«Сапалы білім» жалпыұлттық басымдығы бойынша
2025 жылға дейінгі стратегиялық көрсеткіштер картасында Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі (бұдан әрі - Министрлік) үшін мынадай көрсеткіштер көзделген:
- PISA тестінің нәтижелері бойынша мектептегі білім беру сапасын бағалау (ЭЫДҰ есебі);
- Халықтың мектепке дейінгі / орта білім сапасына қанағаттану деңгейі;
- QS-WUR рейтингінде атап өтілген Қазақстанның жоғары оқу орындарының саны, ТОП-200;
- «Кәсіптік-техникалық білім беру сапасы» Дүниежүзілік экономикалық форумның Жаһандық бәсекеге қабілеттілік индексі, рейтингтегі орны.
Тұтастай алғанда, есепті кезеңдегі ұлттық жоспарды іске асыру мониторингінің қорытындылары жоспарланған іс-шараларды жүзеге асыру тиімділігінің оң үрдістері мен жоспарланған көрсеткіштерге қол жеткізуді айғақтайды.
1 - стратегиялық көрсеткіш. PISA тестілеуі нәтижелері бойынша мектептегі білім беру сапасын бағалау (ЭЫДҰ есебі).
Осы көрсеткішті орындау аясында 2021 жылы өңірлер, қала және ауыл мектептері, түрлі тілде оқытатын мектептер арасында оқыту сапасын теңестіру бойынша кешенді шаралар қабылданды.
Зерттеуге 468 мектеп пен 83 колледж қатысты, еліміздің барлық өңірлерінен 19 мыңға жуық 15 жастағы оқушылар қатысты, зерттеу компьютерлік форматта өтті.
Ағымдағы цикл қорытындысы бойынша қатысушы елдер математикалық білім беру сапасындағы өзгерістерді бағалап, оқушылардың академиялық жетістіктеріне әсер ететін факторлар мен жағдайларды анықтай алады. Сондай-ақ, алғаш рет креативті ойлау дағдылары бағаланды. Сонымен қатар, сауалнама аясында COVID-19 салдарынан мектептерді жабу кезінде білім беру процесін ұйымдастыру, қашықтықтан оқытудың қиындықтары мен тәжірибесі туралы мәліметтер жиналды.
ЭЫДҰ PISA-2022 зерттеу нәтижелерін 2023 жылдың желтоқсанында жариялайды.
2021 жылғы 8 қарашадан 10 желтоқсанға дейінгі кезеңде республиканың 17 өңірінде 200 білім беру ұйымдарында PISA-based Test for Schools апробациялық зерттеуі жүргізілді.
Зерттеудің мақсаты - жеке мектеп деңгейінде сыртқы бағалау жүргізу. Ол бойынша әрбір мектеп PISA негізгі зерттеуіне қатысқан еліміздің және әлемнің басқа мектептерімен салыстырғанда 15 жастағы мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылық деңгейі туралы жеке талдамалық есеп алады.
Зерттеудің негізгі міндеттері: Білім алушылардың одан әрі оқуы және еңбек нарығына табысты шығуы үшін қажетті білімдерін, дағдылары мен құзыреттерін өлшеу; мұғалімдер мен мектеп директорына білім алушылардың функционалдық сауаттылық деңгейін талдау үшін деректер беру; білім алушылардың мектеп климаты, әлеуметтік-экономикалық мәртебесі, оларды оқуға ынталандыру және т. б. туралы ақпарат беру болып табылады.
Апробация нәтижелері 2022 жылдың маусым айында жарияланады.
2 - стратегиялық көрсеткіш. Халықтың мектепке дейінгі / орта білім сапасына қанағаттану деңгейі
2021 жылы мектепке дейінгі жастағы балаларды тәрбиелеу және оқыту мәселелерін қамтитын әдіснамалық материалдар әзірленді (1 жастан 1-сыныпқа қабылдауға дейін).
