Алматы облысының таулары мен тау бөктеріндегі көшкін қаупі туралы
Қар көшкіні - бұл 20-30 м/с жылдамдықпен қозғалатын қардың массасы, қар көшкінінің түсуі ауа-райының алдын-ала толқынымен бірге жүреді, бұл қатты қирауға әкеледі.
Қар көшкіні ұзақ қардың түсуіне, қардың қатты еруіне, жер сілкінісі мен жарылыстарға байланысты болуы мүмкін. Әдетте қар көшкіні ғимараттарды, инженерлік құрылыстарды бұзады, жолдар мен тау жолдарын жауып тастайды. Адамдар үшін қар көшкіні өте қауіпті. Қар көшкінінің астына түскен адамға өзін-өзі босату өте қиын, ал адам ауыр жарақат алуы мүмкін.
Алматы облысының аумағында қар көшкіні болуы мүмкін 55 аумақ анықталды, оның ішінде; Талғар ауданы бойынша-31 учаске, анықтама үшін: (- Солдатсай шатқалы – 9 учаске, Еликсай шатқалы-6 учаске, Талғар өзенінің оң жақ шеті бойынша-12 учаске, Ойқарағай шатқалы-4 учаске) Еңбекшіқазақ ауданы-24 учаске; анықтама: (Есік қаласы - Есік көлі автожолымен 7-учаске, Түрген-Батан трактісі ауылының 17-учаскесі). Қыс мезгілінің басынан бастап жалпы көлемі 5570,6 м3 болатын 17 өздігінен қар көшкіні тіркелді. Іле Алатауы тауларында ақпанның екінші онкүндігінде 3,9-дан 5,2 мм-ге дейін жауын-шашын түсті.Қазіргі уақытта қар жамылғысының биіктігі орташа таулы аймақта норманың 103-113 пайызын, биік таулы аймақта норманың 97 пайызын құрайды.
Алматы облысының таулары мен тау бөктеріндегі көшкін қаупі жылдың кез келген уақытында туындауы мүмкін. Бірақ көбінесе бұл желтоқсаннан сәуірге дейінгі аралық. Қар көшкінінің пайда болуына бірнеше факторлар әсер етеді, олардың ешқайсысын елемеуге болмайды. Бұл, ең алдымен, ауа температурасы мен күннің қарқындылығы. Көлбеу пішіні мен ондағы топырақ түрі де маңызды. Төбе тәрізді беткейде қардың түсу ықтималдығы ойыс беткейге қарағанда көбірек. Жартасты беткейлерде қар шөппен жабылғанға қарағанда жақсы сақталады. Және, әрине, көлбеудің тік болуы қар көшкінінің пайда болу ықтималдығына тікелей әсер етеді – ол неғұрлым жоғары болса, соғұрлым қауіп төнеді.
Гидрометеологиялық жағдайдың өзгеруіне байланысты және "Қазсельсорғау" ММ мамандарының ұсынымдары негізінде "Ақбұлақ" шаңғы базасының аумағында көшкін қаупі бар кезеңнің басынан бастап Ақбұлақ шырыны қызметкерлерінің күшімен Газекс орнатумен жалпы көлемі 5210 м3 болатын 13 қар көшкінінің профилактикалық түсуі жүргізілді. Профилактикалық түсу тек "Ақбұлақ" шаңғы базасының аумағында Газекс орнатумен Ақбұлақ шырыны қызметкерлерінің күшімен жүргізіледі. Ал қалған аумақтарда елді мекендер мен тұрғын үйлер жоқ, осыған байланысты "Қазсельсорғау" ММ филиалы қар көшкінін түсірмейді.
Жыл сайын қараша-наурыз айлары аралығында көшкін қаупі бар кезең басталған кезде "обсерватория-Түрген", "Есік қ.-есік көлдері" және "Талғар-Спутник"облыстық маңызы бар автожолға кіруді шектеу енгізілді.
Сондай-ақ, аудан әкімдеріне Түрген, Есік және Талғар өзендерінің шатқалдары бойынша тұрғындар мен демалушыларға қолжетімділікті шектеу жөнінде хаттар жолданды. Ауа-райының нашарлауы туралы дауылды ескертулер алған кезде халықты хабардар ету смс-хабарлама, сондай-ақ "Дармен"мобильді қосымшасы арқылы жүргізіледі.
