Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрі К. Н. Шәмшидинованың баяндамасының тезисі

Қазақстан Республикасы

Білім және ғылым министрі

К. Н. Шәмшидинованың

баяндамасының тезисі

Құрметті Асқар Ұзақбайұлы!

Қазіргі уақытта білім беру саласында 340 мемлекеттік-жеке меншік әріптестік жобасы іске асырылуда, оның ішінде 338 жоба жергілікті деңгейде және 2 жоба республикалық деңгейде.
338 жобаның 90% - ы операциялық шығындарды өтеу арқылы және инвестициялық шығындарды өтеу арқылы тек 10% - ы ғана іске асырылды.
Өңірлер арасында көшбасшылар қатарында Шығыс Қазақстан, Ақтөбе, Қостанай облыстары және Алматы қаласы бар. Батыс Қазақстан, Жамбыл және Атырау облыстарында жұмыс қарқыны өте төмен.
Министрлік «Күнделік» жобасын іске асырды. 6 мыңнан астам мектеп қосылды. 4 млн.- ға жуық адам пайдаланушылар болып табылады, олар 318 мыңнан астам - мұғалімдер, 2 млн. астам - оқушылар, 1,8 млн.астам - ата-аналар. Жоба мемлекеттік бюджет қаражатын тартпай жүзеге асырылады және тек жеке инвесторлардың қаражаты есебінен қаржыландырылады. 
Екінші жоба 21 өңірлік орталық базасында тәуелсіз тестілеуді ұйымдастыруды көздейді. Жоба барлық мүдделі органдармен келісілді және жақын арада Республикалық бюджет комиссиясының қарауына шығарылатын болады.
Негізінен, үлесінде мемлекеттік-жеке меншік әріптестік жобалары мектепке дейінгі салада іске асырылуда, бұған дейін «Балапан» бағдарламасы жүзеге асырылды. Осы бағдарлама аясында жеке секторға балаларды тәрбиелеу мен оқытуға жұмсалатын шығындарды бюджет қаражаты есебінен өтеу арқылы мектепке дейінгі ұйымдарды ашу ұсынылды.
Нәтижесінде, 2013 жылдан бастап жеке меншік мектепке дейінгі ұйымдардың саны 1 045 бірліктен 3 640 бірлікке дейін өсті. Бұл балаларды мектепке дейінгі тәрбиемен және оқытумен қамтудың қарқынды өсуіне ықпал етті. 2018 жылдың қорытындысы бойынша 3 жастан 6 жасқа дейінгі балаларды қамту 95,3% - ды құрады, 2013 жылдың деңгейімен салыстырғанда 22% - ды құрады.
Мектепке дейінгі ұйымдардағы орындардың 39,4% - ы жеке сектормен беріледі, бұл 307 мыңнан астам баланы қамтуға мүмкіндік берді.
Осылайша, жеке секторды тарта отырып, мемлекет шамамен 615 млрд.теңгені үнемдеді, себебі 307 мың баланы қамту үшін жаңа 1 025 балабақша салуды талап етер еді.
Осы бағытта жұмыс жалғасуда.
Өз кезегінде, 2018 жылы мектепке дейінгі ұйымдардағы мемлекеттік тапсырыс көлемі орта есеппен 40% - ға артты. Бүгін, бұл мөлшер 1 тәрбиеленушіге айына 27 502 теңгеден 33 380 теңгеге дейін өзгереді. Жеке меншік мектепке дейінгі ұйымдар осы шешімді оң қабылдады.
Мектепке дейінгі білім беруде мемлекеттік-жеке меншік әріптестікті қолдануда белгілі бір тәжірибені жинақтап, басқа салаларда да жұмыс басталды.
Бүгінде елімізде 31 апатты мектеп, 128 үш ауысымда оқытатын мектеп жұмыс істейді, оқушы орындарының тапшылығы 196 мың орынды құрады.
Осы проблемаларды жою үшін 3 тетікті қолдану ұсынылады:
1) мемлекеттік бюджет есебінен құрылыс;
2) МЖӘ-нің қолданыстағы тетігі бойынша құрылыс;
3) жан басына қаржыландыру арқылы жеке меншік мектептер салу.
Бірінші тетік бойынша республикалық бюджеттің мектеп құрылысына арналған шығыстарын жоспарлаудың дәстүрлі тәсілін өзгерту ұсынылады. Әкімдіктердің объект бойынша өтініміне сүйене отырып жоспарламау, ал өңірдегі 1 оқушыға арналған нормативке сүйене отырып жоспарлау.
Әкімдер өздерінің көші-қон ағындары мен басымдықтарын негізге ала отырып, дербес жоспарлайтын болады.
Ақша бірдей, бірақ тиімділік, жауапкершілік және бақылау жоғары болады.
Екінші тетік - жаңа мектептер салу кезінде МЖӘ-ні қолдану.
Механизм жаңа емес. Алайда, ерекше нәтиже берген жоқ. Бүгінгі күнге дейін Түркістан облысы Төле би ауданы Таскешу елді мекенінде 100 орындық бір ғана мектеп салынып, ашылды.
