2022 жылғы 2 ақпандағы №802 Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының 2022–2026 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат тұжырымдамасын іске асыру мақсатында, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) төрағасының 2022 жылғы 30 желтоқсандағы №488 бұйрығымен бекітілген ішкі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне талдау жүргізу жөніндегі Әдістемелік ұсынымдарға сәйкес, Солтүстік Қазақстан облысы Төтенше жағдайлар департаменті (бұдан әрі – ТЖД/Департамент) бастығының 2025 жылғы 13 наурыздағы №65 бұйрығы негізінде, ТЖД-ның 12 қызметкерінен құралған жұмыс тобы Департамент қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізді.
Ішкі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдауды жүргізуге жауапты ретінде келесі тұлғалар анықталды:
Нүкішев Нұрлан Сейітжанұлы – ТЖД бастығының бірінші орынбасары, азаматтық қорғау полковнигі;
Уәлиев Сәгінбай Қойбағарұлы – СҚО төтенше жағдайлар органдары ардагерлерінің “Қазақстандық ұйымы” қоғамдық бірлестігі филиалының төрағасы;
Ахметжанов Аслан Жасұланұлы – Департаменттің мемлекеттік өрт бақылау басқармасының бастығы, азаматтық қорғау подполковнигі;
Құсаинов Аян Сейітжанұлы – Департаменттің мемлекеттік өрт бақылау басқармасы бастығының орынбасары, азаматтық қорғау подполковнигі;
Иванников Кирилл Сергеевич – Департаменттің азаматтық қорғаныс басқармасының бастығы, майор;
Мұханбеталин Ербол Серікұлы – Департаменттің тергеу бөлімінің бастығы, азаматтық қорғау подполковнигі;
Торопова Анастасия Игоревна – Департаменттің Заң тобының бас маманы;
Бәшенова Айгүл Еркенқызы – Қаржы және мемлекеттік сатып алу басқармасының бас бухгалтері, басқарма басшысы;
Нұртазин Руслан Ғазизұлы – Департаменттің кадр және тәрбие жұмысы басқармасының бастығы, азаматтық қорғау подполковнигі;
Хутинаев Владимир Александрович – Департаменттің жоспарлау және жедел басқару орталығының бастығы, азаматтық қорғау полковнигі;
Ревягин Евгений Александрович – ТЖД-ның өнеркәсіптік қауіпсіздік басқармасының басшысы;
Тұрғынов Мадияр Ермекұлы – Кадр және тәрбие жұмысы басқармасының жеке құрам инспекциясы тобының бас маманы, азаматтық қорғау капитаны.
Талдау мерзімі: 2025 жылғы 5 наурыздан 10 сәуірге дейін.
Талдау жүргізілген кезең: 2024 жылғы 1 қаңтардан 2025 жылғы 5 наурызға дейін.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылды:
1.Департамент пен оның құрылымдық бөлімшелерінің қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілердегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;
2.Департамент пен оның құрылымдық бөлімшелерінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
ТАЛДАУ НЫСАНЫ ТУРАЛЫ АҚПАРАТ
Төтенше жағдайлар департаменті (ТЖД) — Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің аумақтық бөлімшесі болып табылады.
ТЖД құрамына келесі 9 құрылымдық басқарма кіреді: (Жоспарлау және жедел басқару орталығы, Төтенше жағдайлардың алдын алу басқармасы,Төтенше жағдайларды жою басқармасы, Мемлекеттік өрт бақылау басқармасы, Өрт сөндіру және авариялық-құтқару жұмыстарын ұйымдастыру басқармасы, Азаматтық қорғаныс басқармасы, Өнеркәсіптік қауіпсіздік басқармасы, Кадр және тәрбие жұмысы басқармасы, Қаржылық қамтамасыз ету басқармасы), Сондай-ақ, ТЖД құрамына келесі бөлімдер кіреді: (Ақпараттандыру, цифрландыру және байланыс бөлімі, Тергеу бөлімі, Мобилизациялық дайындық бөлімі, Тылдық қамтамасыз ету бөлімі, Өрт сөндіру бөлімдерінің техникалық қызмет көрсету бөлімі),Қосымша 6 топ бар: (Психологиялық қызмет тобы, Мемлекеттік құпияларды қорғау тобы, Қорғалған байланыс тобы, Заң тобы, Имидждік жұмыс және сыртқы коммуникациялар тобы, Құжаттамалық қамтамасыз ету және мемлекеттік тілді дамыту тобы), Бұдан бөлек, 1 дербес жедел-құтқару жасағы және 14 аумақтық бөлімше бар: Петропавл қаласы Төтенше жағдайлар басқармасы, Айыртау ауданы ТЖ бөлімі, Ақжар ауданы ТЖ бөлімі, Аққайың ауданы ТЖ бөлімі, Мағжан Жұмабаев ауданы ТЖ бөлімі, Есіл ауданы ТЖ бөлімі, Жамбыл ауданы ТЖ бөлімі, Мамлют ауданы ТЖ бөлімі, Қызылжар ауданы ТЖ бөлімі, Тайынша ауданы ТЖ бөлімі, Тимирязев ауданы ТЖ бөлімі, Уәлиханов ауданы ТЖ бөлімі, Шал ақын ауданы ТЖ бөлімі, Ғабит Мүсірепов ауданы ТЖ бөлімі.
ҚЫЗМЕТТІ РЕТТЕЙТІН НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕР
ТЖД өз қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдарына, Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметінің актілеріне, басқа да нормативтік құқықтық актілерге, сондай-ақ Департамент регламентіне сәйкес жүзеге асырады.
Бұйрықтарды шығару міндетті түрде мүдделі құрылымдық бөлімшелермен және Департамент басшысының орынбасарларымен келісу рәсімі арқылы жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына және жоғары тұрған органдардың нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес келуін тексеру мақсатында, келісу рәсіміне заң тобы мен құжаттамалық қамтамасыз ету және мемлекеттік тілді дамыту тобының қызметкерлері міндетті түрде қатысады.
Департамент пен оның ведомстволық мекемелерінің қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілерді, оның ішінде ережелер мен бұйрықтарды талдау барысында:құқықтық олқылықтар, құқықтық актілер мен ішкі құжаттар нормалары арасындағы қайшылықтар, құқықтық-лингвистикалық анық еместік, өкілеттіктердің шамадан тыс кеңдігі, құқықтар мен міндеттердің екіұштылығы, құқықтарды іске асыру бойынша орынсыз жоғары талаптар, артық әкімшілік кедергілер, функциялар, міндеттер, құқықтар мен жауапкершіліктердің дұрыс айқындалмауы, немесе заңнаманы еркін түсіндіруге мүмкіндік беретін басқа да ережелер анықталған жоқ.
