Табиғи және техногендік сипаттағы, атап айтқанда (өрттер, көктемгі су тасқыны) Ақмола облысының аумағында туындайтын төтенше жағдайларға уақтылы ден қою мақсатында Ақмола облысының Төтенше жағдайлар департаменті (бұдан әрі – Департамент) ландшафтық өрттер мен су тасқыны жағдайларының ошақтарына тұрақты бақылау жүзеге асырылатын төтенше жағдайлардың жерүсті және ғарыштық мониторингін пайдаланады.
"CASHBOX" ЖШС-мен (ШҚО, Өскемен қ.) 2021 жылғы 10 ақпандағы № 21 су тасқыны қаупі бар кезеңге 1 наурыз бен 30 сәуір (2 ай) аралығындағы кезеңге 1 339 284 теңге сомасына шолу карталарының суреттерін ұсынуға шарт жасалды.
Өрт қауіпті кезеңге шолу карталарының суреттерін ұсынуға "GeoSat" ЖШС-мен (ШҚО, Өскемен қаласы)2021 жылғы 10 ақпандағы № 20 1 мамырдан 30 қыркүйекке дейін (5 ай) 3 153 000 теңге сомасына шарт жасалды.
Ағымдағы жылдың 1 жартыжылдығында су тасқыны мен өрт бойынша алынған суреттердің саны 1056 ғарыштық Түсірімді құрады, оның ішінде су тасқыны алдындағы және су тасқыны кезеңінде (1 наурыздан 30 сәуірге дейін)288 ғарыштық түсірім, ағымдағы жылдың өрт қауіпті кезеңінде (1 мамырдан 30 маусымға дейін) 768 ғарыштық түсірім.
Өз кезегінде Департамент облыстық жедел штабты, облыстың аудандары мен қалаларының жергілікті атқарушы органдары мен төтенше жағдайлар басқармалары мен бөлімдерін шолу карталарымен және облыс аумағында су басу аймақтарын бөле отырып, қар, мұз және су бетінің жай-күйінің суреттерімен уақтылы қамтамасыз етті.
Су тасқыны қаупі бар кезеңде Департамент жанынан құрылған Ақмола облысының су тасқынына қарсы жедел штабы шолу карталары бойынша облыс аумағындағы қар жамылғысы бар учаскелер, қардың еру, өзендердің төгілу фактілері, су басу аймағына түскен аумақтарды анықтау және су басқан және су басқан аумақтардағы су тасқыны жағдайын қадағалау анықталды.
Өрт қауіпті кезеңде карта деректері мен ғарыштық мониторингтің суреттері оларда көрсетілген жылу нүктелерінде өрт ошақтарын олардың пайда болуының бастапқы кезеңінде уақтылы анықтауды қамтамасыз етті, бұл оларды жоюға жедел әрекет етуге мүмкіндік берді.
Өз кезегінде жақын орналасқан күштермен және құралдармен өрт ошақтарын сөндіру өрттен келтірілген материалдық шығын мөлшерін азайтуға әсер етеді.
Өрт ошақтары(дала өрттері, қамыстың жануы, құрғақ шөп және шөп өсімдіктерінің бақыланатын күйдіру) түрінде дәлелденген.
Өткен кезеңде 1126(2019 ж. – 1085)жану көздері тапқан шолу суреттері алынды және өңделді. Аталған суреттер бойынша 31(2019ж. – 31)жағдай анықталды.
2020 жылға облыстық бюджеттен ғарыштық мониторинг жүргізу қызметтеріне жалпы сомасы 5,032 млн.теңге, оның ішінде өрт қауіпті кезеңде суреттер мен карталар алуға – 3,532 млн. теңге, су тасқыны қауіпті кезеңде – 1,5 млн. теңге ақшалай қаражат бөлу жоспарланып отыр.
Ғарыштық мониторингпен қатар, облыс аумағында табиғи сипаттағы төтенше жағдайлардың қауіпті фактілерін анықтаудың жерүсті мониторингі жүзеге асырылады.
Су тасқыны кезеңінде қауіпті гидрологиялық құбылыстарды уақтылы анықтау, гидротехникалық құрылыстардың жай-күйін және оларды толтыру динамикасын бақылау мақсатында өкілдері облыстық жедел штаб құрамына енгізілген Ақмола облысы бойынша "Қазгидромет" РМК филиалымен, Ақмола облысы бойынша "Қазсушар" РМК филиалымен, Есіл бассейндік инспекциясымен өзара іс-қимыл қамтамасыз етіледі.
"Қазсушар" РМК Ақмола филиалы Департаменттің мекенжайына күн сайын Астана, Сілеті және шағалы су қоймаларына судың толымдылығы және ағызылуы туралы мәліметтерді, сондай-ақ судың жоғары ағызылғаны туралы хабарламаларды жібереді. Осыған ұқсас ақпаратты Қарағанды облысының аумағында орналасқан Самарқанд, Шерубай-Нұра және Ынтымақ су қоймалары бойынша "Қазсушар" РМК Қарағанды филиалы ұсынады. Көрсетілген ақпарат пен құлақтандыру аудан әкімдіктеріне уақтылы жеткізіледі.