Тұрақты негізде мектепке дейінгі ұйымдардың тәрбие-білім беру процесін әдістемелік сүйемелдеу бойынша жұмыс әртүрлі жұмыс нысандары арқылы жүргізіледі (түсіндіру жұмыстары, консультациялар, әлеуметтік желілер, республикалық тамыз кеңесі, халықаралық мектеп шеңберіндегі іс-шаралар, онлайн-семинарлар, кеңестер, дәрістер және т.б.).
Мектепалды даярлық педагогтеріне балалардың мектепке дайындық деңгейін анықтауда әдістемелік көмек көрсету мақсатында «Мектепке дейінгі балалық шақ» РО «Балалардың мектепке дайындығын анықтау бойынша бірыңғай талаптар» әдістемелік ұсынымдары әзірленді.
Ұсынымдар 5 жастағы балалардың мектепалды даярлық топтарының қызметін ұйымдастыратын мектепке дейінгі ұйымдардың, қосымша білім беру педагогтеріне, педагогикалық мамандықтардың жоғары оқу орындары мен колледждерінің студенттеріне, болашақ бірінші сынып оқушыларының ата-аналарына, сондай-ақ мектепалды білім беру проблемаларымен айналысатын барлық мүдделі тұлғаларға арналған.
Әдістемелік ұсынымдарда дайындық аспектілері, олардың құрамдас бөліктері, мектепалды даярлық педагогіне қойылатын талаптар және болашақ бірінші сынып оқушысының білімі, іскерлігі мен дағдыларының көлемі айқындалған;
2021 жылы мектепке дейінгі білім беру деңгейіне арналған оқу әдебиеттеріне сараптама жүргізілді. Оқу әдебиетінің мазмұны МЖМБС және мектепке дейінгі тәрбие мен білім беру деңгейінің үлгілік оқу бағдарламаларына сәйкес әзірленді.
Ұлттық біліктілік тестілеу (ҰБТ) пәндері бойынша 2 000 тест тапсырмасы әзірленді.
2021 жылы ҰБТ мектепке дейінгі, жалпы орта, қосымша, арнайы техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдарының педагогтері, әдістемелік кабинеттердің (орталықтардың) әдіскерлері, сондай-ақ білім беру ұйымдарының басшылары үшін өткізілді.
3 - стратегиялық көрсеткіш. QS-WUR рейтингінде атап өтілген Қазақстанның жоғары оқу орындарының саны, ТОП-200
2021 жылы QS WUR рейтингіне 14 ЖОО кіреді. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ 175-орында (ТОП-200). 6 ЖОО өз позицияларын жақсартты және рейтингте айтарлықтай алға жылжыды.
QS көрсеткіштерін талдау QS рейтингіне қатысатын барлық жоғары оқу орындарында ПОҚ пен студенттер арақатынасы бойынша жоғары балл және дәйексөз бойынша ең төмен көрсеткіштер бар екенін көрсетеді.
Сонымен қатар, қазақстандық жоғары оқу орындарының 2022 жылғы дамушы Еуропа мен Орта Азияның үздік университеттері тізімінде – QS (Quacquarelli Symonds) Emerging Europe and Central Asia University Rankings 2022 позициясының жақсарғаны байқалады, оған өңірдің 450 үздік жоғары оқу орны, оның ішінде Қазақстанның 31 жоғары оқу орны кірді.
2021 жылы еліміздің 67 жоғары оқу орнына 714 шетелдік оқытушы тартылды. ТМД елдерінен шақырылғандардың 52% - ы, еуропалық ЖОО - дан 29% - ы, Азия елдерінен-12%, АҚШ-тан-6%.
2021 жылы 521 білім беру бағдарламасы бекітілген 589 кәсіптік стандартқа сәйкес жаңартылды.
Бұл жаңартуларды ЖОО-лар академиялық дербестік шеңберінде дербес жүзеге асырады.
