Шығыс Қазақстан облысындағы сейсмикалық және сел жағдайы
Шығыс Қазақстанның ақпараттық орталығында өткен брифингте ТЖ қызметінің мамандары облыс аумағында қарқындылығы 6-дан 9 балға дейінгі сейсмикалық әсерлер туындауы мүмкін 75 елді мекен бар екенін айтты. 6 балдық аймақта Шемонаиха ауданы; 7 балдық аймақта – Өскемен қаласы, Риддер қаласы, Алтай және Самар ауданы, Глубокое, Күршім, Ұлан аудандары; 8 балдық аймақта-Зайсан, Тарбағатай және Катон-Қарағай аудандары, 9 балдық аймақта – Катон-Қарағай ауданының таулы аймақтары.
Соңғы 10 жылда Шығыс Қазақстанда 2-ден 6 баллға дейінгі жер сілкінісінің 24 жағдайы тіркелді, құрбандар мен қиратулар болған жоқ.
Жол картасы шеңберінде егжей-тегжейлі сейсмикалық аудандастыру картасын және облыс орталығының аумағын сейсмикалық шағын аудандастыру карталарының жиынтығын әзірлеу орындалды.
2021 және 2022 жылдары 8 сейсмикалық цифрлық акселерометр - күшті қозғалыс сенсорлары орнатылды. Датчиктердің сигналдары онлайн режимінде жұмыс істейді.
«Сейсмология институты» ЖШС Өскемен қаласының аумағында жойқын жер сілкінісі туралы ерте хабарлаудың автоматтандырылған цифрлық жүйесін жобалауға техникалық тапсырма дайындады.
Облыс бойынша жыл сайын денсаулық сақтау және білім беру объектілерінде сейсмикалық жаттығулар өткізіледі, ағымдағы жылы олардың 1000-нан астамы өткізілді.
ШҚО ТЖД атап өткендей, жазатайым оқиғалар мен адам өлімінің негізгі себептері жер сілкінісінің қайталама факторлары болып табылады: жиһаздың құлауы, ғимараттардың қирауы, сынған әйнектердің төгілуі, өрттер, жарылыстар. Осыған байланысты, сейсмикалық қауіпті аймақтың әрбір тұрғыны осы табиғи апат кезінде мінез-құлықтың негізгі ережелерін білуі керек.
Жер сілкінісі кезінде 15-20 секунд ішінде қауіпсіз орын алыңыз немесе ғимараттан шығып, қауіпсіз қашықтыққа барыңыз. 2-ші қабаттан жоғары ғимараттан кетудің мағынасы жоқ, сондықтан қауіпсіз жерлерді алу керек – күрделі қабырғалардың есіктері, арқалықтардың астында, жүк көтергіш қабырғалардың жанында. Алғашқы дүмпулер аяқталғаннан кейін, мұқият, басыңызды жауып, ғимараттан кетіңіз. Тыйым салынады: дүрбелеңге бой алдыруға, баспалдақпен жүгіруге, балконға шығуға, балконнан немесе терезеден секіруге, лифтті пайдалануға, сыртқы және ішкі қабырғалардың үлкен әйнектелген саңылауларының жанында, бұрыштық бөлмелерде, әсіресе ғимараттардың жоғарғы қабаттарында болуға.
Егер сіз сыртта болсаңыз, ғимараттардан, электр желілерінің тіректерінен, үлкен ағаштардан, құбырлардан, көпірлерден алыс ашық кеңістікке жетуге тырысыңыз. Автокөлік ашық жерге орнатылып, тоқтатылып, ішінде қалуы керек.
Жер сілкінісінен кейін-қауіпсіз жерде қалу керек, өйткені қайталанатын дүмпулер болуы мүмкін. Жер сілкінісінің эпицентрі туралы радио хабарламаларды күтіңіз.
Брифингте сел қаупі бар кезеңнің қорытындылары туралы да айтылды. Өңірде сел қаупі бар кезең 15 мамырдан 15 қыркүйекке дейін созылады. Облыстың таулы аймақтарында селдің пайда болу процестері кең таралған.
ШҚО-ның 4 ауданында орналасқан 13 өзен бассейні сел қаупін тудырады, олар Зайсан ауданы (Кендірлік, Жеменей өзендері), Риддер қаласы (Граматуха, Белая Уба, Быструха өзендері), Алтай ауданы (Тұрғысын өзені) және Катон-Қарағай ауданы (Сарымсақты, Бұқтырма, Өрел, Берел, Қалмачиха, Чиндагатуй және Арасан өзендері).
Облыс аумағында Зайсан, Сартерек, Дайыр, Біржан, Катон-Қарағай, Аршаты, Өрел, Берел, Құтиха елді мекендерінде және Громотуха шатқалындағы саяжай кентінде 144 мұздақ көлдер бар және 11 елді мекенге қауіп төндіретін 13 сел ошақтарын құрайды», - деп атап өтті «Қазселденқорғау» ШҚ филиалының басшысы Омар Дүзгімбаев.
Сел көріністері жауын-шашыннан кейін, жер сілкінісі кезінде ғана мүмкін болады.
Облыста көшкін қаупі бар учаскелер сирек кездеседі, тек 9 учаске негізінен жағалау беткейлері мен автожолдардың тауларының бойында. Бұл Алтай, Катон-Қарағай, Зайсан және Риддер қалаларында Громотуха, Уба, Черновая, Хамир, Бұқтырма және Кендірлік өзендерінің бассейндері орналасқан.
Сел қаупі бар кезеңде 10 бақылау гидропосты жұмыс істеді, оның ішінде 9-маусымдық және 1-жыл бойы, олардан тәулігіне 3 рет сел қаупі бар учаскелердегі жағдай туралы ақпарат келіп түсті.
2023 жылға арналған зерттеу кестесіне сәйкес 13 сел қаупі бар учаскелер бойынша 110 жерүсті зерттеу, көшкін қаупі бар 9 учаскелер бойынша 54 рет жүргізілді. Катон-Қарағай ауданында ат көлігінің көмегімен Сарымсақты өзені бассейнінің бес биік таулы мұздақ көлінің батиметриялық өлшеулері жүзеге асырылды.
Қазіргі уақытта облыстағы сел және көшкін жағдайы тұрақты, сел қаупі бар кезеңнің аяқталуына байланысты 9 маусымдық бекет жабылды.