2024 жылғы ішкі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау нәтижелері бойынша Кадрлар және тәрбие жұмысы басқармасы сыбайлас жемқорлықтың пайда болу себептері мен жағдайларын жою бойынша шаралар қабылдады, атап айтқанда:
-2024 жылғы есептік кезеңде қызметтік-әскери тәртіптің жай-күйі 1 қорытынды кеңесте, 3 жедел және 4 аппараттық кеңесте қаралды.
-Жеке құрамға қол қою арқылы сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары, қызметтік-әскери тәртіп пен заңдылықты бұзу фактілері бойынша шолулар, сондай-ақ қоғамдық сөз сөйлеуге және интернет желісінде жұмыс істеуге тыйым салу туралы ақпарат жеткізіледі (жыл басынан бері ТЖМ КӘТ бойынша 5 шолу, ТЖД ЖҚИ бойынша 1 шолу жеткізілді);
-Қызметкерлер арасында төтенше оқиғалар мен жол қозғалысы ережелерін бұзудың алдын алу мақсатында жеке құрамның жеке автокөлікті жүргізу құқығын растайтын құжаттары (аптечка, өрт сөндіргіш, авариялық тоқтау белгісі, шиналар және т.б.) тұрақты түрде тексеріледі, сондай-ақ жол полициясы қызметкерлерін шақыра отырып, жеке құраммен семинарлар өткізіледі (96 семинар өткізілді, оның ішінде басқарма аппаратында 4);
-Мемлекеттік қызметшілердің адалдығы (integrity check) бойынша жеке құраммен жиналыстар өткізіліп, бұл адал емес қызметкерлерді уақтылы анықтауға және олардың ықтимал сыбайлас жемқорлық әрекеттерінен қоғамға келетін зиянның алдын алуға мүмкіндік береді;
-Гарнизондағы әйел қызметкерлермен және қызметкерлердің жұбайларымен әйелдер кеңестері өткізіледі;
-ТЖЖ жоспарына сәйкес бөлімше басшылары жеке құраммен жұмыс орнында да, тұрмыста да Этикалық кодексті сақтау туралы тұрақты түрде әңгімелесулер жүргізеді, жас қызметкерлердің тұрғылықты жеріне барып тұрады;
-Есептік кезеңде бұқаралық ақпарат құралдарында сыбайлас жемқорлыққа қарсы тақырыпта 4 мақала жарияланды, сыбайлас жемқорлықтың алдын алу бойынша 54 семинар мен дәріс, 81 дөңгелек үстел мен брифинг, 57 тақырыптық бейнеролик көрсетілімі, «Аманат» партиясының өңірлік филиалдарымен бірлесіп сыбайлас жемқорлыққа қарсы тақырыпта 32 іс-шара, түзету мекемелері мен уақытша ұстау изоляторларына жеке құрамның 6 рет баруы ұйымдастырылды.
-«Өрт сөндірушілер сыбайлас жемқорлыққа қарсы» акциясы аясында Басқарма және қалалық бөлімшелердің басшылық құрамы №66 мекемесіне барды.
Кадрлар және тәрбие жұмысы басқармасы жеке құрамды сауалнама жүргізу үшін сыбайлас жемқорлыққа қатысты сауалнамалар әзірледі. Бұл сауалнаманың мақсаты – азаматтық қорғау органдары қызметкерлерінің сыбайлас жемқорлыққа әлеуметтік құбылыс ретінде көзқарасын анықтау, сондай-ақ оның пайда болу және жасалу себептері мен жағдайларын белгілеу.
Кезекті аттестаттау, лауазымға тағайындау, марапаттау, кезекті арнайы атақ беру кезінде соттылығының, қылмыстық және әкімшілік жауапкершілікке тартылуының бар-жоғы тексеріледі. Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің «Ақпараттық сервис» сұранысы бойынша салыстыру жүргізу барысында құқық бұзушылықтар анықталған жоқ.
Есептік кезеңде 95 қызметкер тәртіптік жауапкершілікке тартылды (СҚО ТЖД – 47, «ӨСҚ және АҚЖ» РМК – 39, «ОСО» РМК – 9, ҚР ТЖМ СҚО ДКПБ – 0), оның ішінде аттестатталған құрамның 86 қызметкері (офицерлер – 66, сержанттар құрамы – 20), азаматтық қызметшілер – 9.
1.1. Жұмысқа қабылдау кезінде конкурс рәсімдерін жүргізудегі тәуекелдер
Кадр бөлімдерінде кандидаттар конкурстық іріктеуден өтіп, барлық белгіленген нормативтерді тапсырғанына қарамастан, азаматтық қорғау органдарына қызметке қабылдау кезінде бос лауазымдарға үміткерлерден және ҚР ТЖМ Азаматтық қорғау академиясына түсу кезінде заңсыз сыйақы алу түрінде сыбайлас жемқорлық тәуекелі бар.
Конкурстарды өткізу және қызметкерлерді лауазымдарға тағайындау жөніндегі комиссия отырыстарын өткізу кезінде ашықтық қағидатын қамтамасыз ету үшін қабылдау белгіленген алгоритмге сәйкес бейнежазба жүргізіле отырып жүзеге асырылады, Департаменттің барлық комиссияларының құрамына жеке құрам жөніндегі инспектор енгізілген.
Сонымен қатар, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарының жасалуына ықпал ететін мән-жайлар ретінде кадр қызметкерлерінің конкурстық рәсімдерді ұйымдастыру және өткізу бойынша өкілеттіктерінің болуы, олардың қызметке кандидаттармен тікелей байланыста болу мүмкіндігі және бөлімшелер бойынша бөлуі қарастырылады.
Кадр қызметкерлерінің кандидаттармен тікелей байланыста болу мүмкіндігі физикалық дайындық бойынша нормативтерді қабылдау кезінде туындайды, бұл ретте оларды әкімшілік-аумақтық бірліктерге бөлу өкілеттіктері арқылы әсер ету мүмкіндігі пайда болады, бұл лауазымға тағайындау құқығы бар басшымен немесе жоғары тұрған басшымен келісу арқылы жүзеге асырылады.
Сондай-ақ, қызметке кандидаттарды жұмысқа орналастыру, ҚР ТЖМ АҚА-на түсуге жәрдемдесу, сондай-ақ қызметкерлерді кезекті аттестаттаудан өткізу үшін физикалық дайындық және тестілеу бойынша сынақтар қабылдау кезінде пара алу тәуекелдері бар.
Осыған байланысты талдау барысында анықталған персоналды басқару функцияларын іске асыру саласындағы келесі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне назар аудару қажет.