Сапаны бағалау мақсатында білім беру бағдарламаларының әлсіз және күшті жақтарын анықтау бойынша жұмыс жүргізілуде.
Білім беру бағдарламаларының тізіліміне педагогикалық қайта даярлаудың 263 білім беру бағдарламасы енгізілді, оның ішінде 212 жаңа бағдарлама. 164 тыңдаушы педагогикалық қайта даярлау курстарынан өтті.
Педагогикалық қайта даярлаудың білім беру бағдарламалары педагогтің кәсіби стандартына сәйкес еңбек нарығының қажеттіліктерін, жұмыс берушілердің үміттерін және тыңдаушылардың жеке мүдделерін ескереді.
Министрліктің қарамағындағы жоғары оқу орындары Коммерциялық емес акционерлік қоғамдар (КЕАҚ) болып қайта құрылды. Сондай-ақ Директорлар кеңесі және Басқарма сияқты басқару органдары енгізілді. Жоғары оқу орындарының директорлар кеңестерінің құрамына Министрліктің, мемлекеттік мүлік жөніндегі уәкілетті органның өкілдері, мемлекет және қоғам қайраткерлері, білім және ғылым, бизнес саласындағы жетекші сарапшылар, сондай-ақ президенттік жастар кадр резервінің өкілдері кірді.
Тест тапсырмаларының мазмұны мен жалпы форматын жетілдіру бөлігінде ҚР БҒМ-нің (2.05.2017 ж. № 204) бұйрығына өзгерістер енгізілді.
2021 жылы ҰБТ алғаш рет компьютерлік форматта өңірлік тестілеу орталықтарының базасында өткізілді. Бейіндік пәндердегі контекстік тапсырмалар саны артты.
ҰБТ-ның тест тапсырмалары тек оқылған материалды (нақты фактілерді) жаңғыртуға ғана емес, сонымен қатар оқылған материалды нақты жағдайларда және жаңа жағдайларда пайдалануға, атап айтқанда қағидаларды, әдістерді, ұғымдарды, заңдарды, қағидаттарды, теорияларды қолдануға бағытталған. Сұрақтар базасы жыл сайын 30% жаңартылып отырады.
ҚР ҮҚ (21.04.2021 ж. № 256) ҚР «Білім туралы» Заңына көп балалы отбасылардан, толық емес отбасылардан шыққан балаларды, мүгедек балаларды тәрбиелеп отырған отбасылардан шыққан балаларды қабылдау квотасын көздейтін норма енгізілді. Осылайша, 2021 жылы гранттар алғаш рет халықтың әлеуметтік осал топтары үшін берілді.
ЖОО түлектеріне жұмысқа орналасуға көмек көрсету, сондай-ақ жас мамандар үшін жұмыс іздеуге жәрдемдесу, жұмыс берушілермен жаңа кадрларды іріктеу үшін бос орындар жәрмеңкесі, форумдар, жұмыс берушілермен кездесулер өткізілді. Барлығы 100-ден астам Бос орындар жәрмеңкесі, 200-ге жуық кездесу өтті, оған 3 және 4-курс жоғары оқу орындарының 115 мыңға жуық студенті, сондай-ақ 2 800 астам білім беру мекемелерінің, кәсіпорындар мен компаниялардың өкілдері қатысты.
4 - стратегиялық көрсеткіш. «Кәсіптік-техникалық білім беру сапасы» Дүниежүзілік экономикалық форумның Жаһандық бәсекеге қабілеттілік индексі.
COVID-19 пандемиясына байланысты Дүниежүзілік экономикалық форумның Жаһандық бәсекеге қабілеттілік индексінің есебі 2023 жылға ауыстырылды.