Облыс аумағындағы метео ахуалдың жерүсті мониторингін жүзеге асыру және болжауды жүзеге асыру мақсатында департамент "Қазгидромет" Ақмола филиалымен жалпы сомасы 6,0 млн. теңгеге келесі қызмет түрлері бойынша мәліметтер ұсынуға шарт жасады:
- мұз құбылыстары және мұз жағдайы бойынша;
- қар түсіру бойынша;
- тұрақты рейкадағы қар жамылғысының биіктігі бойынша;
- топырақтың қату тереңдігі бойынша;
- топырақтың толық еру күні бойынша;
- жауын-шашын мөлшері бойынша.
"Қазгидромет" тұрақты жұмыс істейтін 34 гидробекетте кезекшілік ұйымдастырылды.
Осыған байланысты," Қазгидромет " күн сайын су тасқыны кезеңінде Департамент атына Ақмола облысының су объектілерінің жай-күйі туралы, ауа райы болжамдары және облыстағы ауа райы жағдайының нашарлауы бойынша дауылды ескертулер туралы мәліметтер ұсынылды.
Бұдан басқа, қауіпті гидрологиялық құбылыстарды уақтылы анықтау, гидротехникалық құрылыстардың жай-күйін және оларды толтыру динамикасын бақылау мақсатында, Қазақстан Республикасы Энергетика және ішкі істер министрлігінің "көктемгі су тасқынын болжау мақсатында өзара іс-қимыл бойынша" бірлескен бұйрығы негізінде Департаменттің өтімділігі жоғары автокөлікті пайдалана отырып, облыстың өзен бассейндері бойынша аралау (тексеру) өткізу жоспарланған.
Бұдан басқа, жергілікті атқарушы органдар облыстың өзендерінде және су қоймаларында су тасқыны құбылыстарын анықтау мақсатында жыл сайын көктемгі су тасқыны өту кезеңінде (1 сәуірден бастап)аса қауіп төндіретін су деңгейі мен өзен арналарының жай-күйіне мониторингті жүзеге асыру бойынша 89 уақытша (маусымдық)бақылау бекеттерінде тәулік бойы кезекшілік ұйымдастырылды.
Бақылау деректері күн сайын Ақмола облысының су тасқынына қарсы жедел штабына берілді, ол өз кезегінде алынған ақпарат негізінде Көко, Жабай, Сарықамыс, Талқара, Жыланды, Есіл, Қылшақты, Колутон, Чаглинка, Нұра, Қайрақты, қызыл – Су, Жолболды, Бақсық өзендері және Астана, Сілеті және Атырау су қоймалары арналарында тасқын сулардың кестелік және графикалық нысандары түрінде су толтыру және ағызу мониторингін жүзеге асырды.чаглинское.
Қауіпті гидрологиялық құбылыстарды уақтылы анықтау, гидротехникалық құрылыстардың жай-күйін және оларды толтыру динамикасын бақылау мақсатында, Қазақстан Республикасы Энергетика және ішкі істер министрлігінің "көктемгі су тасқынын болжау мақсатында өзара іс-қимыл жасау жөніндегі" бірлескен бұйрығы негізінде Департаменттің өтімділігі жоғары автокөлікті пайдалана отырып, облыстың өзен бассейндері бойынша аралау (тексеру) өткізілді.
Нақты гидрологиялық мәліметтерді (ылғал қоры, қар көлемі) анықтау мақсатында Қазгидромет филиалы ТЖД-мен бірлесіп, а.ж. ақпан-наурыз аралығында Жабай, Сілеті, Аршалы, Атабсар және Целиноград аудандары бойынша 5 экспедициялық аралау өткізді.
Облыстың су тасқыны қаупі бар өңірлеріндегі жағдайды мониторингілеу және зерделеу мақсатында ағымдағы жылдың сәуір айында су тасқыны қаупі бар учаскелердің аумағын (Нұра, Есіл, Колутон, Жабай) өзендер бассейндерінің су жинау алаңдарында қардың жиналу көлемін, мұз жамылғысының жай-күйін анықтау тұрғысынан айналып ұшу (аэровизуалды тексеру), сондай-ақ гидротехникалық құрылыстарды (Астана, Чаглинский, Бірсуат су қоймалары, Преображенский су торабы, "Батпакөл", "Безымянная", "Қызыл Жұлдыз" бөгеттерін көзбен шолып қарау жүргізілді","Айдабол").
Ақмола облысының аумағында 96 Гидротехникалық құрылыс (бұдан әрі – ГТҚ)бар, оның ішінде: 20 – Республикалық, 69 – коммуналдық, 7-жеке меншікте.