Ұсынымдар:
Лауазымдарға іріктеуді тек меритократия қағидаттары бойынша жүзеге асыру, қызметкерлердің моральдық-іскер
Мемлекеттік сатып алулар рәсімдерін жүзеге асыру
Қызметтік міндеттерін орындау барысында Қаржы және мемлекеттік сатып алулар басқармасы (бұдан әрі – ҚжМСБ) келесі нормативтік құқықтық актілерді басшылыққа алады: Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі, Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің (бұдан әрі – ҚР ҚМ) 2009 жылғы 26 қаңтардағы №30 бұйрығымен бекітілген «Бюджеттік кредиттерді тіркеу, есепке алу және мониторинг жүргізу қағидалары», ҚР ҚМ 2009 жылғы 16 ақпандағы №68 бұйрығымен бекітілген «Бюджеттік мониторинг жүргізу жөніндегі нұсқаулық», ҚР ҚМ 2010 жылғы 8 шілдедегі №325 бұйрығымен бекітілген «Қаржылық есептіліктің нысандары мен оны жасау және тапсыру қағидалары», ҚР ҚМ 2013 жылғы 30 қазандағы №500 бұйрығымен бекітілген «Бюджеттік бағдарламалар әкімшілері мен бюджетті орындау жөніндегі жергілікті уәкілетті органдардың шоғырландырылған қаржылық есептілікті жасау қағидалары», ҚР ҚМ 2014 жылғы 31 шілдедегі №324 бұйрығымен бекітілген «Мемлекеттік мекемелердің, бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің және бюджетті орындау жөніндегі уәкілетті органдардың бюджеттік есептілікті жасау және тапсыру қағидалары», ҚР ҚМ 2014 жылғы 4 желтоқсандағы №540 бұйрығымен бекітілген «Бюджетті орындау және оның кассалық қызмет көрсету қағидалары», сондай-ақ 2015 жылғы 4 желтоқсандағы «Мемлекеттік сатып алу туралы» ҚР Заңы (бұдан әрі – Заң) және ҚР ҚМ 2015 жылғы 11 желтоқсандағы №648 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар). Аталған нормативтік құқықтық актілер: бюджеттік қаражатты тіркеу мен есепке алу тәртібін, тауарлар, жұмыстар және көрсетілетін қызметтер бойынша мемлекеттік сатып алуларды ұйымдастыру мен өткізуді, бюджет қаражатын пайдалану тиімділігін бағалауды жүзеге асыруды; бюджетті орындау көрсеткіштерін жинау, қадағалау және талдау жүргізуді; бюджетті орындау жөніндегі шоғырландырылған қаржылық есептіліктің нысандарын, мерзімділігін, уақыттарын және жасау мен тапсыру тәртібін; бюджеттік есептіліктің көлемін, нысандарын, мерзімділігін, уақыттарын, жасау және тапсыру тәртібін; республикалық және жергілікті бюджеттерді орындау, олардың кассалық қызмет көрсету тәртібін, бюджеттік түсімдерді қамтамасыз ету, бюджеттік бағдарламаларды іске асыру және бюджет тапшылығын қаржыландыру (профицитін пайдалану) бойынша кешенді іс-шараларды орындау жөніндегі мемлекеттік мекемелер мен уәкілетті мемлекеттік органдардың іс-қимыл тәртібін реттейді. Нормативтік құқықтық актілерде мемлекеттік органдардың функциялары, орындау мерзімдері, операцияларды жүргізу әдістері мен әрекеттер шектеулері нақты айқындалған, бұл өзге тәсілдерді қолдануға жол бермейді, тиісінше сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарын жасау тәуекелдерін болдырмайды. Жалақы қоры бойынша тоқсан сайын Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетіне 1-Т нысаны бойынша «еңбек есебі туралы» есеп тапсырылып отырады. 2024 жылы және 2025 жылдың 3 айы ішінде бұл есеп бойынша бұзушылықтар тіркелмеген, сондай-ақ бұл есеп жыл сайынғы негізде де жолданады. Сонымен қатар, жыл сайын ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі. Ұлттық статистика бюросына негізгі қорлардың жай-күйі (негізгі құралдар қозғалысы) туралы 11-нысаны бойынша есеп беріледі.
ҚР ТЖМ мен СҚО әкімдігі Қаржы басқармасына республикалық және жергілікті бюджет қаражатының игерілуі туралы есеп ай сайын беріледі. Ал тоқсан сайын дебиторлық және кредиторлық берешектер туралы есептер тапсырылады. 2024 жылға бухгалтерлік баланс тапсырылды. Осылайша, бюджет қаражатының игерілуін есептілікте толық және шынайы көрсету – сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін барынша азайтуға мүмкіндік береді. Бұқаралық ақпарат құралдарында республикалық және жергілікті бюджет бойынша қаржыландыру көлемі, сондай-ақ шоғырландырылмаған қаржылық есеп ай сайын жарияланып отырады. 2024 жылы және 2025 жылдың алғашқы 3 айында Басқармаға 8 өтініш келіп түскен, олардың барлығы коммерциялық ұсыныстар. Өтініштер бойынша мерзімінен кешіктірілген жауаптар болған жоқ. Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасауға ықпал ететін нормалар мен қалауы бойынша (дискрециялық) өкілеттіктерге талдау нәтижесі бойынша:
1)мүдделер қақтығысы фактілері анықталған жоқ;
2)Басқарма мемлекеттік қызметтер көрсетпейді;
3)Басқармада рұқсат беру функциялары жоқ.
Қаржы және мемлекеттік сатып алулар басқармасы бақылау функцияларын жүзеге асырмайды. Қаржы және мемлекеттік сатып алулар басқармасының барлық қызметкерлері Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы жанындағы Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитеттің «Ақпараттық сервис» базасы бойынша тексерілді. Мемлекеттік қызметшілерге қатысты соттылықтар мен айыппұлдар тіркелген жоқ.Қаржы және мемлекеттік сатып алулар басқармасының мемлекеттік қызметшілеріне қатысты жағымсыз материалдарды анықтау мақсатында бұқаралық ақпарат құралдарына мониторинг жүргізілді. Зерттелген кезең ішінде жағымсыз материалдар анықталған жоқ.
Қаржы және мемлекеттік сатып алулар басқармасының қызметіне қатысты тексерулер жүргізілген жоқ.
Прокурорлық қадағалау актілері келіп түспеген.
Ұсынымдар:
Қаржылық қамтамасыз ету басқармасы бюджет қаражатын уақтылы және сапалы игеруді, дебиторлық және кредиторлық берешектің туындауына жол бермеуді тұрақты түрде қамтамасыз етуі қажет.
III. МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТТЕР КӨРСЕТУ ЖӘНЕ РҰҚСАТ БЕРУ ФУНКЦИЯЛАРЫН ІСКЕ АСЫРУ
Басқарманың қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу барысында (бұдан әрі – талдау) Басқарманың қызметін реттейтін заңнама зерделенді. Талдау нәтижесінде:
а) лауазымды тұлғаларға өз қалауы бойынша шешім қабылдауға ықпал ететін нормалар анықталған жоқ;
б) жеке және заңды тұлғалардың өз құқықтары мен заңды мүдделерін іске асыруына кедергілер келтіретін нормалар (құжаттарды қосымша сұрату, қосымша мерзімдер белгілеу) анықталған жоқ;
в) нормативтік құқықтық актілерді еркін түсіндіруге мүмкіндік беретін құқықтық олқылықтар анықталған жоқ.