Жоғары білім беру жүйесіндегі шетелдік студенттердің үлесін арттыру, сондай-ақ қазақстандық ЖОО-лардың шетелде ілгерілеуін қамтамасыз ету мақсатында 2021 жылы Қырғыз Республикасында (21.11.2021 ж.), Өзбекстан Республикасында (28.11.2021 ж.) «Шетелдегі қазақстандық білім күндері» көрмелері өткізілді.
Бүгінгі күні «ҚР БҒМ жұмысын ұйымдастыру жөніндегі басшылықты бекіту туралы» ведомствоның ішкі бұйрығына (23.10.2020 ж. №458) сәйкес мемлекеттік органның бірінші басшысының төрағалығымен Білім және ғылымның әлеуметтік маңызды және проблемалық мәселелері қаралатын апта сайынғы аппараттық кеңестер өткізу көзделген. Аппараттық кеңестер Министрліктің ресми аккаунттарында, сондай-ақ Facebook және Instagram әлеуметтік желілерінде таратылады.
Оған облыстар мен қалалардың білім басқармаларының басшылары, жоғары оқу орындарының ректорлары, білім беру саласындағы сапаны қамтамасыз ету жөніндегі өңірлік департаменттердің басшылары, Министрліктің ведомстволық бағынысты ұйымдары және т.б. қатысады.
Есепті кезеңде стратегиялық көрсеткіштерде қол жеткізуді қамтамасыз ететін барлық жоспарланған іс-шаралар орындалды.
Министрлік және оның ведомстволық бағынысты ұйымдары 2021 жылы 865 198 мемлекеттік қызмет көрсетті, оның ішінде:
- мемлекеттік органда 847 605 (немесе 98,0%) қызмет (қағаз түрі);
- электрондық нысанда көрсетілген 17 593 (немесе 2,0%) қызмет.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінде 2021 жыл ішінде Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Ішкі мемлекеттік аудит комитеті 4 мемлекеттік аудит жүргізді:
Аудитпен қамтылған мәселелер:
Қаржылық есептіліктің дұрыстығы.
Жүргізілген мемлекеттік аудит қорытындылары бойынша Министрліктің 2020 жылға арналған шоғырландырылған қаржылық есептілігінің ескертпелері бар пікірі айтылды.
«Орта білім беруді жаңғырту» жобасын іске асыруға бөлінген қарыз қаражатын пайдаланудың және республикалық бюджеттен қоса қаржыландырудың сәйкестігі.
«Оқулықтарды сараптауға қойылатын талаптарды әзірлеу және сарапшылардың әлеуетін арттыру» іс-шарасы аясында базалық оқулықтар мен электронды формаларды сараптауға қойылатын талаптар әзірленді. Оқулықтарды бағалау бойынша 40 сарапшы-жаттықтырушы және 2 000 сарапшы оқытылды.
Жаңартылған мазмұнды (білім беру бағдарламалары, үлгілік оқу жоспарлары, оқу-әдістемелік кешен) іске асыруға бағалау жүргізілді. Бұдан басқа, үштілді білім беруге көшу үшін кадрлар даярлауға бағалау жүргізілді.
STEM білімін дамыту және ғылым мен техника бағыттары бойынша жоғары білікті мұғалімдерді даярлау үшін 16 педагогикалық жоғары оқу орны робототехника зертханаларымен жабдықталған.
Қашықтықтан оқыту мониторингі шеңберінде қашықтықтан оқытуды жетілдіру, сондай-ақ СOVID-19 салдарын жұмсарту жөніндегі шараларды әзірлеу бойынша ұсынымдар ұсынылды, Қашықтықтан оқытудың елдің білім беру жүйесіне әсері туралы есеп дайындалды.
37 мақала орналастырылды, әлеуметтік желілерде 294 пост жарияланды, 4 бейнеролик түсірілді және орналастырылды, сондай-ақ 6 инфографика әзірленді.