Үшінші механизм негізіне «Балапан» бағдарламасының тәжірибесі алынды. Жеке тұлға мектепті дербес құрады. Мемлекет мемлекеттік тапсырысты орналастырады. Бұл ретте мектепті пайдалануға енгізгеннен кейін 8 жыл ішінде осы мектепте оқитын әрбір оқушы үшін 242 мың теңге (96 АЕК) мөлшерінде амортизациялық компонент төленеді. Амортизациялық компонентті төлеу мектептің нысаналы мақсатын өзгертуге тыйым салынғаннан кейін жүзеге асырылады. Мектеп жеке тұлғаның меншігінде қалады.
Осы жағдайларды жасау нәтижесінде Қазақстанда 15 жаңа жеке меншік мектеп ашылды, бұл оқушы орындарының тапшылығын 5 мың орынға қысқартуға мүмкіндік береді. Жыл соңына дейін 4 700 орындық 18 мектеп ашылады. Сонымен қатар, Нұр-Сұлтан қала әкімдігі жеке меншік инвесторлармен жеке меншік мектептер құрылысы бойынша 8 меморандумға қол қойды.
Барлығы 2021 жылдың соңына дейін кемінде 40 мың оқушы орны бар жаңа жеке меншік мектептер салу жоспарлануда.
Жоғарыда көрсетілген 3 тетіктің барлығы параллель жұмыс істеуі тиіс. Бұл оқушы орындарының тапшылығы, апатты жағдайдағы жаңа мектептердің пайда болуы проблемасын шешуге және облысқа қарамастан мектептердің қамтамасыз етілуі мен сәйкестігінің деңгейін түзетуге мүмкіндік береді.
Студенттік жатақханалар құрылысында МЖӘ тетігі табысты қолданылуда. Мен бұрын баяндағандай, Елбасы Н. Ә. Назарбаев 75 мың орындық студенттік жатақхана салуды тапсырды.
Бүгінгі күні 19 мыңнан астам орынды іске қосуды қамтамасыз ететін 43 жоба іске асырылуда (оның ішінде 2019 жылы – 9 196 орын, 2020 жылы – 2 716 орын, 2021 жылы – 8 064 орын енгізілетін болады). Оның ішінде кәсіпкерлердің бастамасы бойынша 20, оқу орындары 23, оның 13-і жеке меншік жоба болып табылады.
Жоғарыда аталған жобалар шеңберінде ағымдағы жылы жоспарланған 5 мыңның орнына 9 196 орын енгізілетін болады. Яғни, жоспар 184% - ға орындалады.
Бүгінгі таңда республикада 821 колледж ж9мыс жасайды, олардың 479-ы мемлекеттік, 342-і жеке меншік.
479 мемлекеттік колледждің 174 (36%) шағын контингентпен (300 орынға дейін). Оларда контингенттің тек 6% ғана оқиды. Бұл колледждер тиімсіз және пайдасыз болып табылады. Дуальды оқытумен айналысатын колледждер мен кәсiпорындардың саны жыл сайын артып келеді, бiрақ дуальды оқумен қамтылған студенттердiң саны төмен болып отыр, барлығы 19,8%.
Осыған байланысты техникалық және кәсіптік білім беру саласындағы мемлекеттік-жеке меншік серіктестік шеңберінде мыналар ұсынылады:
Біріншісі: Кәсіпорындардың кәсіптік практиканы және өндірістік оқытуды ұйымдастыруға, соның ішінде тәлімгердің еңбек ақысын төлеуге, шығын материалдарын және киім-кешектерді сатып алуға кеткен өтей отырып дуалды оқытуды дамыту.
Екіншіден, колледждерді ірі кәсіпорындарға сенімгерлік басқаруға беру. Ол үшін:
- «Атамекен» ҰКП жанынан жобалық кеңсе құру;
- әлеуетті компаниялар мен басқаруға берілетін колледждердің тізімін анықтау;
-сенімгерлік басқаруға ауысқан кезде колледждердің ұйымдастыру-құқықтық нысандарын өзгерту;
- сенімгерлік басқаруға берілген колледждердің амортизациялық амортизациялық төлемдерін ескере отырып, мемлекеттік тапсырыстың көлемін ұлғайту.
Құрметті Асқар Ұзақбайұлы! 

Жоғарыда аталған жобалар бойынша Министрлік инвесторлар арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізуде. Жатақханалар мен мектептердің құрылысына инвесторларды тарту мақсатында "Қаржы орталығы" АҚ базасында акция іске қосылады.
Сонымен қатар, МЖӘ жобаларын одан әрі дамыту үшін мынадай ұсыныстарды қарау ұсынылады.
Бірінші. Әкімдіктер мектепке дейінгі ұйымдардағы мемлекеттік тапсырыс мөлшерін жан басына шаққандағы қаржыландыру әдістемесіне сәйкес нормативке дейін жеткізуі қажет.
Екінші. МЖӘ жобаларын іріктеу кезінде әкімдіктерге негізделген тәсілді қамтамасыз ету, нақты қажеттіліктерді негізге алуды тиіс деп есептейміз.
Үшінші. Алматы және Нұр-Сұлтан қалаларындағы ғимаратты қайта жаңарту кезінде амортизациялық компонентті жан басына қаржыландыру нормативіне қосу мүмкіндігін қарастыру. Бұл жер учаскелерінің жетіспеуі мәселесін шешеді.
Қолдауларыңызды сұраймын.
Назар аударғаныңызға рақмет.