Жер көшкіні «сырғыма» және оны алдын алу

Жер көшкіні - ауырлық күшінің әсерінен тау жыныстарының беткейге төмен сырғып түсуі. Ол әртүрлі жыныстарда олардың тепе-теңдігін бұзу немесе беріктіктің әлсіреуі нәтижесінде пайда болады. Оған табиғи және жасанды (техногендік) себептер себеп болады.

Табиғи болып мыналар жатады: беткейлердің өсуі, негіздерін теңіз және өзен суларымен жуу және сейсмикалық сілкіністер. Жол қазбаларымен беткейлерді жасанды түрде бұзылуы, топырақты шамадан тыс алып тастау, орманды кесу, баурайда негізсіз егіншілік. Халықаралық статистикаға сәйкес қазіргі кездегі көшкіндердің 80% -ы адам әрекетімен байланысты.

Технологиялық қуаттылыққа сәйкес жер көшкіні кішігірім - 10 мың м³, орта - 11 ден 100 мың м³, үлкен - 101 ден 1000 мың м³, өте үлкен - 1000 мың м³-ден асатын тау массасына бөлінеді. Алматы облысында 2018 жылдың 19 сәуірінде Көлсай көлінің жанында жер көшкіні соңғы 50 жылдағы ең үлкен деп танылды.

Жер көшкінінің құбылыстары көбінесе жер эрозиясына, қазу кезінде табиғи күйзелістердің жойылуына және т.б. себептер болады. Мұндай жағдайларда жер бедерін нығайту шаралары, толқындарды бұзатын құрылымдар, тіреуіш қабырғаларды орнату, көшкін бөлігін қадалармен жылжыту  және т.б. пайдалы болуы мүмкін.

Жер көшкінін бақылау шаралары.Пассивті күрес белгілі бір әрекеттерді болдырмайтын алдын алу шараларын қамтиды.Сондықтан келесі шараларға  тыйым салынады:көшкін беткейлерін кесуге;беткейлерде және олардың шеттерінде құрылыс жүргізуге ;көшкін аймағына жақын жерде жару және тау-кен жұмыстарын жүргізуге;көшкін аймағында жылдам қозғалыс жасауға ;баурайдағы өсімдіктердің жоюға ;жерді суару және жер үсті және жер асты суларының көшкін беткейлеріне шығаруға .

 

ҚР ТЖМ «Қазселденқорғау» ММ- нің «Жетісу Алатау аумақтық пайдалану басқармасы» филиалы басшысының орынбасары А.С.Сабырбаев