңгердім, барлық сынақ шеберханаларынан өттім, және, әрине, тәжірибе - бұл төтенше жағдайларда жұмыстың өзі. Мен жасақта қызмет еткен кезде тәжірибелі әріптестерімнің кеңестерін тыңдадым, өз шеберлігімді үнемі жетілдіріп отырдым. Мен үнемі ізденістемін, үнемі өзімді дамытамын, өз дағдыларымды жетілдіремін. Әрбір жағдай әртүрлі және әркездері мен үнемі жаңа нәрсені үйренемін. Кей жерде өзіме баға беріп, іс-әрекетімді түзетіп отырамын.

- Қандай жағдайлар ең есте қалды?

-Жігіт 9-қабаттан секіргісі келгенде, менің кезегім болып, баруым керек болды. Оқиға орнына келгенде, бұнда қаланың барлық қызметтері болған шығар: полиция, жедел жәрдем, өрт сөндірушілер, баспалдақ алаңына көтеріліп, терезенің әйнегін қағып, аяғын төмен түсіріп, секіремін деп қорқытқан жас жігітті көрдім. Онымен сөйлесуге тырыстым, ол " кет!» деп айқайлай бастады. Мен артқа шегініп, күттім. Біртіндеп әңгімеге тартып, сәйлесе бастадым. Ерні кеуіп шөлдегенін байқап су бердім, ол терезеден түсіп, суын ішіп сөйлесе бастады. Өзім іштей қатты уайымдап тұрсам да оны байқатпауға тырыстым. Сөз арасында ол адамды өзіме ьартып, жанына кеп отырдым. Жігіт маған қарай бұрылып тұрған кезде құтқарушылар шатырдан төмен түсіп келе жатқанын байқадым. Әріптестер терезеден кіріп, оны қауіпсіз жерге итеріп жібергенше барынша жігіттің назарын өзімде ұстадым. Адам екі ойлы болып  тұрғанда, оның жанында болу және оның осы өмірде қалуына маңызды себеп табу маңызды.

Риддерде орман өрті болған кезде біздің дәрігерлермен бірге адамдармен жұмыс істедік және мен түсінгенімдей, бұл тактика жақсы нәтиже береді. Олар медициналық көмек көрсетіп жатқанда, мен зардап шеккендерге "жол" таптым десе болады. Ең бастысы, олар әлем олардың қиыншылықтарына бей-жай қарамайтынын, жақын жерде көмекке келгендер бар екенін сезінуі керек. Мен жеке жұмыс істеу терең жұмыс істеуді білдіретінін байқадым, ал топта ол біреуді ашылады, ал біреу керісінше.  

Балалармен жұмыс кезінде ата-аналарымен жұмыс істеуге көбірек көңіл бөлінеді. Бала, егер ата-анасының күресіп жатқанын сезсе, бәрі жақсы екенін, қорғалғанын түсінеді. Біз балаларға түсініндіріп, қолдау көрсетеміз, бірақ ол мәселені анасы мен әкесі арқылы қабылдайды және оны қалай шешуге болатынын түсінеді. Төтенше жағдайда сіз стрессті, жоғалтуды, ауырсынуды бастан өткерген адамдарды кездестіресіз. Адам үшін оны жеңіп, әлемге қайтадан қажет бола бастайтынын сезіну маңызды. Біз адаммен бірге ашуланшақтықты, агрессияны, қорқыныш сезімін, апатияны бастан өткереміз және зардап шеккен адамды қайғымен жалғыз қалдырмау өте маңызды. Біздің басты міндетіміз – белгілерді жеңілдету, әлемге деген терең сенімсіздікті жеңуге көмектесу, алған жарақатымызды жеңу, ресурс беру және одан әрі не үшін өмір сүріп, күресу керектігін сезіну мүмкіндігі.

Сіз бұл қиын жұмыстан қалай назарды басқаға аударасыз, себебі қиын ауысым болды, біреу қаза  болды, ал сіздің үйде балаңыздың туған күні?

Жұмыс пен жеке өмірді араластырмау керек. Үйде сен анасың, жұмыста-Сен кәсіпқойсың, досыңмен - Сен доссың, анаңмен-сен қызысың. Сіз жұмыстан шықтыңыз, егер сіз өзіңіздің барлық негативтеріңізді "сүйреп" алып жүрсеңіз, сіздің жеке өміріңіз бұзылады. Сондықтан бейімделуді үйрену керек.

- Ал сен үйде қандай адамсың? Демалыста?

- Мен көп күлемін, қатты ән айтқанды ұнатамын, бірақ үйдегілерге бұл онша  ұнамайды. Мен гүл өсіруді жақсы көремін. Әрбір жаңа гүл мен үшін керемет қуаныш. Үйде 70-ке жуық гүл бар. Мен таңғы асты кез-келген әйел сияқты дайындаймын, үйдің шаруасы жетерлік.

- Отбасы мамандыққа қалай қарайды?

- Түсіністікпен. Кенеттен шаұыруға кету менің жұмысымның бір бөлігі болып табылады. жолдасым ананың рөлін өзіне алады. Екі баланы тамақтандырады, ауруханаға, мектепке апарады. Барлығы схема бойынша жұмыс істелінеді. Ең бастысы-байланыс. Егер ол жоқ болса, оған төзуге тура келеді.

- Неліктен құтқарушыларға психологтар қажет?

-Өйткені олар да адам. Олар сондай-ақ жарақат алады, шаршайды, отбасылары мен қарым-қатынастары бар. Психолог болса бағыттай алады, қандай да бір мазасыздықпен, жағдаймен және тұлғааралық қатынастарда қалай әрекет ету керектігі туралы ұсыныстар бере алады. Мен өзімді жүйеден тыс сезінбеймін. Мен үлкен механизмнің "бір тетігі" сияқты өз қажеттілігімді түсінемін. Құтқарушы-психолог арасындағы байланыс бар. Мен көптеген тренингтер, сабақтар өткіземін, бізде қызметкерлерге арналған психологиялық түсіру кабинеті бар. Психолог әр құтқарушыны бүкіл қызмет ету кезеңінде ілесіп жүреді. Барлық қызметке немесе жұмысқа үміткерлер психологпен міндетті сұхбаттасудан өтеді-бұл алдын-ала кәсіби іріктеу. Психодиагностика-белгілі бір жиілігі бар әрбір адам жұмыс істеу керек ерекшеліктерді уақытында анықтау үшін сынақтан өтуі керек. Психотүзету  - бұл Психодиагностика кезеңінде анықталған ерекшеліктермен жұмыс.

- Ерлер ұжымында жұмыс істеу қандай?

Басында оңай емес еді. Бірақ жылдар өте келе үйреніп алдым, әрдайым көмек пен қамқорлық болады. Мен мамандыққа бейімделіп, дамыдым, содан кейін 12 жылдан кейін өзімді өз орнымда сезінемін.

ҚР ТЖМ баспасөз хатшысы