2022 жылы профилактикалық іс-шараларға облыстық бюджеттен бөлінген қаржы қаражатына Алматы облысының Төтенше жағдайлар департаменті көшкін қаупі бар кезең бойынша 2500 дана ақпараттық брошюралар мен жадынамалар сатып алды.
Көшкін қаупі бар кезеңнің басынан бастап "Қазселденқорғау"ММ АТЭТО филиалының 15 тұрақты су бекеті жұмыс істейді.
Көшкін қаупі бар учаскелердің күнделікті мониторингі үшін ағымдағы жылдың 1 желтоқсанынан бастап жоспар бойынша бақылаушылардың 3 желілік бағыты, 6 адам ашылды (Талғар, Қотырбұлақ, Бесағаш – 4, Түрген – 2 өзендерінің бассейнінде).
Сондай-ақ көшкін қаупі бар учаскелерде 8 ескерту қалқаны орнатылды (Түрген-2, Есік-3, Қотырбұлақ-1, Талғар-1 және Бесағаш-1 шатқалдары бойынша).
Бүгінгі күні бекітілген кестеге сәйкес аудандардың ТЖБ қызметкерлері және АТЭТО мамандары "Қазселденқорғау" ММ көшкін қаупі бар учаскелерде 18 жерүсті визуалды тексеру жүргізді.
Ауылдық округтердің Әкімдіктеріне, қауіпті аймақтарда орналасқан ұйымдардың басшылары мен объектілердің иелеріне 1086 хабарлама мен ұсынымдар, 1626 дана " Абайлаңыз көшкін!!!"және" Абайлаңыз шугоход!!!"көшкін қаупі бар кезеңде жүргізіліп жатқан жұмыстар туралы Алматы облысы ТЖД және" Қазселденқорғау "ММ ресми сайттары мен әлеуметтік желілерінде 12 мақала жарияланды, материалдар" өмірді құтқару " ведомстволық бағдарламасында орналастырылады, 1 брифинг және теледидардан 3 сөз сөйледі.
Егер сіз көшкін қаупі бар аймақта болсаңыз, қауіпсіздіктің негізгі ережелерін сақтаңыз. Қар мен қолайсыз ауа-райында тауға шықпаңыз. Егер сіз қазірдің өзінде тауларда болсаңыз, ауа-райының өзгеруін қадағалаңыз, қар көшкінін ескере отырып, маршрутты мұқият жоспарлаңыз. Есіңізде болсын, көбінесе көшкіндер 30 градустан асатын беткейлерден және бұталар мен ағаштарсыз беткейлерден 20 градустан асады. 45 градустан жоғары тік болған кезде қар көшкіні әр қар жауған сайын жоғалады. Қар жауғаннан кейін, 20 градустан асатын беткейлерден 2-3 күннен кейін ғана қауіпсіз өтуге болады.
Қар көшкіні кезінде қалай әрекет ету керек
Егер сізге қар көшкіні келе жатса, бірақ ол әлі де жоғары болса, оның жолынан дереу Қашыңыз. Қауіпсіз жерге жасырыңыз, жартастың артына немесе ойыққа паналаңыз. Бірақ жас ағаштардың артына тығылмаңыз.
Егер қар көшкінінен жасырыну мүмкін болмаса, артық заттардан арылыңыз, қар көшкінінің қозғалыс бағытында жатыңыз және тізеңізді асқазанға қысыңыз, аузыңыз бен мұрныңызды шарфпен немесе қолғаппен жабыңыз. Қар көшкінінде қозғалғанда, оның бетінде қалуға тырысыңыз, жылдамдық төмен болатын шетіне қарай жылжытыңыз. Қар көшкіні тоқтаған кезде бет пен кеудедегі кеңістікті тазалаңыз-бұл тыныс алуға көмектеседі.
Қар көшкініне түскеннен кейін айқайламаңыз, қар дыбыстарды сіңіреді, ал айқай мен мағынасыз қозғалыстар сізді күш, оттегі мен жылудан айырады. Жоғары қарай жүруге тырысыңыз. Ең бастысы: үрейленбеуге тырысыңыз және ұйықтамаңыз.
Біріншіден, Егер сіз қардың астынан шықсаңыз немесе құтқарушылар сізді тапса, өзіңізді тексеріңіз. Егер сіз өзіңізді сау деп санасаңыз да, дәрігерге қаралыңыз.
Алматы облысы ТЖД баспасөз қызметі