«Ер дәулеті-еңбек» («Богатство джигита – труд») Солтүстік Қазақстан облысының ТЖД Өрт сөндіру және авариялық-құтқару жұмыстары қызметі №2 мамандандырылған өрт сөндіру бөлімі бөлімшесінің командирі Самат Жапаровтың Департаменттің қоғаммен байланыс тобының бас маманы Евгений Николаевич Журавлевке берген сұхбаты
Атаулы күн - Құтқарушы күні қарсаңында өз еңбегімен халықты өрттен және ТЖ-дан қорғау жөніндегі жанқиярлық жұмыстың үлгісін көрсететін азаматтық қорғау органдарының қызметкерлеріне жүгінгім келеді. «Уақыт және өзі туралы» Солтүстік Қазақстан облысының ТЖД Өрт сөндіру және авариялық-құтқару жұмыстары қызметі №2 мамандандырылған өрт сөндіру бөлімі бөлімшесінің командирі Самат Жапаров баяндайды.
Е.Н.Ж.: Самат Таласпайұлы, Сіздің мамандық таңдауыңызға не әсер етті? Неліктен сіз өз өміріңізді өртке қарсы қызметке арнауды шештіңіз?
Самат.: Алыстан бастау керек... Мен 1976 жылы Володаровский (қазіргі Айыртау) ауданының Петропавловка селосында көпбалалы еңбек отбасында дүниеге келдім. Әкем механизатор, анам фермада жұмыс істеген. Алты бала болдық - әпке және 5 ағайынды. Кішкентай кезімнен ата-анама көмектестім, менім отбасымда кенже болғаныма ешкім қарамады. Бала кезімнен шаруа еңбегінің не екенін білдім - үй жануарларын бағып, бақшада жұмыс істедім... Анам, Күлкен Елеусізқызы, бізге жиі: «Еңбек ет, адал өмір сүр», - дейтін. Мен бұл өсиетті әрқашан есімде сақтаймын. Әкем Таласпай Құсайынұлы өндірістің алдыңғы қатарында болды, ереуіл еңбегі үшін «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды. Ол бізге бірнеше рет: «Бәріне өз еңбектеріңізбен қол жеткізідер, адал жұмыс жасаңдар, сонда бәрі жақсы болады!»деп айтатын. Мәңгілік шындық…
Мектепті бітірдім, әскерде қызмет еткеннен кейін құқық қорғау органдарында жұмыс істедім. Бұл өмірдің жақсы мектебі болды, мен көп нәрсені түсіндім, өзімді бағаладым және бір күні менің тағдырым қиындыққа тап болған адамдарға көмектесу, мұқтаж адамдарға көмектесу деп шештім! Мұны өртке қарсы қызметте өзіңді көрсете алуға болады!? Ертеде, мен ол кезде 7-8 жаста едім, біздің аулада шөп өртенді. От элементінен қорқуды бастан өткергенім есімде! Өрт сөндіру бөлімі алыс болды, біздің барлық жақсылықтарымыз өртеніп кетуі мүмкін еді! Бірақ көршілер, туыстар көмекке келді. Бірлесіп өрт тез сөндірілді. Содан кейін мен қиындыққа бірге қарсы тұру керек екенін түсіндім. Тек бірлікте – күш!!!
Е. Н. Ж.: Сіздің алғашқы жұмыс күніңіз есіңізде ме?
Иә, бірінші күн көптеген адамдар үшін қызықты болды. Бірақ менің жұмысымның екінші күні, 2008 жылдың 29 қыркүйегі мәңгі есте қалды. Содан кейін мен тағылымдамадан өтуші ретінде өрт сөндіру қарауылының құрамында бірінші шақырылымға шықтым – Жұмабаев көшесіндегі көпқабатты тұрғын үйде пәтер өртеніп кетті. Өрт сөндірушілердің нақты және үйлесімді жұмысына таң қалдым - олар тез арада өрттің пайда болуына жол бермей, тез сөндірілді! Мен сол кезде күмәнмен ойладым – Мен мұны істей аламын ба? Уақыт көрсетті – істей алдым! 14 жыл ішінде мен өрт есептеулерінің бір бөлігі ретінде сөндірген өрттердің саны екі жүзден асты. Барлығы болды - жеке үйлерде және пәтерлерде, өндірістік нысандарда және ормандарда өртті сөндірдім, адамдарды шығарып құтқардым, газ және оттегі баллондарын өрттен шығардым, жертөлелерде және биіктікте жұмыс істедім. Мен әрқашан жолдастардың иығын сезіндім - өртті жалғыз жеңе алмайсың, бірлік өрісте жауынгер емес…
Е. Н. Ж.: Бірақ Сіздің өмірбаяныңызда, Сіз кезекші күндерден кейін көмекке келген жағдайлар болды…
Мұндай да болды...2009 жылы кешке қарай мен отбасыммен бірге тұрған бөлменің есігі соққыдан дірілдеп кетті. Мен аштым - табалдырықта көршім тұр, бетінде үрей! Менің кішкентай ұлымды құтқарыңыз!- деп айқайлап, жалбарынды -! Бірнеше секундтан кейін мен бір жарым жасар Алдиярды қолыма ұстадым, ол тұншығып, көгеріп кеткен. Жедел жәрдем ережелерін есіме алып, баланы аударып, жүрегін «іске қоса» бастадым, содан соң бірнеше минуттан кейін оның айқайын естідім! Ойын барысында әпкесі ол отырған орындықты итеріп жібергені белгілі болды. Бала басыннан қатты ұрғы алған, оның өміріне нақты қауіп төнген. Ал қазір менің «кіндік балам» аман есен, мектебіне барып жүр... Ал 5 жыл бұрын кешке үйіне келе жатып, Батыр Баян көшесіндегі тұрғын үйдің ауласында тұрған «Нива» маңындағы ер адамның күдікті әрекетін байқадым. Қасына жақындап өзімді таныстырып - бұл сенің көлігің бе сұрадым. Ол қобалжып күлді, бұл менің күдігімді күшейте түсті. Істің «күйіп кетпейтінін» түсінген ол қараңғы бұрылысқа қарай жүгірді. Мен соңына түсіп қатты ұстап алып, полиция қызметкерлерін шақырттым.