2020 жылғы 20 қарашада Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Ішкі мемлекеттік аудит комитеті (бұдан әрі-Қаржымині ІМАК) «Орта білім беруді жаңғырту» жобасына көзделген қарыз қаражатын пайдаланудың және қоса қаржыландырудың сәйкестігін анықтауға ішкі мемлекеттік аудит жүргізді.
Қаржымині ІМАК тексеру қорытындылары бойынша орындалған жұмыстар және жобаның қол жеткізілген нәтижелері туралы ақпаратты орналастыру бөлігінде ескертулер ұсынылды, олар толық көлемде жойылды.
Бүгінгі күні NUR.KZ Интернет порталымен жұмыс жүргізілуде.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 4 желтоқсандағы № 540 бұйрығымен аудит қорытындысы бойынша қаржылық бұзушылықтар анықталды, аудит объектісі қаржы қаражатын республикалық бюджет кірісіне өтеді, барлық бұзушылықтар толық көлемде өтелді.
Ноутбуктерді, компьютерлер мен планшеттерді сатып алуға облыстық бюджеттің республикалық маңызы бар қалаларына нысаналы трансферттер түрінде Қазақстан Республикасы Үкіметінің резервінен бөлінген қаражатты пайдаланудың сәйкестігі.
Аудит қорытындысы бойынша Министрлік тарапынан бұзушылықтар анықталған жоқ.
Есепті кезеңде жоспарланған іс-шараларды жүзеге асырудың тиімділігін арттыруға және жоспарланған мақсаттарға, міндеттер мен көрсеткіштерге қол жеткізуге бағытталған шаралар іске асырылды.
ҚР Үкіметінің 2021 жылғы 15 наурыздағы №137 қаулысымен мектепке дейінгі білім берудің негізгі пайымын, мақсаттарын, міндеттерін, құндылықтары мен қағидаттарын айқындайтын «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуды дамыту моделі» бекітілді.
Мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу сапасын қамтамасыз ету жөніндегі міндеттерді іске асыру мақсатында жоғары оқу орындарында «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту педагогикасы» мамандығы бойынша кадрлар даярлау жүйесі енгізілді.
«Балаларды ерте дамыту институты» құрылды, ол балаларды ерте дамыту мәселелерін зерделеумен, педагогикалық және ата-аналар қоғамдастығы үшін әдістемелік сүйемелдеумен мен үсіндіру жұмыстарымен айналысады.
Техникалық және кәсіптік білім берудің жаңа мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты бекітілді, онда жалпы білім беретін пәндер мен базалық модульдерге қойылатын талаптар айқындалды, оқытудың модульдік-кредиттік технологиясын ескере отырып, оқу жоспарының жаңа модельдері ұсынылды (ҚР БҒМ м.а. 23.06.2021 ж. № 362 бұйрығы).
Колледждерге академиялық дербестік берілген, оның шеңберінде білім беру бағдарламалары дербес әзірленеді және оқыту мерзімдері мен траекториясы айқындалады.
ТжКБ-ның жаңа жіктеуіші бекітілді, оның шеңберінде колледж мамандықтары еңбек нарығының қазіргі заманғы сұраныстарына сәйкес келеді.
2021 жылы жоғары оқу орындарында оқитын шетелдік студенттер саны бойынша оң динамика байқалады, 35 873 адамды құрайды (2020 ж. – 29 069 адам).
2021 жылдың QS-WUR қорытындысы бойынша ТОП-200 рейтингіне
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ енді.
2021 жылы стипендиялық бағдарлама аясында шетелдіктерге 550 грант бөлінді.
Ұлттық жоспарды іске асыру үшін тоқсан сайын іс-шараларды орындау тәуекелдерін анықтау және одан әрі іске асыру бойынша ұсынымдар қалыптастыру үшін «Білімді ұлт» сапалы білім беру» ұлттық жобасының, Министрліктің даму жоспарының, Министрліктің Операциялық жоспарының орындалуына ішкі мониторинг жүргізіледі.
Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
міндетін атқарушысы Ш. Каринова