1. Мұз үстіндегі өткелдер.
Мұз үстіндегі өткелдерді ұйымдастыру және пайдалану адамдардың, көліктің қозғалыс қауіпсіздігін, тасымалданатын жүктердің сақталуын қамтамасыз етуі тиіс.
Өткелдердің орнын, ашылу және жабылу уақытын, олар бойынша қозғалысты, сондай-ақ жұмыс режимін қала, аудан әкімдері құратын комиссия айқындайды. Өткелдерге бөлінген орындар мынадай талаптарға жауап беруі тиіс:
- Өткел ауданында және оған жақын маңда кәсіпорындарда пайдаланылған жылы суды бұру орындары, сондай-ақ науалар, майналар, мұз жинауға арналған алаңдар, қауіпті жарықтар мен ажырасулар болмауы тиіс.
- Өткелдерге кіреберістерде өткелдің атауы, жұмыс уақыты және оның құрылысы мен мазмұнына жауапты адамның тегі көрсетілген жақсы көрінетін маңдайша орнатылады.
- Өткелдерге кіреберістер жақсы жарықтандырылуы тиіс, мұзды жолдардың трассалары жол белгілерін міндетті түрде орната отырып, бір - бірінен 40-50 м қашықтықта бір жақты қозғалыс болуы тиіс. Трассалардың шекаралары осьтен 3-5 м және бір - бірінен 15-20 м қашықтықта орналасқан қадалармен белгіленеді. Қадаларға қызыл жалаулар немесе паникулалар бекітіледі.
- Құтқару бекетінің болғаны жөн, ол болған жағдайда өткелге түсетін су айдынының екі жағынан арнайы қалқандарға қысқы құтқару мүкәммалы қойылады: мұз сынған жағдайда алғашқы көмек көрсету үшін қажетті ұзындығы 5 - 6 м диаметрі 120 - 160 мм 7 - 8 бөренелер, сондай-ақ мұздағы қауіпсіздік қағидалары бойынша плакаттар мен парақшалар, бұдан басқа, жақын жердегі құтқару станциясының, полиция органдары мен жедел медициналық көмек нөмірлерінің көрсеткіштері.
- Көлік қозғалысының тәртібін және жүктер мен жолаушыларды тасымалдау нормаларын мұз болжамын және гидрометео қызметімен жасалған мұзға ең жоғары жүктеме кестесін ескере отырып, өткелге жауапты ұйым белгілейді.
- Қозғалыс үшін қауіпті жерлерде қозғалыс қауіптілігі туралы ескертетін арнайы белгілер қойылады.
- Мұз бойынша өткелдерді орнатуға және күтіп ұстауға жауапты ұйымдар күн сайын таңертең және кешке, ал жылымық кезеңінде және күндіз мұзды өлшеуге және оның жүк көтергіштігін анықтауға міндетті.
- Мұзды өлшеу бүкіл трассада, әсіресе тереңдігі мен ағыс жылдамдығы жоғары жерлерде жүргізіледі. Мұздың жылуын болдырмау және оның беріктігін бұзу үшін жолдың жүру бөлігін қидан, пішеннен, қар үйінділерінен тазарту, құм немесе қиыршық тас себу.
- Қоғамдық пайдаланудағы ойықтарды күтіп-ұстауға, мал суаруға және мұз дайындауға арналған учаскелер өткелден алыс емес ұсақ ағынды жерлерде бөлініп, қалқандармен, ескерту жазуларымен және қадалармен қоршалуы тиіс.
- Мұз бойынша өткелді тек мұз жүк көтергіштігінің кепілдігін қамтамасыз ететін қажетті қалыңдыққа жеткен жағдайда ғана ашуға болады. Мұздың жүк көтергіштігі кесте бойынша анықталады. Сүңгуірлік жұмыстар кезіндегі өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарына 9-қосымша
- Дөңгелекті және шынжыр табанды көліктің мұз үстімен қозғалысы кезінде су айдынының ортасында машиналардың, топтық аялдамалардың, жұлқылау мен разъездердің жиналу жағдайларына жол берілмейді. Дөңгелекті және шынжыр табанды машиналардың мұз үстіндегі қозғалыс жылдамдығы сағатына 10 км-ден аспауы тиіс, машиналар арасындағы қашықтық кемінде 50 м, кабиналардың есіктері ашық болуы тиіс.
- Көктемгі кезеңде немесе қатты еру күндері ауыр жүктерді түнгі және таңертеңгі аяз кезінде су қоймасы арқылы өткізу қауіпсіз болады. Егер мұз инелі құрылымға ие бола бастаса, мұз үстіндегі өткелді тоқтату керек, бұл әдетте мұзда еріген су немесе шөгу пайда болғаннан кейін 4-5 күн өткен соң болады.
Үзілді-кесілді тыйым салынады:
- су айдынын мұз үстімен белгіленбеген және тексерілмеген жерлерге өтуге және көшуге ; ;
- мұз дайындау, от жағу, өткелдің учаскелерінде және оған жақын жерде балық аулауға арналған тесіктерді қазу;
- ықтимал қауіп туралы ескертетін белгілер орнатылған орындарда су айдындарын мұз арқылы өтуге және көшуге;;
- мұз түзілу мен мұз түзудің бастапқы кезеңіндегі балық аулау, жаяу жүргіншілер мен көлік қозғалысы;
- мұзда адамдардың, малдың және техниканың үлкен топтарының жиналуына жол беру;
- мұз өткелдерінің жанында және өмірге қауіп төндіретін орындардың жанында, сондай-ақ мұздың қалыңдығы 25 см-ден аз болған кезде мұз айдындарын, бұқаралық ойындар мен шаңғы жарыстарын ұйымдастыру;
- қоқыс, қи және басқа да қалдықтарды су айдынының мұз қабатына төгуге;;
- құтқару құралдарын тікелей мақсатынан тыс пайдалануға, өз еркімен қайта орналастыруға немесе ескерту белгілерін алып тастауға.
Мұздың жүк көтергіштігі кестесі
Ауа температурасы кезінде см-де мұздың беріктік қорының нормаларын сақтай отырып, жүк салмағы, т Тұщы су мұзының қалыңдығы: жиекке дейінгі шекті қашықтық, мұз жарықтары метрмен
-1 0С-тен -20 0С-ке дейін
Ескерту. Мұзға жүктемені есептеу кезінде көктемде мұздың беріктігі екі есе азаятынын ескеріңіз.
Судың көтерілуі немесе желдің әсерінен мұзда су пайда болған кезде мұзға жүктеме 50-80% төмендейді.
Ені 3 см-ден кем және тереңдігі мұз қалыңдығының жартысынан аспайтын құрғақ тесілмейтін жарықтар болған кезде мұзға жүктеме 20% - ға азаяды.