Ұсталған адам бейне тіркеуші, кілттер мен флэш-карталары бар сөмкесін алып үлгергені белгілі болды, ал өзі бірнеше рет осындай «әрекеттерге» тап болған, ұрлық жасағаны үшін сотталған болып шықты.
Әрбір жұмыс шығармашылық көзқарасты талап етеді, өз кәсібіне бей-жай қарамайтын нағыз қызметкер оны жақсырақ, тиімдірек етуге тырысады...
...тек өзің үшін ғана емес, жолдастарың үшін де! Өртті сөндіру - оңай жұмыс емес, қалай көрінседе. Көп нәрсені білу керек, физикалық тұрғыдан мықты болу керек және кәсіби білімі мен дағдыларды үнемі арттырып отыру керек. Өрттің өзіндік логикасы бар, оны да осы жойқын күшпен шебер күресу үшін есептеу керек. Әр өрттен кейін ойлайсың – бәрін дұрыс жасадым ба, мүмкін – жақсырақ жасау керекпеді, уақытты, минутты үнемдей, өйткені оның бағасы өте жоғары болуы мүмкін! Журналдарды оқып, интернеттен іздейсің, қызметкерлерден кеңес аласың. Нәтижесінде - менің бастамам бойынша дәнекерленіп «бұзақы» деп аталатын металл құралы қолданылады. Ол жанып жатқан бөлмеге ену үшін бірнеше секунд ішінде кез келген есікті немесе терезені ашуға болатын металл құралы. Балалар жұмыста ғимараттардың төменгі қабаттарынан адамдарды эвакуациялау және құтқару кезінде қосымша қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін мен ойлап тапқан үш тізе баспалдақ үшін бекіткішті пайдаланады. Сондай-ақ, менің «активімде» - кіреберіс есіктерді бекітуге арналған ұқсас құрылғы, өрт сөндіру жеңдерін жылдам айналдыруға арналған тұтқасы бар.
Самат Таласпайұлы, әр жауынгердің кезекші ауысымның қиын күндерінен кейін оралатын сенімді тылы, отбасылық ошағы болуы керек …
Мен әрқашан менің пәтерімнің есігін ашуды қуанышпен күтемін, онда мені жұбайым – Дина, менің ұлдарым-Асанәлі мен Әлихан күтеді. Біз жиі бірге болуға тырысамыз, біздің сүйікті ісіміз - ашық ауада белсенді дем алу. Біз отбасылық іс-шараларға, спорттық жарыстарға жиі қатысамыз, шығармашылықтан шабыт табамыз. Кешке біз домбыра, гитара, баян тартып, халық әндерін айтамыз. Менің мақтанышым - үлкен ұлым Асанали. Би үйірмесіне бір жылдан астам уақыт барады, ол үшін отты лезгинкамен өнер көрсету немесе аңызға айналған «Қара-жорға» әнін шебер орындау қиынға түспейді. Ол белсенді өмірлік ұстанымы бар, еріктілер қозғалысына қатысатын, баскетбол мен волейбол ойнайтын жас жігіт. Кім біледі, мүмкін ол біздің жолымызға түсіп, әулеттің ізбасары болар. Дина да азаматтық қорғау органдарында қызмет етеді, сондықтан біздің қызметіміздің ерекшелігін жақсы түсінуге болады.
Қостанай облысындағы соңғы оқиғалар бүкіл елді дүр сілкіндірді. Өрт сөндірушілер, әртүрлі мемлекеттік органдардың, әртүрлі меншік нысандарындағы ұйымдардың қызметкерлері, еріктілер от элементіне қарсы күресті бастады. Сіз бұл оқиғалардың тікелей қатысушысысыз, «ыстық жалында» отпен күресудің алдыңғы қатарында болдыңыз!
Аманқарағайдағы өрт орнына жауынгерлермен бірге келгенде көргенім - бұл әлсіздерге арналған көрініс емес. Өрттің үздіксіз «майданы», жалындаған үйлер мен үй құрылыстары, үмітсіз адамдар... Бірақ уайымдауға уақыт болмады – біз бірден отпен күресуге кірістік. 6 күн бойы көздерімізді жұмып, қатты жел соққан жалынды сөндірдік. Төзімсіз ыстықтан бет күйіп кетті, қолдар шиеленістен ауырды - өйткені қолымыздан брандспойт түспеді. Тек қана бір ой болды – адамдардың үйлерін құтқару, өртті кез келген жағдайда тоқтату! Сол «отты» күндердің ең жарқын естеліктері – егде жастағы әйел (өкінішке орай оның есімін есіне түсіре алмаймын) көзіне жас алып, үйін құтқарғаны үшін бізге шын жүректен алғыс айтты. Бұл менің жадымда мәңгі қалады. Менің жұмысымда бәрі болды, бірақ мұндай өртті бірінші рет сөндірдім. Мен жоғары мемлекеттік награда – «Ерлігі үшін» медалімен марапатталғаныма қуаныштымын. Көптеген жылдар өткен соң, менің әкем сияқты, мемлекеттің ең жоғары бағасын алғаным екі есе жақсы. Дегенмен - бұл менің ғана сыйым емес, отпен күресіп, одан жеңімпаз болып шыққан барлық жолдастарымның сыйақысы екенін айтқым келеді.