Ұсынымдар:
Өнеркәсіптік қауіпсіздікке декларация берген заңды тұлғалардың басшылары және олардың тұрақты жұмыс істейтін емтихан комиссияларының мүшелері емтихан тапсырған кезде ашықтық пен объективтілікті қамтамасыз ету мақсатында, Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрінің 2023 жылғы 9 наурыздағы № 103 бұйрығына 3-1-қосымшаға сәйкес техникалық жарақтандыру сатып алу үшін СҚО ТЖД бастығының атына қызметтік жазба жолдау.
Жауапты орындаушы: Сүіндікұлы Р.А., Басқарманың салааралық бақылау және қадағалау бөлімінің бас маманы, орындау мерзімі – 2025 жылғы 23 сәуірге дейін.
Рұқсат беру функцияларын іске асыру бойынша талдау нәтижесінде:
нормативтік құқықтық актілерде белгіленген функцияларды іске асыруда ұйымдастырушылық мәселелер анықталған жоқ;
қабылданған шешімдерге шағымдану тәртібі және бас тарту негіздері қолданыстағы Ережелерде көзделген;
нормативтік құқықтық базадағы құқықтық қайшылықтар бойынша:
Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 11 сәуірдегі № 188-V 3PK «Азаматтық қорғау туралы» Заңының (бұдан әрі – Заң) 12-2 және 39-баптарына сәйкес, өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы уәкілетті орган қауіпті өндірістік объектілердің өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарын сақтауын мемлекеттік қадағалауды жүзеге асырады.
70 және 71-баптарда «қауіпті өндірістік объектілердің» белгілері айқындалған.
Заңның 70-бабы 3-тармағында мыналар көрсетілген:
пайдалы қазбаларды өндіру және минералдық шикізатты өңдеу, жер асты жағдайларындағы жұмыстар, жарылыс жұмыстарын жүргізу, геологиялық барлау, бұрғылау жұмыстары (жалпы таралған пайдалы қазбаларға геологиялық барлау және жарылыссыз өндіру жұмыстары қоспағанда).
Алайда, Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2015 жылғы 15 желтоқсандағы № 1206 және Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 28 желтоқсандағы № 814 бірлескен бұйрығымен бекітілген өнеркәсіптік қауіпсіздік саласында тексеру парақтары мен тәуекел дәрежесін бағалау критерийлерінде, бақылау және қадағалау объектілері тәуекелдің үш дәрежесіне (жоғары, орта, төмен) бөлінген.
2-бөлімнің 8-тармағына сәйкес төмен тәуекел дәрежесіне жататын объектілер:
жалпы таралған пайдалы қазбаларды жарылыс жұмыстарынсыз өндіру және өңдеу жұмыстарын жүргізетін объектілер;
жарылыс жұмыстарынсыз геологиялық барлау жұмыстарын жүргізетін объектілер.
Осы объектілерге рұқсат талаптарына сәйкестігін тексеру және жоспардан тыс тексерулер жүргізіледі.
Аталған объектілер Заңда көрсетілген қауіпті өндірістік объектілердің белгілеріне сәйкес келмейтіндіктен, Критерийлердің 2-бөлімінің 8-тармағының 1) және 2) тармақшаларын алып тастау ұсынылады.
Ұсынымдар:
Қауіпсіздік комитетіне өзгерістер енгізу туралы ақпараттық хат жолдау.
Жауапты орындаушы: Жолдағарин Б.С., Басқарманың салааралық бақылау және қадағалау бөлімінің бас маманы.
Орындау мерзімі – 2025 жылғы 23 сәуірге дейін.
Қосымша:
1.Басқарма қызметкерлеріне нормативтік құқықтық актілерді жүйелі түрде талдап, сәйкессіздіктер мен олқылықтарды анықтау;
2.Басқарма бөлімдерінің басшылары нормативтік актілердегі қайшылықтарды анықтаған жағдайда, оларды жою бойынша шешім қабылдау үшін Комитетке ақпарат жолдауы қажет.
Өрт қауіпсіздігі саласындағы мемлекеттік бақылау
2023 жылы өрт қауіпсіздігі саласындағы мемлекеттік бақылаумен 601 нысан қамтылды, оның ішінде:
-профилактикалық бақылау және қадағалау шеңберінде, нысандарға бару арқылы, жоғары қауіп-қатер дәрежесіне жататын 510 нысан тексеріліп, олардың 100%-ында өрт қауіпсіздігі талаптарын бұзудың 4 868 дерегі анықталды;
-жоспардан тыс тәртіппен 91 нысан тексерілді, олардың ішінде: 74 – бұрын берілген нұсқамалардың орындалуын бақылау мақсатында, 15– прокуратура органдарының тапсырмасы бойынша, 2– шағымдар негізінде.
2024 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Төтенше жағдайлар департаментінің мемлекеттік инспекторлары өрт қауіпсіздігі саласында 15 034 нысанды есепке алды, оның ішінде: 2 037 – жоғары, 516 – орташа, 12 481 – төмен қауіп дәрежесіне ие нысандар.
2024 жылы Департамент бөлімшелері тарапынан 2024 жылдың бірінші жартыжылдығына профилактикалық бақылау және қадағалау тізіміне жоғары қауіп дәрежесіне жататын 858 нысан (42%) енгізіліп, олардың 801-і тексерілді, бұл 93,4%-дық орындауды көрсетті.
Объективті себептер бойынша 57 нысан тексерілмеді:
-аудиттің оң қорытындысы – 46;
-қайта ұйымдастыру, иесінің ауысуы, жалға берілуі – 3;
-орналасу орнының өзгеруі – 1;
-қызметін тоқтату – 7.
801 тексерілген нысанның барлығында өрт қауіпсіздігі ережелерін бұзу фактілері анықталды. Өткен жылдың осындай кезеңінде 544 нысан тексерілген және оларда да 100% бұзушылықтар тіркелген.
801 нысан бойынша 7 410 өртке қарсы іс-шара ұсынылды.
2024 жылы жоспардан тыс тәртіппен барлығы 272 нысан тексерілді (нұсқамалардың орындалуын бақылау – 246, прокуратура тапсырмасы – 21, шағымдар – 5). Барлығы 1582 іс-шара бақылауға алынып, оның ішінде 1357-сін бақылаудағы субъектілер орындады. Нәтижесінде 254 нысан нұсқамалар бойынша толықтай жұмыс атқарды.
2024 жылдың басынан бері өрт қауіпсіздігі талаптарын бұзушылықтарды жою жөніндегі нұсқамаларды орындамау немесе тиісті түрде орындамау деректері бойынша Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 462-бабы 3-бөлігіне сәйкес 50 әкімшілік іс қозғалып, сотқа жолданды (-7%, 2023 ж. – 54), оның ішінде 46 іс қаралып, 17 020 120 теңге көлемінде айыппұл салынып, 15 нысанның қызметі 1-ден 3 айға дейін тоқтатылды.
Есептік кезеңде штат саны 65 адамнан тұратын мемлекеттік инспекторлар тарапынан өрт қауіпсіздігі саласында 1 089 өрт-техникалық тексеру жүргізілді.
2024 жылдың 12 айында 893 адам әкімшілік жауапкершілікке тартылды, олардың ішінде 820 адамға ескерту берілсе, 73 адамға жалпы сомасы 2 млн 251 мың 350 теңге айыппұл салынды.
2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда әкімшілік жазалау саны 20%-ға азайды (2023 ж. – 1117), айыппұлдар саны мен сомасы 26%-ға төмендеді (2023 ж. – 99 айыппұл, 3 млн 588 мың тг), ескертулер саны 19,5%-ға кеміді (2023 ж. – 1018 ескерту).
Жалпы салынған әкімшілік айыппұлдардың ішінде:
заңды тұлғаларға қатысты – 99 іс (оның ішінде 79 ескерту, 20 айыппұл – 830 700 тг), лауазымды тұлғаларға – 39 іс (оның ішінде 36 ескерту, 3 айыппұл – 110 760 тг), жеке тұлғаларға – 755 іс (оның ішінде 705 ескерту, 50 айыппұл – 1 млн 309 мың 890 тг).
Өрт оқиғаларына кінәлі тұлғаларға қатысты барлығы 842 жаза қолданылды, оның ішінде 773 ескерту және 69 айыппұл.
Бақыланатын нысандарды есепке алу кезіндегі тәуекелдер
Мемлекеттік инспектордың нысан басшылығымен келісімге келіп, оны бақыланатын нысандар тізімінен әдейі тыс қалдыруы – сыбайлас жемқорлық тәуекеліне алып келуі мүмкін.
Бақыланатын нысандарды есепке алу – бақылау жүргізетін мемлекеттік органның ішкі әкімшілік процесі болып табылады және бұл салада ұлттық заңнамада (Кәсіпкерлік кодекс) нақты реттеу болмағандықтан, есепке алу тәртібі ішкі регламенттер арқылы белгіленеді.
Департамент аппараты тарапынан ресурстардың жеткіліксіз болуына байланысты барлық нысандар тізімінің қалыптастырылуын бақылау мүмкін емес. Бақылау тек сеніп тапсырылған аумақты аралап, нысандарды жеке есепке алу жолымен ғана жүзеге асырылады.
Ұсынымдар:
Ішкі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау нәтижелері бойынша, бақылау субъектісінің өз қызметі, орналасқан жері, сипаттамасы, тіркеу деректері туралы ақпаратты мемлекеттік органдарға (мысалы, жергілікті атқарушы органдарға) хабарлау міндетін қарастыратын заңнамалық норма енгізу ұсынылады.
Өрт қауіпсіздігі саласындағы бұзушылықтарды жою туралы нұсқамалардың орындалуын бақылау кезіндегі тәуекелдер
Жоғары қауіп дәрежесіне ие нысандар жыл сайын тексеріледі. «Азаматтық қорғау туралы» Заңға сәйкес, егер тексеру барысында өрт қауіпсіздігі талаптарының бұзылуы анықталса, мемлекеттік өртке қарсы қызмет органымен оларды жою туралы нұсқама беріледі. Белгіленген мерзім өткеннен кейін жоспардан тыс тексеру тағайындалады.
Кәсіпкерлік кодекске сәйкес, егер нұсқамада көрсетілген мерзім ішінде бұзушылықтар жойылса, бақылау және қадағалау субъектісі мемлекеттік органға бұзушылықтардың жойылғаны туралы толық ақпарат пен жою тәсілдерін ұсынуы қажет. Бұл жағдайда жоспардан тыс тексеру тағайындалмайды.
Мемлекеттік инспектор мен нысан басшылығы арасында ақпаратты растамай келісімге келуі – сыбайлас жемқорлық тәуекелін туындатуы мүмкін.
Ұсынымдар:
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау нәтижелері бойынша, егер бақылау субъектісі тарапынан бұзушылықтардың жойылғаны туралы толық ақпарат ұсынылса, оны растау үшін тексеру материалдарын бөлімше басшысына жолдап, дәлелдемелердің сапасы мен бұзушылықтарды жою тәсілдерінің дұрыстығын бағалау ұсынылады.
Азаматтық қорғаныс басқармасыөздерінің қызметтік міндеттерін орындау барысында келесі нормативтік құқықтық актілерді басшылыққа алады: 2014 жылғы 11 сәуірдегі № 188-V ҚРЗ «Азаматтық қорғау туралы» Қазақстан Республикасының Заңы; 2005 жылғы 21 қарашадағы № 1142 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы (бұдан әрі – ҚРҮҚ) «Қарулы қақтығыстар зардаптарын жою, қарсылас тараптың қаруын қолдану салдарын жою, бүлінген, қиратылған объектілер мен халықты қамтамасыз ету жүйелерін қалпына келтіру, сондай-ақ өрттерге, эпидемияларға, эпизоотияларға қарсы күреске ұйымдарды, азаматтарды және басқа да адамдарды тарту қағидаларын бекіту туралы»; 2014 жылғы 19 желтоқсандағы № 1357 ҚРҮҚ «Азаматтық қорғаныс объектілерін құру және пайдалану қағидаларын бекіту туралы»; 2015 жылғы 6 наурыздағы № 190 Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің бұйрығы «Азаматтық қорғаныс іс-шараларын ұйымдастыру және жүргізу қағидаларын бекіту туралы»; 2014 жылғы 29 мамырдағы № 258 Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрінің бұйрығы «Азаматтық қорғаныс жоспарлары мен төтенше жағдайлардың салдарын жою жөніндегі іс-қимыл жоспарлары құрылымын бекіту туралы».Бұған дейінгі АҚБ қызметіне жүргізілген тексерулер барысында сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталмаған. АҚБ мен Департаменттің осы бағыттағы қызметі бойынша бұқаралық ақпарат құралдарында сын материалдар жарияланбаған.
АҚБ қызметіне қатысты прокурорлық әрекет ету актілері мен сот шешімдері шығарылмаған. Барлық АҚБ қызметкерлері Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы жанындағы Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің «Ақпараттық сервис» базасы бойынша тексерілген. Мемлекеттік қызметшілерге қатысты соттылық және айыппұл салу деректері тіркелмеген.
1.1. Бақылау-қадағалау және рұқсат беру функцияларын іске асыру АҚБ-ның бекітілген ережесіне сәйкес негізгі функцияларының бірі — азаматтық қорғаныс саласындағы мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру болып табылады. АҚБ қызметіне жүргізілген талдау нәтижелері көрсеткендей, бекітілген лауазымдық нұсқаулықтарға сәйкес азаматтық қорғаныс саласында мемлекеттік бақылау жүргізу өкілеттігіне ие қызметкерлер, соның ішінде аудандық және Петропавл қаласының төтенше жағдайлар басқармалары мен бөлімдері (бұдан әрі – ТЖБ), сыбайлас жемқорлық құқықбұзушылықтарына бейім болуы мүмкін. Аталған бөлімшелердің басшылары өздерінің қызметтік міндеттерін орындау барысында азаматтарды және заңды тұлғалардың өкілдерін қабылдайды, бұл жағдайларда әкімшілік жауапкершіліктен жалтару мақсатында азаматтардан «жеңілдік жасау» және басқа да артықшылықтар сұралуы мүмкін. Сыбайлас жемқорлық пен өзге де құқық бұзушылықтардың алдын алу мақсатында, басқарма басшыларының, сондай-ақ аудандық УЧС және ОЧС басшыларының азаматтарды қабылдау бөлмелерін бейне және дыбыс жазу құралдарымен жабдықтау ұсынылды. 2025 жылдың басынан бастап азаматтық қорғаныс саласындағы инспекторлық құрам тексерулерге бейнетіркеу құрылғыларымен шығуда, бұл сыбайлас жемқорлық құқықбұзушылықтарының алдын алуға ықпал етуде. Қазіргі таңда АҚБ инспекторлық құрамы барлық меншік нысандарындағы объектілерде азаматтық қорғаныс іс-шараларын ұйымдастыру және жүргізуді реттейтін нормативтік құқықтық актілер талаптарының сақталуын бақылау функцияларын жүзеге асыруда. Қазақстан Республикасының заңнамасы іс-шараларды орындау мерзімдерін және әрекет ету шектерін нақты белгілейді, бұл балама шешім қабылдауға жол бермейді. Осыған байланысты, айыппұлды ерікті түрде төлеу мерзімі аяқталған жағдайда, материалдар мемлекеттік немесе жеке сот орындаушысына мәжбүрлеп орындатуға жіберіледі. Ішкі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау барысында инспекторлардың негізгі қызметі бойынша келесі жайттар анықталды: қолданыстағы заңнамаға сәйкес тексерулер жүргізу кезінде тексеру парақтары толтырылады және тексеруге жататын талаптар көрсетіледі. Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 29 қазандағы № 375-V ҚРЗ «Кәсіпкерлік кодексінің» 152-бабы 7-тармағына сәйкес: «Егер бұзушылықтарды жою үшін қосымша уақыт пен (немесе) қаржылық шығындар қажет болса, бақылау және қадағалау субъектісі тексеру нәтижелері туралы акт пен нұсқама алған күннен бастап үш жұмыс күнінен кешіктірмей, бұзушылықтарды жою мерзімін ұзарту туралы өтінішпен бақылау және қадағалау органына жүгіне алады». Алайда тәжірибе көрсетіп отырғандай, бұл талап кәсіпкерлер тарапынан іс жүзінде пайдаланылмайды, дегенмен барлық бұзушылықтарды жою мерзімдері тексерілетін субъектілердің басшыларымен келісіледі.
1.2. Азаматтық қорғаныс саласындағы мемлекеттік бақылау
Азаматтық қорғаныс саласында Департаменттің есебінде 642 бақылау нысаны тіркелген:
-жергілікті атқарушы органдар – 14;
-азаматтық қорғау қызметтері құрылған ұйымдар мен кәсіпорындар – 157;
-азаматтық қорғаныс санатына жатқызылған ұйымдар – 95;
-су айдындарындағы жаппай демалыс орындары бекітілген ұйымдар – 60;
-азаматтық қорғанысқа арналған қорғаныс құрылыстары бар ұйымдар – 53;
-эвакуациялық пункттер құрылған ұйымдар – 263.
2024 жылы Департамент азаматтық қорғаныс саласында барлығы 27 профилактикалық бақылау (2023 ж. – 31) және 8 жоспардан тыс тексеру (2023 ж. – 26) жүргізді, олардың нәтижесінде 439 бұзушылық анықталды (2023 ж. – 802).
Әкімшілік жауапкершілікке 8 заңды тұлға тартылып, жалпы сомасы 7 014 800 теңге айыппұл салынды (2023 ж. – 25 заңды тұлға, 22 080 000 теңге).
Осылайша, Департамент тарапынан жүргізілген бақылау және профилактикалық іс-шаралар Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына қатаң сәйкес жүзеге асырылған. Лауазымды тұлғалар тарапынан өкілеттіктерді теріс пайдалану белгілері анықталмаған.
Азаматтық қорғаныс саласында Департаменттің бақылау және профилактикалық іс-шараларды жүзеге асыруына жүргізілген талдау нәтижелері бойынша сыбайлас жемқорлық құқықбұзушылықтарға жол беретін тәуекелдер анықталмаған.
VII. АЗАМАТТЫҚ ҚОРҒАНЫС САЛАСЫНДАҒЫ БАҚЫЛАУ ФУНКЦИЯЛАРЫН ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ КЕЗІНДЕ ҚЫЗМЕТКЕ ҚАТЫСЫ БАР НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕРДЕГІ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРІН АНЫҚТАУ
1.3. Бақылауға жататын объектілерді есепке алу кезіндегі тәуекелдер
Бақылауға жататын объектілерді есепке алу бақылаушы мемлекеттік органның ішкі әкімшілендіру элементі болып табылады және бақылау мен қадағалау саласындағы заңнамада (Кәсіпкерлік кодекс) нақты реттелмеген. Осыған байланысты объектілерді есепке алу кезінде ҚР ТЖМ-нің әдістемелік ұсынымдары сияқты ішкі құжаттарға сүйену қажет болады.
1.4. Азаматтық қорғаныс саласындағы мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру кезіндегі тәуекелдер
Департамент инспекторлық құрамының арасында сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мақсатында, Департамент басшысының 2021 жылғы 8 қарашадағы №173 бұйрығымен азаматтық қорғаныс саласындағы мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру тәртібі бекітілді, ол тексерулерге міндетті түрде УГО қызметкерлерінің қатысуын қарастырады. Бұл тексерілетін субъектілердің жауапкершіліктен жалтару фактілерінің алдын алу үшін енгізілді.
Айта кету керек, мемлекеттік инспектор тексеру жүргізу кезінде объектіде болғанда іс жүзінде бақылаудан тыс болады.
1.5. Бұзушылықтарды жою мерзімдерін белгілеу және оларды ұзарту кезіндегі тәуекелдер
Кәсіпкерлік кодекстің 152-бабы 7-тармағында келесі норма көзделген:
бақылау және қадағалау субъектісінің қосымша уақыттық және (немесе) қаржылық шығындар қажет болған жағдайда, тексеру нәтижелері мен нұсқама берілген күннен бастап үш жұмыс күнінен кешіктірмей тексеру жүргізген мемлекеттік органға бұзушылықтарды жою мерзімін ұзарту туралы өтінішпен жүгіну құқығы бар.
Бұл жағдайда мемлекеттік инспектор мен объект басшысы арасында мерзімдерді негізсіз ұзарту мақсатында сыбайлас келісім арқылы заңсыз уағдаластықтарға қол жеткізуге байланысты ықтимал сыбайлас жемқорлық тәуекелдері туындауы мүмкін.
Ұсынымдар:
Бақылау функцияларын жүзеге асыратын қызметкерлердің қызметтік әрекеттерін тұрақты бақылауда ұстау, жеке құраммен сыбайлас жемқорлыққа жол бермеу мақсатында алдын алу шараларын өткізу;
ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 152-бабы 13-тармағын «Бұзушылықтарды жою туралы нұсқамада көрсетілген мерзім ішінде бақылау және қадағалау субъектісі тексеруді немесе профилактикалық бақылауды жүргізген органға анықталған бұзушылықтарды жою бойынша ақпарат ұсынуға міндетті» деген нормаға «растайтын материалдар қоса тіркелуі тиіс» деген сөздерді енгізуді ұсыну. Себебі, бақылау субъектісі заң нормасын пайдаланып, бұзушылықтар жойылғаны туралы формалды жауап беруі мүмкін;
(нөмірлеу 4 болып кеткен) ҚР ТЖМ-мен бірлесе отырып, уәкілетті орган – Ұлттық экономика министрлігі, Бас прокуратура, «Атамекен» ҰКП алдында бақылау субъектісінің қызмет, орналасқан жері, сипаттамасы, тіркеу деректері және т.б. туралы ақпаратты мемлекеттік органдарға (мысалы, жергілікті атқарушы органдарға) хабарлау міндетін заңнамада қарастыру мәселесін көтеру;
Азаматтық қорғау саласындағы орталық уәкілетті органға нақты бұзушылықтарды жою мерзімдерін белгілеу және оларды объективті себептер бойынша (климаттық жағдайлар, бұзушылықтардың сипаты және т.б.) ұзарту мүмкіндігін қарастыру бойынша мүдделі органдармен мәселені қарастыру жөнінде ұсыныстар жолдау.
VIII. ТЕРГЕУ БӨЛІМІ ҚЫЗМЕТІ
2024 жылы сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманың талаптарын сақтау мәселелері бойынша түсіндіру және оқыту іс-шараларын өткізу арқылы жүйелі сыбайлас жемқорлыққа қарсы шаралардың нәтижесінде Департаментте және оның аумақтық бөлімшелерінде тергеушілерге қатысты сыбайлас жемқорлық (әкімшілік, қылмыстық) құқық бұзушылықтар тіркелген жоқ.
Департамент 2023 жылы тергеу бөлімшелерінің қызметтік міндеттерін орындау кезінде, атап айтқанда сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыру кезінде олардың іс-әрекеттерін бақылауды қамтамасыз ету мақсатында тергеушілердің кабинеттеріне жалпы сомасы 5 млн 800 мың теңгеге дыбыстық жазу функциясы бар бейнебақылау жүйелерін орнатты.
Алайда қабылданып жатқан шараларға қарамастан, тергеу бөлімшелерінің қызметкерлері сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ең көп ұшырайтындардың қатарында қалып отыр.
Департаменттің негізгі функцияларының бірі – өртке байланысты қылмыстық құқық бұзушылықтар бойынша тергеу жүргізу.
Осылайша, 2024 жылы Қылмыстық құқық бұзушылықтар туралы ақпараттарды есепке алу кітабында (бұдан әрі – КУИ) 1924 өтініш пен хабарлама тіркеліп, олар бойынша мынадай процессуалдық шешімдер қабылданды:
568 немесе 29,5% – қараусыз қалдырылды (номенклатуралық іске тігілді);
879 немесе 45,7% – әкімшілік тәртіппен қарауға жолданды;
11 немесе 0,6% – аумақтық құзыреттілік бойынша жолданды;
315 немесе 16,4% – ведомстволық бағыныстылық бойынша жолданды;
82 немесе 4,3% – КУИ-ға тіркелді;
36 немесе 1,8% – Бірыңғай сотқа дейінгі тергеп-тексеру тізіліміне (бұдан әрі – ЕРДР) тіркелді;
33 немесе 1,7% – ЕРДР-ға тіркелген.
2024 жылдың басынан бері Департамент пен оның аумақтық бөлімшелерінің өндірісінде болған 33 қылмыстық істің 29-ы бойынша түпкілікті процессуалдық шешімдер қабылданды (ақтайтын негіздермен тоқтатылды), 4 іс 2025 жылға өтті.
Сонымен қатар, тергеу бөлімшелерінің қызметкерлері өздерінің лауазымдық міндеттерін орындау кезінде өртке байланысты істерді тергеу барысында қылмыстық немесе әкімшілік құқық бұзушылықтарды жасыру, қылмыстық немесе әкімшілік жауапкершіліктен жалтару, материалдарды номенклатуралық іске (наряд) тігумен оң шешім қабылдау үшін пара немесе басқа да заңсыз сыйақылар алуға сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ұшырауы мүмкін.
Осыған байланысты, оқиға орындарында (өрттерде) сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асырумен байланысты қызметтік міндеттерін орындау кезінде тергеу бөлімшелері қызметкерлерінің іс-әрекеттерін бақылау мақсатында Департамент 2024 жылы республикалық бюджет қаражаты есебінен жалпы сомасы 9 996 000 теңгеге 50 дана, сондай-ақ жергілікті атқарушы органдардың қаражаты есебінен жалпы сомасы 5 309 499 теңгеге 30 дана портативті бейнетіркеу құрылғысын (бейнетіркегіш) сатып алды.
Барлығы Департамент пен оның аумақтық бөлімшелерінде 80 портативті бейнетіркеу құрылғысы бар, олар келесідей бөлінген:
Департаменттің құрылымдық бөлімшелерінде: УГПК – 7, УГО – 2, ОД – 2, ГИЛС УКиВР – 1;
Департаменттің аумақтық бөлімшелерінде: ДКПБ – 4, қала бойынша ТЖБ – 12, аудандық ТЖБ – әрқайсысы 4.
Бейнежазбаларды зарядтау, мұрағаттау және сақтау үшін Департаменттің балансында 12 терминал бар.
Ұсынымдар:
Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарын болдырмау мақсатында тергеу бөлімшелерінің лауазымды тұлғаларына тұрақты түрде алдын алу шараларын өткізу қажет:
Лауазымды тұлғалардың өз міндеттерін орындауын ішкі бақылауды ұйымдастыру, бақылау және тексеру шаралары мен ақпараттық жүйелерді мониторингілеу механизмдері негізінде жүзеге асыру.
2024 жылы Департамент қылмыстық істерді тергеу шеңберінде 89 сот сараптамасын тағайындады, олардың ішінде:
39 сот-медициналық сараптама;
32 өрт-техникалық сараптама;
5 құрылыс-экономикалық сараптама (ғимараттар мен құрылыстарға қатысты);
4 құрылыс-тауартану сараптамасы;
3 молекулярлық-генетикалық сараптама;
2 авто тауартану сараптамасы;
2 электротехникалық сараптама;
2 азық-түлік емес тауарларға арналған тауартану сараптамасы.
Алайда, бірқатар сот сараптамаларын (құрылыс-тауартану, электротехникалық, азық-түлік емес тауарлар бойынша тауартану, жалпы тауартану сараптамалары) тағайындауда мәселе туындайды, себебі бұл салалар бойынша сарапшылар республика өңірлерінің барлығында бола бермейді, сондай-ақ олардың жетіспеушілігі мен жүктемесінің көптігі байқалады.
Мысалы, электротехникалық зерттеу саласындағы сарапшылар тек Шығыс Қазақстан облысында ғана бар. Сондықтан бұл сараптаманы тағайындаған кезде сарапшының жүктемесіне байланысты материалдарды қабылдаудан бас тарту туралы жазбаша жауап жиі келіп түседі.
Сол сияқты, ғимараттар мен құрылыстарға қатысты құрылыс-экономикалық сараптаманы тағайындау кезінде (бұл зерттеу түрі бойынша өңірде екі сарапшы болған жағдайдың өзінде) сарапшылар жиі жөндеу-қалпына келтіру жұмыстарына арналған жобалық-сметалық құжаттаманы әзірлеумен техникалық қорытындыны ұсынуды сұрайды. Алайда Департамент мұндай жұмысты жүргізуге қаржы бөлмеген, ал бөлінген жағдайда да төлем жүргізудің нақты тәртібі қарастырылмаған (Департамент РМК «ҚР Әділет министрлігінің сот сараптамалары орталығы» және оның филиалдарына кеткен шығындарды өтеуге заңды негіздерге ие емес, өйткені бұл субъектілердің ұйымдық-құқықтық қызметі мемлекеттік сатып алу порталы арқылы қызмет көрсетуге мүмкіндік бермейді).
Осыған байланысты, өртке қатысты қылмыстық құқық бұзушылықтарды тергеу барысында тиісті сарапшылардың жетіспеушілігі немесе болмауына байланысты кейбір сарапшылар басқа өңірлерден шақырылады. Мұндай жағдайларда тергеушілер сарапшылардың жол жүру, тұрғын үй жалдау және тамақтануға байланысты шығындарын өздері өтейді. Бұл – ҚР Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 280-бабының 3-бөлігі, 272-бабының 11-бөлігі және 176-бабы бойынша жүзеге асырылады.
Сонымен қатар, тергеу және өзге де процессуалдық әрекеттерді жүргізу барысында қажет болған жағдайда тергеушілерге аудармашылар тартуға тура келеді. Олардың қызметтеріне байланысты кеткен шығындар ҚР ҚІЖК-нің 176-бабы және 81-бабы 3-бөлігінің 5-тармағына сәйкес өтелуге тиіс.
Алайда, ҚР Төтенше жағдайлар министрлігіне қарасты аумақтық бөлімшелердің қаражаты тергеу және өзге де процессуалдық әрекеттер жүргізу барысында туындайтын шығындарды өтеуге қарастырылмаған. Практикада тергеушілер қылмыстық іс жүргізу барысында сарапшылар мен аудармашылардың қызметтеріне кеткен шығындарды өздерінің жалақыларынан төлейді.
Ұсынымдар:
Қылмыстық процесті жүргізетін орган арқылы тартылатын сарапшыларға (мамандарға, аудармашыларға) кеткен шығындарды Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі мен оның ведомстволық мекемелерінің (сот сараптамаларының орталықтары мен институттары) бюджет қаражатынан өтеу мәселесін Министрлік деңгейінде қарастыру.
Сотқа дейінгі тергеп-тексеру шеңберінде сарапшылардың, мамандардың, аудармашылардың қызметтеріне тергеушілер жұмсаған шығындарды өтеу бойынша тергеу бөлімшелеріне арналған бірыңғай регламентті (алгоритмді) әзірлеу.
Тергеуші қызметі белгілі бір қасиеттер мен дағдыларды талап етеді. Оның негізгі қызметі – алдын ала тергеу нысаны. Ол істердің мән-жайын анықтау, келтірілген зиянды анықтау және өтету, азаматтардың заңсыз құқықтары мен мүдделерінің бұзылуын анықтау сияқты міндеттерді орындайды. Тергеушінің іс-әрекеттері негізделген фактілер мен дәлелдерге сүйенеді.
Ұсынымдар: Қызметкерлерді тағайындау кезінде олардың кәсіби және жеке қасиеттерін ескеру. Кадр қызметімен жұмысты жетілдіру, бұл ретте нормативтік құқықтық актілерде Кадр мәселелері жөніндегі комиссияның құрамы мен оның Ережесі бекітілген.
СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРІН ІШКІ ТАЛДАУ ТУРАЛЫ АҚПАРАТ
Қазақстан Республикасының 2022–2026 жылдарға арналған Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат тұжырымдамасын іске асыру мақсатында, ол Қазақстан Республикасы Президентінің 2022 жылғы 2 ақпандағы №802 Жарлығымен бекітілген, Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Төрағасының 2022 жылғы 30 желтоқсандағы №488 бұйрығымен бекітілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөніндегі Әдістемелік ұсынымдарға сәйкес, Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрінің 2023 жылғы 1 қыркүйектегі №460 бұйрығына және СҚО ТЖД бастығының 2023 жылғы 4 қыркүйектегі №147 бұйрығына сәйкес, Солтүстік Қазақстан облысы Төтенше жағдайлар департаменті және оның ведомстволық бағынысты мекемесі — СҚО ТЖД Жедел-құтқару қызметі және өрт сөндіру бөлімі – 2022 жылғы 1 қаңтар мен 2023 жылғы 1 қыркүйек аралығындағы кезеңде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізді.
Ішкі талдау қорытындысы бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендету жөніндегі іс-шаралар жоспары әзірленді.
Жұмыс тобының жетекшісі:
СҚО ТЖД бастығының бірінші орынбасары
азаматтық қорғау полковнигі Н. Нүкішев
Жұмыс тобының мүшелері:
СҚО ТЖД ҚжТЖБ бастығы
азаматтық қорғау подполковнигі Р. Нұртазин
СҚО ТЖ органдары ардагерлері ұйымы»
қоғамдық бірлестігінің филиалының төрағасы С. Увалиев
СҚО ТЖД МӨҚББ бастығы
азаматтық қорғау подполковнигі А. Ахметжанов
СҚО ТЖД МӨҚББ бастығының орынбасары
азаматтық қорғау подполковнигі А. Құсайынов
СҚО ТЖД АҚБ бастығы
майор К. Иванников
СҚО ТЖД АБ бастығы
азаматтық қорғау подполковнигі Е. Мұханбеталин
СҚО ТЖД ЖжЖБО бастығы
азаматтық қорғау полковнигі В. Хутинаев
СҚО ТЖД ҚжТЖБ ЖҚИТ бас маманы
азаматтық қорғау капитаны М. Тұрғынов
СҚО ТЖД ӨҚБ бастығы Е. Ревягин
СҚО ТЖД ҚжСАБ бастығы А. Башенова
СҚО ТЖД ЗТ бас маманы А. Торопова